Özet
Arka Plan:
Bu çalışmanın amacı, aynı merkezden elde edilen ayrılmış bir test kohortu üzerinde, ameliyat sonrası deliryum için multimodal bir ameliyat sonu modeli geliştirmek ve doğrulamak ile bu modelin, deliryum insidansını azaltmak amacıyla bir hemşirelik önleme paketinin uygulanmasını yönlendirip yönlendirmediğini test etmekti.
Yöntemler:
Bu iki aşamalı retrospektif çalışma, katmanlı beş katlı çapraz doğrulama ve aynı merkezden alınan zamansal olarak ayrılmış bir test kohortunu (Aşama 1’deki 1.160 hastanın en son 310’u) kullandı. Aşama 1’de DeliGuard-Net geliştirildi; bu model statik bir kodlayıcıyı, 18 hemşirelik kanalına uygulanan çift yönlü bir LSTM’i ve beş aksiyel kesit üzerinde ConvNeXt-Tiny ile Evans İndeksi ve iki atrofi derecesini birleştiren bir görüntüleme kodlayıcısını içeriyordu. İncelenen 2.418 kayıttan 850 hasta geliştirme kohortunu, 310 hasta ise ayrılmış test kohortunu oluşturdu; tahmin, ameliyatın sonunda yapıldı. Karşılaştırmalar arasında XGBoost (atrofi tanımlayıcılarıyla ve bunlar olmadan), beş değişkenli bir klinik model ve demans hastaları hariç tutularak hemşirelik değerlendirmesi yer aldı. Aşama 2, üç hemşirelik birimi arasında yapılan keşif amaçlı kontrollü bir öncesi-sonrası değerlendirmesiydi. Bir birimde, dondurulmuş modelin risk kategorisi 342 hastada bir hemşirelik önleme paketinin tahsisine rehberlik etti; diğer iki birim ise olağan bakımı sürdürdü (486 eş zamanlı kontrol). Aynı birimlerden gelen Aşama 1 hastaları müdahale öncesi dönem olarak hizmet etti (uygulama biriminde 480 ve kontrol birimlerinde 680 hasta) ve gruplar farkın farkı yöntemiyle karşılaştırıldı.
Sonuçlar:
Deliryum, 850 geliştirme hastasından 146’sında ve 310 ayrılmış test hastasından 56’sında medyan 38 saatte görüldü. Ayrılmış kohorttaki ayırt edicilik 0.82 (%95 GA: 0.76–0.87) iken XGBoost için bu değer 0.78’di (atrofi tanımlayıcıları da alındığında 0.80) ve hemşirelik değerlendirmesi için 0.66 idi; hemşirelik değerlendirmesine kıyasla çiftli avantaj 0.16 (0.09–0.23) iken XGBoost’a kıyasla 0.04’tü (0.00–0.08; tanımlayıcılarla birlikte 0.02, −0.02 ila 0.06). Ek modalitelerin eklenmesi ayırt ediciliği artırdı, ancak üç modalite de korunduğunda hiçbir mimari bileşen sıfırdan anlamlı bir şekilde ayrılmadı. Deliryum oranı kontrollerde değişmezken %16.7’den %11.4’e düştü (ajust edilmiş fark −4.9 puan, %95 GA −14.1 ila +4.3); ikincil sonuçlardan hiçbiri çoklu karşılaştırmalar denetiminden geçemedi.
Sonuç:
Multimodal model ayrılmış kohortta 0.82 ayırt edicilik gösterdi, ancak çok daha karmaşık olmasına rağmen gradyan yükseltme yönteminden daha iyi olduğu kanıtlanamadı (fark 0.04, %95 GA: 0.00–0.08); keşif amaçlı uygulama değerlendirmesi ise yetersiz güçteydi ve sonuçsuz kaldı.
1 Giriş
Yaşlı yetişkinlerde kalça kırığı, ilk hastanizasyonun ötesinde de devam eden mortalite ve bağımlılık yükü taşır () ve kalıcı psikososyal sonuçlara yol açar (). Ameliyat sonrası deliryum, cerrahi tedavinin en sık görülen ciddi komplikasyonudur (, ). Deliryum gelişen hastalar daha uzun süre hastanede kalır, kırık öncesi fonksiyonlarının daha fazlasını kaybeder ve daha sık kurumsal bakıma taburcu edilirler (); ulusal verilerde ise deliryum, buna yatkınlık yaratan komorbidite ayarlama yapıldıktan sonra bile 30 günlük, 90 günlük ve 1 yıllık mortalite ile ilişkilidir (). İmplant seçimi sorunu çözmeksizin incelenmiştir (), bu da sorunun operasyonun kendisinden ziyade perioperatif bakımda yer aldığını göstermektedir.
Deliryum aynı zamanda kısmen önlenebilir. Çok bileşenli non-farmakolojik paketler, hastanede yatan yaşlılarda insidansı azaltır (, ) ve 2026’da yayınlanan, elektif ameliyat geçiren 3.857 hastayı içeren 11 randomize çalışmanın meta-analizi, 0.71’lik bir risk oranı buldu; bu da %29’luk bir göreceli azalma anlamına gelir (). Bu etki, uygulamanın gerçekleşmesine bağlıdır ve bu tür paketler yoğun iş gücü gerektirir: Yönelim, uyku koruması, duyusal destekler, erken mobilizasyon ve hidrasyon, servislerin her hastaya sağlayamayacağı personel zamanı gerektirir (). Dolayısıyla darboğaz, önlemenin işe yarayıp yaramadığı değil, kimin önceliklendirileceğidir. Evrensel uygulama en basit alternatiftir ve paketin faydasına göre ucuz olduğu durumlarda tercih edilmelidir; risk stratifikasyonu ise ancak uygulamanın kısıtlanmasını gerektirecek kadar maliyetli olduğu durumlarda anlamlıdır; bizim servislerimizde personel zamanı her hastayı kapsamaz. Bu nedenle, karar eğrisi analizi ile katmanlı yaklaşımı herkese tedavi stratejisine karşı test ettik; bu analiz, yaklaşık 0.06’lık bir olasılık eşiğinin altında herkese tedaviyi desteklemektedir.
Uygulamalı öğrenme bu soruna defalarca uygulanmış ve tekrarlayan bir örüntü ortaya çıkmıştır: statik preoperatif değişkenler, içsel çapraz doğrulama ve 0.80 civarında bir ayırt edicilik. 2024 tarihli bir meta-analiz, birleşik değeri 0.792 olarak belirlerken, ensembler 0.805 ile tekil öğrenicilerin 0.782’sine karşı üstün bulundu (); 2026’daki non-kardiyak cerrahiye yönelik sistematik bir inceleme de benzer sonuçları doğruladı (). Kırılganlık tipi kalça kırığına özgü incelemeler; yaş, demans, fiziksel durum, ameliyata kadar geçen süre ve albüminden oluşan istikrarlı bir prediktör setini tanımlamakta ve doğrulanmış modellerin kıtlığına dikkat çekmektedir (). Bireysel çalışmalar, dışarıdan doğrulanmamış bir random forest modeli için 0.81 AUC (), 176 hastadan oluşan dış bir kohortta 0.92’den 0.89’a düşen içsel doğrulama AUC’si () ve 100 hastadan oluşan dış bir kohortta 0.976’dan 0.871’e düşen geliştirme kohortu AUC’si () bildirmiştir.
Bu literatürde iki sorun tekrarlanmaktadır. Birçok rapor, tahminin ne zaman yapıldığını belirtmez; bu nedenle postoperatif gözlemleri kullanan modeller, kullanmayan modellerle karşılaştırılır ve kalibrasyon farklı ortamlarda bozulabilirken ayırt edicilik korunmuş gibi görünebilir (). Tahmin doğrultusunda hareket etmenin bir şeyi değiştirip değiştirmediğini neredeyse hiç kimse sormamıştır; 32.000’den fazla hastanizasyon üzerinden yapılan prospektif doğrulama nadir bir istisnadır ve bu çalışma bile hasta sonuçları yerine operasyonel özellikleri raporlamaktadır ().
İki gözlem bu modeli motive etmektedir. Birincisi, deliryumun dalgalanması ve servisin bu dalgalanmayı zaten kaydetmesidir: hemşirelik personeli her vardiya uyanıklığı, uyku, hareketlilik, ağrı ve bilişsel durumu belgeler; ayrıca sekans modelleri statik modellere, intraoperatif zamansal dinamikler üzerine kurulan modellere () ve intraoperatif elektroensefalografiye dayalı modellere () üstün gelmiştir; bunlar arasında kalça kırığına özgü prospektif bir değerlendirme de bulunmaktadır (). İntraoperatif alfa gücü, postoperatif deliryum ve işleme hızıyla ilişkilendirilmiştir (), bu da bu tür sinyallerin sadece anesteziden ziyade beyin hassasiyetinin bir göstergesi olarak okunabileceğini destekler. Ancak rutin hemşirelik gözlemleri genellikle bir başlangıç değerine indirgenir ve 2026 tarihli bir kapsam incelemesi, yapılandırılmış perioperatif alanların bu literatürde baskın olmaya devam ettiğini, uzunlamasına gözlemsel akışların ise büyük ölçüde kullanılmadığını bulmuştur ().
İkincisi, deliryumun akut bir stresörün hassas bir beyinle birleşmesiyle ortaya çıkması ve bu hassasiyetin bir göstergesinin genellikle zaten mevcut olmasıdır; çünkü bizim ortamımızda düşme sonrası kabul edilen neredeyse her yaşlı hasta baş bölgesi bilgisayarlı tomografi çektirir ve bu taramadaki atrofi, yerleşik görsel ölçeklere göre derecelendirilebilir; erişim yüksek olsa da evrensel değildir, çünkü incelenen 2.418 kayıttan 214’ünde (yüzde 8.9) preoperatif tarama yoktu. Pendlebury ve arkadaşları () popülasyon tabanlı bir kohortta, taramalarda 5 yıla kadar önceden elde edilen atrofi ve beyaz madde değişikliklerinin sonraki deliryumu öngördüğünü göstermiş ve rutin olarak elde edilen görüntülemenin risk stratifikasyonu için yeterince kullanılmayan bir kaynak olduğunu savunmuşlardır (). Görsel atrofi skorları o zamandan beri mekanik trombektomi sonrası deliryumla () ve ventriküler asistan cihaz implantasyonu öncesinde () ilişkilendirilmiştir.
Temel Bulgular ve Genel Değerlendirme
5 Sonuç
Tahmin ameliyatın sonunda yapıldığında, yapılandırılmış kabul verilerini, preoperatif hemşirelik kayıtlarını ve rutin baş CT’sini birleştiren bir model, ayrılmış kohortta postoperatif deliryumu 0.82 AUC ile ayırt etti; bu, hemşirelik değerlendirmesinden ve basit bir klinik skordan daha iyiydi, ancak gradyan yükseltme yöntemine kıyasla kanıtlanmış bir avantaj göstermedi (fark 0.04, %95 GA: 0.00–0.08). İki görüntüleme yolu içsel çapraz doğrulamada ayırt edilemezdi; Evans İndeksi ve iki ordinal atrofi derecesi, öğrenilmiş temsile benzer bir sonuç verdi, ancak eşdeğerlik kanıtlanmadı ve basitleştirilmiş varyantlar ayrılmış kohortta değerlendirilmedi. Çok daha büyük karmaşıklığı göz önüne alındığında, önerilen mimari bu verilerde daha basit modellere kıyasla gerekçelendirilemez; ek değer mimaride değil, multimodal bilgide yatmaktadır.
Üç farklı kanıt düzeyini ayırıyoruz: Ayırt edicilik gösterilmiş olsa da, tahmini klinik fayda teorik bir net fayda dönüşümüne dayanmakta olup gözlemlenen bir iş yükü azalmasına dayanmamaktadır ve klinik fayda kanıtlanmamıştır. Bu keşifsel değerlendirmede, deliryum insidansı uygulama alt grubunda düşmüş, ancak kontrol grubunda düşmemiştir (%16,7–%11,4; ayarlanmış fark −4,9 yüzde puanı, %95 GA −14,1 ila +4,3); ancak kontrollü tahmin sıfır hipotezini dışlamamaktadır, müdahale ise hâlâ karıştırıcı faktörlerden etkilenmektedir ve istatistiksel güç yalnızca %31 olmuştur. Çalışma, XGBoost’a göre üstünlüğü, basitleştirilmiş spesifikasyonun eşdeğerliğini veya deliryumda müdahaleye atfedilebilecek bir azalmayı kanıtlamamıştır. Belgelenmiş paket bileşenleri hasta başına katmanlama ile 0,8 artmış, ancak personel süresi ve maliyet ölçülmemiştir; bu nedenle verimlilik hakkında bir sonuca varılamaz ve karar eğrisi analizi, tüm hastaların %0,06’lık bir eşik olasılığın altında tedavi edilmesini desteklemiştir.
Beyanlar
Üretken yapay zeka beyanı
Yazar(lar), bu makalenin hazırlanmasında üretken yapay zekanın kullanılmadığını beyan etmiştir.
Bu makaledeki şekillerin yanında yer alan alternatif metinlerin (alt metin) tamamı Frontiers tarafından yapay zeka desteğiyle oluşturulmuştur ve yazarların mümkün olduğunda inceleme yapması da dahil olmak üzere doğruluğu sağlamak için makul çabalar gösterilmiştir. Herhangi bir sorun tespit ederseniz lütfen bizimle iletişime geçin.
Yayıncının notu
Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve yazarların bağlı olduğu kurumların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisi tarafından yapılabilecek herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya onaylanmaz.
Özet
Anahtar kelimeler
serebral atrofi, farkların farkı, kalça kırığı, kilometre taşı analizi, multimodal derin öğrenme, hemşirelik gözlemleri, ameliyat sonrası deliryum
Atıf
Hu H, Cheng A ve Zhang Z (2026) Multimodal risk stratification of postoperative delirium in elderly hip fracture patients using nursing data and preoperative CT atrophy markers: model development and exploratory implementation evaluation. Front. Med. 13:1961367. doi: 10.3389/fmed.2026.1961367
Alındı
07 Ağustos 2026
Revize edildi
20 Ekim 2026
Kabul edildi
22 Ekim 2026
Yayınlandı
17 Kasım 2026
13 – 2026
Michela Saracco, Napoli Federico II Üniversitesi, İtalya
Silvio Pires Gomes, São Paulo Üniversitesi, Brezilya
Attri Ghosh, Cedars Sinai Tıp Merkezi, Amerika Birleşik Devletleri
© 2026 Hu, Cheng ve Zhang.
Bu, Creative Commons Atıf Lisansı (CC BY) şartları altında dağıtılan açık erişimli bir makaledir. Orijinal yazar(lar)ın ve telif hakkı sahibi(lerinin) belirtilmesi ve bu dergideki orijinal yayına kabul edilen akademik uygulamalara uygun olarak atıfta bulunulması koşuluyla, diğer platformlarda kullanılması, dağıtılması veya çoğaltılmasına izin verilir. Bu şartlara uymayan hiçbir kullanım, dağıtım veya çoğaltmaya izin verilmemektedir.
*İletişim: Huijun Hu huhuijun112@outlook.com
Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve yazarların bağlı olduğu kurumların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisi tarafından yapılabilecek herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya onaylanmaz.

