ORİJİNAL ARAŞTIRMA makalesi
Front. Med., 13 Kasım 2026
Bölüm: Romatoloji
Cilt 13 – 2026 | https://doi.org/10.3389/fmed.2026.1932854
- CY
Chieh-Tsung Yen 1†
- MW
Ming-Ying Wu 2†
- YH
Ying-To Hsu 3†
- HL
Hanoch Livneh 4
- IH
I-Yu Hsiao 5
- ML
Ming-Chi Lu 3,6
- WC
Wei-Jen Chen 7,8,9*
- TT
Tzung-Yi Tsai 10,11*
-
1. Nöroloji Bölümü, Dalin Tzu Chi Hastanesi, Budist Tzu Chi Tıp Vakfı, Chiayi, Tayvan
-
2. Klinik Psikoloji Merkezi, Dalin Tzu Chi Hastanesi, Budist Tzu Chi Tıp Vakfı, Chiayi, Tayvan
-
3. Alerji, İmmünoloji ve Romatoloji Bölümü, Dalin Tzu Chi Hastanesi, Budist Tzu Chi Tıp Vakfı, Chiayi, Tayvan
-
4. Rehabilitasyon Danışmanlık Programı, Portland State Üniversitesi, Portland, Amerika Birleşik Devletleri
-
5. Hemşirelik Bölümü, Dalin Tzu Chi Hastanesi, Budist Tzu Chi Tıp Vakfı, Chiayi, Tayvan
-
6. Tzu Chi Üniversitesi Tıp Fakültesi, Hualien, Tayvan
-
7. Tzu Chi Üniversitesi Sonradan Lisanslı Çin Tıbbı Okulu, Hualien, Tayvan
-
8. Spor Tıbbı Merkezi, Dalin Tzu Chi Hastanesi, Budist Tzu Chi Tıp Vakfı, Chiayi, Tayvan
-
9. Spor Bilimi Yüksek Enstitüsü, Ulusal Tayvan Spor Üniversitesi, Taoyuan, Tayvan
-
10. Çevre ve İş Sağlığı Bölümü, Tıp Fakültesi, Ulusal Cheng Kung Üniversitesi, Tainan, Tayvan
-
11. Dalin Tzu Chi Hastanesi Tıbbi Araştırma Bölümü, Budist Tzu Chi Tıp Vakfı, Chiayi, Tayvan
Makale metrikleri
Görüntülenme
Özet
Araştırma arka planı:
Revmatoid artrit (RA) tedavisinde, bu iltihaplı hastalık için gelişmiş tedavi onaylarına rağmen yorgunluk önemli bir endişe kaynağı olmaya devam etmektedir. Yorgunluğun yarattığı sakatlayıcı etkilerin arka planında, etkileyen mekanizması dikkat çekmiştir. Biriken kanıtlar, Hastalık Aktivitesi Puanı-28 (DAS28) ile yorgunluk arasındaki ilişki yapısına bakmaktadır, ancak bu karşılıklı etkileşimin RA tedavisinde tartışmalı olduğu görülmektedir. Bu çalışma, bireylerin kişisel sağlıklarını bağımsız olarak yönetme konusunda inancını tanımlayan öz-yeterliliğin, RA’lı bireylerde hastalık aktivitesi ile yorgunluk arasındaki ilişkiyi aracı olarak oynayabileceğini incelemeyi amaçlamıştır.
Yöntemler:
Bu kesitsel çalışmada, katılımcılar Tayvan’daki bir hastaneden seçilmiştir. Demografik ve hastalıkla ilgili verileri toplamak için yapılandırılmış bir anket kullanılmıştır; bunlar arasında Yorgunluk için Görsel Analog Ölçek (VAS-F) ve Artrit Öz-Yeterlilik Ölçeğinin Çin versiyonu (C-ASES) yer almaktadır. DAS28 değerleri bireysel tıbbi kayıtlardan alınmıştır. Mediasyon analizi, SPSS yazılımı için PROCESS makrosu 4.2 sürümü kullanılarak gerçekleştirilmiştir.
Sonuçlar:
Bu, 223 katılımcıyı içeren çalışmada, bireysel öz-yeterlilik hem hastalık aktivitesi hem de yorgunlukla negatif bir ilişki göstermiştir (r = −0.44, p < 0.01; r = −0.41, p < 0.01, sırasıyla). Buna karşılık, yorgunluk ile hastalık aktivitesi arasında pozitif bir ilişki gözlemlenmiştir (r = 0.21, p < 0.01). Ek olarak yapılan mediasyon analizi, öz-yeterlilik üzerinden hastalık aktivitesinin yorgunluk üzerindeki olağanüstü dolaylı etkisini göstermiştir ve bu da toplam etkiye katkısı %79.6 olan bir değerdir (beta değeri = 0.39; %95 güven aralığı: 0.22–0.60).
Sonuç:
Bu çalışmanın sonuçları, öz-yeterliliğin RA’lı bireylerde hastalık aktivitesinden yorgunluğa giden yolu belirgin şekilde aracı olarak oynadığını ortaya koymuştur. Bu bulguları pekiştirmek için, özellikle çeşitli popülasyonları içeren kohort çalışmalar gibi ek araştırmalar gerekebilir.
Arka Plan
Bugün, kronik iltihabın birçok patofizyolojik durumun merkezinde yer alan temel bir sürücü olduğunu gösteren giderek artan bir kanıt birikimi mevcut. Romatoid artrit (RA), örneğin, kas-iskelet sisteminin yaygın bir bağışıklık kaynaklı hastalığıdır. Bu durumun merkezi patofizyolojik özelliği, esas olarak Th1/Th2 dengesizliğinden kaynaklanan kümülatif sitokin fırtınası ile karakterize olan eklem zarı iltihabı biçiminde ortaya çıkar (). Periferik iltihabi öncüller, eklem ötesine yayılarak kardiyovasküler hastalıklar veya malignite gibi sistemik durumlara yol açabilir ve böylece aşırı yorgunluğa neden olabilir. Yorgunluk, fiziksel ve zihinsel enerjiyi tüketen ve baskın bir yorgunluk olarak tanımlanabilir; RA’lı bireyler arasında sık görülen rahatsız edici bir semptomdur ve hastaların %40 ile %80’ini etkilemektedir (, ). Özellikle eşzamanlı yorgunluğun varlığının sağlık maliyetlerini önemli ölçüde artıracağı bilinmektedir. ABD ticari sigorta veritabanını kullanan bir anket, yorgunluk yaşayan RA hastalarının, yorgunluk yaşamayanlara kıyasla daha yüksek doğrudan yıllık sağlık maliyetleri ödeyeceğini gösterdi; yorgunluğu olan her hasta için 2.554 dolar, eşleşmiş kontrol grubu için ise 1.293 dolar olduğu belirlendi ().
Yorgunluk, RA hastaları için yalnızca ağır mali yük değil, aynı zamanda ciddi fiziksel ve psikolojik bir yük de oluşturmaktadır; bu durum hastaların çalışma yeteneklerini etkileyerek yaşam kalitesini düşürmektedir (). Son dönemde Avrupa Romatizma Birliği (EULAR), RA hastalarının bakımında yorgunluk yönetimine odaklanmanın önemine dikkat çeken güncellenmiş bir öneri yayınlamıştır (). RA yönetimi sırasında hastalık aktivitesini değerlendirmek, hastalığın ilerlemesini ve tedavi etkinliğini ölçmek amacıyla DAS28 sıklıkla kullanılmaktadır; bu indeks şişmiş ve hassas eklem sayısını, akut faz yanıtını ve genel sağlık durumunu dikkate alır. Şu ana kadar DAS28 ile yorgunluk arasındaki ilişki, kapsamlı bir araştırma konusu haline gelmiştir. 253 RA hastasını içeren kesitsel bir araştırmada, temel özellikler dikkate alındığında bireysel hastalık aktivitesinin yorgunluğunun ana belirleyicisi olduğu görülmüştür (p < 0,001) (). Başka bir araştırmada, 141 yetişkin RA hastasında yorgunluk ortalaması kesme noktası olarak alındığında, daha yüksek DAS28 düzeyine sahip hastalarda da daha yüksek yorgunluk düzeyi saptanmıştır (p < 0,05) (). Buna karşın, 25 makaleyi kapsayan bir sistematik derlemede, hastalık aktivitesinin RA hastalarında yorgunlukla anlamlı bir ilişki göstermediği ortaya konulmuştur (). Daha önce yapılan bir çalışma, yorgunluğun psikososyal değişkenlerle güçlü bir şekilde ilişkili olduğunu, ancak hastalık aktivitesi hariç tutulduğunu göstermiştir (). Bu tutarsızlıklar tanımlar ve katılımcı özelliklerindeki farklılıklardan kaynaklanabilir; ancak endişe verici olan, DAS28 ile yorgunluk arasındaki ilişkiyi gizleyebilecek altta yatan faktörlerin varlığıdır; bu durum da hedefe yönelik müdahaleleri riske atar.
Yöntemler
Çalışma tasarımı ve katılımcılar
Bu kesitsel çalışma, Ocak-Ekim 2023 tarihleri arasında Tayvan’daki bir eğitim hastanesinden romatoid artrit (RA) hastalarıyla yürütüldü. Çalışmaya aşağıdaki kriterileri sağlayan katılımcılar dahil edildi: (a) reumatoloji ve immünoloji kliniklerine başvurulmuş olmak; (b) 2010 EULAR ve Amerika Romatoloji Koleci kriterlerine göre romatologlar tarafından onaylanmış RA tanısı almış olmak; (c) 20-70 yaş aralığında olmak ve (d) Mandarin dilinin anlamını kavrayabilecek durumda olmak. Yukarıdaki kriterleri sağlayan kişiler davet edilirken, ruhsal hastalığı olan veya yetersiz bulunan kişiler çalışma dışı bırakıldı. Bu araştırma için yetki, Budist Dalin Tzu Chi Hastanesi’ndeki kurumsal inceleme kurulu tarafından verildi (No. B11201014).
Temel göstergelerin ölçülmesi
Temel göstergeler arasında DAS28, kendine güven ve yorgunluk yer aldı. Görüşme günü kaydedilen DAS28 değeri, elektronik tıbbi kayıtlardan alındı. Bu değer, hastanın şikayet ettiği ağrılı ve şişmiş eklem sayısını, eritrosit sedimentasyon hızını (ESR) ve hastanın genel sağlık durumunu değerlendirmek için kullanılan görsel analog ölçek puanını içeren birkaç bileşeni kapsamaktadır. Son iki göstergeye gelince, bunlar yapılandırılmış anketlerle belirlendi.
Romatoid hastalığı olan katılımcıların bireysel kendine güvenini değerlendirmek amacıyla yaygın biçimde kullanılan Artrit Kendine Güven Ölçeği (ASES), Lorig ve arkadaşları tarafından 1980 yılında geliştirilmiştir (). Bu ölçek, ağrı, fiziksel fonksiyon ve diğer belirtiler olmak üzere üç alanı içeren 20 maddeden oluşmaktadır. Her madde, 10’dan 100’e kadar bir puanlama ölçeği kullanılarak değerlendirilir ve toplam puanın daha yüksek olması, kendine güvenin daha büyük bir derecesini gösterir (). Bu çalışmada, Tayvanlı romatik hastalığı olan hastalarda geçerliliği kanıtlanmış Artrit Kendine Güven Ölçeğinin Çin versiyonu (C-ASES) kullanıldı (). Özellikle, C-ASES’in Tayvan Depresyonu Anketi ile karşılaştırılması −0,69’lık bir korelasyon katsayısı verdi ki bu da kabul edilebilir bir geçerlilik düzeyini işaretledi (). Buna ek olarak, ortogonal döndürme yöntemli ana bileşen analizi yoluyla 20 maddeden üç ayrı faktör, alışıldığı gibi belirlendi; her madde beklenen üç alana uydu ve toplam varyansın %59,78’sini açıkladı. C-ASES’in iç tutarlılığı, Cronbach alpha değerleriyle belirlendi ve ağrı için 0,82, diğer belirtiler için 0,84, fiziksel fonksiyon için 0,89 ve toplam ölçek için 0,91 olarak bulundu; bu da mevcut çalışmada kabul edilebilir bir iç tutarlılığı gösterdi (). Dolayısıyla, kendine güveni bu çalışmada ölçmek için C-ASES’in uygun olduğunu düşündük. Bu çalışmada, C-ASES’in güvenilirliği Cronbach alpha değerleriyle belirlendi ve toplam ölçek için 0,93, alt ölçekler olarak da ağrı için 0,89, fiziksel fonksiyon için 0,86 ve diğer belirtiler için 0,90 olarak bulundu.
Değişkenlerin toplanması
Yaş, medeni durum, cinsiyet, eğitim düzeyi, meslek, yaşam durumu, sigara ve egzersiz gibi yaşam tarzı faktörleri ile hastalığa özgü mevcut komplikasyonlar gibi demografik ve klinik özellikler, önceki çalışmalar ve klinik deneyim () temel alınarak bu çalışmada değerlendirilmiştir. Sigara kullanımı, haftada en az bir kez sigara içenler açısından sınıflandırılmıştır. Haftada en az 60 dakika egzersiz yapan katılımcılar düzenli egzersiz yapanlar olarak kabul edilmiştir. Çalışmada toplanan hastalık özellikleri arasında diyabet, hipertansiyon, kalp hastalığı, inme veya kanser en azından yer almaktadır. RA ile yakından ilişkili birkaç özellik de göz önüne alınmış olup bunlar C-reaktif protein (CRP), RA süresi, vücut kitle indeksi (VKİ) ve biyolojik hastalık değiştirici antiromatoid artrit ilaçları (DMARD) reçeteleri arasında yer almaktadır. Katılımcılardan ayrıca RA nedeniyle biyolojik DMARD kullanıp kullanmadıkları konusunda da bilgi verilmesi istenmiştir. Elektronik tıbbi kayıtlardan elde edilen klinik özellikler dışında, tüm demografik veriler özel olarak tasarlanmış bir anket kullanılarak toplanmıştır.
İstatistiksel modelleme
İlk olarak betimsel analiz gerçekleştirildi. Katılımcıların temel özellikleri, kategorik değişkenler için sıklık ve yüzde, normal dağılım gösteren sürekli veriler için ortalamaya ve standart sapmaya (SS) göre özetlendi. Başlangıçta, yorgunluk açısından örneklem özellikleri arasındaki farkları değerlendirmek amacıyla Öğrenci’nin t-testi kullanıldı. Ardından Pearson korelasyon katsayıları, sürekli değişkenler arasındaki ilişkileri değerlendirmek için kullanıldı. Daha sonra, öz-yeterliliğin DAS28 ile yorgunluk arasındaki ilişkiyi nasıl aracıladığını incelemek amacıyla istatistiksel yazılımdaki PROCESS eklenti paketinden dördüncü model seçildi. Bu model, her bir faktörün sonuç ile ilişkisini tek değişkenli analizde istatistiksel açıdan anlamlı olan değişkenleri kontrol ederek değerlendirmemizi sağladı. Bu modelde PROCESS paketinin çıktısı aşağıdaki şekilde gösterildi: (1) DAS28, öz-yeterlilik ile belirgin şekilde korele olup yol a’da yer aldı; (2) algılanan öz-yeterlilik ve DAS28’in her biri yorgunluk ile ilişkiliydi ve bu ilişki yol b ile yol c birlikte temsil edildi; (3) bireysel öz-yeterlilik, DAS28 ile yorgunluk arasındaki korelasyonu aracıladı ve bu durum yol a*b, yani dolaylı etki olarak gösterildi. c’ katsayısı, öz-yeterliliğin etkisi elenmişten sonra DAS28’in yorgunluk üzerindeki doğrudan etkisini ifade etti. Tüm yollar Şekil 1’de gösterildi. Aracılık analizi, 95% güven aralıklarını (GA) oluşturmak amacıyla 5.000 yeniden örnekleme içeren yanlılık düzeltilmiş bootstrap yöntemi kullanılarak gerçekleştirildi. İlgili GA sıfırı kapsamadığında anlamlı bir aracılık etkisi belirlendi.
Şekil 1
DAS28 ile yorgunluk arasındaki ilişkiye öz-yeterliliğin ne kadar aracılık ettiğini doğru biçimde doğrulamak amacıyla bir duyarlılık analizi gerçekleştirildi. Bu analizde cinsiyet, vücut kitle indeksi, hastalık süresi, biyolojik DMARD kullanımı, metabolik bozuklukların varlığı, sigara alışkanlıkları ve egzersiz durumu gibi ek değişkenler aracılık analizine dahil edildi. Tüm istatistiksel analizler standart istatistik yazılımı (SPSS 24.0; IBM Corp., Armonk, N.Y., ABD) kullanılarak yürütüldü. Raporlanan p-değerleri iki yönlü olup, anlamlılık eşiği 0.05 olarak belirlendi.
Sonuçlar
Katılımcı özellikleri
Ortalama yaşları 58.5 yıl olan 223 katılımcının cinsiyet dağılımı 182 kadın (%81.6) ve 41 erkek (%18.4) olarak gerçekleşti. Katılımcıların yaklaşık üçte ikisi evli ve birlikte yaşıyordu (%77.1 ve %87.4 sırasıyla). Biraz daha fazla katılımcı ortaöğreminin üzerinde eğitim tamamladığını (%55.6) ve şu anda işsiz olduğunu (%54.3) bildirdi. Anketin yarısından fazlası haftada düzenli egzersiz yapıyordu (%52.5) ve çoğu sigara içmiyordu (%87.4). Klinik özellikler açısından hastalık süresinin ortalaması 11.3 yıl olup, katılımcıların neredeyse beşte dördü başka kronik hastalığa sahip olduğunu ve biyolojik ajan kullanmış olduğunu belirtti. CRP ve vücut kitle indeksi ortalamaları sırasıyla 0.9 ve 24.7 olarak belirlendi (Tablo 1).
Tablo 1
| Değişkenler | Ortalama ± SD | n (%) | Yorgunluk |
|---|---|---|---|
| Ortalama ± SD | t/r |
| Demografik veriler | ||||
|---|---|---|---|---|
| Yaş (yıl) | 58,5 ± 11,0 | r = −0,11 | ||
| Evlilik durumu | ||||
| Evlidir | 172 (77,1) | 3,4 ± 3,1 | t = −0,90 | |
| Bekar | 51 (22,9) | 3,9 ± 3,3 | ||
| Cinsiyet | ||||
| Erkek | 41 (18,4) | 3,1 ± 2,8 | t = 1,43 | |
| Kadın | 182 (81,6) | 3,9 ± 3,3 | ||
| Eğitim düzeyi | ||||
| Ön liseli ve altı | 99 (44,4) | 3,4 ± 3,3 | t = −0,40 | |
| Ön liseli ve üstü | 124 (55,6) | 3,6 ± 3,4 | ||
| İş durumu | ||||
| İşsiz | 121 (54,3) | 3,7 ± 3,2 | t = 0,30 | |
| İşli | 101 (45,7) | 3,5 ± 3,3 | ||
| Yaşam durumu | ||||
| Yalnız yaşayan | 28 (12,6) | 3,0 ± 3,1 | t = 0,87 | |
| Birlikte yaşayan | 195 (87,4) | 3,6 ± 3,3 | ||
| Sigara içme | ||||
| Evet | 28 (12,6) | 3,7 ± 2,6 | t = −0,15 | |
| Hayır | 195 (87,4) | 3,8 ± 3,4 | ||
| Düzenli egzersiz | ||||
| Evet | 117 (52,5) | 3,4 ± 3,2 | t = 1,32 | |
| Hayır | 106 (47,5) | 3,8 ± 3,2 | ||
| Hastalık özellikleri | ||||
| Hastalık süresi (yıl) | 11,3 ± 5,2 | r = 0,10 | ||
| Metabolik bozukluklar | ||||
| Evet | 129 (57,8) | 3,3 ± 3,1 | t = 1,38 | |
| Hayır | 94 (42,2) | 3,9 ± 3,2 | ||
| Biyolojik ajanlar | ||||
| Evet | 134 (60,1) | 3,6 ± 3,1 | t = −0,19 | |
| Hayır | 89 (39,9) | 3,7 ± 3,1 | ||
| Vücut kitle indeksi (VKİ) | 24,7 ± 4,7 | r = 0,06 | ||
| sCRP | 0,9 ± 1,3 | r = 0,14* |
C-ASES Puanları
Tablo 2’de görüldüğü gibi, C-ASES dağılımının ortalaması 1.622,1 olarak hesaplanmış ve buna 330,7’lik bir standart sapma eşlik etmiştir. Üç alt ölçek arasında “fiziksel fonksiyon” en yüksek standartlaştırılmış puanı (90,8) gösterirken, ardından “diğer belirtiler” (79,8) ve “ağrı hissi” (65,3) sıralamıştır.
Tablo 2
| Boyut | Ortalama | Standart Sapma | Standartlaştırılmış Puan(a) | Sıra |
|---|---|---|---|---|
| Fiziksel fonksiyon (90–900) | 817,3 | 129,1 | 90,8 | 1 |
| Diğer belirtiler (60–600) | 478,5 | 131,1 | 79,8 | 2 |
| Ağrı hissi (50–500) | 326,3 | 127,6 | 65,3 | 3 |
| Toplam puan (200–2.000) | 1.622,1 | 330,7 |
Üç C-ASES alt ölçeğinin ortalamaları ve standart sapmaları (N = 223).
(a)Standartlaştırılmış puanlar = ortalama / toplam puan × %100.
DAS28, C-ASES ve VAS-F Arasındaki İlişkiler
DAS28, C-ASES ve VAS-F arasındaki doğrusal ilişkilerin yönü Tablo 3’te özetlenmiştir. Pearson korelasyon analizi, DAS28’in hem C-ASES hem de VAS-F düzeyleriyle anlamlı düzeyde ilişkili olduğunu göstermiştir; korelasyon katsayıları sırasıyla −0,44 ve 0,21 olarak bulunmuştur. Özetle, hastalık aktivitesi ile öz-yeterlilik arasında negatif bir ilişki tespit edilmiş, öz-yeterlilik puanının yüksek olması ise daha düşük bir yorgunluk düzeyiyle ilişkilendirilmiştir.
Tablo 3
| Değişkenler | Ortalama | SD | DAS28 | C-ASES | VAS-F |
|---|---|---|---|---|---|
| DAS28 | 3,6 | 1,5 | 1 | – | – |
| C-ASES | 1.622,1 | 330,7 | −0,44** | 1 | – |
| VAS-F | 3,55 | 3,4 | 0,21** | −0,41** | 1 |
DAS28, C-ASES ve VAS-F arasındaki ilişkiler (N = 223).
SD: standart sapma; DAS28: hastalık aktivitesi skoru 28.
*p < 0,05
**p < 0,01.
C-ASES’in DAS28 ile VAS-F arasındaki aracılık rolünün analizi
Aracılık analizi öncesinde, tek değişkenli analizde istatistiksel açıdan anlamlı olan CRP değeri kovaryat olarak ele alındı. Kendine güven düzeyinin hastalık aktivitesi ile yorgunluk arasındaki ilişki üzerindeki aracılık rolü Şekil 1’de gösterilmektedir. Kovaryatın ayarlanması sonrasında, yol c’sinin 0,49 olduğu (p = 0,004) hastalık aktivitesi ile yorgunluk arasındaki anlamlı toplam ilişki gözlemlendi. Yol a’ya göre hastalık aktivitesi kendine güven düzeyiyle negatif ilişki gösterdi (yol a = −98,82, p < 0,001). Kendine güven düzeyinin yorgunluk üzerinde de negatif etkisi olduğu, yol b’sinin −0,004 olduğu (p = 0,001) şekilde görüldü. Kendine güven düzeyi üzerinden dolaylı ilişki dikkate alındıktan sonra, hastalık aktivitesi ile yorgunluk arasındaki ilişki artık istatistiksel açıdan anlamlı değildi (yol c’ = 0,10, p = 0,55). Hastalık aktivitesinin kendine güven düzeyi üzerinden yorgunluk üzerindeki dolaylı etkisi, yol a katsayısı (−98,82) ile yol b katsayısı (−0,004) çarpılarak hesaplandı ve 0,39 değerine ulaşarak toplam etkinin %79,6’sını oluşturdu (Tablo 4). Bootstrapping sonuçlarına göre, kendine güven düzeyi üzerinden dolaylı etkinin %95 güven aralığı sıfırı içermiyordu (95%CI: 0,22—0,60), bu da katılımcılar arasında kendine güven düzeyi üzerinden hastalık aktivitesi ile yorgunluk arasındaki belirgin dolaylı ilişkiyi destekliyordu.
Tablo 4
Öz: Kendine güvenin, hastalık aktivitesi ile yorgunluk arasındaki aracılık etkisinin özeti (N = 223).
β: standartlaştırılmamış katsayı; SE: standart hata; CI: güven aralığı.
* p < 0.05;
**p < 0.01.
Duyarlılık analizinde, veri setimize cinsiyet, vücut kitle indeksi, hastalık süresi, biyolojik DMARD kullanımı, metabolik bozukluklar, sigara kullanımı ve egzersiz durumu dahil edilerek yeniden analiz yaptık. Yeniden analiz sonuçları, kendine güvenin dolaylı etkisinin azalma eğiliminde olduğunu ancak anlamlı kaldığını gösterdi; kendine güvenin a*b yolu 0.28 (güven aralığı: 0.13–0.53) olarak bulundu. Bu bağlamda, hastalık aktivitesi ile yorgunluk arasındaki ilişki, bireysel kendine güven aracılığıyla hâlâ sürdürülmekteydi.
Tartışma
Revmatoid artrit (RA) ile mücadele eden kişilerde yorgunluk, sağlık hizmetleri sürecinde uzun süredir kritik bir unsur olarak kabul edilmektedir; işlevsel kısıtlamaları ve duygusal sıkıntıları artırarak klinik sonuçları tehdit edebilir (). Yorgunluğun çeşitli etkileri göz önüne alındığında, yalnızca belirtileri hafifletmek yerine gizli katkı sağlayan faktörlerin stratejik olarak belirlenmesi önceliklendirilmelidir. Hastalık aktivitesi ile yorgunluk arasındaki bağlantıyı ele alan biriken çalışmaların olmasına rağmen, bu iki boyut arasındaki karşılıklı ilişkinin doğası hâlâ net değildir (, , ), bu da gizli bir faktörün bu bağlantıyı etkileyebileceği ihtimaline işaret etmektedir. Bilindiği kadarıyla, bu çalışma yorgunluk, hastalık aktivitesi ve kendine güven (öz-yeterlilik) verilerini bir araya getiren ilk çalışmadır. Bu boyutlar arasındaki bireysel ilişkileri ortaya koyması, RA hastaları için etkili stratejiler geliştirilmesine olanak tanır. Bulgularımız, hastalık aktivitesinin kendine güven düzeyleri ve yorgunluk düzeyleriyle anlamlı biçimde ilişkili olduğunu gösterdi; bu bulgu, önceki araştırmalarla uyumludur (, , ). Özellikle önemlisi, hastalık aktivitesi ile yorgunluk arasındaki ilişkiyi kendine güvenin belirgin biçimde aracılık ettiğini ortaya koymamızdır; bu etkiyi toplam etkideki payının %79,6’sı oluşturmaktadır.
Önceki çalışmaların kendine yeterliliğin psikolojik sıkıntı ile klinik prognoz arasındaki bağlantıda belirleyici bir rol oynayabileceğini gösterdiğine dayanarak (–), burada raporlanan bulguların açıklanabileceğine dair birkaç hipotez öne sürülebilir. Kendine yeterliliği yüksek olan bireylerin, çeşitli sağlık durumlarında genellikle daha iyi ilaç uyumunu sergilediği iyi bilinmektedir (, ). Hipertansiyona sahip 790 hastayı içeren bir araştırma, daha güçlü kendine yeterliliğin, ilaçlarını almaya, önerilen diyeti takip etmeye ve diğer tamamlayıcı tedavilere uymaya yönelik kendilerini bakma davranışlarını sürdürmek için katılımcıları motive edeceğini göstermiştir (). Ayrıca, daha yüksek kendine yeterliliğin, özellikle interleukin-6 (IL-6) ve tümör nekroz faktörü alfa (TNF-α) gibi daha düşük düzeyde iltihabi öncül maddelerle ilişkilendirildiği, bu maddelerin yorgunluk sendromunu şiddetlendirmede sinerjik olarak çalışan belirleyici faktörler olduğu daha önce bildirilmiştir (–). Daha önceki kanıtlar, periferik iltihabi sitokinlerin kan-beyin bariyeri aracılığıyla beine ulaşarak vagus sinirini tetikleyerek nörotransmitter aktivitesini etkileyerek hipotalamik-hipofizer-adrenal (HPA) ekseni etkileyebileceğini göstermiştir (). Bu süreçler sonucunda kişisel düzeyde yorgunluk ve azalmış canlılık hissi ortaya çıkmıştır (). Eş zamanlı olarak, bu etki moleküllerinin mitokondriyal disfonksiyonu tetiklediği, böylece kas zayıflığını ve yorgunluğu kötüleştirdiği bulunmuştur (). Bu bağlamda, kendine yeterliliği artırmak, romatolojik durumlarda bulunan yetişkinlerde yorgunluğu azaltmak ve iltihabi yanıtları yönetmek için etkili bir farmakolojik olmayan yöntem olarak kullanılabilir.
Bu bağlamda, hastanın bireysel hastalıklarını nasıl yöneteceği ve buna bağlı kendi kendine yönetim davranışlarını uygulayacağı gerçeğini kavraması gerekmektedir. Ev tabanlı sanal terapi oturumları ve yüz yüze kendi kendine bakım yönetim programları değerlendirilebilir. Son dönemde, dijital platformlar aracılığıyla sağlanan sağlık hizmetlerinin reumatoloji alanında standart bakımın ya olumlu ya da eşdeğer sonuçlar verdiği, bir derleme makalesinde bildirilmiştir (). Bu çalışmada, C-ASES ağrısı alt boyutunun en düşük standartlaştırılmış puanı elde ettiği belirlenmiş; bu durum, RA hastalarının bakımında ağrı yönetimi becerilerinin artırılmasıyla kendi kendine yeterlilik düzeyinin yükselmesi başlayabileceğini vurgulamaktadır. Edebiyat taraması, kronik hastalıklı hastalarda ağrı ve işlevsel yeteneğin yönetimi açısından çevrimiçi fiziksel eğitim ile bilişsel davranışçı terapinin geleneksel tedaviye eşdeğer olduğunu göstermiştir (, ). Ancak, e-öğrenme programlarına katılan kronik hastaların sağlık profesyonellerinden daha fazla destek almaya hâlâ ihtiyaç duyduğunu göz önüne alındığında (), dijital kaynakları yüz yüze görüşmelerle birleştiren hibrit modeller, mevcut bakımı özellikle yaşlı hastalarda daha katmanlı bir yaklaşım haline getirmek için tercih edilebilir (). Buna ek olarak, kendi kendine yeterliliği artırmak için alternatif bir yaklaşım olan başka bir hemşire lider vaka yönetimi (HLYM) programı da değerlendirilebilir. HLYM, sağlık süreci boyunca birincil iletişim ve bakım koordinatörü olarak görev yapan belirli kayıtlı hemşireler tarafından düzenli takip ile çalışır. Daha önceki çalışmalar, HLYM’in içsel iltihabi işaretleyicileri iyileştirmede ve kendi kendine yeterliliği artırma konusundaki etkinliğini doğrulamıştır (, ).
Bu çalışma klinik uygulamalar açısından önemli bir anlam taşımakla birlikte, henüz birçok konuda ilerlemeye açık alanlar barındırmaktadır. İlk olarak, örneklemimizin yalnızca Taiwan’daki tek bir hastaneden elde edilmesi nedeniyle, bu sonuçların farklı etnik gruplara genellenmesinde dikkatli olunması gerekmektedir. İkinci olarak, anketimize aktif olarak katılan katılımcılar “yorgunluk” konusuna dair güçlü bir ilgiye sahip olabileceğinden, bu durum kendiliğinden seçim yanlılığına yol açmış olabilir. Bu bağlamda, sonuçların tutarlı olup olmadığını doğrulamak amacıyla benzer nitelikteki araştırmalar çeşitli bölgelerde yürütülmelidir. Üçüncü olarak, ilgili maruz kalma ve aracı faktörlerin aynı anda ölçülmesi nedeniyle, kesitsel veriler incelenen değişkenler arasında nedensellik ilişkisi kurulmasına izin vermemektedir. Dolayısıyla, bu çalışmada belirlenen ilişkileri daha da pekiştirmek için takip sürelerinin uzatılması ve özellikle depresyon gibi psikometrik özellikler dahil olmak üzere ek kovaryatların eklenmesi gerekmektedir. Son olarak, yorgunluğun varlığını gözlemlemek için kendiliğinden doldurulan puanlama ölçeklerinin kullanılması yanlış yorumlanmaya yol açabilir. Buna rağmen, önceki kanıtlar, benzer kronik durumlarda kendiliğinden doldurulan anketlerin yorgunluğu abartılı biçimde yükseklememediğini göstermiştir (). VAS için yapılan önceki psikometrik özellik testine dayanarak, kabul edilebilir bir eşzamanlı geçerliliğe (0,90) ve içsel sınıflandırma korelasyon katsayısına (0,94) sahip olduğu gösterilmiştir (). Yöntemsel kısıtlamalar tanınmakla birlikte, bu çalışma, hastalık aktivitesi ile yorgunluk arasındaki ilişkide kendine yeterliliğin aracı rolünü aydınlatmaya yönelik ilk araştırmayı temsil etmektedir. Bu analiz, RA’nın yönetimi ve ilişkili belirtileri konusunda daha derin bir anlayışa katkı sağlayabilir ve böylece bu gruplar için özelleştirilmiş bakımın geliştirilmesine yardımcı olabilir.
Sonuç
Yorumlar
Veri erişim beyanı
Veriler makul bir istek halinde sağlanabilir. Bu çalışmada kullanılan ve analiz edilen veriler yalnızca akademik araştırma talebiyle baş yazarlardan temin edilebilir.
Etik beyan
İnsanları içeren çalışmalar Budist Dalin Tzu Chi Hastanesi tarafından onaylanmıştır. Çalışmalar yerel mevzuata ve kurumsal gerekliliklere uygun şekilde yürütülmüştür. Katılımcılar bu çalışmaya katılmak için yazılı bilgilendirilmiş onaylarını vermiştir.
Yazar katkıları
C-TY: Araştırma, Metodoloji, Yazım – ilk taslak, Kavramsallaştırma, Biyometrik analiz, Doğrulama. M-YW: Metodoloji, Doğrulama, Araştırma, Yazım – ilk taslak, Kavramsallaştırma. Y-TH: Metodoloji, Doğrulama, Kavramsallaştırma, Araştırma, Yazım – ilk taslak, Görselleştirme. HL: Yazım – inceleme ve düzenleme, Doğrulama, Denetimin, Kavramsallaştırma, Görselleştirme. I-YH: Araştırma. M-CL: Doğrulama, Metodoloji, Yazım – ilk taslak. W-JC: Araştırma, Yazım – ilk taslak, Görselleştirme, Kaynaklar, Kavramsallaştırma, Biyometrik analiz, Doğrulama. T-YT: Yazım – ilk taslak, Fon sağlama, Görselleştirme, Biyometrik analiz, Kavramsallaştırma, Doğrulama, Yazım – inceleme ve düzenleme, Metodoloji.
Fonlama
Yazarlar, bu çalışma için ve/veya yayımlanması için mali destek aldıklarını beyan etmiştir. Bu çalışma, Tzu Chi Hastanesi’nden (DTCRD112-I-21) ve NSTC-113-2314-B-303-008’den bir hibe ile desteklenmiştir. Fon sağlayıcıların çalışma tasarımında, veri toplama ve veri analizinde hiçbir rolü yoktur.
Teşekkür
Bu projenin ortak araştırmacılarına ve anketimize yanıt veren hastalara teşekkür ederiz.
Çakışma Çatışması
Yazarlar, bu çalışmanın potansiyel bir çakışma olarak yorumlanabilecek ticari veya mali ilişkilerin yokluğunda yürütüldüğünü beyan etmiştir.
Üretken Yapay Zeka Beyanı
Yazarlar, bu makalenin oluşturulmasında üretken yapay zekanın kullanılmadığını beyan etmiştir.
Bu makalede sağlanan herhangi bir alternatif metin (alt metin), Frontiers tarafından yapay zekanın desteğiyle oluşturulmuş olup doğruluğu sağlamak için makul çabalar gösterilmiştir; mümkün olduğunda yazarların da gözden geçirilmesi dahil. Herhangi bir sorun tespit ederseniz, lütfen bizimle iletişime geçin.
Yayıncının Notu
Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarların kendilerine aittir ve gerek afili oldukları kuruluşların gerekse yayıncının, editörlerin ve değerlendiricilerin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisinin yapabileceği herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya desteklenmez.
-
1.
FurmanDCampisiJVerdinECarrera-BastosPTargSFranceschiCet al. Chronic inflammation in the etiology of disease across the life span. Nat Med. (2019) 25(12):1822–32. 10.1038/s41591-019-0675-0
- Pubmed Özet
- CrossRef
- Google Scholar
- Makalede referansı görüntüle
-
2.
DingQHuWWangRYangQZhuMLiMet al. Signaling pathways in rheumatoid arthritis: implications for targeted therapy. Signal Transduct Target Ther. (2023) 8(1):023–01331. 10.1038/s41392-023-01331-9
- CrossRef
- Google Scholar
- Makalede referansı görüntüle
1. Chen YH, Chen YC, Chen YC, et al. Self-efficacy may mediate the link between disease activity and fatigue among patients with rheumatoid arthritis: insight from a hospital-based study in Taiwan. Front Psychol. (2025) 16:1719906. 10.3389/fpsyg.2025.1719906
2. Chen YH, Chen YC, Chen YC, et al. The association between disease activity and fatigue among patients with rheumatoid arthritis: insight from a hospital-based study in Taiwan. Front Psychol. (2025) 16:1719905. 10.3389/fpsyg.2025.1719905
3. Feldthusen C, Dean E, Forsblad-d’Elia H, Mannerkorpi K. Effects of person-centered physical therapy on fatigue-related variables in persons with rheumatoid arthritis: a randomized controlled trial. Arch Phys Med Rehabil. (2016) 97(1):26–36. 10.1016/j.apmr.2015.09.022
4. Pope JE. Management of fatigue in rheumatoid arthritis. RMD Open. (2020) 6(1):2019–001084. 10.1136/rmdopen-2019-001084
5. Strand V, Shah R, Atzinger C, Zhou J, Clewell J, Ganguli A, et al. Economic burden of fatigue or morning stiffness among patients with rheumatoid arthritis: a retrospective analysis from real-world data. Curr Med Res Opin. (2020) 36(1):161–8. 10.1080/03007995.2019.1658974
6. Katz P. Causes and consequences of fatigue in rheumatoid arthritis. Curr Opin Rheumatol. (2017) 29(3):269–76. 10.1097/BOR.0000000000000376
7. Dar W, Mir I, Asif S, Nadeem M, Singh G. The assessment of fatigue in rheumatoid arthritis patients and its impact on their quality of life. Clin Pract. (2022) 12(4):591–8. 10.3390/clinpract12040062
8. Bawazir YM, Mustafa MA. A cross-sectional study of the relationship between disease activity and fatigue in rheumatoid arthritis patients at king abdulaziz university hospital, Saudi arabia. Open Access Rheumatol. (2026) 18:583296. 10.2147/OARRR.S583296
9. Kamacı GK, Delialioğlu SÜ, Yurdakul F, Gözel S, Bodur H. Romatoid artrit hastalarında yorgunluğun değerlendirilmesi ve ilişkili faktörlerin belirlenmesi: kesitsel bir çalışma. Türkiye Klinikleri J Med Sci. (2024) 44(4):176–83. 10.5336/medsci.2024-102926
10. Nikolaus SB, ode C, Taal E, Van De Laar MA. Romatoid artrit ile ilişkili yorgunluk ve yorgunluğa bağlı faktörler: sistematik bir inceleme. Arthritis Care Res. (2013) 65(7):1128–46. 10.1002/acr.21949
11. Huyser BA, Parker JC, Thoreson R, Smarr KL, Johnson J, Hoffman R. Romatoid artritli bireylerde öznel yorgunluğun öngörücileri. Arthritis Rheum. (1998) 41(12):2230–7. 10.1002/1529-0131(199812)41:12<2230::AID-ART19>3.0.CO;2-D
12. Nikiphorou E, Santos EJF, Marques A, Böhm P, Bijlsma JWJ, Daien C ve diğerleri. Holmes P ve diğerleri: 2021 EULAR, iltihaplı eklem artritli hastalarda kendi kendine yönetim stratejilerinin uygulanması için öneriler. Ann Rheum Dis. (2021) 80(10):1278–85. 10.1136/annrheumdis-2021-220249
13. Bandura A. Öz-yeterlilik: davranışsal değişimin birleşik bir teorisi. Psychol Rev. (1977) 84(7):191–215. 10.1037/0033-295X.84.2.191
14. Hsiao IY, Livneh H, Chen WJ, Lu MC, Tsai TY. Tayvan’daki romatoid artrit hastaları arasındaki öz-yeterlilik ve buna bağlı faktörlerin incelenmesi. Medicina (Kaunas, Lituanya). (2024) 60(10):1653. 10.3390/medicina60101653
Bu bölüm, orijinal makalenin atıf listesinin 15. referanstan 20. referansa kadar olan kısmının çevirisidir. Kaynak metni, akademik makale atıflarını içeren bir HTML listesi biçimindedir ve bu bölümde haberleştirilecek somut bir olay, veri veya bulgu bulunmamaktadır.
-
15.
Chen H, Liu K, You Q, S. Kesilen akciğer kanseri hastalarında öz-yeterlilik, kanserle ilişkili yorgunluk ve yaşam kalitesi. Eur J Cancer Care. (2018) 27(6):25. 10.1111/ecc.12934
- CrossRef
- Google Scholar
- Makaledeki referansı görüntüle
-
16.
Drenkard C, Easley K, Bao G, Dunlop-Thomas C, Lim S, Brady T. Sistemik lupus eritematozlu siyahı kadınların öz-yeterliliğinin yorgunluk ve ağrıya müdahale üzerindeki etkilerine ilişkin kesitsel bir çalışma: depresyon, yaş ve eğitim rolü. Lupus Sci Med. (2022) 9(1):2021–000566. 10.1136/lupus-2021-000566
- CrossRef
- Google Scholar
- Makaledeki referansı görüntüle
-
17.
Yu L, MZhu L, Y. Kardiyovasküler hastalık yönetiminde öz-yeterlilik sistem müdahaleleri: bütüncül bir bakış ve geleceğe dair perspektif. World J Psychiatry. (2026) 16(6):117930. 10.5498/wjp.v16.i6.117930
- CrossRef
- Google Scholar
- Makaledeki referansı görüntüle
-
18.
Lorig K, Chastain R, Ung E, Shoor S, Holman R. Romatizma hastalarında algılanan öz-yeterliliği ölçmek için bir ölçeğin geliştirilmesi ve değerlendirilmesi. Arthritis Rheum. (1989) 32(1):37–44. 10.1002/anr.1780320107
- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- Makaledeki referansı görüntüle
-
19.
Tsai T, Lu M, C, Livneh H, Lin M, C, Lai N, S, Guo H, R. Romatoid hastalığı olan Çinli yetişkinlerde romatoid öz-yeterlilik ölçeğinin psikometrik değerlendirmesi: kesitsel bir çalışma. BMJ Open. (2021) 11(2):e042014. 10.1136/bmjopen-2020-042014
- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- Makaledeki referansı görüntüle
-
20.
Esbensen B, A, Stallknecht S, E, Madsen M, E, Hagelund L, P, ilgaard T. Danimarka’daki romatoid artrit, psöriatik artrit ve spondiloartrit hastalarındaki yorgunluğun korelasyonları. PLoS One. (2020) 15(8):e0237117. 10.1371/journal.pone.0237117
- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- Makaledeki referansı görüntüle
-
21.
Druce KL, Basu N. Yorgunluktaki tahmin ediciler romatoid artrit. Rheumatology. (2019) 58(Suppl 5):v29–34. 10.1093/rheumatology/kez346
- Pubmed Özet
- CrossRef
- Google Scholar
- Makalede referansı görüntüle
-
22.
Liu N, Yan W, Su R, Zhang L, Wang X, Li Z ve diğerleri. Romatoid artritla ilişkili depresyon üzerine araştırma ilerlemesi. Front Behav Neurosci. (2023) 16:992223. 10.3389/fnbeh.2022.992223
- Pubmed Özet
- CrossRef
- Google Scholar
- Makalede referansı görüntüle
-
23.
Hayes AF. Mediasyon, düzenleyicilik ve koşullu süreç analizine giriş: regresyon tabanlı bir yaklaşım. New York, NY: Guilford Press. J Educ Meas2013, 51(3):335–7.
- Google Scholar
- Makalede referansı görüntüle
-
24.
Sheehan JL, Greene-Higgs LV, Resnicow K, Patel MR, Barnes EL, Waljee AK ve diğerleri. Cohen-mekelburg S: Kendine güven, hasta aktivasyonu ve inflamatuvar bağırsak hastalığının hastaların günlük yaşamlarına yükü. Dig Dis Sci. (2024) 69(11):4089–97. 10.1007/s10620-024-08712-2
- Pubmed Özet
- CrossRef
- Google Scholar
- Makalede referansı görüntüle
-
25.
Wang W, Luan W, Zhang Z, Mei Y. Çoklu hastalıkla yaşlılarda ilaç okuryazarlığı ile ilaç uyumu arasındaki ilişki ve kendine güvenin aracı etkisi. BMC Geriatr. (2023) 23(1):023–04072. 10.1186/s12877-023-04072-0
- CrossRef
- Makalede referansı görüntüle
-
26.
Hladek M, Gill JM, Lai C, Bandeen-Roche K, Xue Q, Allen J ve diğerleri. Kronik hastalığı olan yaşlılarda yüksek sosyal başa çıkma kendine güveni, daha düşük ter interleukin-6 ile ilişkilidir. J Appl Gerontol. (2022) 41(2):581–9. 10.1177/07334648211006518
- Pubmed Özet
- CrossRef
- Google Scholar
- Makalede referansı görüntüle
27.
Shen Z, Shi S, Ding S, Zhong Z. Kendirine güvenin ilaç okuryazarlığı ile ilaç uyumunu arasındaki ilişkiyi aracı etkisi. Front Pharmacol. (2020) 11:2020. 10.3389/fphar.2020.569092
- CrossRef
- Google Scholar
- Makalede referansı görüntüle
28.
Mausbach BT, Von Känel R, Roepke S, Moore R, Patterson TL, Mills P, J et al. Kendirine güven, demans bakıcılığı stresi ile dolaşımdaki pro-inflamatuar sitokin interleukin-6 konsantrasyonları arasındaki ilişkiyi hafifletir. Am J Geriatr Psychiatry. (2011) 19(1):64–71. 10.1097/JGP.0b013e3181df4498
- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- Makalede referansı görüntüle
29.
Potier F, Degryse J-M, De Saint-Hubert M. Yaşlıların bakıcılığından etkisi ve bakıcılar arasındaki pro-inflamatuar biyobelirteçler: sistematik bir inceleme. Aging Clin Exp Res. (2018) 30(2):119–32. 10.1007/s40520-017-0765-0
- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
30.
Hladek M, Gill J, Lai C, Lorig S, Szanton S. Yetişkinlerde yüksek başa çıkma kendirine güveni ile daha düşük terleme inflamatuar sitokinleri ilişkisi: pilot bir çalışma. Biol Res Nurs. (2020) 22(1):75–81. 10.1177/1099800419870607
- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- Makalede referansı görüntüle
31.
Chmielewski G, Kuna J, Jaśkiewicz Ł, Knapik M, Mikiewicz M, Majewski M, Krajewska-włodarczyk M: miyokinlerin inflamatuar eklem hastalıklarıyla ilişkili yorgunluktaki çift rolü. J Inflamm Res. (2025) 18:11999–2020. 10.2147/JIR.S545914
- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Makalede referansı görüntüle
32.
Yang T, Yang Y, Wang D, Li C, Qu Y, Guo J et al. Kronik yorgunluk sendromunda sitokinlerin klinik değeri. J Transl Med. (2019) 17(1):213. 10.1186/s12967-019-1948-6
- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Makalede referansı görüntüle
-
33.
Karshikoff B, Sundelin T, Lasselin J. İnsan yorgunluğunda iltihabın rolü: çok boyutlu değerlendirmelerin ve olası nöronal mekanizmaların önemi. Front Immunol. (2017) 8:21. 10.3389/fimmu.2017.00021
- Pubmed Özet
- CrossRef
- Google Scholar
- Makalede referansı görüntüle
-
34.
Jin H, An Y, Huang J, Luo T, Wu X. Son çaba sonrası kötüleşmenin patofizyolojik mekanizmaları: metabolizm-immün-nöro etkileşim modeli temelinde bütüncül bir analiz. Front Immunol. (2026) 17:2026. 10.3389/fimmu.2026.1774310
- CrossRef
- Google Scholar
- Makalede referansı görüntüle
-
35.
El Aoufy K, Melis M, Magi C, Bellando-Randone S, Tamburini M, Bandini G ve diğerleri. Romatizmal ve kas-iskelet hastalıklarında tele tıbbın heterojenliğine dair kanıtlar: kapsayıcı bir derleme. Clin Rheumatol. (2024) 43(9):2721–63. 10.1007/s10067-024-07052-w
- Pubmed Özet
- CrossRef
- Google Scholar
- Makalede referansı görüntüle
-
36.
Wang T, Jiang J, Li C, Xuan Q, Sun L, Xu G ve diğerleri. Bel füzüyon cerrahisinden sonra internet tabanlı bilişsel davranışçı terapinin kineziyofobi, egzersiz uyumu ve bel kası fonksiyonu üzerindeki etkileri. BMC Musculoskelet Disord. (2026) 27(1):026–09617. 10.1186/s12891-026-09617-z
- CrossRef
- Makalede referansı görüntüle
-
37.
Strid C, Andersson C, Forsell Y, Öjehagen A, Lundh L-G. İnternet tabanlı bilişsel davranışçı terapi ve fiziksel egzersiz—psikik hastalığı olan hastalarda otomatik telefon görüşmeleriyle incelenen etkiler; rastgele kontrollü bir deneme. Br J Clin Psychol. (2016) 55(4):414–28. 10.1111/bjc.12111
- Pubmed Özet
- CrossRef
- Makalede referansı görüntüle
Kaynaklar
- 38. Knudsen L, Lomborg K, Hauge E-M, Zangi HA, De Thurah A. The WebRA study: opportunities and challenges in digital patient education from the perspective of patients with rheumatoid arthritis: a qualitative study. Patient Educ Couns. (2023) 116:107969. 10.1016/j.pec.2023.107969
- 39. Baskaran T, B, Raghav P, Naveen K, H, S. Hybrid model of care for older persons for improvement of frailty index—a community-based interventional study in an urban setting. BMC Geriatr. (2024) 24(1):024–05351. 10.1186/s12877-024-05351-0
- 40. Lu M, C, Guo H, R, Livneh H, Lin M, C, Lai N, S, Tsai T, Y. The effectiveness of nurse-led case management for patients with rheumatoid arthritis in Taiwan. Int J Clin Pract. (2020) 74(2):e13443. 10.1111/ijcp.13443
- 41. Chang W, C, Livneh H, Huang H, L, Li H, H, Lu M, C, Lin M, C et al. Does the nurse-led case management benefit rheumatoid arthritis patients in reducing distressing symptoms and C-reactive protein: a 2-year follow-up study in Taiwan. Front Med (Lausanne). (2024) 11:1373639. 10.3389/fmed.2024.1373639
-
42.
Klimek L, Bergmann K-C, Biedermann T, Bousquet J, Hellings P, Jung K ve diğerleri. Görsel analoj ölçekleri (VAS): alerjik rinit vakalarında semptomların belgelenmesi ve tedavi takibi için günlük sağlık hizmetlerinde kullanılan ölçüm araçları: Alman Allerjoloji Derneği (AeDA) ve Alman Allerji ve Klinik İmmünoloji Derneği (DGAKI) tarafından hazırlanan, Alman Kulak-Burun-Boğaz Cerrahisi Derneği’nin klinik immünoloji, allerjoloji ve çevre tıbbı çalışma grubu ile işbirliğinde yayımlanan konum bildirisi. Allergo J Int. (2017) 26(1):16–24. 10.1007/s40629-016-0006-7
-
43.
Hasson D, Arnetz BB. Psikososyal ölçümler için VAS ile Likert ölçeklerinin karşılaştırılmasında geçerlilik ve bulgular. Int Electron J Health Educ. (2005) 8:178–92.
Özet
Anahtar kelimeler
hastalık aktivitesi skor-28, yorgunluk, aracılık analizi, romatoid artrit, öz-yeterlilik
Kaynak gösterme
Yen C-T, Wu M-Y, Hsu Y-T, Livneh H, Hsiao I-Y, Lu M-C, Chen W-J ve Tsai T-Y (2026) Romatoid artrit hastaları arasında hastalık aktivitesi ile yorgunluk arasındaki bağlantıyı öz-yeterlilik aracılık edebilir: Tayvan’daki bir hastane tabanlı çalışmadan bakış. Front. Med. 13:1932854. doi: 10.3389/fmed.2026.1932854
Alınma
09 Temmuz 2026
Düzeltme
02 Ekim 2026
Kabul
09 Ekim 2026
Yayın
13 Kasım 2026
Cilt
13 – 2026
Ali Gür, Gaziantep Üniversitesi, Türkiye
Chuchuan Wan, Çin İlaç Üniversitesi, Çin
Rahul Mittal, Rutgers, New Jersey Eyalet Üniversitesi, Amerika Birleşik Devletleri
© 2026 Yen, Wu, Hsu, Livneh, Hsiao, Lu, Chen ve Tsai.
Bu makale, Yaratıcı Ortaklıklar Atıf Lisansı (CC BY) kapsamında dağıtılan açık erişimli bir makaledir. Başka forumlarda kullanım, dağıtım veya yeniden üretim, orijinal yazarların ve telif hakkı sahiplerinin belirtilmesi ile bu dergideki orijinal yayının atıf yapılması koşuluyla, kabul görmüş akademik uygulamalara uygun olarak izne tabidir. Bu koşullara uymayan hiçbir kullanım, dağıtım veya yeniden üretim izne tabidir.
*Muhabire: Tzung-Yi Tsai dm732024@tzuchi.com.tw; Wei-Jen Chen tough2915@hotmail.com
†
Bu yazarlar bu çalışmaya eşit katkı sağlamıştır.
Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarların kendilerine aittir ve gerekli olarak bağlı oldukları kuruluşların, yayıncının, editörlerin ve değerlendiricilerin görüşlerini yansıtmayabilir. Bu makalede değerlendirilebilecek her türlü ürün veya üreticisinin yapabileceği her türlü iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya desteklenmez.

