GÜNCEL YAYIN Koruyucu Hekimlik, Yaşam Tarzı Tıbbı ve Hücresel Biyoloji
📅 16 Kasım 2026 · Bağımsız Editoryal Ağ
Nöroloji & Uyku

Hematoma Boşaltımı Yapılan Beyin İçi Kanamalı Hastalarda Cerrahi Zamanlamasının Postoperatif İnflamatör Biyomarkerlar ve Klinik Sonuçlarla İlişkisi

✍️ Editör Masası • 📅 14 Kasım 2026 • ⏱️ 30 dk okuma
Hematoma Boşaltımı Yapılan Beyin İçi Kanamalı Hastalarda Cerrahi Zamanlamasının Postoperatif İnflamatör Biyomarkerlar ve Klinik Sonuçlarla İlişkisi

ÖZGELİŞTİRİLMİŞ ARAŞTIRMA makalesi

Front. Neurol., 12 Kasım 2026

Sec. İnme

Cilt 17 – 2026 | https://doi.org/10.3389/fneur.2026.1957201

  • XX

    Xuemei Xiao 1†

  • MX

    Minmin Xu 2†

  • KL

    Kangli Liu 1

  • QT

    Qiongyan Tang 1

  • XW

    Xinhang Wen 1

  • WW

    Wendi Wang 1

  • YW

    Yongping Wang 1

  • WY

    Weimin Yang 1*

  • 1. Nöroloji Anabilim Dalı, Zhengzhou Üniversitesi Birinci Uygulamalı Hastanesi, Zhengzhou, Çin

  • 2. Halk Sağlığı Fakültesi, Beslenme ve Gıda Hijyeni Anabilim Dalı, Zhengzhou Üniversitesi, Zhengzhou, Çin

Makale ölçütleri

Özet

Arka plan:

Hematoma Boşaltımı Yapılan Beyin İçi Kanamalı Hastalarda Cerrahi Zamanlamasının Postoperatif İnflamatör Biyomarkerlar ve Klinik Sonuçlarla İlişkisi - Detaylı İnceleme ve Saha Gözlemi
Hematoma Boşaltımı Yapılan Beyin İçi Kanamalı Hastalarda Cerrahi Zamanlamasının Postoperatif İnflamatör Biyomarkerlar ve Klinik Sonuçlarla İlişkisi alanında yapılan saha araştırmaları ve doğal gözlem bulguları.

Cerrahi zamanlamanın spontan intraserebral kanama (İK) sonrası sonuçları etkileyebileceği bilinmekle birlikte, gecikmiş cerrahi ile kötü iyileşme arasındaki bağlantı kuran inflamatuar yollar belirsizdir. Cerrahi sonrası matrix metalloproteinaz-9 (MMP-9), C-X-C motif kimokin ligand 10 (CXCL10) ve makrofaj inflamatuar protein-1 alfa (MIP-1α)’nın İK boşaltması sonrası komplikasyonlar ve 90 günlük işlevsel sonuçlarla ilişkili olup olmadığı incelenmiştir.

Yöntem:

Bu retrospektif kohort çalışması, Ocak 2022 ile Aralık 2024 arasında belirti başlangıcından itibaren 72 saat içinde cerrahi boşaltma geçiren 234 yetişkin spontan İK hastasını kapsamıştır. Hastalar, belirti başlangıcından cerrahiye kadar olan süreye göre üç gruba ayrılmıştır: <12 saat, 12–24 saat veya >24 saat. Cerrahi sonrası biyomarkerlar, cerrahiden 24 saat içinde ölçülmüştür. Sonuç ölçütleri, hastanede kaydedilen komplikasyonlar ve değiştirilmiş Rankin Ölçeği (mRS) puanı 3–6 olarak tanımlanan 90 günlük kötü işlevsel sonuçları içermektedir. Önceden belirlenen klinik kovaryatlar için düzeltme yapılan çok değişkenli lojistik regresyon ve parametrik g-hesaplama kullanılan karşıt-ölçülü aracılık analizleri uygulanmıştır. Dolaylı etkiler ve %95 güven aralıkları, 5.000 nonparametrik bootstrap yeniden örnekleme ile tahmin edilmiştir.

Sonuçlar:

234 hastanın 91’i 12 saat içinde, 52’si 12–24 saat içinde ve 91’i 24 saatten sonra ameliyat edildi. Postoperatif CXCL10, MIP-1α ve MMP-9 konsantrasyonları daha geç ameliyat zamanlaması gruplarında arttı (her üçü için p < 0,001). İlgili postoperatif komplikasyon oranları sırasıyla 56,0%, 67,3% ve 73,6% olurken, olumsuz 90 günlük fonksiyonel sonuçların oranları sırasıyla 45,1%, 51,9% ve 63,7% idi. Düzeltmeye ardından, başlangıctan 24 saatten sonra yapılan ameliyatın postoperatif komplikasyonlarla (OR, 2,19; %95 IG, 1,17–4,08) ve olumsuz fonksiyonel sonuçlarla (OR, 1,88; %95 IG, 1,04–3,40) ilişkili olduğu, 12–24 saat içinde yapılan ameliyatın ise böyle olmadığı bulundu. MIP-1α bu ilişkilerin sırasıyla 21,2 ve 24,6’sını; MMP-9 ise sırasıyla 29,3 ve 31,0’unu aracılık etti. CXCL10 veya 12–24 saat içinde yapılan ameliyat için anlamlı dolaylı etkiler gözlenmedi.

Sonuç:

ICH başlangıcından 24 saatten sonra yapılan ameliyatın daha yüksek postoperatif iltihaplanma ve postoperatif komplikasyon ile olumsuz 90 günlük fonksiyonel sonuç riskleriyle ilişkili olduğu bulundu. MIP-1α ve MMP-9 bu ilişkilerin bir kısmını aracılık etmiş olabilir; ancak gözlemsel tasarım nedensel çıkarım yapmayı olanaksız kılar.

1. Giriş

İntraserbral kanama (ICH), en yıkıcı inme biçimlerinden biridir ve dünya çapında sürekli yüksek ölüm ve uzun süreli engellilik oranlarıyla ilişkilidir (1–3). Klinik sonuçlar yalnızca ilk nörolojik hasarla değil, aynı zamanda hematoma özellikleriyle (4, 5) ve erken nörolojik kötüleşmeyle (6, 7) de belirlenir. Ameliyatla kitle etkisi azaltılabilir ve perihematomal dokunun toksik kan ürünlerine maruz kalması azaltılabilir (8). Ancak randomize çalışmalar, ameliyat yaklaşımları ve hasta popülasyonları arasında heterojen etkiler bildirmiş ve müdahalenin en uygun zamanlaması belirsizliğini korumaktadır (9, 10).

Cerrahi zamanlaması, hematom evakuasyonunun potansiyel faydaları ile riskleri arasındaki dengeyi etkileyebilir. Daha erken evakuasyon, hematomla ilişkili doku hasarını sınırlayabilir ( 10 ); ancak hemostaz kararlılığa ulaşmadan uygulanan müdahale, giriş riskini artırabilir ( 11 ). Klinik uygulamada yine de belirtilerden cerrahiye olan aralık yalnızca zamana göre belirlenmez; nörolojik şiddet, hematomun yeri ve seyri, yönlendirme yolları ve ameliyat etrafı stabilite gibi etmenlerle de şekillenir ( 3 , 12 ). İçeri ventriküler kanamalı hastalarda ventriküler drenaj kararı, nörolojik kötüleşme ve semptomatik hidrosefali durumuna göre de belirlenebilir ( 13 ). Bu nedenle aralık, dokunun hematomla maruz kaldığı süreyi ve tedavi seçimini yönlendiren klinik koşulları birlikte yansıtır. Bu zıt etmenler evrensel bir zamanlama eşiği ortaya koyar ve farklı tedavi aralıklarıyla ilişkili biyolojik süreçlerin tanımlanmasının gerekliliğini vurgular.

İnflamasyon, intraserebral kanama (ICH) sonrası ikinci dereceden beyin hasarının önemli bir bileşenidir. Beyin parankimine giren kan kökenli ürünler mikrogliyal aktivasyon, lökosit resepsiyonu, kan-beyin bariyeri disfonksiyonu, oksidatif hasar, hematoma çevresinde ödemi ve ekstrasellüler matris yeniden yapılanmasını tetikler (14–16). Matrix metalloproteinase-9 (MMP-9), C-X-C motif kemokin ligand 10 (CXCL10) ve makrofaj inflamatör protein-1 alfa (MIP-1α), bu inflamatör yolların tamamlayıcı bileşenlerini temsil eder. MMP-9, ekstrasellüler matris yıkımı ve kan-beyin bariyeri disfonksiyonuna katkıda bulunur; CXCL10 ise C-X-C kemokin receptor tipi 3 (CXCR3) üzerinden aktive olmuş T-hücre resepsiyonunu teşvik eder ve bariyer geçirgenliğini artırabilir (18). Çalışmalar, CXCL10, MIP-1α (CCL3) ve MMP-9’un bağışıklık hücre resepsiyonunu kolaylaştırıp kan-beyin bariyeri bozulması yoluyla multipl sklerozun nöroinflamatör sürecine ortak olabileceğini göstermiştir. Balashov (19), CXCL10 ve MIP-1α’nın sırasıyla reaktif astrositler ve mikrogliya/makrofajlarda baskın olarak ifade edildiğini ve CXCR3 ile CCR5 üzerinden demiyelinizan lezyonlara inflamatör hücre resepsiyonunu aracılatabileceğini bulmuştur. Puthenparampil (20), beyin omuriliği sıvısındaki (BOS) yükselmiş CCL3 seviyelerinin multipl skleroz nüksü artmış riski ile ilişkili olduğunu göstererek potansiyel prognoz değeri önermiştir. Gerwien (21), hücre bağışıklık kökenli MMP-9’un kan-beyin bariyeri boyunca lökosit geçişini kolaylandırdığını ve erken aktif lezyonların tespitinde kullanılabileceğini doğrulamıştır. Bu bulgular bir araya getirildiğinde, CXCL10 ve CCL3’ün bağışıklık hücre resepsiyonunu aracılarken MMP-9’un bunların merkezi sinir sistemine infiltrasyonunu daha da teşvik ettiği, böylece nöroinflamasyonu ve demiyelinizan hasarı ilerlettiği görülmektedir. Bu biyomarkerler dolayısıyla cerrahi zamanlamadan postoperatif iyileşmeye giden biyolojik süreçleri ilişkilendiren ölçülebilir korelasyonları sağlayabilirler. Bu bilgi açığını gidermek amacıyla, semptom başlangıcından itibaren 72 saat içinde cerrahi kanama boşaltmasına uğrayan ICH hastaları kapsayan retrospektif bir kohort çalışması yürütüldü. Klinik karakteristikler ve postoperatif konsantrasyonlar arasındaki farklar

MMP-9, CXCL10 ve MIP-1α belirleyici olarak öngörülen belirti başlangıcından ameliyata kadar olan aralıklar boyunca incelendi. Ayrıca cerrahi zamanlamanın bu iltihaplı işaretlerle birlikte komplikasyonlar ve 90 günlük işlevsel sonuçlarla ilişkisi değerlendirildi ve işaretlerin gözlemlenen zamanlama–sonuç ilişkisinin bir kısmını istatistiksel olarak açıklama olasılığı araştırıldı.

2 Yöntemler

2.1 Çalışma tasarımı ve katılımcılar

Zhengzhou Üniversitesi Birinci Bağlı Hastanesinde retrospektif bir kohort çalışması yürütüldü. Ocak 2022 ile Aralık 2024 arasında cerrahi boşaltmaya başvuran spontan intraserebral hemajiler (ICH) hastaları ardışık olarak çalışmaya alındı. Dahil etme kriterleri şunlardı: (1) yaş ≥ 18 yıl; (2) kranial bilgisayarlı tomografi (BT) ile doğrulanmış spontan ICH tanısı; (3) belirti başlangıcından itibaren 72 saat içinde gerçekleştirilen cerrahi boşaltma; ve (4) tam klinik, laboratuvar ve takip verilerinin mevcut olması. Hariç tutma kriterleri şunları içeriyordu: (1) sekonder ICH (örneğin travma, anevrizma, arteriyovenöz malformasyon ve tümör), (2) önceden geçirilen nörocerrahi girişim, (3) eşlik eden aktif enfeksiyon veya otoimmün hastalık ve (4) kabul öncesinde son 30 gün içinde immünsüpresif veya iltihap önleyici ilaç kullanımı. Çalışma kurumsal etik kurulun onayını aldı ve Helsinki Bildirisine uyuldu. Tüm katılımcılardan veya yasal temsilcilerinden bilgilendirilmiş onam alındı.

2.2 Grup tanımı: belirti başlangıcından ameliyata kadar olan zaman aralığı

ICH başlangıcından ameliyata kadar olan süre, belirti başlangıcı (veya son kez sağlıklı olunan zaman) ile cilt kesi arasındaki aralık olarak tanımlandı. Hastalar, önceki yayımlanmış zaman pencerelerine göre üç gruba ayrıldı: ultra-erken ameliyat grubu (<12 saat), erken ameliyat grubu (12–24 saat) ve gecikmiş ameliyat grubu (>24 saat). Ultra-erken ameliyat grubu, tüm regresyon analizlerinde referans kategori olarak kullanıldı.

2.3 Veri toplama ve klinik değişkenler

Demografik özellikler (yaş ve cinsiyet), yaşam tarzı faktörleri (sigara ve alkol kullanımı), tıbbi öykü (hipertansiyon, diyabet ve koroner kalp hastalığı) ve ilaç kullanımı (profilaktik antibiyotikler) elektronik tıbbi kayıtlardan çıkarıldı. Sigara ve alkol kullanımı, hastaneye başvurudan önceki yıl içindeki güncel veya geçmiş düzenli kullanım olarak tanımlandı.

Hastaneye başvuruda klinik şiddet, atanmış bir nörocerrah tarafından Glasgow Koma Ölçeği (GKO) ile değerlendirildi. İCH lokalizasyonu, hastaneye başvuruda alınan BT bulgularına göre lobär, lobär olmayan (derin) veya intraventriküler olarak sınıflandırıldı. Hematom hacmi, ABC/2 yöntemiyle hesaplandı. Ameliyat süresi ve ameliyat sonrası hematom temizlenme oranı ([ameliyat öncesi hacmi − ameliyat sonrası hacmi] / ameliyat öncesi hacmi × 100%) gibi cerrahi parametreler kaydedildi. Ameliyat sonrası yönetim, dren yerleştirme ve çıkarma kriterleri dahil olmak üzere standartlaştırılmış protokoller izlendi.

2.4 Laboratuvar ölçümleri

CXCL10, MIP-1α ve MMP-9 ölçümleri için ameliyat öncesi örnekler, çalışma süresince rutin olarak toplanmadığı veya saklanmadığı için mevcut değildi. Periferik venöz kan ve beyin omurilik sıvısı (BOS) örnekleri ameliyat sonrası 24 saat içinde toplandı. Ölçülen değişkenler arasında inflamatuvar biyomarkerler (CXCL10, makrofaj inflamatuvar protein-1α [MIP-1α/CCL3], matris metalloproteinaz-9 [MMP-9], interleukin 6 [IL-6], C-reaktif protein [CRP] ve prokalsitonin [PCT]); pıhtılaşma parametreleri (D-dimer, fibrinojen, aktive kısmi tromoplastin zamanı [APTT], protrombin zamanı [PT] ve trombin zamanı [TT]); kan biyokimyasal indisleri (açlık glükoz, laktat dehidrogenaz [LDH], kreatin kinaz [CK] ve klorür); BOS parametreleri (toplam protein, albümin ve laktat/glükoz oranı [LA/GLU]); ve trombosit-lenfosit, monosit-lenfosit ve nötrofil-lenfosit oranları (sırasıyla trombosit-lenfosit oranı [PLR], monosit-lenfosit oranı [MLR] ve nötrofil-lenfosit oranı [NLR]) yer aldı. Medyasyon analizi için CXCL10, MIP-1α ve MMP-9 konsantrasyonları terçillere (düşük, orta ve yüksek) ayrıldı.

2.4.1 Numune toplama ve saklama

Cerrahi sonrası 24 saat içinde, aç karnına sabah saatlerinde 3 mL venöz kan, etilenediamintetraasetik asit (EDTA) tüpüne alındı. Numuneler 10 cm çaprazlık kullanılarak 3.600 r/dk’da 10 dakika santrifüj edildi. Ayrılan plazma, enzim içermeyen steril mikrosantrifüje tüplerine paylaştırıldı ve analiz edilinceye kadar −80 °C’de saklandı.

2.4.2 Plazma CXCL10, MIP-1α ve MMP-9 ölçümü

Plazma CXCL10, MIP-1α ve MMP-9 konsantrasyonları, üreticinin talimatlarına göre ticari insan ELISA kitleriyle (FineTest, Wuhan Fine Biotech Co., Ltd., Wuhan, Çin; ilgili katalog numaraları sırasıyla EH0102, EH0230 ve EH0238) ölçüldü.

Kısacası, belirlenen kuyucuklara seyreltici, standart veya plazma numunesinden 100 μL eklendi ve 37 °C’de 60 dakika inkübe edildi. Sıvı uzaklaştırıldıktan sonra 100 μL biyotinillenmiş antikor çalışma çözeltisi eklendi ve 37 °C’de 60 dakika inkübe edildi. Plaka üç kez yıkandı ve her yıkamada 1 dakikalık bekletme yapıldı. Ardından 100 μL turp peroksidaz–streptavidin konjugatı eklendi ve plaka 37 °C’de 30 dakika inkübe edildi.

Her biri 1–2 dakikalık bekletme olmak üzere beş yıkamanın ardından 90 μL tetrametilbenzidin substratı eklendi. Plaka 37 °C’de karanlıkta 15 dakika inkübe edildi ve reaksiyon 50 μL durdurma çözeltisi eklenerek sonlandırıldı. Absorbans, mikropaka okuyucu kullanılarak 450 nm’de anında ölçüldü. Tüm analizler, klinik sonuçlardan habersiz laboratuvar teknisyenleri tarafından çift olarak gerçekleştirildi.

2.5 Sonuç ölçümleri

Karmaşık operasyon sonrası komplikasyon sonucu indeks hastaneye yatış sırasında yeniden kanama, kafa içi enfeksiyon, şunt yerleştirilmesi gereken hidrosefali, derin ven trombozu, akciğer enfeksiyonu ve sepsisi içerdi. Bireysel olay sayılarının komplikasyon özgü analizler için yeterli olmaması nedeniyle karmaşık sonuç, genel operasyon sonrası morbiditeyi karakterize etmek için kullanıldı.

İşlevsel durum, ameliyat sonrası 90. günde değiştirilmiş Rankin Ölçeği (mRS) kullanılarak yapılandırılmış telefon görüşmesi veya poliklinik değerlendirmesi ile değerlendirildi. İkili analizde işlevsel bağımsızlık, 0–2 mRS skoru olarak; işlevsel bağımlılık veya ölüm ise 3–6 mRS skoru olarak tanımlandı. 90. gün değerlendirmesi ve bu ikiye ayrımı, ICH’ye dair klinik çalışmalar ve kendiliğinden oluşan ICH için güncel ESO–EANS kılavuzlarında yerleşik kullanımlarıyla uyumluydu. Sonuç değerlendirmeleri, ameliyata kadar olan süre kategorisi ve ameliyat sonrası biyomarker sonuçlarından habersiz olan eğitilmiş değerlendiriciler tarafından gerçekleştirildi ( 22 , 23 ).

2.6 İstatistiksel analiz

Sürekli değişkenlerin normal dağılımı Shapiro–Wilk testi ile incelendi. Normal dağılım gösteren veriler ortalama ± standart sapma (SD) olarak özetlendi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ile karşılaştırıldı. Normal dağılım göstermeyen değişkenler medyan ve çeyrekler arası aralık (IQR) olarak özetlendi ve Kruskal–Wallis H testi ile karşılaştırıldı. Kategorik değişkenler sayı (yüzde) olarak ifade edildi ve uygun görülmesi halinde ki-kare testi veya Fisher’ın kesin testi ile karşılaştırıldı.

Aday değişkenlerin ameliyat sonrası komplikasyonlar ve 90. günde işlevsel olarak olumsuz sonuçlarla birebir ilişkilerini incelemek için tek değişkenli lojistik regresyon kullanıldı. Ayarlanmış ilişkileri tahmin etmek amacıyla çoklu lojistik regresyon modelleri uyarlandı. Kovaryatlar, değişkenli analizlerdeki istatistiksel anlamlılıklarından bağımsız olarak klinik relevans ve önceki bulgulara dayanarak önceden belirlendi. Ayarlanmış modeller cinsiyeti, yaşı, sigara kullanım durumunu, alkol tüketimini, hipertansiyonu, diyabeti ve girişteki GCS skorunu içeriyordu. Ayarlanmış medyan analizlerine de aynı önceden belirlenen kovaryatlar dahil edildi. Lojistik regresyon modellerinden elde edilen ilişkiler odds oranları (OR’ler) ve %95 güvenirlik aralıkları (GAA) ile raporlandı.

CXCL10, MIP-1α ve MMP-9 için ayrı medyanalizler yapılarak, cerrahi zamanlamayla ameliyat sonrası komplikasyonlar ve kötü fonksiyonel sonuçlar arasındaki ilişkilerdeki olası medyanal rolleri değerlendirildi. Cerrahi zamanlama <12 saat, 12–24 saat ya da >24 saat olarak sınıflandırıldı ve <12 saat referans kategori olarak alındı. Her bir biyomarker terçilere ayrıldı ve ordinal medyan olarak modellendi.

Konterfakt çerçeve içinde, ortalamaya kausal medyalaz etkisi (ACME), ortalamaya doğrudan etki (ADE), toplam etki ve medyalaz oranı tahmin etmek için parametrik g-kompütasyon kullanıldı. Medyalaz modelleri için ordinal probit regresyonu, sonuç modelleri için ise ikili logistik regresyonu kullanıldı. Model 1 düzeltmesiz iken, Model 2 cinsiyet, yaş, sigara durumu, alkol tüketimi, hipertansiyon, diyabet ve girişteki GCS skoru için düzeltildi. Toplamda %95 güven aralıkları ve iki uçlu p-değerleri, 5.000 nonparametrik bootstrap yeniden örnekleme ile tahmin edildi.

Tüm testler iki uçlu olup, <0,05 p-değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi. İstatistiksel analizler Stata 18 ve R yazılımı sürüm 4.5.0 kullanılarak yapıldı. Şekiller R yazılımı sürüm 4.5.0 kullanılarak oluşturuldu.

3 Bulgular

3.1 Çalışma katılımcılarının temel özellikleri

Dahil etme ve hariç tutma kriterlerine göre çalışmamıza 234 katılımcı dahil edilmiş; bunların 91’i belirtilerin başlangıcından 12 saat içinde, 52’si 12–24 saat içinde ve 91’i 24 saatten sonra ameliyat geçirmiştir. Yaş ve diyabet görülme sıklığı üç grup arasında farklılık göstermiştir (sırasıyla p = 0,040 ve p = 0,012); diğer demografik, klinik veya ameliyatsal özelliklerde istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık saptanmamıştır (Tablo 1). Ameliyat sonrası CXCL10, MIP-1α ve MMP-9 konsantrasyonları artan ameliyat zamanlaması gruplarında artarak yükselmiştir (tümü p < 0,001) ve IL-6 konsantrasyonu en yüksek >24 saat grubunda bulunmuştur (p = 0,047). 90. günde kötü işlevsel sonuç gösteren hastaların oranı <12 saat grubunda %45,1’den 12–24 saat grubunda %51,9’a ve >24 saat grubunda %63,7’ye yükselmiştir (p = 0,039). Ameliyat sonrası komplikasyonlar gruplarda sırasıyla %56,0, %67,3 ve %73,6 oranında görülmüştür (p = 0,042).

Hematoma Boşaltımı Yapılan Beyin İçi Kanamalı Hastalarda Cerrahi Zamanlamasının Postoperatif İnflamatör Biyomarkerlar ve Klinik Sonuçlarla İlişkisi - Karşılaştırmalı Süreç Analizi
Ekosistem döngüsü ve doğal süreçlerin pratik yansımaları.

Tablo 1

Değişkenler Ultra-erken ameliyat (<12 saat)
(N = 91)
Erken ameliyat (12–24 saat)
(N = 52)
Gecikmiş ameliyat (>24 saat)
(N = 91)
p-değeri
CXCL10 (pg/mL) 214,49 (162,41, 604,69) 364,99 (253,47, 620,46) 505,53 (250,75, 1510,94) <0,001
MIP-1α (pg/mL) 199,76 (120,90, 266,61) 239,47 (198,44, 288,73) 294,35 (201,29, 451,38) <0,001
MMP-9 (ng/mL) 319,77 ± 105,27 365,74 ± 73,68 406,54 ± 94,64 <0,001
Açlık kan şekeri (mmol/L) 8,00 (6,60, 10,20) 7,97 (6,20, 9,00) 8,01 (6,40, 10,40) 0,183
Dren takılı kalma süresi (g) 3,44 ± 1,85 3,08 ± 1,68 3,05 ± 1,79 0,293
Ameliyat sonrası 7. gün NIHSS skoru 20,78 ± 9,24 19,25 ± 7,57 18,69 ± 8,55 0,250
Hematom temizlenme oranı (%) 87,84 ± 7,48 87,66 ± 8,00 87,75 ± 7,89 0,991
Ameliyat süresi (saat) 2,49 ± 1,18 2,51 ± 1,22 2,45 ± 1,42 0,957
D-dimer (mg/L) 1,67 (0,81, 3,74) 1,71 (0,75, 3,23) 1,19 (0,48, 3,35) 0,340
Fibrinojen (g/L) 4,43 ± 1,55 4,32 ± 1,32 4,61 ± 1,56 0,507
Aktive partial tromoplastin süresi (s) 28,30 (26,00, 30,80) 29,05 (26,45, 31,45) 28,80 (26,10, 31,50) 0,703
Protrombin süresi (s) 12,40 (11,70, 13,30) 12,40 (11,80, 13,70) 12,20 (11,70, 13,40) 0,817
Trombin süresi (s) 14,00 (13,00, 15,60) 13,50 (12,40, 14,55) 14,00 (12,90, 15,60) 0,121
BSB toplam protein (mg/L) 1442,50 (689,00, 3167,00) 890,50 (515,00, 1483,00) 1245,50 (900,00, 2030,50) 0,084
BSB albumin (mg/L) 784,00 (381,50, 1399,50) 457,61 (296,70, 840,00) 684,40 (470,20, 1119,50) 0,092
LA/GLU 1,11 (0,73, 2,69) 1,26 (0,62, 2,53) 1,16 (0,79, 2,34) 0,954
Klorür (mmol/L) 124,80 (117,93, 132,10) 124,20 (118,00, 136,50) 125,70 (118,70, 132,55) 0,048
LB (109/L) 332,00 (48,50, 3126,00) 668,50 (21,00, 1538,00) 296,00 (61,00, 1199,00) 0,392
Hastanede kalış süresi (gün) 21.00 (14.00, 32.00) 18.00 (14.50, 30.50) 20.00 (14.00, 30.00) 0.818
Yaş (yıl) 61.00 ± 14.70 55.72 ± 10.86 55.40 ± 14.04 0.040
LDH (U/L) 271.50 (211.50, 366.50) 283.00 (231.00, 393.00) 260.00 (199.00, 319.00) 0.311
CK (U/L) 221.00 (100.00, 567.00) 176.00 (104.00, 385.00) 142.00 (72.00, 404.00) 0.237
IL-6 (ng/mL) 31.20 (13.80, 63.96) 34.70 (27.40, 53.80) 63.37 (25.41, 101.66) 0.047
CRP (mg/L) 18.38 ± 18.73 93.88 ± 83.38 113.61 ± 82.60 0.193
PCT (µg/L) 0.27 (0.12, 1.03) 0.25 (0.13, 1.34) 0.27 (0.12, 1.09) 0.921
PLR 207.80 (128.71, 360.00) 246.77 (149.28, 326.57) 220.65 (150.99, 319.01) 0.851
MLR 0.60 ± 0.44 0.67 ± 0.40 0.72 ± 0.47 0.204
NLR 15.89 (11.04, 25.43) 17.50 (11.09, 24.01) 17.76 (14.07, 23.17) 0.632
Cinsiyet 0.207
Kadın 33 (38.82%) 14 (16.47%) 38 (44.71%)
Erknek 58 (38.93%) 38 (25.50%) 53 (35.57%)
Sigara 0.113
Hayır 55 (37.93%) 27 (18.62%) 63 (43.45%)
Evet 36 (%40,45) 25 (%28,09) 28 (%31,46)
Alkol tüketimi 0,167
Hayır 55 (%36,67) 30 (%20,00) 65 (%43,33)
Evet 36 (%42,86) 22 (%26,19) 26 (%30,95)
Koronar kalp hastalığı 0,781
Hayır 83 (%38,60) 49 (%22,79) 83 (%38,60)
Evet 8 (%42,11) 3 (%15,79) 8 (%42,11)
Profilaktik antibiyotik kullanımı 0,782
Hayır 44 (%40,74) 22 (%20,37) 42 (%38,89)
Evet 47 (%37,60) 30 (%24,00) 48 (%38,40)
İCH lokalizasyonu 0,305
Lobar 9 (%39,13) 6 (%26,09) 8 (%34,78)
İntraventriküler 32 (%32,65) 27 (%27,55) 39 (%39,80)
Non-lobar 50 (%44,25) 19 (%16,81) 44 (%38,94)
Hipertansiyon 0,159
Hayır 35 (%47,30) 16 (%21,62) 23 (%31,08)
Evet 56 (%35,00) 36 (%22,50) 68 (%42,50)
Diyabet mellitus 0,012
No 70 (36.08%) 50 (25.77%) 74 (38.14%)
Yes 21 (53.85%) 2 (5.13%) 16 (41.03%)
90 günlük ameliyat sonrası mRS skoru 0.039
İyi prognoz (0–2) 50 (54.95%) 25 (48.08%) 33 (36.26%)
Kötü prognoz (3–6) 41 (45.05%) 27 (51.92%) 58 (63.74%)
Ameliyat sonrası komplikasyonlar 0.042
No 40 (49.38%) 17 (20.99%) 24 (29.63%)
Yes 51 (33.33%) 35 (22.88%) 67 (43.79%)
Cerrahi yaklaşım 0.405
Kafası içi hematomun drenajı 29 (39.19%) 12 (16.22%) 33 (44.59%)
Kafası içi hematomun ekzansi 53 (37.86%) 37 (26.43%) 50 (35.71%)
Kombine cerrahi 9 (38.89%) 3 (15.00%) 8 (40.00%)

Farklı sakroserbral kanama-cerrahi aralığına sahip hastalar arasında temel karakteristiklerin karşılaştırılması.

CXCL10, C-X-C motif kemokin ligand 10; MIP-1α, makrofaj inflamatör protein-1 alfa; MMP-9, matriks metaloproteinaz-9; FPG, açlık plazma glikozu; NIHSS, Ulusal Sağlık Enstitüleri İnsem Ölçeği; D-dimer, fibrin yıkım ürünü D-dimer; APTT, aktive kısmi tromoplastin zamanı; PT, protrombin zamanı; TT, trombin zamanı; CSF, beyin omurilik sıvısı; LA/GLU, laktat-glikoz oranı; WBC, beyaz kan hücreleri; LDH, laktat dehidrogenaz; CK, kreatin kinaz; IL-6, interlökin-6; CRP, C-reaktif protein; PCT, prokalsitonin; PLR, trombosit-lenfocyte oranı; MLR, monosit-lenfocyte oranı; NLR, nötrofil-lenfocyte oranı; ICH, intrakranyal hemoraji; mRS, modifiye Rankin Ölçeği; Sürekli değişkenler Shapiro–Wilk testi ile değerlendirilen dağılımlarına göre ortalama ± SD veya medyan (IQR) olarak; kategorik değişkenler ise n (%) olarak sunulmuştur.

3.2 Tek değişkenli lojistik regresyon analizi

Tek değişkenli lojistik regresyon, semptom başlangıcından 24 saatten fazla sonra yapılan ameliyatın, 12 saat içinde yapılan ameliyatla karşılaştırıldığında postoperatif komplikasyonların (OR, 2,19; %95 IG, 1,17–4,08) ve 90 günlük kötü fonksiyonel sonuçların (OR, 1,88; %95 IG, 1,04–3,40) daha yüksek olasılıkla ilişkili olduğunu göstermiştir. 12–24 saat arasında yapılan ameliyat için anlamlı bir ilişki gözlenmemiştir (Tablo 2).

Tablo 2

Değişkenler Postoperatif komplikasyonlar
OR (%95 IG)
90 günlük postoperatif mRS skoru
OR (%95 IG)
NLR 0,994 (0,980, 1,007) 0,999 (0,987, 1,012)
MLR 2,115 (1,036, 4,312)* 1,872 (0,989, 3,548)
PLR 1,001 (0,999, 1,003) 1,001 (0,999, 1,002)
PCT (µg/L) 1,051 (0,969, 1,141) 1,020 (0,976, 1,066)
CRP (µg/L) 1,001 (0,997, 1,004) 1,001 (0,997, 1,004)
IL-6 (ng/L) 1.001 (0.999, 1.003) 1.001 (0.999, 1.003)
CK (U/L) 0.999 (0.999, 1.000) 0.999 (0.999, 1.001)
LDH (U/L) 1.001 (0.999, 1.003) 0.999 (0.998, 1.001)
Cinsiyet
Kadın (Referans) 1 1
Erkek 1.335 (0.766, 2.327) 1.181 (0.691, 2.016)
Yaş (yıl) 0.998 (0.978, 1.020) 0.998 (0.978, 1.018)
Hastanede kalış süresi (gün) 1.006 (0.986, 1.027) 1.031 (1.009, 1.053) **
Sigara
Hayır (Referans) 1 1
Evet 1.364 (0.810, 2.295) 1.121 (0.659, 1.909)
Alkol tüketimi
Hayır (Referans) 1 1
Evet 1.092 (0.622, 1.926) 0.951 (0.559, 1.628)
Koronar kalp hastalığı
Hayır (Referans) 1 1
Evet 2.092 (0.671, 6.527) 1.109 (0.429, 2.867)
Giriş GCS skoru 0.840 (0.778, 0.906)*** 0.767 (0.707, 0.833)***
WBC (109/L) 1.000 (1.000, 1.000) 1.000 (0.999, 1.001)
Klorür (mmol/L) 0.986 (0.955, 1.019) 0.996 (0.968, 1.025)
LA/GLU 1.016 (0.971, 1.063) 1.011 (0.990, 1.032)
BSF albümin (mg/L) 1.000 (1.000, 1.000) 1.000 (0.999, 1.000)
BSF toplam protein (mg/L) 1.000 (1.000, 1.000) 1.000 (0.999, 1.000)
Trombin süresi (s) 1.021 (0.962, 1.083) 1.058 (0.959, 1.167)
Protrombin süresi (s) 1.249 (1.041, 1.499)* 1.216 (1.034, 1.430)*
Aktive kısmi tromboplastin süresi (s) 1.114 (1.031, 1.205)** 1.027 (0.965, 1.092)
Fibrinojen (g/L) 0.961 (0.804, 1.149) 1.055 (0.888, 1.254)
Semptom başlangıcından ameliyata kadar süre (h)
<12 h (Referans) 1 1
12–24 h 1.615 (0.792, 3.191) 1.246 (0.630, 2.467)
>24 h 2.190 (1.174, 4.084)* 1.877 (1.038, 3.397)*
D-dimer (mg/L) 1.046 (0.982, 1.114) 1.048 (0.990, 1.110)
CXCL10 (pg/mL)
Düşük seviye (Referans) 1 1
Orta seviye 4.524 (1.591, 12.865)** 5.625 (2.069, 15.292)**
Yüksek seviye 5.278 (1.778, 15.667)** 8.631 (2.947, 25.282)***
MIP-1α (pg/mL)
Düşük seviye (Referans) 1 1
Orta seviye 5.454 (1.841, 16.159)** 4.364 (1.644, 11.580)**
Yüksek seviye 4.373 (1.534, 12.463)** 7.648 (2.633, 22.213)***
MMP-9 (ng/mL)
Düzey düşük (Referans) 1 1
Düzey orta 4.524 (1.591, 12.865)** 7.354 (2.625, 20.599)***
Düzey yüksek 5.278 (1.778, 15.667)** 9.792 (3.307, 28.993)***
Ameliyat süresi (saat) 0.929 (0.750, 1.150) 1.075 (0.874, 1.323)
Hatom hacmi (mL) 0.991 (0.976, 1.006) 1.011 (0.996, 1.026)
Hatom temizlenme oranı (%) 0.946 (0.909, 0.985)** 0.964 (0.930, 0.999)*
Profilaktik antibiyotik kullanımı
Hayır (Referans) 1 1
Evet 2.730 (1.562, 4.770)*** 2.217 (1.308, 3.756) **
Ameliyat sonrası 7. gün NIHSS NA 1.122 (1.081, 1.164) ***
Dren takılı kalma süresi (gün) 1.467 (1.241, 1.733)*** 1.733 (1.442, 2.082) ***
Aç kan şekeri (mmol/L) 1.034 (0.941, 1.136) 0.985 (0.903, 1.074)
ICH lokasyonu (Referans)
Lober 1 1
Intraventriküler 2.681 (1.062, 6.770)* 0.973 (0.384, 2.465)
Lober olmayan 2.781 (1.114, 6.939)* 0.654 (0.262, 1.634)
Hipertansiyon
Hayır (Referans) 1 1
Evet 1.034 (0.580, 1.843) 1.093 (0.628, 1.9)
Diyabet mellitus
Hayır (Referans) 1 1
Evet 0.494 (0.246, 0.992)* 0.566 (0.283, 1.133)
Cerrahi yaklaşım
Intrakranyal hematom drene edilmesi 1 1
Kafaiçi hematoma evakuasyon 0.544 (0.289, 1.023) 0.808 (0.458, 1.427)
Kombine cerrahi 1.286 (0.381, 4.000) 2.162 (0.711, 6.579)

Kafaiçinde kanamaya sahip hastalarda semptom başlangıcından cerrahiye kadar olan süre ile postoperatif komplikasyonlar veya 90 günlük postoperatif mRS skoru arasındaki ilişkinin tek değişkenli lojistik regresyon analizi.

OR, odds oranı; CI, güven aralığı; GCS, Glasgow Koma Ölçeği; ICH, intrakranyal kanama; *p < 0.05, **p < 0.01, ***p < 0.001. Maruz kalma faktörü, semptom başlangıcından cerrahiye süre (ulza erken (<12 h), erken (12–24 h) ve geç (>24 h) olarak kategorize edilmiş ve ulza erken cerrahi grubu referans grubu olarak alınmıştır). Çıktı değişkenleri postoperatif komplikasyonlar (evet/hayır) ve 90 günlük postoperatif mRS skorları (iyi prognoz için 0–2 puan, kötü prognoz için 3–6 puan) olmuştur.

Daha yüksek kabul GCS skorları ve daha fazla hematom temizlenmesinin her iki çıktı için de daha düşük odds oranlarıyla ilişkili olduğu bulunmuştur. Buna karşılık, daha uzun protrombin süresi, profilaktik antibiyotik kullanımı ve daha uzun dren süresi postoperatif komplikasyonlar ve kötü fonksiyonel sonuçlarla daha yüksek odds oranlarıyla ilişkiliydi. Yüksek MLR ve aktive olmuş partial tromboplastin süresi özellikle postoperatif komplikasyonlarla; daha uzun hastanede kalış süresi ve yüksek 7 günlük Ulusal Sağlık Enstitüleri İnme Ölçeği (NIHSS) skorları ise kötü 90 günlük sonuçlarla ilişkiliydi. Lobler ICH’ye kıyasla, intraventriküler ve non-lobler ICH postoperatif komplikasyonlar için daha yüksek odds oranlarıyla ilişkiliydi.

En düşük çeyrek gruplarıyla karşılaştırıldığında, CXCL10, MIP-1α ve MMP-9’un orta ve en yüksek çeyrek grupları, ameliyat sonrası komplikasyonların ve olumsuz fonksiyonel sonuçların daha yüksek olasılığıyla tutarlı biçimde ilişkili bulundu. Ameliyat sonrası komplikasyonlar için, daha yüksek monosit-lenfosit oranı, intraventriküler ve lob dışı hematoma yerleşimleri ile diyabet ek olarak anlamlı ilişkiler gösterdi. Değerlendirilen diğer demografik, klinik, laboratuvar ve ameliyat özellikleri tek değişkenli analizlerde her iki sonuçla da anlamlı biçimde ilişkili değildi.

3.3 Çok değişkenli lojistik regresyon analizleri

Cinsiyet, yaş, sigara, alkol tüketimi, hipertansiyon, diyabet ve girişteki GCS puanıyla düzeltme sonrasında, belirti başlangıcından 24 saatten fazla sonra yapılan ameliyatın, 12 saat içinde yapılan ameliyatla karşılaştırıldığında ameliyat sonrası komplikasyonların (OR, 2,19; %95 IG, 1,17–4,08) ve 90. gündeki ol Fonsiyonel sonuçların (OR, 1,88; %95 IG, 1,04–3,40) daha yüksek olasılığıyla ilişkili kaldığı görüldü. 12–24 saat arasında yapılan ameliyat her iki sonuçla da anlamlı biçiski ilişkili değildi (Tablo 3).

Tablo 3

Değişkenler Ameliyat sonrası komplikasyonlar
OR (95% IG)
Ameliyat sonrası 90. gün mRS skoru
OR (95% IG)
Belirtilerin başlangıcından ameliyata kadar süre (sa)
<12 sa (Referans) 1 1
12–24 sa 1.615 (0.792, 3.191) 1.246 (0.630, 2.467)
>24 sa 2.190 (1.174, 4.084)* 1.877 (1.038, 3.397)*
D-dimer (mg/L) 1.046 (0.982, 1.114) 1.048 (0.990, 1.110)
CXCL10 (pg/mL)
Düşük seviye (Referans) 1 1
Orta seviye 2.630 (1.270, 5.444)** 3.065 (1.513, 6.207)**
Yüksek seviye 4.357 (2.058, 9.226)*** 4.167 (2.069, 8.394)***
MIP-1α (pg/mL)
Düşük seviye (Referans) 1 1
Orta seviye 1.504 (0.770, 2.936) 2.092 (1.078, 4.059)*
Yüksek seviye 4.562 (2.116, 9.834)*** 3.793 (1.894, 7.594)***
MMP-9 (ng/mL)
Düşük seviye (Referans) 1 1
Orta seviye 1.496 (0.734, 3.050) 2.629 (1.282, 5.389)**
Yüksek seviye 5.887 (2.680, 12.934)*** 3.995 (2.013, 7.925)***

İntrakranyal kanama hastalarında belirtilerin başlangıcından ameliyata kadar sürenin ameliyat sonrası komplikasyonlar ve 90. gün işlevsel sonuçlarla ilişkilerinin çok değişkenli lojistik regresyon analizi.

Modeller cinsiyet, yaş, sigara içimi, alkol tüketimi, hipertansiyon, diyabet ve girişteki Glasgow Koma Skoru (GKS) skoruna göre düzeltilmiştir. *p < 0.05; **p < 0.01; ***p < 0.001.

En düşük çeyreğe göre, orta ve en yüksek CXCL10 çeyrekleri, hem postoperatif komplikasyonlar hem de olumsuz fonksiyonel sonuçlar açısından yüksek odds ile ilişkilidir. En yüksek MIP-1α çeyreği, postoperatif komplikasyonlarla (OR, 4,56; %95 IG, 2,12–9,83) ve ol Fonsiyonel sonuçlarla (OR, 3,79; %95 IG, 1,89–7,59) ilişkilidir; orta çeyrek ise yalnızca ol Fonsiyonel sonuçlarla (OR, 2,09; %95 IG, 1,08–4,06) ilişkilidir. Benzer şekilde, en yüksek MMP-9 çeyreği hem postoperatif komplikasyonlarla (OR, 5,89; %95 IG, 2,68–12,93) hem de ol Fonsiyonel sonuçlarla (OR, 4,00; %95 IG, 2,01–7,93) ilişkilidir, orta çeyrek ise yalnızca ol Fonsiyonel sonuçlarla (OR, 2,63; %95 IG, 1,28–5,39) ilişkilidir. D-dimer, her iki sonuçla da anlamlı düzeyde ilişkilendirilmemiştir.

3.4 Postoperatif sonuçların potansiyel aracıları olarak inflamatör belirteçler

Uyarlanmış ve uyarmamış medjans analizlerinin ayrıntılı sonuçları Ek Tablolar S1–S4 ve Şekiller 1, 2 içinde sunulmaktadır. 12–24 saat içinde yapılan cerrahi ile <12 saate göre, postoperatif komplikasyonlar veya ol Fonsiyonel sonuçlar için CXCL10, MIP-1α veya MMP-9 üzerinden anlamlı dolaylı, doğrudan veya toplam etkiler gözlenmemiştir.

Şekil 1

Şekil 2

Semptom başlangıcından 24 saatten uzun süre sonra yapılan ameliyat ile 12 saatten kısa süre içinde yapılan ameliyat karşılaştırıldığında, her iki sonuç için de toplam etkiler açısından anlamlı bulgular gözlemlendi. Düzeltilmiş analizlerde, CXCL10’un postoperatif komplikasyonlar üzerindeki dolaylı etkisi anlamlı bulunamadı (ACME, 0,039; 95% IG, −0,023 ile 0,094; Ek Tablo S1 ve Şekil 1) ve olumsuz fonksiyonel sonuçlar üzerindeki dolaylı etkisi de anlamlı değildi (ACME, 0,041; 95% IG, −0,003 ile 0,101; Ek Tablo S2 ve Şekil 2). Buna karşılık, MIP-1α postoperatif komplikasyonlar (ACME, 0,041; 95% IG, 0,002–0,095) ve ol Fonsiyonel sonuçlar (ACME, 0,047; 95% IG, 0,003–0,107) üzerinde anlamlı dolaylı etkiler gösterdi ve bu etkilerin mede edici oranları sırasıyla 21,2 ve 24,6 olarak bulundu. MMP-9 da postoperatif komplikasyonlar (ACME, 0,056; 95% IG, 0,012–0,114) ve ol Fonsiyonel sonuçlar (ACME, 0,058; 95% IG, 0,012–0,122) üzerinde anlamlı dolaylı etkiler gösterdi ve karşılı toplam etkilerin sırasıyla 29,3 ve 31,0’unu açıkladı. Düzeltilmemiş analizler benzer bulgular verdi (Ek Tablo S3, S4). Genel olarak bu sonuçlar, MIP-1α ve MMP-9’un, semptom başlangıcından 24 saatten uzun süre sonra ameliyat ile olumsuz postoperatif sonuçlar arasındaki ilişkiyi kısmen mede edebilir olduğunu düşündürmektedir.

4 Tartışma

Bu, ICH nedeniyle cerrahi boşaltma uygulayan hastalardan oluşan retrospektif kohortta, başlangıçtan ameliyata kadar geçen sürenin uzun olması, yüksek postoperatif CXCL10, MIP-1α ve MMP-9 konsantrasyonları ile ilişkilendirildi. Symptom başlangıcından 24 saatten uzun süre sonra yapılan ameliyat, aynı zamanda postoperatif komplikasyonlar ve 90. günde kötü fonksiyonel sonuçlarla ilişkilendirildi. Düzeltilmiş keşifci medeasyon analizlerinde, MIP-1α ve MMP-9 her iki sonuçla da anlamlı dolaylı ilişkiler gösterirken, CXCL10 göstermedi. Bu bulgular, postoperatif inflamatör aktivitenin, cerrahi zamanlamayı fonksiyonel iyileşmeyle bağlayan süreçlerin bir kısmını yansıtabileceğini düşündürmektedir.

Son 12 saat içinde gerçekleştirilen ameliyatla karşılaştırıldığında, 24 saatten sonra gerçekleştirilen ameliyatın postoperatif komplikasyonlar ve olumsuz 90 günlük fonksiyonel sonuçlarla ilişkili olmaya devam ettiği bulundu. 12–24 saat arasında gerçekleştirilen ameliyatın her iki sonuçla da anlamlı derecede ilişkili olmadığı görüldü. Önceki çalışmaların, ameliyat faydalarının hematoma özellikleri, nörolojik şiddet, ameliyat tekniği, boşaltma derecesi ve operasyonel dönem stabilitesi tarafından etkilendiğini gösterdiği bilinmektedir ( 10 , 24 ). İntraventriküler kanamanın topografik dağılımının da mortaliteyle ilişkili olduğu, buna bağlı olarak temel riskin heterojeniliğinin altı çizildiği gösterilmiştir ( 25 ). Bizim kohortumuzda, başlangıctan ameliyata kadar olan sürenin uzunluğu ile olumsuz sonuçlar arasındaki ilişki, ölçülen klinik ve operasyonel faktörler için düzeltme yapıldıktan sonra da devam etmiştir. Bu bulgu, optimal bir ameliyat penceresi ortaya koymasa da, dokunun hematoma’ya maruz kalma süresinin postoperatif toparlanma açısından ilgili olabileceğini işaret etmektedir.

Yapılan ek analizler, başlangıctan ameliyata kadar olan sürenin uzunluğunun daha yüksek postoperatif CXCL10, MIP-1α ve MMP-9 konsantrasyonlarıyla ilişkili olduğunu göstermiştir. Bu örüntü, ICH sonrası gelişen ikincil hasar yanıtıyla uyumluydu; bu yanıta eritrosit yıkımı, glial aktivasyon, bağışıklık hücresi çekilmesi, hücre dışı matris yıkımı ve kan-beynengelişi bozulması dahildir ( 26 , 27 ). Dolayısıyla, boşaltmadan önceki uzayan hematoma maruz kalması, daha güçlü bir postoperatif inflamatör sinyal ve daha fazla perihematomal hasara katkıda bulunabilir. MMP-9, CXCL10, inflamatör aktivite ve perihematöz ödem ile ol fonksiyonel sonuçlar arasındaki önceki ilişkiler bu yorumu desteklemektedir (28–31). Bu bulgular, postoperatif inflamatör sürecin bir bileşenini temsil edebileceğini düşündürmektedir.

Medyan analizlerde, MIP-1α ve MMP-9, semptom başlangıcından 24 saatten fazla sonra gerçekleştirilen ameliyat ile hem postoperatif komplikasyonlar hem de 90 günlük kötü fonksiyonel sonuçlar arasında dolaylı ilişkiler gösterdi. MMP-9, ekstraselüler matris ve taban laminası bileşenlerini parçalayarak kan-beynengeli geçirgenliğini artırma ve ödem ile doku hasarını artırma yoluyla bu yolağa katkıda bulunabilir (17). MIP-1α (CCL3), CCR1 ve CCR5 sinyal iletimi yoluyla inflamatör hücre göçünü teşvik ederek potansiyel olarak hematom çevresi nöroinflamatyonuna katkıda bulunabilir; ancak ICH sonrası spesifik rolü tam olarak anlaşılmamıştır (32, 33). Gecikmiş boşaltma, kan kaynaklı ürünlere maruz kalma süresini uzatabilir ve bu nörovasküler ve bağışıklık yanıtlarını artırabilir; bu durum gözlemlenen dolaylı ilişkilerin bir kısmını açıklamaya yardımcı olabilir.

Bununla birlikte, MIP-1α ve MMP-9 ile birleşik postoperatif komplikasyon sonucu arasında gözlemlenen dolaylı ilişkiler dikkatle yorumlanmalıdır. Birleşik sonuç, farklı klinik ve biyolojik süreçlerden kaynaklanan yeniden kanama, kafa içi enfeksiyon, şunt gerektiren hidrosefali, derin ven trombozu, pnömoni ve sepsisi içeriyordu (34–36). ICH sonrası erken akut hidrosefali, spesifik klinik ve görüntüleme bulguları ile ilişkilendirilmiştir (37); ancak bu bulguların postoperatif şunt gerektiren hidrosefali için geçerli olduğu varsayılamaz. Dolayısıyla gözlemlenen dolaylı ilişkiler, herhangi bir bireysel komplikasyona atfedilemez ve her kategorideki olayların az sayısı, komplikasyon-spesifik güvenilir analizleri olanaksız kılmıştır. Ameliyat zamanlaması rastlantısal olarak atanmadığından, bu dolaylı ilişkilerin nedensel bir yorumunu yapmayı engelleyen konfonder faktörlerin de kalıntı etkisi söz konusudur. Bu nedenle bulgular, birleşik sonucun bileşenleri arasında ortak bir inflamatör yolak ortaya koymaz.

Çalışmamızın klinik çıkarımları dikkate değerdir. Belirtilerden ameliyata kadar olan süre kolayca elde edilebilir ve periyopratif risk değerlendirmesinde GCS ve ICH skoru gibi yerleşik ölçütleri tamamlayabilir. Ameliyat sonrası MMP-9 ve MIP-1α ek prognostik bilgi sağlayabilir; ancak bu ek değeri ve gözlemlenen zayıf dolaylı ilişkiler dikkatli yorum gerektirir. Zaman profillerini belirlemek ve risk stratifikasyonu ile ameliyat sonrası takipteki yararlarını değerlendirmek için seri biyarker ölçümleri içeren prospektif çalışmalar gereklidir.

Bu çalışmanın birkaç sınırı vardır. Birinci olarak, retrospektif, tek merkezli tasarımı seçim yanlılığı, gösterime bağlı kafaşma ve artan kafaşma açısından hassastır. Rastgele olmayan ameliyat zamanlaması, yaş ve diyabet yaygınlığındaki dengesizlikler ve ameliyat yaklaşımlarındaki çeşitlilik, kötü sonuçların ameliyat gecikmesine kendisinden kaynaklandırdabilme yeteneğini sınırlar. İkinci olarak, ventriküler kan yükü ve başlangıç hidrosefalus, ayrı bir primer intraventriküler kanama kohortunda bildirilen prognostik önemine rağmen ayarlanmış modeller dahil edilmedi. Üçüncü olarak, daha küçük 12–24 saatlik grup istatistiksel güç ve kesinlik açısından sınırlı olabilir; <12 saatlik grupla arasındaki anlamlı olmayan fark eşitliği kanıtlamaz. Dördüncü olarak, biyarkerlar ameliyat sonrası yalnızca 24 saat içinde ölçüldü, ameliyat öncesi başlangıç ölçümleri olmadan; bu da başlangıç ayarlamasını ve periyopratif değişikliklerin değerlendirilmesini olanaksız kıldı. Ameliyat sonrası düzeyler hastalık şiddetini, kanama yükünü veya ameliyat travmasını yansıtabileceğinden, medyan bulgular nedensel medyanı kanıtlamaktan ziyade keşif amaçlı ilişkiler temsil eder. Son olarak, çeşitli bileşik komplikasyon çıktısı, komplikasyon özgü biyarker ilişkilerini maskeleyebilirken, sınırlı olay sayıları güvenilir ayrı analizleri olanaksız kıldı. Bu dolaylı-etki bulguları dolayısıyla bireysel komplikasyonlara genellenmemelidir. Bu bulgular dolayısıyla hipotez üreten olarak değerlendirilmeli ve prospektif, çok merkezli kohortlarda doğrulama gerektirir.

5 Sonuç

ICH için cerrahi ekarmasyon uygulayan hastalar arasında, belirti başlangıcından 24 saatten fazla sonra yapılan cerrahinin, daha yüksek postoperatif inflamatuvar biyomarker konsantrasyonları ve daha kötü klinik sonuçlarla ilişkili olduğu bulunmuştur. MIP-1α ve MMP-9, postoperatif komplikasyonlar ve olumsuz 90 günlük fonksiyonel sonuçlarla ayarlanmış dolaylı ilişkiler gösterirken, CXCL10 anlamlı bir dolaylı etkisi gözlenmemiştir. Bu bulgular, operasyonel çevresi inflamasyonunun daha ayrıntılı incelenmesini gerektirmekle birlikte, nedensel aracılık ya da evrensel bir cerrahi zaman eşiği ortaya koymamaktadır.

Açıklamalar

Veri erişim açıklaması

Çalışmada sunulan özgün katkılar, makaleye/Ek malzemeye dahil edilmiştir; daha ayrıntılı başvurular ilgili yazar’a yöneltilebilir.

Etik açıklaması

İnsanların dahil edildiği çalışmalar, Zhengzhou Üniversitesi İnsan Deneyleri Etik Kurulu tarafından onaylanmıştır (Onay numarası: 2021-KY-0156). Çalışmalar, yerel mevzuat ve kurumsal gerekliliklere uygun olarak yürütülmüştür. Katılımcılar, bu çalışmaya katılmaya ilişkin yazılı aydınlatılmış onay vermiştir. Bu makaleye dahil edilen potansiyel olarak kimliği tespit edilebilir görüntü ya da verilerin yayımlanması için bireylerden yazılı aydınlatılmış onay alınmıştır.

Yazar katkıları

XX: Yazım – özgün taslak. MX: Yazım – özgün taslak. KL: Yazım – özgün taslak, Metodoloji, Biçimsel analiz. QT: Yazım – özgün taslak. XW: Yazım – özgün taslak. WW: Yazım – özgün taslak. YW: Yazım – özgün taslak. WY: Finansal destek edinme, Yazım – inceleme & düzenleme.

Fonlama

Yazar(lar), bu çalışma ve/veya yayımlanması için finansal destek alındığını bildirmiştir. Bu çalışma, Henan Eyaleti Üniversitelerinde Ana Bilimsel Araştırma Projesi (Grant No. 25A320058) ve Henan Eyaleti Doğal Bilimler Fonu Projesi (Grant No. 262300421645) tarafından desteklenmiştir.

Tesekkürler

Yazarlar, bu çalışmaya katılan tüm hastalara ve veri toplamadaki yardımcı olan klinik personele teşekkür ederler.

Çıkar çatışması

Yazar(lar), bu çalışmanın, olası bir çıkar çatışması olarak değerlendirilebilecek herhangi bir ticari veya finansal ilişki olmadan yürütüldüğünü beyan etmektedir.

Üretken yapay zeka bildirimi

Yazar(lar), bu makalenin oluşturulmasında üretken yapay zekanın kullanılmadığını beyan etmektedir.

Bu makaledeki figürlerle birlikte sağlanan alternatif metinler (alt text), Frontiers tarafından yapay zeka desteğiyle oluşturulmuş olup; yazarların mümkün olduğunca gözden geçirmesi de dahil olmak üzere doğruluğun sağlanması için makul çabalar gösterilmiştir. Herhangi bir sorunu tespit etmeniz halinde lütfen bizimle iletişime geçin.

Yayıncı notu

Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarların görüşlerini yansıtır ve bağlı oldukları kuruluşların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini mutlaka yansıtmaz. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisinin yapabileceği herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya desteklenmez.

Ekleme materyali

Bu makalenin ekleme materyaline çevrimiçi olarak şu adresten ulaşılabilir: https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fneur.2026.1957201/full#supplementary-material

    Kavram Sözlüğü

  • CXCL10

    C-X-C motifu kemokin ligand 10

  • MIP-1α

    makrofaj inflamatör protein-1 alfa

  • MMP-9

    matris metaloproteinaz-9

  • FPG

    açlık plazma glikozu

  • NIHSS

    Amerika Ulusal Sağlık Enstitüleri İnsem Ölçeği

  • D-dimer

    fibrin yıkım ürünü D-dimer

  • APTT

    aktivite edilmiş kısmi tromoplastin süresi

  • PT

    protrombin süresi

  • TT

    trombin süresi

  • CSF

    beyin omuriliği sıvısı

  • LA/GLU

    laktaat-glikoz oranı

  • WBC

    beyaz kan hücresi

  • LDH

    laktaat dehidrogenaz

  • CK

    kreatin kinaz

  • IL-6

    interleukin-6

  • CRP

    C-reaktif protein

  • PCT

    prokalsitonin

  • PLR

    trombosit-lenfosit oranı

  • MLR

    monosit-lenfosit oranı

  • NLR

    nötrofil-lenfosit oranı

  • ICH – intraserebral hemoraji
  • mRS

    modifiye Rankin Ölçeği

  • 1.

    Feigin VLL, Lawes CM, Bennett DA, Barker-Collo SL, Parag V. Worldwide stroke incidence and early case fatality reported in 56 population-based studies: a systematic review. Lancet Neurol. (2009) 8:355–69. doi: 10.1016/S1474-4422(09)70025-0,

  • 2.

    Qureshi AI, Endelow H, Leyley DF. Intracerebral haemorrhage. Lancet. (2009) 373:1632–44. doi: 10.1016/S0140-6736(09)60371-8,

  • 3.

    Greenberg SM, Ziai WC, Cordonnier C, Dowlatshahi D, Francis B, Goldstein JN, ve ark. 2022 guideline for the management of patients with spontaneous intracerebral hemorrhage: a guideline from the American Heart Association/American Stroke Association. Stroke. (2022) 53:e282–361. doi: 10.1161/STR.0000000000000407,

  • 4.

    Zhu W, Zhou J, Ma B, Fan C. İntrakranyal hemoraji hastalarında erken nörolojik kötüleşmenin öngörücüleri: sistematik derleme ve meta-analiz. J Neurol. (2024) 271:2980–91. doi: 10.1007/s00415-024-12230-6,

  • 5.

    Law ZK, Dineen RA, England TJ, Calla L, Mistri A, Appleton J, ve diğerleri. İntrakranyal hemorajide nörolojik kötüleşme ve sonuçları: TICH-2 randomize kontrollü çalışmadan sonuçlar. Transl Stroke Res. (2021) 12:275–83. doi: 10.1007/s12975-020-00845-6,

  • 6.

    VISTA-ICH İş Birliği, Lord AS, Gilmore E, Choi H, Mayer SA. İntrakranyal hemorajiden sonra nörolojik kötüleşmenin zaman seyri ve öngörücüleri. Stroke. (2015) 46:647–52. doi: 10.1161/STROKEAHA.114.007704,

  • 7.

    Specogna A, Turin C, Patten S, Hill M. Spontan intrakranyal hemorajiden sonra erken kötüleşme ile ilişkili faktörler: sistematik derleme ve meta-analiz. PLoS One. (2014) 9:e96743. doi: 10.1371/journal.pone.0096743,

  • 8.

    Hanley DF, Thompson RE, Rosenblum M, Yenokyan G, Lane K, McBee N, ve diğerleri. İntrakranyal kanama boşaltımında trombolizisle minimal invaziv cerrahinin etkinliği ve güvenliği (MISTIE III): randomize, kontrollü, açık etiketli, körlü uçlu faz 3 deneyi. Lancet. (2019) 393:1021–32. doi: 10.1016/S0140-6736(19)30195-3,

  • 9.

    Mendelow, Gregson, Barrow, EN, Murray, GD, Gholkar, A, Mitchell, P ve ark. Spontan supratoryal lober intraserebral hematomu hastalarda erken cerrahi başlangıç konservatif tedaviye karşı: STICH II. Rastlantısal çalışma. Lancet. (2013) 382:397–408. doi: 10.1016/S0140-6736(13)60986-1,

  • 10.

    Pradilla, Ratcliff, JJ, Hall, AJ, Saville, BR, Allen, JW, Paulone, G ve ark. Intraserebral kanamanın minimal invaziv yöntemle erken uzaklaştırılması çalışması. N Engl J Med. (2024) 390:1277–89. doi: 10.1056/NEJMoa2308440,

  • 11.

    Morgenstern, LB, Demchuk, A, Kim, D, Frankowski, RF, Grotta, JC. Intraserebral kanamada erken kraniyotomi yeniden kanama kötü prognoza yol açar. Neurology. (2001) 56:1294–9. doi: 10.1212/WNL.56.10.1294,

  • 12.

    Sondag, L, Schreuder, FB, M, Boogaarts, HD, M, Oovers, M, Vandertop, WP, Dammers, R ve ark. Supratoryal intraserebral kanama için nörocerrahi müdahale. Ann Neurol. (2020) 88:239–50. doi: 10.1002/ana.25732,

  • 13.

    Chen, A, Li, J, Luo, H, Sun, T, Zhou, RH, Xiang, R ve ark. Önleyici eksternal ventriküler drenaj hafif ventriküler kanamalı hastalara fayda sağlar mı? Neurosurg Rev. (2023) 46:84. doi: 10.1007/s10143-023-01994-6,

  • 14.

    Sykora, M, Diedler, J, Turcani, P, Rupp, A, Steiner, T. Intraserebral kanamada subakut hematom çevresi ödemi kan basıncı düzenlemesinde bozulma ile ilişkilidir. J Neurol Sci. (2009) 284:108–12. doi: 10.1016/j.jns.2009.04.028,

  • 15.

    Sun W, Peacock A, Becker J, Phillips-Bute B, Laskowitz D T, James M L. Supratentorial intrakraniyal kanamanın ardından erken nörolojik kötüleşme ile leukositoz arasındaki ilişki. J Clin Neurosci. (2012) 19:1096–100. doi: 10.1016/j.jocn.2011.11.020,

  • 16.

    Zheng J, Shi L, Liang F, Xu W, Li T, Gao L ve ark. Sirt3, diyabetik farelerde intrakraniyal kanama sonrası oksidatif stresi ve mitokondriyal bozukluğu iyileştirir. Front Neurosci. (2018) 12:414. doi: 10.3389/fnins.2018.00414,

  • 17.

    Rempe R, Hartz A M, Bauer B. Beyinde ve kan-beyen bariyerinde matrix metalloproteinazlar: çok yönlü yıkıcılar ve yapıcılar. J Cereb Blood Flow Metab. (2016) 36:1481–507. doi: 10.1177/0271678X16655551,

  • 18.

    Li H, Huang Y, Zhou Y L, Teng R H, Zhou S Z, Lin J P ve ark. C-X-C motifi kemokin 10, kan-omurilik bariyerinin geçirgenliğini artırarak nöropatik ağrının gelişimine katkıda bulunur. Front Immunol. (2020) 11:477. doi: 10.3389/fimmu.2020.00477,

  • 19.

    Balashov K E, Rottman J B, Weiner H L, Hancock W W. CCR5(+) ve CXCR3(+) T hücreleri çoklu sklerozda artar ve ligandları MIP-1alpha ve IP-10, demiyelinizan beyin lezyonlarında ifade edilir. Proc Natl Acad Sci USA. (1999) 96:6873–8. doi: 10.1073/pnas.96.12.6873,

  • 20.

    Puthenparampil M, Stropparo E, Zywicki S, Bovis F, Cazzola C, Feder L ve ark. Tanı sırasındaki beyin omurilik sıvısında geniş sitokin analizi, CCL-3’ü çoklu skleroz için olası bir prognoz faktörü olarak ortaya koydu. Front Immunol. (2020) 11:174. doi: 10.3389/fimmu.2020.00174,

  • 21.

    Gerwien H, Hermann S, Zhang X, Korpos E, Song J, Kopka K, et al. Kan-beyin bariyerinde lökosit geçişinin özgür belirleyicisi olarak çoklu sklerozda metaloproteinaz aktivitesinin görüntülenmesi. Sci Transl Med. (2016) 8:364ra152.,

  • 22.

    Anderson CS, Heeley E, Huang Y, Wang J, Stapf C, Delcourt C, et al. Akut intraserebral kanamalı hastalarda hızlı kan basıncı düşürülmesi. N Engl J Med. (2013) 368:2355–65. doi: 10.1056/NEJMoa1214609,

  • 23.

    Steiner T, Purrucker JC, Aguiar de Sousa D, Postolaki-Hansson T, Beck J, Christensen H, et al. Spontan intraserebral kanamaya bağlı inme için Avrupa Inme Örgütü (ESO) ve Avrupa NöroCerrahi Dernekleri (EANS) rehberi. Eur Stroke J. (2025) 10:1007–86. doi: 10.1177/23969873251340815,

  • 24.

    Gregson BA, Broderick JP, Auer LM, Batjer H, Chen X, Juvela S, et al. Spontan supratentorial intraserebral kanamada cerrahi için bireysel hasta verisi alt grup meta-analizi. Stroke. (2012) 43:1496–504. doi: 10.1161/STROKEAHA.111.640284,

  • 25.

    Chen A, Yu X, Zhou R, Chen X, Li JX, Peng JY. İntraventriküler kanamanın topografik paternleri: intraserebral kanamada yeni pronoz görüntüleme belirleyicisi. CNS Neurosci Ther. (2026) 32:e71071. doi: 10.1002/cns.71071,

  • 26.

    Keep R, Hua Y, Xi G. Intraserebral kanama: yaralanma mekanizmaları ve terapötik hedefler. Lancet Neurol. (2012) 11:720–31. doi: 10.1016/S1474-4422(12)70104-7,

  • 27.

    Mracsko E, Veltkamp R. İntrakranial kanama sonrası nöroinflamasyon. Front Cell Neurosci. (2014) 8:388. doi: 10.3389/fncel.2014.00388,

  • 28.

    Li N, Liu YF, Ma L, Worthmann H, Wang YL, Wang YJ, vd. İntrakranial kanamada moleküler belirteçlerin perikanamatöz ödem ve klinik sonuçlarla ilişkisi. Stroke. (2013) 44:658–63. doi: 10.1161/STROKEAHA.112.673590,

  • 29.

    Landreneau MJ, Mullen M, Messé SR, Cucchiara B, Sheth KN, McCullough LD, vd. CCL2 ve CXCL10 intrakranial kanama sonrası kötü sonuçlarla ilişkilidir. Ann Clin Transl Neurol. (2018) 5:962–70. doi: 10.1002/acn3.595,

  • 30.

    Bader ER, Pan A, Barlas RS, Metcalf AK, Potter JF, Myint PK. İntrakranial kanamada yükselmiş inflamatuvar belirteçler ve kötü sonuçlar. J Neurol. (2022) 269:6330–41. doi: 10.1007/s00415-022-11284-8,

  • 31.

    Cliteur MP, Sondag L, Cunningham L, Lal-Shahi Salman R, Samarasekera N, Klijn CJM, vd. Spontan intrakranial kanama sonrası perikanamatöz ödem ile fonksiyonel sonuçlar arasındaki ilişki: sistematik derleme ve meta-analiz. Eur Stroke J. (2023) 8:423–33. doi: 10.1177/23969873231157884,

  • 32.

    Wang J, Bian L, Du Y, vd. Hayvan modellerinde ve insanlarda intrakranial kanama sonrası kemokinlerin rolleri. Front Mol Neurosci. (2023) 15:1091498. doi: 10.3389/fnmol.2022.1091498,

  • 33.

    Griffith JW, Sokol CL, Luster A. Chemokines and chemokine receptors: positioning cells for host defense and immunity. Annu Rev Immunol. (2014) 32:659–702. doi: 10.1146/annurev-immunol-032713-120145,

  • 34.

    Elsamadicy AA, Sergesketter AA, Dogwa O, Ongele M, Gottfried ON. Complications and 30-day readmission rates after craniotomy/craniectomy: a single institutional study of 243 consecutive patients. J Clin Neurosci. (2018) 47:178–82. doi: 10.1016/j.jocn.2017.09.021,

  • 35.

    Zhang D, Zhuo H, Yang G, Huang H, Li C, Wang X et al. Postoperative pneumonia after craniotomy: incidence, risk factors and prediction with a nomogram. J Hosp Infect. (2020) 105:167–75. doi: 10.1016/j.jhin.2020.03.015,

  • 36.

    Dey M, Stadnik A, Riad F, Zhang L, Bee N, Kase C et al. Bleeding and infection with external ventricular drainage: a systematic review in comparison with adjudicated adverse events in the ongoing clot lysis evaluating accelerated resolution of intraventricular hemorrhage phase III (CLEAR-III IHV) trial. Neurosurgery. (2015) 76:291–301. doi: 10.1227/NEU.0000000000000624,

  • 37.

    Chen A, Xiang R, Zhu E, Chen J, Zhou RH, Li JX. Development and validation of a nomogram for predicting early acute hydrocephalus after spontaneous intracerebral hemorrhage: a single-center retrospective study. Sci Rep. (2024) 14:28185. doi: 10.1038/s41598-024-79571-0,

  • 38.

    Chen A, Zhang L, Chen F, Wang Y, Zhou R, Li J. Vasküler olmayan yapısal ilişkilendirilmiş intraventriküler kanama: epidemiyoloji ve literatür taraması. Clin Neurol Neurosurg. (2025) 249:108700. doi: 10.1016/j.clineuro.2024.108700,

Özet

Anhtar kelimeler

fonksiyonel sonuç, inflamatuar biyomarker’lar, intraserebral kanama, ameliyat sonrası komplikasyonlar, ameliyat zamanlaması

Atıf

Xiao X, Xu M, Liu K, Tang Q, Wen X, Wang W, Wang Y ve Yang W (2026) Hematoma boşaltımı için ameliyat hastalarında ameliyat zamanlamasının ameliyat sonrası inflamatuar biyomarker’lar ve klinik sonuçlarla ilişkisi. Front. Neurol. 17:1957201. doi: 10.3389/fneur.2026.1957201

Müracaat tarihi

03 Ağustos 2026

Düzeltme tarihi

29 Eylül 2026

Kabul tarihi

19 Ekim 2026

Yayınlanma tarihi

12 Kasım 2026

Cilt

17 – 2026

Danny Spampinato, Saint Camillus International University of Health and Medical Sciences, Italy

RenHui Zhou, Yueyang People’s Hospital, China

Ling Lin, Huizhou Hospital of Traditional Chinese Medicine, China

© 2026 Xiao, Xu, Liu, Tang, Wen, Wang, Wang ve Yang.

Bu açık erişimli makale, Creative Commons Atıf Lisansı (CC BY) koşulları kapsamında dağıtılmıştır. Orijinal yazar(lar)ın ve telif hakkı sahibinin belirtilmesi ve kabul edilen akademik uygulamaya uygun olarak bu dergideki orijinal yayının atıf edilmesi şartıyla, diğer forumlarda kullanım, dağıtım veya çoğaltma izinlidir. Bu koşullara uymayan hiçbir kullanım, dağıtım veya çoğaltma izinlidir.

*İletişim: Weimin Yang, weiminyanghn@163.com

†
Bu yazarlar bu çalışmaya eşit katkıda bulunmuş ve ilk yazarlığı paylaşmıştır

Bu makalede ifade edilen tüm görüşler yalnızca yazarların görüşleridir ve bağlı oldukları kuruluşların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini zorunlu olarak yansıtmaz. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisinin yapabileceği herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya desteklenmez.

İlginizi Çekebilir: Kafeinsiz Kahvenin Bilişsel İşlev ve Beyin Aktivitesi Üzerindeki Akut Etkileri: Tek Merkez Deneyimi →
Kaynak: Frontiersin ↗
BENZER İNCELEMELER

İlgili Diğer Rehberler