GÜNCEL YAYIN Koruyucu Hekimlik, Yaşam Tarzı Tıbbı ve Hücresel Biyoloji
📅 17 Kasım 2026 · Bağımsız Editoryal Ağ
Dahiliye

Frontiers | VAP Başlangıcında Tespit Edilebilir Bir Periferik Kan Bağışıklık İmzasının Olmaması: Eşleştirilmiş Vaka-Kontrol Kanıt-Kavram Çalışması

✍️ Editör Masası • 📅 16 Kasım 2026 • ⏱️ 18 dk okuma
Frontiers | VAP Başlangıcında Tespit Edilebilir Bir Periferik Kan Bağışıklık İmzasının Olmaması: Eşleştirilmiş Vaka-Kontrol Kanıt-Kavram Çalışması

Özet

Ventilatörle ilişkili pnömoni (VAP), yoğun bakım ünitesindeki (YBÜ) hastalar arasında en sık görülen enfeksiyöz solunum yolu komplikasyonudur; ancak güvenilir bir altın standart aracın bulunmaması nedeniyle tanısı zorlukla karşılaşılmaktadır. Bu çalışma, potansiyel kan tabanlı biyobelirteçleri tespit etmek amacıyla YBÜ’ye kabulden sonraki 5.–7. günler arasında gelişen VAP sırasındaki sistemik transkriptomik ve sitokin yanıtlarını incelemiştir. Aralık 2009 ile Haziran 2011 arasında toplanan çok merkezli, prospektif ve müdahale içermeyen bir YBÜ kohortu dahilinde eşleştirilmiş vaka-kontrol retrospektif bir analiz gerçekleştirdik. VAP gelişen ve Amerikan Toraks Derneği kriterlerine göre teşhis edilen, YBÜ’ye kabulden sonraki 5. ile 7. günler arasında bu durumu yaşayan mekanik ventilasyona bağlı hastaları seçtik. On dört VAP hastası; demografik özellikler, hastalık şiddeti skorları ve kabul özelliklerine göre yirmi sekiz VAP olmayan kontrol hastasıyla eşleştirildi. Sistemik immün profilleri karakterize etmek amacıyla tam kan RNA dizilemesi ve çoklu plazma sitokin kantifikasyonu gerçekleştirildi. Mekanik ventilasyonun medyan süresi 7 gün iken YBÜ mortalitesi %24’e ulaştı. VAP ve VAP olmayan hastalar karşılaştırıldığında anlamlı farklı şekilde eksprese edilen genler veya sitokin seviyesi farklılıkları tespit edilemedi. Kohortumuzda sepsis ve travma hastalarının da bulunması nedeniyle alt gruplar üzerinden benzer analizler yapıldı; ancak yine de VAP ve VAP olmayan hastalar arasında bir farklılık gözlenmedi. Sonuç olarak, çeşitli analizlere rağmen bu kohortta VAP ve VAP olmayan hastalar arasında sistemik immünle ilişkili farklılıklar tespit edemedik. Önceki raporlarla tutarlı olarak bu bulgular, ağırlıklı olarak lokalize bir konakçı yanıtı hipotezini desteklemektedir ve bu durum gelecekteki VAP biyobelirteç keşif çalışmalarının tasarımında dikkate alınmalıdır.

1 Giriş

Ventilatörle ilişkili pnömoni (VAP), kritik hastalarda yoğun bakım ünitesinde edinilen enfeksiyonların (IAI) büyük bir kısmını oluşturmakta ve artan mortalite ile birlikte ventilasyon süresinin uzaması, yoğun bakım ve hastanede kalış süresinin uzaması gibi diğer olumsuz sonuçlarla ilişkilidir (). Bu nedenle VAP’nin önlenmesi ve yönetiminin iyileştirilmesi, kritik hastaların sonuçlarını optimize etmek için önemli bir klinik öncelik haline gelmiştir. Ancak bu hedefe yönelik ilerleme, altın standart bir tanı testinin bulunmaması nedeniyle engellenmektedir (). Bu durum, VAP’nin yoğun bakım ünitesinde antibiyotiklerin aşırı kullanımının başlıca nedenlerinden biri olmasına ve dolayısıyla halk sağlığı için büyük bir endişe kaynağı olan antimikrobiyal direncin artmasına katkıda bulunmasına yol açmaktadır (). Sonuç olarak, VAP’yi daha iyi tanımlamak ve karakterize etmek için daha güvenilir biyobelirteçlere ve stratejilere acil ihtiyaç bulunmaktadır ().

Ev sahibi immün yanıt, hem patojenlerin ortadan kaldırılmasında hem de inflamasyonun düzenlenmesinde merkezi bir rol oynadığı için biyobelirteç geliştirme açısından umut verici bir alandır. VAP’deki immün yanıt, hem doğuştan gelen hem de adaptif bağışıklığı ve ayrıca lokal ve sistemik bileşenleri içerir (). Uygulama kolaylığı nedeniyle çoğu çalışma dolaşımdaki biyobelirteçlere odaklanmıştır. Ancak bunlardan hiçbiri klinik uygulamaya yönelik yeterli tanısal performansı gösterememiştir (). Biyobelirteç keşfinde sıkça belirtilen sınırlılıklar arasında, çalışmalar arasındaki VAP tanımlarının heterojenliği de yer almaktadır.

VAP patofizyolojisi üzerine yapılan çalışmalardaki heterojenliğe katkıda bulunan bir diğer önemli faktör, epizodların geniş bir başlangıç zaman aralığında ortaya çıkabilmesi nedeniyle zaman boyutudur. Geçmişte epizodlar, patojenlerin epidemiyolojisindeki varsayımsal farklılıklara dayanarak erken veya geç başlangıçlı VAP olarak sınıflandırılıyordu; ancak bu ayrım günümüzde giderek daha fazla sorgulanmaktadır (). Mikrobiyolojik hususların ötesinde, VAP başlangıcının zamanlaması, konakçı bağışıklık yanıtındaki anlamlı farklılıkları da yansıtmaktadır. Kritik hastaların bağışıklık seyri son derece değişken ve dinamik olup, aynı anda var olan ve dalgalanan pro- ve anti-inflamatuar süreçlerle karakterize edilir; bu durumların biyolojik heterojenliğe katkıda bulunduğu genel olarak kabul edilmektedir. Bu nedenle, analizlerin dar bir zaman aralığıyla sınırlandırılması, immünolojik değişkenliği azaltmaya ve VAP ile ilişkili anlamlı bağışıklık imzalarının tespit edilme olasılığını artırmaya yardımcı olabilir.

Bu kanıt-olgu çalışmasının amacı, iyi tanımlanmış bir zaman aralığında VAP gelişen hastalara odaklanarak bu heterojenliği azaltmak ve periferik kan transkriptomik ve sitokin profillerinin VAP’nin tespit edilebilir bir bağışıklık imzasını ortaya çıkarıp çıkaramayacağını değerlendirmektir.

2 Sonuçlar

2.1 Hastaların özellikleri

İlk kohorta dahil edilen 749 hasta arasından, yoğun bakım ünitesine (YBÜ) kabul edildikten sonra 5. ve 7. günler arasında VAP gelişen 14 hasta (vaka) tespit ettik (Şekil 1A). Bu hastalar, aynı zaman aralığında VAP gelişmeyen ve mekanik ventilasyona bağlı 28 hasta ile eşleştirildi (kontrol). Önemli bir nokta olarak, kontrol hastaların hiçbiri YBÜ kalışları sırasında 5. günden önce veya daha geç bir tarihte VAP geliştirmedi. Eşleştirilen 42 hastanın temel özellikleri Tablo 1’de özetlenmiştir.

Değişken Tümü (n = 42) VAP (n = 14) Kontrol Grupları (n = 28)
Temel özellikler
Kadın cinsiyet 9 (21) 2 (14) 7 (25)
Yaş, yıl 66 (51–75) 65 (45–80) 66 (54–73)
Ek hastalıklar
Diyabet mellitus 11 (26) 3 (21) 8 (29)
Kronik böbrek yetmezliği 0 (0) 0 (0) 0 (0)
Kronik akciğer hastalığı 12 (29) 4 (29) 8 (29)
Kronik kalp yetmezliği 6 (14) 3 (21) 3 (10)
Kanser 11 (26) 3 (21) 8 (29)
İlk tetikleyici olay
Septisemi 29 (69) 9 (64) 20 (71)
Travma 13 (31) 5 (36) 8 (29)
SAPS2 skoru 56 (48–64) 56 (46–70) 56 (48–63)
Laktat, mmol/L 2.2 (1.3–3.4) 1.2 (1.2–3) 2.3 (1.4–3.5)
SOFA 9 (8 −12) 9 (7–12) 9 (8–11)
YBÜ’de yönetim ve sonuç
Böbrek replasman tedavisi 5 (12) 0 (0) 5 (18)
Norepinefrin veya epinefrin kullanımıa 34 (100) 10 (100) 24 (100)
Steroid kullanımı 11 (26) 4 (29) 7 (25)
Mekanik ventilasyon süresi, gün 7 (6–13) 10 (7–17) 7 (6–10)
YBÜ’de ölüm 10 (24) 4 (29) 6 (21)

a

Veriler eksikti. Yüzdelikler, mevcut verileri olan hasta sayısı kullanılarak hesaplandı.

Yoğun bakım ünitesine (YBÜ) kabul sırasında demografik özellikler, komorbiditeler veya hastalık şiddeti açısından gruplar arasında herhangi bir fark gözlemlenmedi. Kohortun yaklaşık üçte ikisi septik hastalardan, üçte biri ise travma hastalarından oluşuyordu. Genel olarak, mekanik ventilasyonun medyan süresi 7 gündü (IQR: 6–13) ve hastaların %26’sı YBÜ kalışları sırasında steroid tedavisi aldı. VAP olan hastalarda mekanik ventilasyonun medyan süresinin kontrol grubuna kıyasla daha uzun olduğu dikkat çekicidir (10’a karşı 7 gün). Üç VAP vakası hariç tüm vakalar mikrobiyolojik olarak doğrulanmıştır. Tanımlanan patojenler arasında beş vakada Enterobacterales, üç vakada Staphylococcus aureus ve üç vakada fermente olmayan Gram-negatif basiller yer almıştır. Polimikrobiyal VAP vakası gözlemlenmemiştir.

2.2 Sistemik transkriptomik ve sitokin profilleme, VAP ile kontrol grubu arasında herhangi bir fark olmadığını gösteriyor

İlk olarak, vaka ve kontrol gruplarının farklı sistemik transkriptomik profiller sergileyip sergilemediğini değerlendirdik. Toplu RNA-seq, numunenin hücresel bileşiminden güçlü bir şekilde etkilendiği için, dolaşımdaki immün hücrelerdeki değişikliklerle ilgili potansiyel karıştırıcı etkileri dışlamak amacıyla önce lökosit popülasyonlarını inceledik. Bu analiz, vaka ve kontrol grupları arasında toplam lökosit sayılarında veya başlıca immün hücre alt gruplarında anlamlı bir fark olmadığını ortaya koydu (Şekil 1B).

Tüm kan RNA dizilemesi 14.723 genin tespit edilmesini sağladı. Küresel ekspresyon profilleri gruplar arasında oldukça benzerdi ve temel bileşen analizi (PCA) vakalar ile kontroller arasında herhangi bir ayrım göstermedi (Ek Şekil 1). Ardından VAP başlangıcıyla ilişkili genleri belirlemek için denetimli diferansiyel ekspresyon (DE) analizi gerçekleştirdik. Hiçbir diferansiyel olarak eksprese edilen gen, belirginlik eşiklerimizi (düzeltilmiş p < 0,05 ve mutlak log₂ kat değişimi > 1) karşılamadı. Küçük örneklem boyutu ve bunun sonucunda ortaya çıkan sınırlı istatistiksel güç nedeniyle, aynı kat değişimi kriterini koruyarak düzeltilmemiş p-değeri < 0,05 kullanarak sonuçları daha ayrıntılı inceledik. Bu analiz, 42 anormal düzenlenen gen belirledi: 15 yukarı regüle ve 27 aşağı regüle (Şekil 1C; Ek Şekil 2; Ek Tablo 1). Ancak bu genlerden hiçbiri doğrudan enflamasyonla ilişkili değildi ve çoğunun fonksiyonel anotasyonu bulunmuyordu. Tek bir gen sinyalinde güçlü bir değişiklik olmamasına rağmen biyolojik yolların etkilenip etkilenmediğini araştırmak için Gen Kümesi Zenginleştirme Analizi gerçekleştirdik. Şekil 1D, mutlak normalleştirilmiş zenginleştirme skoruna (NES) göre sıralanan ilk 10 yolu göstermektedir; bunların hepsi anlamlı düzeyde zenginleşmiş olarak bulunmuştur. Hallmark yolları arasında hem metabolizması en pozitif zenginleşme gösteren yol olurken, hücre proliferasyonu ile ilgili yollar en çok baskılananlar arasındaydı. Değişen tek immünle ilgili yol, vakalarda kontrollerle karşılaştırıldığında baskılanan IFN-α yanıtıydı.

Transkriptomik analizler sistemik immün aktivasyon kanıtı göstermediğinden, bir sonraki adımımız dolaşımdaki sitokinleri ölçmek oldu. Anti-inflamatuar sitokin IL-10 ile pro-inflamatuar sitokinlerin (TNF-α, IL-8, IL-6, IL-2 ve IFN-γ) plazma konsantrasyonları ölçüldü (Şekil 2). Medyan farklar ve bunlara karşılık gelen %95 güven aralıkları Ek Şekil 3’te sunulmuştur. Genel olarak, IL-6 istisnası dışında, sitokin seviyeleri VAP ve kontrol hastaları arasında karşılaştırılabilir düzeydeydi; IL-6’da ise VAP olmayan hastalarda daha düşük konsantrasyon eğilimi gözlemlendi. Ancak bu farkların hiçbiri istatistiksel olarak anlamlı değildi. Örneklem boyutunun küçük olmasına rağmen, tahmini medyan farklar için hesaplanan %95 güven aralıkları gruplar arasında bir fark olmamasıyla uyumluydu. Bu bulgular bir arada değerlendirildiğinde, kohortumuzda VAP’nin sistemik transkriptomik profillerde veya dolaşımdaki sitokin profillerinde tespit edilebilir değişikliklerle ilişkili olmadığını göstermektedir.

2.3 İlk saldırıdaki heterojenliğin dikkate alınması VAP’ye özgü farklılıklar ortaya çıkarmadı

Ardından, anlamlı DEG’lerin olmamasının, kritik hastalar kohortumuz içindeki heterojenlikle açıklanabileceği hipotezini kurduk. Çalışmamız hem sepsis hem de travma hastalarını içerdiğinden, bu iki farklı klinik profilin önemli bir değişkenlik yaratabileceğini ve potansiyel olarak VAP’ye özgü bir transkriptomik imzayı gizleyebileceğini düşündük. Gerçekten de önceki klinik ve deneysel veriler de yoğun bakım ünitesinde edinilen pnömoniye yatkınlığı şekillendirmede ilk hasarın (“ilk saldırı”) önemini vurgulamıştır. İlk vaka-kontrol karşılaştırmasının aksine, sepsis ve travma hastaları arasındaki doğrudan karşılaştırma, anlamlı şekilde farklı şekilde eksprese edilen dört gen belirledi (Ek Şekil 4). Bu mütevazı sinyal, ilk saldırıyla ilişkili farklılıkların mevcut olabileceğini gösterse de, PCA genel varyansın ana belirleyicisi olarak ilk saldırıyı yakalayamadı (Ek Şekil 5).

Bu heterojenliğin üstesinden gelmek amacıyla, yoğun bakım ünitesine (YBÜ) kabul nedenine göre (yani sepsis veya travma) tanımlanan alt gruplar içinde keşif niteliğinde diferansiyel ekspresyon analizleri gerçekleştirdik. Önceki analizde olduğu gibi, hücresel bileşim karşılaştırılabilir düzeyde kaldı ve her bir alt grupta vakalar ile kontroller arasında anlamlı bir fark saptanmadı (Ek Şekil 6 ve 7). Her alt grup için ayrı ayrı gerçekleştirilen PCA analizi, vakalar ile kontroller arasında yeniden yüksek benzerlik sergiledi ve iki grubun ayrımına olanak tanımadı (Ek Şekil 8 ve 9). Ana analizde olduğu gibi, denetimli diferansiyel ekspresyon analizi de her iki alt grupta da VAP ile kontrol hastaları arasında anlamlı DEG’ler ortaya koymadı. Daha önce olduğu gibi, kat değişim eşiğini karşılayan ve düzeltilmemiş p < 0.05 olan genleri de değerlendirdik. Birkaç yukarı ve aşağı regüle olmuş gen tespit edilse de, şaşırtıcı bir şekilde VAP başlangıcıyla ilişkili ortak bir imza ortaya çıkmadı. Her iki alt grupta da değişim yönü uyumlu olan yalnızca iki gen saptandı: biri aşağı regüle olmuş kodlamayan bir gen (FASTDB ID: GSHG0049631), diğeri ise yukarı regüle olmuş protein kodlayan bir gen (VWCE). Ana analizde olduğu gibi, aynı seçim kriterlerini kullanarak GSEA gerçekleştirdik. VAP’li septik hastalarda hiçbir Hallmark yolu 0.05’in altında düzeltilmiş bir p-değerine ulaşmadı; ancak iltihapla ilişkili birkaç yol pozitif NES değerleri gösterdi (IL-6/JAK/STAT sinyal yolu, TNF-α sinyali NF-κB aracılığıyla). Travma alt grubunda ise tüm yollar vakalarda kontrollerle karşılaştırıldığında baskılanmıştı ve heme metabolizması, 0.05’in altında düzeltilmiş bir p-değeriyle istatistiksel anlamlılığa ulaşan tek yoldu.

Son olarak, alt grup analizini tamamlamak amacıyla her bir alt grupta vakalar ile kontroller arasındaki sitokin seviyelerini karşılaştırdık. Transkriptomik bulgularla tutarlı olarak, herhangi bir fark gözlenmedi (Ek Şekil 10).

3 Tartışma

VAP, yoğun bakım ünitesinde (YBÜ) edinilen en sık enfeksiyonlardan biri olmasına rağmen, altın standart bir tanı aracının bulunmaması nedeniyle tanısı zor olmaya devam etmektedir. Bu kanıt kavram çalışmasında, önceki transkriptomik çalışmalarda bildirilen VAP başlangıç zamanındaki değişkenlikle ilişkili karıştırıcı faktörleri sınırlamak amacıyla, dar bir zaman aralığında VAP ile ilişkili dolaşımdaki biyobelirteçleri tespit etmeyi hedefledik. Mekanik ventilasyona bağlı YBÜ hastaları arasında VAP olan ve olmayan gruplar arasında kan lökosit transkriptomlarında veya sitokin konsantrasyonlarında anlamlı bir fark bulamadık. Önceki literatürle tutarlı olarak, YBÜ’ye yatışın temel nedeni olan sepsis ve travma ile ilişkili belirgin transkriptomik farklılıklar gözlemledik; ancak alt grup analizleri bile VAP ile ilişkili herhangi bir sinyal ortaya koyamadı. Bu sonuçlar, VAP sırasında enfeksiyonla ilişkili bir imzayı tespit etmede periferik kanın sınırlı değerini vurgulamaktadır.

VAP tanısı şu anda klinik, radyolojik ve biyolojik kriterlerin bir kombinasyonuna dayanmaktadır; ancak doğruluğu histopatolojiye kıyasla hâlâ düşüktür ve bu durum önemli ölçüde antibiyotik aşırı kullanımına yol açmaktadır (). Bu nedenle kan tabanlı omik yaklaşımlar araştırılmış, ancak sonuçlar tutarsız olmuştur (–). Tanısal tanımlardaki değişkenlik, VAP zamanlamasındaki heterojenlik —ki bu hem patojen epidemiyolojisini () hem de konakçı bağışıklık durumunu () etkiler— ve lökosit bileşimine güçlü bir bağımlılık () bu tutarsızlıklara katkıda bulunuyor olabilir. Çalışmamız, kan tabanlı biyobelirteçlerin tespitini iyileştirmek amacıyla bu tür heterojenliği en aza indirmek üzere tasarlanmıştır. Bu doğrultuda, analizimizi dar bir zaman aralığıyla sınırlayarak YBÜ’ye yatıştan sonraki 5. ve 7. günler arasında teşhis edilen VAP vakalarına odaklandık; bu yaklaşım heterojenliği azaltsa da bulgularımızın geç başlangıçlı vakalara genellenebilirliğini sınırlamaktadır.

VAP başlangıcı için dar bir zaman aralığına odaklanmamıza rağmen, VAP ve VAP olmayan hastaların transkriptomları veya sitokin seviyeleri arasında herhangi bir fark gözlemlemedik. Bazı çalışmalar VAP başlangıcıyla ilişkili sistemik transkriptomik farklılıklar bildirmiş olsa da, bulguları tutarsız olmuş ve ortak gen veya yolaklar tespit edilememiştir. Bir çalışma, daha sonra VAP gelişen hastalarda immünolojik sinapsla ilişkili genlerde aşağı regülasyon tanımlarken, bir diğeri doğuştan gelen immün sistem yolaklarının aktive olduğunu bildirmiştir (, ). En son RNA-seq çalışması, gen ekspresyonundaki değişikliklerin büyüklüğünün sınırlı olduğunu ve analizimizde uygulanan anlamlılık eşiklerinin altında kaldığını göstermiştir (). Genel olarak, bu farklı sonuçlar VAP’de kan tabanlı gen ekspresyon imzalarının sınırlı güvenilirliğini ve düşük tekrarlanabilirliğini vurgulamaktadır.

Bir diğer önemli heterojenlik kaynağı, yoğun bakım ünitesi (YBÜ) hastalarında son derece farklı immün yörüngeleri tetikleyen başlangıçtaki hasarın —yani “ilk darbenin”— niteliğidir. Örneğin, pulmoner sepsis, YBÜ kaynaklı pnömoni riskini ekstrapulmoner sepsise göre daha yüksek oranda artırır () ve COVID-19 salgını, başlangıçtaki hasara neden olan patojenin VAP riskini ne ölçüde belirgin şekilde artırdığını açıkça göstermiştir (, ). Kohortumuzda, hastaları ilk darbeye göre (travma vs. sepsis) katmanlandırmamıza rağmen, VAP ile ilişkili anlamlı farklı şekilde eksprese edilen gen tespit edilemedi. Daha da şaşırtıcı olanı, iki alt grupta yalnızca iki genin ortak olarak düzensiz regüle olması ve bunların hiçbirinin istatistiksel anlamlılığa ulaşamamasıdır; bu da tanı anında, başlangıçtaki hasarın niteliği dikkate alınsa bile, VAP başlangıcıyla ilişkili tutarlı bir kan tabanlı gen imzasının bulunmadığını göstermektedir.

VAP’a özgü saptanabilir bir sinyalin bulunmaması teorik olarak küçük örneklem büyüklüğümüze bağlanabilir. Ancak, aynı analitik süreci ve benzer sayıda hastayı kullanarak, sepsis ve travmayı karşılaştırdığımızda birkaç anlamlı gen belirledik; bu da VAP ile ilişkili transkripsiyonel değişikliklerin, başlangıçtaki hasarın tetiklediği değişikliklere göre daha az belirgin olduğunu göstermektedir. Yol analizi bu yorumu desteklemiştir: periferik kan transkriptomik örüntüleri, devam eden akciğer enfeksiyonundan ziyade ilk hasarın tetiklediği yanıtları yansıtmıştır. Travma hastalarında, hem metabolizmasıyla ilgili yolların baskılanması tek anlamlı imza olup, bu durum şiddetli travma sonrası dolaşımdaki hemde belirgin bozulmalar olduğuna dair kanıtlarla tutarlıdır (). Bu bulgular, sistemik gen ekspresyon profillerinin ağırlıklı olarak VAP varlığından ziyade başlangıçtaki hasarın immünolojik izini yansıttığını gösteren önceki çalışmalarla uyumludur (). Ayrıca, VAP ve VAP olmayan hastalar arasında transkriptomik veya sitokin düzeylerinde fark bulunmaması, immün yanıtın bölümlendirilmesi (kompartmanlaşması) yönündeki yeni kavramı desteklemektedir (). Sonuçlarımızla uyumlu olarak, daha önceki çalışmalar VAP’a özgü ayırt edici sitokin sinyallerinin yalnızca BALF ile sınırlı olduğunu ve sistemik dolaşımda buna karşılık gelen bir fark olmadığını göstermiştir (, ). Bu kavram, VAP için güvenilir biyobelirteçler bulmayı amaçlayan gelecekteki çalışmaların tasarımına rehberlik etmek açısından kritik öneme sahiptir.

Bu çalışmanın çeşitli sınırlılıkları bulunmaktadır. İlk olarak, geriye dönük tasarım yalnızca değişkenler arasında bir ilişkiyi tespit edebilir, ancak nedensellik bağını kuramaz. Analizimiz, yoğun bakım ünitesine (YBÜ) kabulden sonraki dar bir zaman aralığıyla sınırlıydı; oysa YBÜ enfeksiyonu (VAP), YBÜ kalışı boyunca çok daha geniş bir süre içinde ortaya çıkabilir. Bu nedenle, bulgularımız bu zaman aralığının dışında meydana gelen VAP vakalarını temsil etmeyebilir. Önceden var olan akciğer hasarı veya daha önceki antimikrobiyal maruziyeti gibi ölçülmemiş karıştırıcı faktörler sonuçlarımızı etkilemiş olabilir. Dahası, farklı etken patojenler farklı immün aktivasyon yollarını tetikleyebilir; bu da enfekte hasta grubumuz içindeki heterojenliğin ek bir kaynağını oluşturur. Ayrıca yalnızca ilk VAP vakasını analiz ettik; ancak YBÜ hastaları genellikle kalışları sırasında birden fazla enfeksiyon yaşarlar. Son olarak, küçük örneklem büyüklüğü istatistiksel gücü sınırlamakta ve ince farklılıkların tespit edilememiş kalmasına neden olmuş olabilir.

4 Sonuç

YBÜ kabulünden sonraki 5. ve 7. günler arasında toplanan kan örneklerine odaklanan bu kanıt-olması çalışmasında, VAP tanısı alan hastalar ile eşleştirilmiş VAP olmayan kontrol grupları arasında konakçı yanıtıyla ilişkili transkriptomik profillerde veya sitokin konsantrasyonlarında anlamlı bir fark gözlemlemedik. Zenginleşmiş sinyal yollarındaki heterojenliğe rağmen, bu farklılık eksikliği YBÜ kabul nedeni ile açıklanamadı. Bulgularımız, VAP başlangıcıyla ilişkili konakçı yanıtının akciğer içinde sınırlı kalabileceğini öne süren önceki raporlarla uyumludur ve bu da lokal ile sistemik yanıtlar arasındaki ilişkinin daha fazla değerlendirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır.

5 Yöntemler

5.1 Çalışma tasarımı

Bu geriye dönük çalışmada, VAP tanısı almış yetişkin YBÜ hastalarından oluşan eşleştirilmiş bir popülasyonun transkriptomunu, kandaki sitokin seviyelerini ve tıbbi kayıtlarını analiz ettik. Bu hastalar daha önce yayımlanmış bir çalışmanın parçasıydı (). Kısaca özetlemek gerekirse, bu çalışma Aralık 2009 ile Haziran 2011 arasında Lyon’daki 6 YBÜ’de yürütülen çok merkezli, müdahale içermeyen bir çalışmadır. Çalışma, etik Kurumsal İnceleme Kurulu’muz (Comité d’Ethique des Centres d’investigation Clinique de l’Inter-Région Rhône-Alpes Auvergne – IRB#5044) tarafından onaylanmıştır.

Analizimizde, 48 saatten uzun süre mekanik ventilasyon alan hastaları dahil ettik. Bu hastalar arasında, yoğun bakım ünitesine (YBÜ) kabul edildikten sonraki 5. ve 7. günler arasında VAP tanısı konulan ve VAP tanısından önceki veya sonraki 24 saat içinde periferik kan örnekleri toplanan hastaları belirledik. Her hasta için PAXgene ve EDTA kan örnekleri aynı gün toplandı. Bu hastalar (vaka grubu), VAP gelişmemiş olan mekanik ventilasyon altındaki hastalarla (kontrol grubu) 1:2 vaka-kontrol oranında eşleştirildi. Kontrol hastaları, aynı zaman aralığında (YBÜ kabulünden sonraki 5. ila 7. günler) toplanmış periferik kan örneklerinin mevcudiyetine göre seçildi ve demografik özellikler (yaş, cinsiyet ve komorbiditeler), Basitleştirilmiş Akut Fizyoloji Skoru II (SAPS II), kabul anındaki Ardışıklı Organ Yetmezliği Değerlendirmesi (SOFA) skoru, enfeksiyon yeri ve başlangıçtaki klinik bağlam (travma veya sepsis) kullanılarak eşleştirildi. Eşleştirme, R’deki MatchIt paketi kullanılarak, Mahalanobis mesafesine dayalı en yakın komşu eşleştirmesiyle, yerine koyma olmaksızın ve bir kaliper kullanılmadan gerçekleştirildi.

5.2 Tanımlar ve planlanan yönetim

Kabul anındaki ciddiyet, SAPSII skoru ve SOFA skorları ile değerlendirildi (, ). YBÜ’de edinilen enfeksiyonlar, YBÜ kabulünden 48 saat sonra ortaya çıkan herhangi bir yeni muhtemel veya kesin enfeksiyon olarak tanımlandı. Analiz için yalnızca ilk VAP vakası dikkate alındı. VAP, Amerikan Toraks Derneği kriterlerine göre teşhis edildi (). Klinik olarak ventilatörle ilişkili zatürreden şüphelenilen hastalar genellikle yarı kantitatif kültürlerle trakeobronşiyal aspirasyona tabi tutuldu. Çalışmaya dahil edilen hastaların alımına veya bakımına katılmayan üç klinisyenden oluşan bağımsız bir değerlendirme komitesi enfeksiyonları inceledi. Kısa özetle, septik hastalar Surviving Sepsis Campaign kılavuzlarına göre tedavi edildi (). Ağır travma yönetimi, travma sonrası kanamayı kontrol altına almayı, gerekirse vazopresörlerle hemodinamiği stabilize etmeyi ve bilinçsiz hastalarda mekanik ventilasyonla hipoksinin önlenmesini amaçladı.

5.3 Örnek toplama, RNA ekstraksiyonu ve transkriptom sekanslaması

İncelenen her hastadan PAXgene Kan RNA Tüpü (BD Biosciences, San Jose, CA, ABD) kullanılarak 2,5 mL periferik kan örneği toplandı. Toplam RNA, üreticinin protokolüne uygun olarak bir PAXgene kan RNA kiti (kat#762164, Qiagen) kullanılarak çıkarıldı. Kalite kontrolü ve kantifikasyonun ardından, kütüphane hazırlıkları üreticinin protokolüne göre Ribo-Zero Plus içeren Tek Taraflı Toplam RNA hazırlama kiti (kat#20040529, Illumina) kullanılarak gerçekleştirildi.

Kısaca özetlemek gerekirse, izole edilen RNA’ların verimi ve kalitesi, RNA BR analiz kiti ile bir Qubit Florometre ve bir Agilent 2,100 Bioanalyzer kullanılarak değerlendirildi. Tüm örneklerin RNA Bütünlük Sayısı (RIN) 6,6 ile 9,1 arasındaydı. Her örnek için kütüphane hazırlığında 500 ng toplam RNA kullanıldı. Ribozomal RNA’nın çıkarılmasının ardından, arındırılmış RNA parçalandı. Kütüphaneyi oluşturmak için RNA, ters transkripsiyon yoluyla cDNA’ya dönüştürüldü ve ardından ikinci zincir sentezi gerçekleştirildi. Son olarak, çift zincirli cDNA’lar sırasıyla barkodlandı ve amplifiye edildi. Dizileme, 2 × 75 bp eşleşmiş uç okumalarıyla Illumina NextSeq500™ platformunda gerçekleştirildi. Her bir çalışmada 8 kütüphane yer aldı ve okuma derinliği 39M ile 67M arasında değişti.

5.4 Okumaların Hizalanması ve Haritalanması

RNA-Seq veri analizi GenoSplice teknolojisi tarafından gerçekleştirildi. Dizileme, veri kalitesi, okumaların yeniden dağıtımı (örneğin potansiyel ribozomal kontaminasyon için) ve insersiyon boyutu tahmini FastQC, Picard-Tools, Samtools ve rseqc kullanılarak yapıldı. Okumalar, STARv2.7.5a 10 kullanılarak hg38 İnsan genom montajına haritalandı (). Gen ekspresyon düzenlemesi çalışması daha önce açıklandığı gibi gerçekleştirildi (). Kısaca özetlemek gerekirse, İnsan FAST DB v2021_3 anotasyonlarında yer alan her bir gen için, alternatif splicinge eğilimli olmayan yapısal bölgelerde hizalanan okumalar sayıldı. Genler, intergenik bölgelere dayalı arka plan rpkm değerinin %98’inden daha yüksek bir rpkm değerine sahip olduklarında eksprese edilmiş olarak kabul edildi. Sadece karşılaştırılan iki deneysel koşuldan en az birinde eksprese edilen genler daha ileri analizlere dahil edildi.

5.5 Farklılık Analizi ve Ana Bileşen Analizi

Farklı şekilde ifade edilen genleri belirlemek amacıyla, R (v.3.2.5) üzerindeki DESeq2 kullanılarak normalleştirme ve farklı gen ifadesi analizi gerçekleştirildi (). Tasarım formülüne eşleştirme/bloklama faktörü veya kovaryatlar dahil edilmedi. Genler, düzeltilmiş p-değeri ≤ 0.05 ve mutlak log2 kat değişimi ≥ 1 olduğunda anlamlı şekilde farklı ifade ediliyor kabul edildi. P-değerleri, yanlış keşif oranı (FDR) yaklaşımı kullanılarak çoklu testler için düzeltildi (). DESeq2 ile oluşturulan varyans-stabilize edilmiş dönüştürülmüş (VST) gen ekspresyon değerleri üzerinde ade4 paketi kullanılarak PCA gerçekleştirildi ().

5.6 Yol analizi

Yol analizi, fgsea paketleri (versiyon 1.34.2) ve Moleküler İmza Veritabanı (MsigDB) alametifarikası gen kümesi koleksiyonunun 2025.1 versiyonu kullanılarak Gen Kümesi Zenginleştirme Analizi (GSEA) ile gerçekleştirildi (). Zenginleştirme testinden önce genler, log2FC × –log10(düzeltilmiş p-değeri) metriğine göre sıralandı. Zenginleşme derecesi, normalleştirilmiş zenginleşme skoru (NES) ile ölçüldü. Yalnızca en yüksek mutlak NES değerlerine sahip on yol sunulmuştur. Yollar, düzeltilmiş p-değeri < 0.05 seviyesinde anlamlı şekilde zenginleşmiş kabul edildi.

5.7 Protein tespiti

İnterlökin (IL)-2, IL-6, IL-8, IL-10, tümör nekroz faktörü alfa (TNFα) ve interferon gama (IFN-g) protein seviyeleri, üreticilerin talimatlarına uygun olarak ELLA nanofluidik sistemi (Bio-Techne, Minneapolis, MN) ile multiplex kartuşları (ProteinSimple, San Jose, CA) kullanılarak hastalardan alınan EDTA plazma örneklerinde ölçüldü. Sonuçlar pg/mL cinsinden ifade edilmiştir.

5.8 İstatistiksel yöntemler

Kategorik değişkenler sayı ve yüzde olarak raporlanırken, nicel değişkenler medyan ve interkuartil aralık (25.-75. persentil) olarak ifade edilmiştir. Sitokin seviyeleri gruplar arasında Mann–Whitney U testi kullanılarak karşılaştırıldı. p-değerleri için anlamlılık seviyesi 0.05 olarak belirlendi ve analizler çift yönlüydü.

Beyanlar

Veri erişilebilirliği beyanı

Bu çalışmada sunulan veri setleri çevrimiçi depolarda bulunabilir. Depo/depoların adları ve erişim numarası/numaraları aşağıda yer almaktadır: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/geo/, GSE282016.

Etik beyanı

İnsanları içeren çalışmalar, Comité d’Ethique des Centres d’investigation Clinique de l’Inter-Région Rhône-Alpes Auvergne – IRB 5.044 tarafından onaylanmıştır. Çalışmalar yerel mevzuata ve kurumsal gerekliliklere uygun olarak yürütülmüştür. Katılımcılar bu çalışmaya katılmak için yazılı bilgilendirilmiş onamlarını vermişlerdir. Bu makalede yer alan ve potansiyel olarak tanımlanabilir nitelikteki herhangi bir görüntü veya verinin yayımlanması için bireylerden yazılı bilgilendirilmiş onam alınmıştır.

Yazar katkıları

EV: Kavramsallaştırma, Yazım – orijinal taslak. VC: Kavramsallaştırma, Araştırma, Yazım – inceleme ve düzenleme. EC: Araştırma, Yazım – inceleme ve düzenleme. GM: Yazım – inceleme ve düzenleme. AL: Yazım – inceleme ve düzenleme. J-FL: Kavramsallaştırma, Araştırma, Yazım – orijinal taslak.

Teşekkür

Transkriptomik analizlerdeki uzmanlıkları için Genosplice teknolojisinden Noémie Robil ve Pierre de la Grange’e teşekkür ederiz. Ayrıca MIPRea Çalışma Grubu’nun tüm işbirlikçilerine de teşekkür ederiz: Estelle Peronnet, Fabienne Venet, Delphine Maucort-Boulch, Arnaud Friggeri, Martin Cour, Laurent Argaud, Bernard Allaouchiche, Bernard Floccard, Frédéric Aubrun, Thomas Rimmelé, Fabrice Thiolliere, Vincent Piriou, Julien Bohé, Marie-Angélique Cazalis, Véronique Barbalat, Stéphane Morisset, Julien Textoris, Hélène Vallin, Alexandre Pachot, Alain Lepape, Guillaume Marcotte, Christian Guillaume, Romain Hernu, Sylvie De La Salle, Marie Simon, Thomas Baudry, Elisabeth Cerrato, Emmanuelle Gallet-Gorius, Audrey Larue-Triolet, Christine Alberti-Segui, Nathalie Panel, Marion Provent, Mathieu Page ve Anne Portier.

Çıkar çatışması

VC, EC, JFL ve EV, in vitro tanı şirketi olan bioMérieux’un çalışanlarıdır.

Diğer yazar(lar), bu çalışmanın potansiyel bir çıkar çatışması olarak yorumlanabilecek herhangi bir ticari veya mali ilişki olmaksızın yürütüldüğünü beyan etmiştir.

Üretken Yapay Zeka Beyanı

Yazarlar, bu makalenin hazırlanmasında üretken yapay zekanın kullanılmadığını beyan etmiştir.

Bu makaledeki şekillerin yanında yer alan alternatif metinlerin (alt metin) tamamı Frontiers tarafından yapay zeka desteğiyle oluşturulmuş olup, doğruluğu sağlamak için makul çabalar sarf edilmiş ve mümkün olan yerlerde yazarlar tarafından incelenmiştir. Herhangi bir sorun tespit ederseniz lütfen bizimle iletişime geçin.

Yayıncının Notu

Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve yazarların bağlı olduğu kuruluşların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisi tarafından yapılabilecek herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya onaylanmaz.

Ek Materyaller

Bu makalenin Ek Materyalleri çevrimiçi olarak şu adreste bulunabilir: https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fmed.2026.1854967/full#supplementary-material

Özet

Anahtar Kelimeler

kompartmantalizasyon, sitokinler, immün yanıt, transkriptomik, ventilatörle ilişkili pnömoni

Atıf

Vernay E, Cheynet V, Cerrato E, Monneret G, Lukaszewicz A-C ve Llitjos J-F (2026) VAP başlangıcında saptanabilir bir periferik kan immün imzasının yokluğu: eşleştirilmiş vaka-kontrol bir kanıt kavramı çalışması. Front. Med. 13:1854967. doi: 10.3389/fmed.2026.1854967

Alınma Tarihi

13 Nisan 2026

Revize Edilme Tarihi

09 Ekim 2026

Kabul Tarihi

17 Ekim 2026

Yayınlanma Tarihi

16 Kasım 2026

Cilt

13 – 2026

Yan Gao, Capital Medical University, Çin

Hakem Değerlendirmesi Yapanlar

Kangkang Ji, Huazhong Agricultural University, Çin

Tianqi Qi, Aerospace Center Hospital, Çin

© 2026 Vernay, Cheynet, Cerrato, Monneret, Lukaszewicz ve Llitjos.

Bu, Creative Commons Atıf Lisansı (CC BY) şartları uyarınca dağıtılan açık erişimli bir makaledir. Orijinal yazar(lar)ın ve telif hakkı sahibi(lerinin) belirtilmesi ve bu dergideki orijinal yayına kabul görmüş akademik uygulamalara uygun olarak atıfta bulunulması koşuluyla, diğer platformlarda kullanılması, dağıtılması veya yeniden üretilmesine izin verilir. Bu şartlara uymayan hiçbir kullanım, dağıtım veya yeniden üretim izni verilmemektedir.

*İletişim: Jean-François Llitjos jeanfrancois.llitjos@biomerieux.com

Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve yazarların bağlı olduğu kuruluşların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisi tarafından yapılabilecek herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya onaylanmaz.

Frontiers | Absence of a detectable peripheral blood immune signature at VAP onset: a matched case-control proof-of-concept study
Frontiers | Absence of a detectable peripheral blood immune signature at VAP onset: a matched case-control proof-of-concept study
İlginizi Çekebilir: Doğum Sırasındaki Yüksek Vücut Sıcaklığı ile Histolojik Koryoamniyinit ve Tam Süreli Gebeliklerde Olumsuz Yenidoğan Sonuçları Arasındaki İlişki →
Kaynak: Frontiersin ↗
BENZER İNCELEMELER

İlgili Diğer Rehberler