Özet
Amaç:
İdiopatik granümatöz mastit için mevcut tedavi yaklaşımlarının karşılaştırmalı etkinliği ve güvenliği henüz net değildir. Bu çalışmada, ağız içi (intralesiyonel), ağızdan (oral) ve topikal kortikosteroidler, cerrahi müdahale ve bunların kombinasyon tedavilerinin klinik yanıt ve olumsuz olaylar açısından karşılaştırılması, ağ meta-analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir.
Yöntemler:
Bu sistematik derleme ve ağ meta-analizinde (PROSPERO: CRD420261447160), Haziran 2026’ya kadar PubMed, Embase, Cochrane Kütüphanesi, Web of Science, CNKI ve Wanfang veritabanları tarandı; idiyopatik granümatöz mastit üzerine rastgele kontrollü çalışmalar incelenmiştir. Değerlendirilen müdahaleler arasında ağız içi, ağızdan veya topikal kortikosteroidler, cerrahi müdahale ve bunların kombinasyon tedavileri yer almaktadır. Frekuentist rastgele-etki ağ meta-analizi gerçekleştirilmiştir. Yanlış bilgi riski RoB 2 ile değerlendirilmiş, kanıtın güvenirliği ise CINeMA ile değerlendirilmiştir.
Sonuçlar:
Oral kortikosteroidlerle karşılaştırıldığında, klinik tam yanıt açısından hiçbir müdahalenin oral kortikosteroidlere göre anlamlı bir üstünlüğü bulunmadı; ancak analiz edilen çalışmaların tamamında yalnızca geleneksel kesim ve drenaj ile birincil dikiş cerrahisi içeren konvansiyonel cerrahinin, oral kortikosteroidlere kıyasla klinik tam yanıt oranında anlamlı derecede daha düşük sonuçlar verdiği görüldü (risk oranı 0,34, %95 güven aralığı 0,13–0,89; düşük belirlilik). Toplam yanıt oranı açısından ise oral kortikosteroidlerle yapılan tüm karşılaştırmalar sıfır etki çizgisini geçerek istatistiksel olarak anlamlı bir fark göstermedi (düşük belirlilik). Güvenlik açısından, intralesiyonel steroid enjeksiyonu, oral kortikosteroidlere kıyasla olumsuz olayları anlamlı biçimde azalttı (olasılık oranı 0,30, %95 güven aralığı 0,12–0,76; düşük belirlilik) ve SUCRA değeriyle %94,5 ile en üst sıraya yerleşti (en güvenli tedavi olma olasılığı: %81,8). Klinik tam yanıt açısından SUCRA sıralamasında en üst sıraya oral kortikosteroid ile intralesiyonel steroid enjeksiyonunun birleşimi (OS + ISI) yerleşti (%91,1; en iyi tedavi olma olasılığı: %74,2); ancak yalnızca oral kortikosteroidlerle arasındaki istatistiksel olarak anlamlı olmayan fark ve düşük belirlilik göz önüne alındığında, bu sıralamanın dikkatle yorumlanması gerektiği belirtilmelidir.
Sonuçlar:
Düşük belirlilikli kanıtlar, intralesiyonel steroid enjeksiyonunun oral kortikosteroidlere kıyasla olumsuz olayları azaltabileceğini, klinik tam yanıt açısından ise istatistiksel olarak anlamlı bir fark olmadan göstermektedir; ancak gerçek eşdeğerlik kurulamaz. Nüshalanmış deneme verileri göz önüne alındığında, cerrahinin gözlemlenen inferioritesi yalnızca başlangıçta uygulanan konvansiyonel işlemlere uygulanır ve dikkatli yorum gerektirir. Daha yüksek kaliteli çalışmaların yapılması gerekmektedir.
Sistemli Derleme Kaydı:
https://www.crd.york.ac.uk/PROSPERO/view/CRD420261447160, Kimlik CRD420261447160.
1 Giriş
Granülomatöz lobüler mastit (GLM) ve idiyopatik granülomatöz mastit (IGM) terimleri sıklıkla birbirinin yerine kullanılmıştır. Granülomatöz Lobüler Mastitin Tanısı ve Yönetimi İçin Uluslararası Çok Disiplinli Konsensüs (2021 Yayımı) ()’na göre, her ikisi de aynı nadir, iyi huylu, kronik inflamatuvar meme hastalığını ifade eder. Netlik ve tutarlılık açısından bu makalede her yerde IGM terimini kullanıyoruz. IGM, özellikle gebelik veya emzirme geçmişi olan kadınların çoğunlukla üreme çağındaki kadınlarını etkiler (). Genellikle bir memede ağrılı bir kitle olarak ortaya çıkar ve cilt kızarıklığı, apse, sinüs kanalları ve ülserasyon gibi durumların ilerlemesine yol açabilir. Bu klinik ve görüntüleme bulguları meme kanserine benzediği için erken tanı genellikle zor olur ve gereksiz invazif müdahalelere veya aşırı tedaviye yol açabilir (). Hastalık ayrıca uzun süreli ve tekrarlayan bir seyir izleyebilir; bu da meme deformitesi, kronik ağrı ve psikolojik sıkıntıya neden olur. Dolayısıyla IGM, etkilenen hastalara önemli fiziksel ve duygusal bir yük bindirir ().
İdiyopatik granülomatöz mastitin (IGM) için uluslararası düzeyde kabul görmüş standart bir tedavi henüz belirlenmemiştir. Mevcut seçenekler arasında izlem, cerrahi müdahale, sistemik kortikosteroidler, immünsüpresif ilaçlar ve antimikrobiyal tedavi yer alır (). Ancak her birinin sınırlamaları bulunmaktadır. Cerrahi, etkilenen dokuyu hızlıca çıkarabilir, ancak inflamasyon kontrol altına alınmadan önce ameliyat olmak meme deformitesine yol açabilir ve nüks riskini artırabilir. Ağızdan kortikosteroidler inflamasyonu azaltabilir, ancak yüksek dozda veya uzun süre kullanıldığında kilo alımına, Cushing sendromuna benzer değişikliklere ve osteoporoz gibi durumları tetikleyebilir. Ayrıca doz azaltıldıkça belirtiler yeniden ortaya çıkabilir. Bu sınırlamalar göz önüne alındığında, etkilenen bölgeye doğrudan kortikosteroid enjeksiyonları giderek daha fazla dikkat çekmektedir. Son sistematik derlemeler ve karşılaştırmalı çalışmalar, bu yaklaşımın inflamasyona daha yüksek bir ilaç konsantrasyonu sağlarken vücudun diğer bölgelerindeki maruz kalımı sınırladığını göstermektedir. Bu nedenle daha az sistemik yan etkiyle inflamasyonu kontrol ederken meme görünümünü korumaya yardımcı olabileceği düşünülmektedir ().
Klinik kanıtlar arttıkça, araştırmacılar giderek daha sık olarak idiyopatik granülatöz mastit (IGM) tedavilerini karşılaştırmak için ağ meta-analizi (NMA) yöntemine başvuruyor. Örneğin, Zhou ve arkadaşlarının 2025 tarihli NMA’si ile Wang ve ekibinin son Bayesian NMA’si, tam remisyona ulaşma, genel yanıt, nüks ve advers olaylar açısından tedavi yaklaşımlarını karşılaştırdı. Ancak bu çalışmalar önemli metodolojik ve klinik kısıtlamalara sahip. Öncelikle, önceki ağ meta-analizleri birincil analizlerinde genellikle randomize kontrollü çalışmalar ile retrospektif gözlemsel çalışmaların kanıtlarını bir araya getirdi. Bu farklı çalışma tasarımlarından gelen kanıtları birleştirmek, yanlılık riskini artırabilir ve tahmini tedavi etkilerine duyulan güveni azaltabilir. İkincil olarak, bu analizler hastalığın farklı evreleri ve tedavi ortamları arasındaki farkları yeterince dikkate almamıştır. Başlangıçta uygulanan koruyucu tedaviyi, cerrahi işlemle birlikte kullanılan ilaçları ve nüksü veya tedaviye dirençli hastalığın tedavisini tek bir ağ içinde değerlendirmişlerdir. Sonuç olarak, tedavi sıralamaları belirli klinik ortamlarda karar vermeyi yönlendirmede sınırlı bir değere sahip olabilir.
2 Yöntem
2.1 Protokol kaydı ve raporlama standartları
Bu sistematik derleme ve ağ meta-analizi, ağ meta-analizleri için PRISMA genişlemesine (PRISMA-NMA) uygun olarak tasarlanmış, yürütülmüş ve raporlanmıştır. Protokol, PROSPERO’da (CRD420261447160) öngörülen şekilde kaydedilmiştir.
2.2 Edebiyat tarama stratejisi
PubMed, Embase, Cochrane Kütüphanesi ve Web of Science veritabanlarını sistematik olarak taradık; ayrıca Çinli kaynaklar için Ulusal Bilgi Altyapısı (CNKI) ve Wanfang Data veritabanlarını da inceledik. Arama, her veritabanının başlangıcından 2026 Haziran’ına kadar olan dönemi kapsıyordu. Arama, veritabanlarına özgü indeksleme terimlerini, bunların arasında Medical Subject Headings (MeSH) ve Emtree terimlerini de içerir şekilde, alakalı serbest metin anahtar kelimeleriyle birleştirdi. Bu terimler arasında granülomatöz lobüler mastit için “granülomatöz lobüler mastit,” “idiyopatik granülomatöz mastit,” “GLM” ve “IGM” gibi ifadeler; yerel steroid tedavisi için ise “intralesiyonel enjeksiyon,” “yerel enjeksiyon,” “steroid,” “kortikosteroid,” “triamcinolon” ve “metilprednisolon” gibi terimler yer alıyordu. Ek uygun çalışmaları tespit etmek amacıyla, dahil edilen çalışmaların ve alakalı derleme makalelerinin referans listelerini de elle gözden geçirdik. Her veritabanı için tam arama stratejisi, Ek 1’de sunulmaktadır.
2.3 Dahil olma ve hariç tutma kriterleri
2.3.1 Dahil olma kriterleri
Çalışmalar, nüfus, müdahale, karşılaştırma, sonuçlar ve çalışma tasarımı (PICOS) çerçevesine dayanarak aşağıdaki kriterleri karşılıyorsa uygun kabul edildi:
Popülasyon: İneklenmiş granülomatöz mastit (GLM) veya idiyopatik granülomatöz mastit (IGM) tanısı, core needle biyopsi veya cerrahi yoluyla elde edilen doku histopatolojik incelemesiyle onaylanmış, herhangi bir yaş veya hastalık süresine sahip kadınlar.
Müdahale: Triamsinolon asetonid (TCA), prednizolon (PSL) veya metilprednizolon (MPS) gibi intralesiyonel kortikosteroid enjeksiyonları, tek başına veya düşük doz ağızdan kortikosteroidler veya apse drenajı gibi ek tedavilerle birlikte uygulanır.
Karşılaştırma: Sistemik ağızdan kortikosteroidler, cerrahi (özellikle kesme ve drenaj veya birincil kapatma cerrahisi gibi geleneksel yöntemler), topikal kortikosteroidler veya bu yaklaşımların kombinasyonları dahil olmak üzere diğer kanıtlanmış tedaviler.
Sonuçlar: Birincil sonuç, tam klinik yanıt (cCR) oranıydı. İkincil sonuçlar, genel yanıt oranı (ORR) ve istenmeyen olayların (AE) görülme sıklığıydı. Orijinal çalışmalar, cCR tanımlarında ve değerlendirme zamanında farklılıklar gösterdi (planlanan cerrahiden önceki presoperatif değerlendirme ile 3 veya 6 aylık sürdürülmüş remisyona kadar uzanan sürelerde, yalnızca fizik muayene ile veya ultrasonografi ile birlikte değerlendirilerek), bu nedenle çalışmaların bildirdiği uç noktalar, cCR elde edilip edilemedik (elde edilmiş vs. edilememiş) şeklinde ikili bir sonuca dönüştürüldü. Detaylı çalışma özgü tanımlar ve eşleştirme kriterleri, Ek 2, Tablo S2.2’de özetlenmiştir.
Çalışma tasarımı: Birincil analizde yalnızca rastgele kontrollü çalışmalar (RKS) dahil edildi. Prospektif ve retrospektif kohort çalışmalarından veriler de toplanarak birincil bulguların sağlamlığının değerlendirilmesi amacıyla duyarlılık analizlerine dahil edildi.
2.3.2 Dışlama kriterleri
2.4 Çalışma seçimi ve veri çıkarma
Çiftlemeler EndNote X9 ile kaldırıldıktan sonra, iki araştırmacı bağımsız olarak tüm kayıtların başlıklarını ve özetlerini inceledi. Ardından, önceden belirlenen uygunluk kriterlerine göre potansiyel olarak uygun çalışmaların tam metinlerini gözden geçirdi. Dahil edilen çalışmaların verileri, standartlaştırılmış bir Excel formu kullanılarak çıkarıldı. Toplanan bilgiler; ilk yazar, yayın yılı, çalışma tasarımı, örneklem büyüklüğü, hastaların başlangıç özellikleri, müdahale detayları (ilaç türü, doz ve tedavi süresi) ve sonuç verilerini kapsıyordu. Tam veri çıkarma listesi, Ek 3’de verilmiştir.
2.5 Yanlış bilgi riski ve kalite değerlendirmesi
İki değerlendirici, her dahil edilen çalışmada yanlış bilgi riskini, çalışma tasarımına uygun araçlarla bağımsız olarak değerlendirdi. Birincil analizde yer alan rastgele kontrollü çalışmalar, Cochrane Yanlış Bilgi Riski 2 aracı (RoB 2) kullanılarak değerlendirildi. Değerlendirme; rastgeleleştirme sürecini, planlanan müdahaleden sapmaları, eksik sonuç verilerini, sonuç ölçümünü ve seçici raporlamayı kapsıyordu.
2.6 İstatistiksel analiz ve ağ meta-analizi
Ağ meta-analizi, Stata 16.0 sürümündeki ağ komutu kullanılarak frekansçı yaklaşımıyla gerçekleştirildi. İkili sonuçlar için uygun duruma göre risk oranları (RR) veya şans oranları (OR) hesaplandı ve bunlara %95 güven aralıkları (GA) eklendi. Etkinlik sonuçları, tam klinik yanıtı (cCR) ve genel yanıtı (ORR) içerirken, güvenlik, olumsuz olayların (OA) görülme sıklığına göre değerlendirildi.
2.7 Duyarlılık Analizleri
Birincil bulguların dayanıklılığını değerlendirmek ve olası klinik değişkenlik kaynaklarını araştırmak amacıyla iki duyarlılık analizini önceden belirledik.
Öncelikle, tam klinik yanıt (cCR) için birincil sonuca yönelik tam klinik yanıtı ölçtüğümüzde, rastgele kontrollü denemeler (RKD) ağına kohort çalışmalarından elde edilen verileri ekledik. Bu verilerin eklenmesinden önce ve sonra ağ yapısını ve birleştirilmiş etki tahminlerini karşılaştırdık; böylece rastgele olmayan kanıtların temel bulguları önemli ölçüde etkileyip etkilemediğini belirledik.
İdiopatik Granümatöz Mastitiste İntralezyonel Kortikosteroid ile Sistemik Tedavi ve Cerrahi Arasındaki Karşılaştırmalı Etkinlik ve Güvenlik: Sistematik Bir İnceleme ve Ağ Meta-Analizi
İkinci olarak, idiyopatik granümatöz mastitiste (İGM) tedavi yanıtının hastalık evresine göre değişebileceği göz önüne alındığında, ağ meta-analizini yalnızca kitle evresindeki hastaları içeren çalışmaların dışlanmasıyla tekrarladık. Bu analiz, hastalık evresiyle ilgili olası değişkenliği azaltmayı amaçlıyordu.
3 Bulgular
3.1 Arama sonuçları ve çalışma seçimi
Sistematik arama 1.392 kaydı belirledi. 638 çiftın çıkarılması ardından başlıkları ve özeti 754 kaydın incelenmesiyle 685’inin alakasız olduğu sonucuna varıldı. Kalan 69 makalenin tam metinleri değerlendirildi ve 62’sinin çalışmanın hedef kitle, müdahale veya çalışma tasarımı uygunluk kriterlerini karşılamadığı gerekçesiyle elenmesi sağlandı. Ağ meta-analize nihayetinde yedi rastgele kontrollü deneme dahil edildi (Şekil 1).
3.2 Dahil edilen çalışmaların özellikleri
Ağ meta-analizine 582 hastayı kapsayan yedi rastgele kontrollü deneme alındı. Dört deneme Çin’de, üçü Türkiye’de yürütüldü. Çalışmalar, yeni teşhis edilmiş veya erken evre hastalıktan, apse olmayan lezyonlara, akut apselerden ve kronik veya tekrarlayan hastalığa kadar farklı evrelerdeki idiyopatik granümatöz mastit hastalarını içeriyordu. Dikkat çekici olan, dahil edilen denemelerin hiçbiri standartlaştırılmış, geçerli klinik veya radyolojik evreleme sınıflandırması kullanmadı; bunun yerine temel şiddet, lezyon çapı, apse/fistül varlığı veya etkilenen çeyrek sayısı gibi farklı, parçalanmış parametrelerle belgeleniyordu (Ek Ek 2, Tablo S2.1). Hasta yaşları tedavi grupları arasında benzerdi ve ortalama değerler 31,70 ± 4,49 ile 38,70 ± 7,20 yıl arasında değişiyordu.
3.3 Yanlılık riski değerlendirmesi
3.4 Tutarlılık değerlendirmesi
html
İdiopatik Granümatöz Mastit için İntralezyonel Kortikosteroidlerin Sistemik Tedavi ve Cerrahiye Karşı Karşılaştırmalı Etkinlik ve Güvenlik: Sistematik Derleme ve Ağ Meta-Analizi
Küresel testler, herhangi bir sonuç için doğrudan ve dolaylı kanıtlar arasında anlamlı tutarsızlık olmadığını gösterdi. Düğüm bölme yöntemiyle yerel tutarlılık değerlendirilemedi, çünkü kanıt ağları geçerli kapalı döngü içermiyordu (Ek Appendix 5, Tablo S5.1). Tam klinik yanıt (cCR) için çalışmalar arası heterojenite önemsizdi (τ2 = 3,92 × 10−18) ve küresel test tutarsızlık kanıtı bulamadı (χ2 = 0,02, P = 0,9012; Ek Appendix 5, Tablo S5.2). Toplam yanıt oranı (ORR) için τ2 değeri 0,1477 idi ve küresel tutarsızlık kanıtı yoktu (χ2 = 0,00, P = 0,9461; Ek Appendix 5, Tablo S5.3). Benzer şekilde, olumsuz olaylar (AE) açısından heterojenite önemsizdi (τ2 = 1,08 × 10−12) ve küresel tutarsızlık saptanmadı (χ2 = 4,61, P = 0,3187; Ek Appendix 5, Tablo S5.4).
3.5 Yayın yanlılığı ve küçük çalışma etkileri
Potansiyel yayın yanlılığını ve küçük çalışma etkilerini değerlendirmek için karşılaştırma düzeltilmiş huni grafikleri kullanıldı (Ek Appendix 10, Şekiller S10.1–S10.3). Tam klinik yanıt (cCR), toplam yanıt oranı (ORR) ve olumsuz olaylar (AE) açısından, çalışma tahminleri sıfır-etki etrafında geniş ve simetrik bir şekilde dağıtılmış, uygun referans çizgilerine uyuyordu ve belirgin asimetri veya sistematik sapma gözlenmedi. Bu bulgular, önemli bir yayın yanlılığı veya küçük çalışma etkisi riskinin düşük olduğunu gösteriyor. Ancak yalnızca yedi çalışmanın dahil edilmesi nedeniyle, huni grafiklerinin dikkatle yorumlanması gerekir.
3.6 Birincil sonuç analizi
3.6.1 Tam klinik yanıt
cCR analizi, 582 katılımcıyı ve yedi tedavi stratejisini içeren yedi randomize kontrollü çalışmayı kapsadı: ağızdan steroid (OS), intralezyonel steroid enjeksiyonları (ISI), cerrahi (SURG), ISI plus cerrahi (ISI + SURG), OS plus ISI (OS + ISI), OS plus topikal steroidler (OS + TS) ve yalnızca topikal steroidler (TS). Ağ, ana karşılaştırma olarak OS etrafında merkezleşti ve doğrudan ile dolaylı kanıtları birleştirdi (Şekil 2).
Herhangi bir müdahalenin, cerrahi müdahale düğümü (SURG, analiz edilen denemelerde geleneksel kesme ve drenaj ile birincil dikiş cerrahisini içeren) sistematik tedaviye (OS) göre cCR’yi anlamlı biçimde artırdığına dair bir kanıt yok. Aksine, SURG düğümü OS’a göre cCR’de anlamlı biçimde daha düşük bir değerle ilişkilendirildi (risk oranı [RR] 0,34, %95 güven aralığı 0,13–0,89). OS ile yapılan diğer tüm karşılaştırmaların tahminleri sıfır değerini de içermişti (Şekil 3). OS + ISI kombinasyonunun kümülatif sıralama eğrisi altındaki alan (SUCRA) değeri en yüksek olan (91,1%) tahmin olsa da, OS’a göre bu etki tahmini belirsizdi ve sıfır değerini de içermişti (RR 1,50, %95 güven aralığı 0,74–3,05). Dolayısıyla bu sıralama, üstün etkinliğe dair kesin bir kanıt olarak yorumlanmamalı. Lig tablosunda OS + ISI, ISI, OS, OS + TS, TS ve ISI + SURG’nin her biri SURG’ye göre cCR’de anlamlı biçimde daha yüksek değerlerle ilişkilendirildi. OS + ISI ayrıca ISI + SURG’ye göre cCR’de anlamlı biçimde daha yüksek bir değer verdi. Ancak CINeMA değerlendirmesi, tüm çiftli karşılaştırmalar için kanıtın kesinliğini düşük olarak nitelendirdi (Ek 7, Şekil S7.1 ve Tablo S7.1; Ek 8, Tablo S8.1; Ek 9).
3.6.2 Genel yanıt oranı
Genel yanıt oranı (ORR) için altı çalışma, altı tedavi stratejisini karşılaştırdı ve ağırlıklı karşılaştırma olarak ağızdan steroidler (OS) kullanıldı. Nokta tahminleri, cerrahi müdahalenin (SURG), intralesyonel steroid enjeksiyonlarının (ISI) ve OS ile ISI kombinasyonunun (OS + ISI) tek başına OS’a göre ORR’yi artırabileceğini öne sürse de, tüm güven aralıkları fark olmadığını gösteren değeri (1,0) da içermişti. Dolayısıyla mevcut kanıt, herhangi bir tedavinin OS’a göre ORR’yi artırdığını kanıtlayacak düzeyde değildir.
ISI (%69,0), cerrahi (SURG, %68,6) ve sistemik tedavi + ISI (%57,4) en yüksek tahmini sıralamaya sahipti. Ancak CINeMA değerlendirmesine göre tüm çiftli karşılaştırmalar için kanıt düzeyi düşük olduğundan, bu sıralamalar kanıt niteliğinde değil, yalnızca keşfedici olmalı olarak ele alınmalıdır. Bu yorumla uyumlu biçimde, lig tablosunda tedavi çiftleri arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir fark gözlenmemiştir (Ek 6, Şekiller S6.1 ve S6.2; Ek 7, Şekil S7.2 ve Tablo S7.2; Ek 8, Tablo S8.2).
3.6.3 Olumsuz olaylar
Beş çalışma, beş tedavi stratejisi arasındaki olumsuz olay (OA) oranlarını karşılaştırdı. Sadece ağızdan steroid (OS) uygulamasına kıyasla yalnızca intralesyonel steroid enjeksiyonları (ISI), OA riskini anlamlı biçimde azalttı (odds oranı [OR] 0,30, %95 güven aralığı 0,12–0,76). OS ile topikal steroid (TS), OS + ISI ve OS + TS arasındaki farklar anlamlı bulunmadı.
Sıralama analizinde ISI en yüksek SUCRA değerine (%94,5) ulaştı ve en güvenli tedavi olma olasılığı %81,8 olarak belirlendi; bunu TS (%69,1 SUCRA; en güvenli tedavi olma olasılığı %14,5) izledi. Yine CINeMA değerlendirmesine göre kanıt düzeyi tüm karşılaştırmalarda düşük olduğundan, bu sıralamalar dikkatli biçimde yorumlanmalıdır. Çiftli karşılaştırmalar ayrıca, ISI’nın OS + TS’ye göre daha az OA ile ilişkili olduğunu (OR 0,17, %95 güven aralığı 0,05–0,67) gösterdiysede, OS + TS’nin yalnızca TS’ye göre daha fazla OA ile ilişkili olduğu belirlendi (OR 2,90, %95 güven aralığı 1,10–7,65) (Ek 6, Şekiller S6.3 ve S6.4; Ek 7, Şekil S7.3 ve Tablo S7.3; Ek 8, Tablo S8.3).
3.7 Duyarlılık analizleri
3.7.1 Koy grup çalışmalarının dahil edilmesi
Dört kohort çalışması eklenmesinin ardından güvenlik bulguları, temel analizle tutarlılığını korudu. İntralezyonel steroid enjeksiyonları (ISE), ağızdan steroidlere (Aİ) kıyasla hâlâ önemli ölçüde daha az olumsuz olayla ilişkiliydi (odds oranı [OR] 0,22, %95 güven aralığı 0,09–0,57; temel analiz: OR 0,30, %95 güven aralığı 0,12–0,76). Aİ ile karşılaştırılan diğer tüm müdahaleler için bulgular da değişmeden kaldı ve bu da ISE’nin güvenlik sonuçlarının sağladığı sağlamlığın bir göstergesi (Ek Ek 11, Tablo S11.2).
3.7.2 Kitle evresindeki hastalara yönelik çalışmanın dışlanması
Sadece kitle evresindeki hastalara yönelik olan tek çalışmanın dışlanmasıyla, klinik tam yanıt (cTY) üzerindeki tedavi etkilerinin yönü ve büyüklüğü, temel analizla yakın biçimde uyumlu kaldı. Örneğin, OR 0,74–3,05 aralığında 1,50 (95% güven aralığı) olan Aİ + ISE ve 0,14–0,92 aralığında 0,35 olan cerrahi müdahale için risk oranı (RO) bu şekildeydi. Aİ + ISE, en yüksek sıralama alan tedavi olmaya devam etti; %91,0’lık bir SUCRA ve en etkili tedavi olma olasılığının %81,1’i ile bunu destekledi. Bu bulgular, temel cTY sonuçlarının sağladığı sağlamlığın bir göstergesi (Ek Ek 11, Şekil S11.2 ve Tablo S11.3).
4 Tartışma
Bu çalışmanın, idiyopatik granülatöz mastit (İGM) için intralezyonel steroid enjeksiyonlarının (ISE) etkinliğini ve güvenliğini, diğer koruyucu ve cerrahi tedavilerle karşılaştıran, yalnızca randomize kontrollü çalışmalar (RKÇ) üzerine odaklanan ilk ağ meta-analiz olduğu bilinmektedir.
Hişli enjeksiyon (HI) tedavisinin, yalnızca oral steroidlerle (OS) tam klinik yanıt (cCR) veya genel yanıt açısından anlamlı derecede daha etkili olmadığı görüldü. Tedavi sıralamaları, OS ile HI kombinasyonunun cCR elde etme olasılığını en yüksek şekilde sunabileceğini öne sürse de, bu sıralamalar yalnızca etki tahminleriyle birlikte yorumlanmalı ve üstünlük kanıtı sağlamamalıdır; dolayısıyla bu olası fayda, yüksek kaliteli çalışmalarla onaylanmalıdır. Buna karşılık, yalnızca cerrahi yaklaşım, bu spesifik ağda OS’a kıyasla anlamlı derecede daha düşük bir cCR gösterdi. Ancak bu gözlem, yalnızca baştan geleneksel cerrahi işlemleri değerlendiren az sayıdaki deneyden elde edilen sayısal sonuçları tarif eder ve cerrahi yönetimin aleyhine kesin bir klinik yargı niteliği taşımaz.
Güvenlik açısından, HI yalnızca OS’a kıyasla anlamlı derecede daha az olumsuz olayla ilişkilendirilen ve en yüksek sıralamalardan biri olan tek müdahaleydi. Bu bulguların bir araya getirilmesiyle, HI’nın OS’a istatistiksel olarak anlamlı farklar göstermeden remisyon oranları sağladığı, ancak olumsuz olayları azalttığı söylenebilir; yine de örneklem büyüklüğünün sınırlı ve kanıtın düşük belirliliği göz önüne alındığında gerçek klinik eşdeğerlik çıkarılamaz. Bu nedenle, sistemik steroid maruziyetini sınırlamaya ihtiyaç duyan hastalar için önemli bir seçenek olabilir. HI + OS kombinasyonu SUCRA’da en üst sırayı alsa da, yalnızca OS ile karşılaştırıldığında anlamlı olmayan fark nedeniyle klinik üstünlüğü henüz kanıtlanmamış durumdadır ve yalnızca onay bekleyen bir keşifçi seçenek olarak değerlendirilmelidir.
Bulgularımız bağlamı göz önünde bulundurarak dikkatle yorumlanmalıdır. Bu ağda ağızdan steroidler, esas olarak deneylerde en sık kullanılan kontrol kolonu olmaları nedeniyle pratik bir karşılaştırma referansı olarak görev yaptı. Ancak referans olmaları, optimal bir tedavi standardını işaret etmemektedir. Yalnızca yedi deney ve düşük belirlilikli kanıtların varlığında, istatistiksel olarak anlamlı farkların olmaması kanıtlanmış klinik eşdeğerlik olarak yorumlanmamalı; bunun yerine yerel steroidlerin daha az olumsuz etkiyle benzer yanıt oranları sağlayabileceğine işaret eden keşfedici bir sinyal olarak değerlendirilmelidir. Cerrahi müdahaleye gelince, cerrahide gözlenen belirgin şekilde daha düşük tam yanıt oranının, yalnızca bu deneylerde analiz edilen erken dönem geleneksel yöntemlere (örneğin basit kesim, drenaj veya birinci derece dikiş) özgü olduğunu ve yalnızca bu küçük ağda yakalanan karşılaştırmalı sonuçları yansıttığını belirtmek gerekir.
Güvenlik bulguları da önceki kanıtları desteklemektedir. Sadece lezyona enjeksiyon yoluyla steroid uygulamanın olumlu bir güvenlik profili vardı; bu durum Wijesinghe ve arkadaşlarının () sistematik incelemesiyle tutarlıdır. Ayrıca daha önceki klinik deneylerde, ağızdan ve lezyona uygulanan steroidlerin birleştirilmesinin lezyonların gerilemesini hızlandırdığı bulunmuştur (). Bu gözlem, tam klinik yanıtı elde etme olasılığının en yüksek olan kombinasyonun yer aldığı tedavi sıralamamızla uyumludur; ancak bu olası avantajın daha da onaylanması gerekmektedir.
Gözlenen etkinlik ve güvenlik farkları, olası patofizyolojik ve farmakokinetik mekanizmalarla açıklanabilir.
Ağızdan ve lezyon içi kortikosteroidlerin birleştirilmesinin olası faydası, tamamlayıcı sistemik ve yerel anti-inflamatuar etkileri yansıtabilir. Ağızdan kortikosteroidler yaygın bağışıklık aktivitesini baskılar, oysa lezyon içi enjeksiyonlar ilacı doğrudan granüloma üzerine yüksek konsantrasyonlarda ulaştırarak, potansiyel olarak çevresel fibrotik dokuya nüfuz edebilir. Buna karşılık, cerrahi bulgularımız yalnızca başlangıçta geleneksel prosedürleri (kesi, drenaj veya birincil dikiş) değerlendiren az sayıda dahil edilen denemede gözlemlenen sonuçları kesin biçimde tanımlar; burada karmaşık temel lezyonların daha düşük yanıt oranlarına katkıda bulunmuş olabileceği düşünülebilir. Li ve arkadaşlarının () raporladığı rotasyonel bez diseksiyonu gibi değerli cerrahi yaklaşımlar klinik uygulamada hâlâ keşfedilmeye devam edilmekle birlikte, bunların kesin etkinliği yalnızca retrospektif verilerden belirlenemeyecektir. Bu denemelerde modern teknikler değerlendirilmediğinden, bulgularımız güncel cerrahi yönetimin yaygınlaştırılamaz.
Lezyon içi kortikosteroidlerin güvenlik avantajının da benzer şekilde yerel ilaç dağıtımıyla ilişkili olabileceği düşünülmektedir. Çözünmeyen ajanlar, örneğin triamsinolon asetonid, lezyon içinde bir depo oluşturur ve yavaş yavaş salınır. Bu sürdürülebilir salınım, tepe sistemik ilaç konsantrasyonlarını azaltarak, uzun süreli ağızdan kortikosteroid tedavisine bağlı olası olumsuz etkileri—merkezi obezite, hiperglisemi ve hipotalamik–hipofizer–böbrek üstü bezi ekseni baskılanması dahil—sınırlayabilir. Yine de kortikosteroid emilimiyle ilgili doğrudan farmakokinetik kanıt, yağ açısından zengin meme mikroiçinde eksiktir; bu önerilen mekanizmalar dolayısıyla büyük ölçüde diğer yerel inflamatuvar durumların çalışmalarından yaygınlaştırılır.
Bu bulguların klinik uygulaması, mevcut kanıtın kesinliğinin dikkatli biçimde değerlendirilmesini gerektirir.
Etkinlik açısından, ağızdan ve yerel kortikosteroid tedavisinin birleşik uygulamasının (OS + ISI) tam klinik yanıt için en yüksek sırayı alması (SUCRA %91,1) gözlemlendi. Ancak bu karşılaştırma yalnızca ağızdan kortikosteroid kullanımıyla yapıldığında küçük örneklem büyüklüğüne dayanmış, %95 güven aralığı etkisizliği de içermiş ve CINeMA tarafından düşük belirlilikli kanıt olarak değerlendirilmişti. Dolayısıyla birleşik tedavinin görünen faydası klinik üstünlük kanıtı olarak değil, yalnızca ilk işaretle değerlendirilmelidir. Bu nedenle OS + ISI’ı destekleyen tedavi sıralamaları, OS’ye kıyasla klinik üstünlük olarak abartılı yorumlanmamalı ve rutin önerisi şu an için desteklenmemektedir.
Bu bağlamda güvenlik bulguları daha sağlam ve klinik açıdan anlamlıydı. Yerel kortikosteroid enjeksiyonunun yalnızca uygulaması, ağızdan kortikosterideye kıyasla olumsuz olay riskini anlamlı biçimde azaltmıştı (OR 0,30). Bu sonuç, duyarlılık analizinde kohort çalışmalarının da dahil edildiğinde tutarlılığını korumuştu (OR 0,22) ve düzeltilmiş huni grafiğinde belirgin bir bildirme yanlılığı kanıtı yoktu. Çalışma tasarımları ve analiz yaklaşımları arasındaki tutarlılık, sistemik olumsuz etkilerin azaltılması klinik öncelik olduğunda yerel kortikosteroid tedavisinin sistemik kortikosteroid yerine kullanılmasını desteklemektedir.
Bu çalışma değerli kanıt sağlasa da, birkaç sınırlamayı kabul etmek gerekir.
Öncelikle kanıt ağı temelden seyrekti; yalnızca yedi düğüm üzerinde yedi denemeyi içermiş ve çoğu karşılaştırma tek bir çalışmayla desteklenmişti. Özellikle ağ, bağımsız çalışmalar tarafından oluşturulan kapalı döngülere sahip değildi ve bu da düğüm bölme yoluyla yerel tutarsızlık değerlendirmesini engelliyordu. Küresel testler anlamlı tutarsızlık göstermese de, doğrudan ve dolaylı kanıt arasındaki uyum karşılaştırma düzeyinde doğrulanamıyordu; bu durum da doğrudan belirliliğin düşüklüğüne katkıda bulunmuştu.
İkinci olarak, ağ meta-analizimizin dayandığı geçişlilik varsayımı—ki bu, etki modifikatörlerinin dengeli olduğunu ve hasta gruplarının karşılaştırmalar arasında değişken olduğunu öne sürer—klinik ve prosedürel heterojenlik tarafından sorgulanmaktadır. Özellikle, dahil edilen deneylerden hiçbiri standart bir sistem kullanarak klinik veya radyolojik evreleri raporlamamıştır; bu da grupları ortak bir çerçeveye hizalamayı engellemiş ve inherent bir kısıtlılığı temsil etmiştir. Hastalık evreleri böylece erken aşamalı apse içermeyen kitlelerden kronik dirençli lezyonlara kadar geniş bir aralıkta değişmiştir. Buna ek olarak, yerel steroid protokolleri deneyler arasında ilaç formülasyonları, dozajlar, ultrason rehberliği ve tedavi programları açısından önemli ölçüde farklılık göstermiştir (Ek Eklemeli Ek 2, Tablo S2.3), bu da potansiyel müdahale düzeyinde etki modifikatörleri getirmiştir. Etki modifikatörlerini içermeyen deneyleri dışlayan duyarlılık analizimiz, tedavi etkilerinin yönsel kararlılığını doğrulasa da, kalıntı prosedürel heterojenlik ağ geçişliliğine belirsizlik eklemekte ve gelecekteki IGM araştırmalarında standart evreleme ve tedavi konsensüsünün kritik önemini vurgulamaktadır.
Üçüncü olarak, dahil edilen deneylerin cCR (tam klinik yanıt) değerlendirmesini nasıl tanımladığı ve zamanladığı konusunda önemli bir değişkenlik mevcuttu (Ek Eklemeli Ek 2, Tablo S2.2). Bazı çalışmalar kitle çözülmesinin 3-6 ay sürdürülmesini veya görüntüleme onayını gerektirirken, diğerleri sonuçları tedavi sonrası anında veya ameliyat öncesi değerlendirmiştir. Bu zamanlı ayrılık yanlış sınıflandırma yanlılığını getirebilir: daha kısa gözlem pencerelerine sahip deneyler, nüks öncesinde geçici yanıtları yakalayabilirken, daha uzun takip süreleri sürdürülebilir remisyona yansıyacaktır. Sonuç değerlendirmesindeki bu heterojenlik, birleştirilmiş tahminlere belirsizlik eklemekte ve gelecekteki IGM araştırmalarında standartlaşmış çekirdek sonuç kümelerinin acil ihtiyaç olduğunu ortaya koymaktadır.
Dördüncü olarak, intralesiyonel steroid enjeksiyonu ve topikal steroidlerin ikili kombinasyonu klinik uygulamada kullanılmakta ve gözlemsel kohort çalışmalarında tanımlanmış olsa da, bu birleşik rejimin henüz değerlendirilmiş olmaması nedeniyle yayımlanmış rastgele kontrollü bir deneye dayanmadığından, birincil ağ meta-analizimize dahil edilmemiştir. Bu yerel kombinasyonel yaklaşımın monoterapinin üstünde ek terapötik fayda sağlayıp sağlamadığını belirlemek için gelecekte rastgele kontrollü çalışmaların yapılması gerekmektedir.
Özetle, düşük belirlilik düzeyindeki kanıtlar, idiyopatik granülatöz mastit (IGM) için intralesiyonel steroid enjeksiyonunun (ISE) ağızdan steroidlerle istatistiksel olarak anlamlı bir fark göstermeyen tam yanıt oranları elde ettiğini, ancak sistemik yan etkileri önemli ölçüde azalttığını göstermektedir. Buna rağmen klinik eşdeğerlik henüz kanıtlanmamıştır. Bu nedenle ISE, sistemik kortikosteroidlerin komorbiditeler veya steroidle ilgili etkilerden dolayı kontrendike veya istenmeyen hastalar için uygun bir seçenek olabilir. Sıfır etkiyi kapsayan geniş güven aralıkları göz önüne alındığında, kombinasyonel OS + ISE yaklaşımının klinik faydası henüz kesin değil, keşfedici düzeydedir.
Bu bulgular, katı yöntemler ve standartlaştırılmış tedavi protokolleriyle daha büyük, çok merkezli rastgele kontrollü çalışmalarla teyit edilmelidir. Gelecekteki çalışmalar ayrıca IGM için uzun vadeli nüksetme ve hasta bildirimiyle değerlendirilen sonuçları da içeren bir temel sonuç kümesi oluşturmalıdır. Bu çabalar, en etkili aşamalı ve bireyselleştirilmiş tedavi stratejisini tanımlamaya yardımcı olacaktır.
5 Sonuçlar
Düşük belirlilik düzeyindeki kanıtlar, intralesiyonel steroid enjeksiyonunun ağızdan steroidlere kıyasla yan etkileri azaltabileceğini, ancak tam yanıtta istatistiksel olarak anlamlı bir fark olmadığını göstermektedir; gerçekte eşdeğerlik kurulamaz. Deney verisinin azlığı göz önüne alındığında, cerrahinin daha düşük tam yanıtı yalnızca başlangıçta uygulanan geleneksel işlemlere aittir ve dikkatli yorumlanmalıdır. Daha yüksek kaliteli çalışmaların yapılması gerekmektedir.
Beyanlar
Veri erişilebilirliği beyanı
Çalışmada sunulan özgün katkıların tamamı makale ve ek materyalde yer almaktadır; ek sorular için lütfen ilgili yazar ile iletişime geçin.
Çakışma ilgisi
Yazarlar, bu çalışmanın potansiyel bir çakışma ilgisini çağrıştırabilecek ticari veya mali ilişkilerin yokluğunda yürütüldüğünü beyan etmiştir.
Üretken yapay zeka beyanı
Yazarlar, bu makalenin oluşturulmasında üretken yapay zekanın kullanılmadığını beyan etmiştir.
Bu makalede figürlerle birlikte sunulan her türlü alternatif metnin (alt metin) Frontiers tarafından yapay zeka desteğiyle oluşturulmuş olup, doğruluğunun sağlanması için makul çabalar gösterilmiştir; mümkün olduğunda yazarların da gözden geçirmesi sağlanmıştır. Herhangi bir sorun tespit ederseniz lütfen bizimle iletişime geçin.
Yayıncının notu
Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarların kendi görüşleridir ve gerek ilişkili kuruluşların gerekse yayıncının, editörlerin ve değerlendiricilerin görüşlerini yansıtmayabilir. Bu makalede değerlendirilebilecek her türlü ürün veya üreticisinin yapabileceği her türlü iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya desteklenmez.
Eklenti materyali
Bu makalenin ek materyali şu adreste çevrimiçi olarak bulunabilir: https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fmed.2026.1968226/full#supplementary-material
Özet
Anahtar kelimeler
granülatöz lobüler mastit (GLM), idiyopatik granülatöz mastit, intralesiyonel kortikosteroidler, ağ meta-analizi, sistemik kortikosteroidler
Atıf
Zheng Y ve Li G (2026) İdiyopatik granülatöz mastit için intralesiyonel kortikosteroidlerin sistemik tedavi ve cerrahiye göre karşılaştırmalı etkinliği ve güvenliği: sistematik bir inceleme ve ağ meta-analizi. Front. Med. 13:1968226. doi: 10.3389/fmed.2026.1968226
Alınan tarih
14 Ağustos 2026
Gönderilen tarih
20 Ekim 2026
Kabul tarih
26 Ekim 2026
Yayınlanma
16 Kasım 2026
13 – 2026
Mattia Dominoni, San Matteo Hastanesi Vakıfı (IRCCS), İtalya
Chaofan Li, Xi’an Jiaotong Üniversitesi İkinci Hastanesi, Çin
Fatih Alper, Atatürk Üniversitesi, Türkiye
© 2026 Zheng ve Li.
Bu açık erişimli makale, Creative Commons Atıf Lisansı (CC BY) koşulları altında dağıtılmaktadır. Başka forumlarda kullanım, dağıtım veya yeniden üretim, orijinal yazarların ve telif hakkı sahiplerinin uygun şekilde gösterilmesi ve bu dergideki orijinal yayının alıntılanması koşuluyla izne tabidir. Bu koşullara uymayan hiçbir kullanım, dağıtım veya yeniden üretim izne tabidir.
*İletişim: Guoxin Li liztmh076@163.com
Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarların kendi görüşleridir ve bağlı oldukları kuruluşların, yayıncının, editörlerin ve değerlendiricilerin görüşlerini yansıtmayabilir. Bu makalede değerlendirilebilecek her türlü ürün veya üreticisinin yapabileceği her türlü iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya desteklenmez.

