Özet
Giriş:
Mekanik güç (MP), ventilasyon enerjisi iletiminin temel belirleyicilerini bütünleştiren bir ölçüttür ve akut solunum sıkıntısı sendromunda (ARDS) bağımsız olarak mortalite ile ilişkilidir. Ancak mekanik enerji iletim yoğunluğunun farklı bölgesel akciğer hasarı örüntülerine yansıyıp yansımadığı ve tanımlanabilir bir dolaşımdaki moleküler imza oluşturup oluşturmadığı henüz yeterince anlaşılamamıştır.
Yöntemler:
ARDS hastalarında nicel göğüs BT’sini (qCT), solunum mekaniğini ve keşif amaçlı çoklu omik profilleme entegre eden prospektif bir fizyolojik kohort çalışması yürüttük. Otuz hasta, eşleştirilmiş qCT ve kapsamlı solunum mekaniği değerlendirmesinden geçirildi ve yüksek MP (>17 J/dk, n = 11) ile düşük MP (≤17 J/dk, n = 19) gruplarına ayrıldı. 20 hastadan oluşan iç içe bir çoklu omik alt kohortu (yüksek MP n = 7, düşük MP n = 13) ayrıca eşleştirilmiş plazma proteomikleri, metabolomikleri ve periferik kan mononükleer hücre transkriptomiklerinden de geçirildi.
Bulgular:
Statik kompliyans, SOFA skoru ve CRP için düzeltme yapıldıktan sonra MP, qCT’de zayıf havalandırılan (b = 1.026, P < 0.001) ve havalandırılmayan akciğer fraksiyonlarıyla (b = 0.449, P = 0.009) bağımsız olarak ilişkili kalmaya devam ederken, sürüş basıncının aynı modellerde bağımsız bir ilişkisi bulunmadı. Çoklu omik alt kohortunda, denetimli çoklu blok entegrasyonu, yapısal bir ekstraselüler matris modülü (FN1, FGL2) ve bir profibrotik modül (CCL18) halinde organize edilmiş, MP ile ilişkili keşif amaçlı aday özellikleri tanımladı; her ikisi de yüksek MP grubunda anlamlı şekilde yükselmişti (FDR < 0.01). Bu proteinlerin doku kaynaklı kökeninin biyolojik makuliyetini araştırmak için bağımsız kamuya açık tek hücreli ve uzamsal transkriptomik veri setlerini inceledik: FN1, dolaşımdaki immün alt kümelerin %1’inden azında transkribe edilmişti; CCL18 merkezli modülün aktivasyon skoru ARDS’de sepsis monositlerine göre daha düşüktü ve uzamsal haritalama, ekstraselüler matris modülünün hiperinflasyon örüntülü bölgelerde, CCL18 modülünün ise konsolide bölgelerde zenginleştiğini gösterdi.
Tartışma:
Bu bulgular, MP’nin temel akciğer mekaniğinin açıkladığından öte, makroskopik havalandırma kaybıyla bağımsız olarak ilişkili olduğunu ve bu ilişkinin, homojen sistemik inflamasyondan ziyade bölgesel olarak farklı yapısal ve profibrotik hasar süreçleriyle tutarlı, uzamsal olarak kompartmanize bir plazma proteomik imzasıyla birlikte geldiğini göstermektedir. Plazmadaki FN1 ve CCL18, mekanik olarak farklı bölgesel akciğer hasarının aday fizyolojik belirteçleri olarak önerilmekte olup, eşleştirilmiş bronkoalveolar örnekleme içeren daha büyük, prospektif kohortlarda doğrulanmayı gerektirmektedir.
Giriş
Ventilatör kaynaklı akciğer hasarı (VILI), hasarlı akciğer parankimi boyunca dağılan uzamsal olarak heterojen mekanik kuvvetlerden kaynaklanır: bağımlı olmayan bölgeler aşırı döngüsel gerilmeye (volutrauma) maruz kalırken, bağımlı, konsolide bölgeler döngüsel açılma ve kapanmadan kaynaklanan tekrarlayan kayma gerilimine (atelectrauma) maruz kalır (Amato ve diğerleri, 2015; Gattinoni ve diğerleri, 2016). Ventilasyon enerjisi iletiminin temel belirleyicilerini tek bir değişkende bütünleştiren mekanik güç (MP), solunum sistemine iletilen mekanik enerji hızının birleştirici bir tanımlayıcısı olarak ortaya çıkmış ve çeşitli ARDS şiddetlerinde mortalite ile bağımsız olarak ilişkilendirilmiştir (Costa ve diğerleri, 2021; von Düring ve diğerleri, 2025). Ancak MP klinik sonucu öngörse de, mekanik enerji iletim yoğunluğunun ARDS akciğerinin bölgesel morfolojik hasarına ve buna eşlik eden sistemik biyolojik değişikliklere nasıl yansıdığı henüz yeterince anlaşılamamıştır. Nicel BT, akciğeri farklı havalandırma kompartmanlarına ayırabilir (Bitker ve diğerleri, 2022; Zadek ve diğerleri, 2024), ancak bu radyolojik hasar örüntülerinin aynı hastalarda dolaşımdaki moleküler yanıtla nasıl ilişkili olduğu nadiren incelenmiştir.
ARDS’deki dolaşımdaki biyobelirteçler ağırlıklı olarak sistemik inflamasyon çerçevesinde yorumlanır; bu çerçevede hastalar hiper- ve hipo-inflamatuar alt fenotiplere ayrılır (Calfee ve diğerleri, 2014; Sanchez ve diğerleri, 2025). Etkileyici “biotrauma” kavramı, hasar verici ventilasyonun akciğer ve uzak organ hasarını yayan inflamatuar mediatörlerin salınımına yol açtığını savunur (Tremblay ve Slutsky, 1998). Bu çerçeve büyük ölçüde mekanik olarak aktive olmuş immün hücrelerin aktif mediatör salgılanmasına odaklanmıştır; alternatif olasılık olan, yükselmiş yapısal proteinlerin bunun yerine fiziksel olarak bozulmuş matristen pasif salınımı yansıtması ise çok daha az ilgi görmüştür.
Sistemik inflamasyon görüşünün bir diğer sınırlaması da VILI’nin kompartmanize fiziksel gerçekliğini hesaba katmamasıdır. Yüksek MP ventilasyonu altında volutrauma ve atelectrauma aynı anda ancak uzamsal olarak farklı akciğer bölgelerinde meydana gelir ve bu nedenle tek bir homojen yanıt yerine bölgesel olarak farklı moleküler sinyaller üretebilir (Bates ve Smith, 2018). Deneysel çalışmalar, bu farklı kuvvetlerin farklı mekanotransduksiyon yollarını ve bölgesel inflamatuar yanıtları tetikleyebileceği olasılığını ortaya koymuştur (Otto ve diğerleri, 2008); ancak bunların hastalarda ayırt edilebilir sistemik protein imzaları oluşturup oluşturmadığı bilinmemektedir. Bu boşluk, fizyolojik olarak önemli bir soruyu gündeme getirmektedir: Yüksek MP ventilasyonu sırasında yükselen dolaşımdaki yapısal proteinler, periferik immün hücrelerin aktif salgılanmasını mı yansıtır, yoksa fiziksel olarak bozulmuş alveolar iskeletlerden pasif salınımı mı — ki bu iki sürecin, bu biyobelirteçlerin nasıl yorumlanması gerektiği açısından temelden farklı sonuçları vardır?
Bu soruyu ele almak için ARDS hastalarında solunum mekaniğini, nicel göğüs BT’sini ve keşif amaçlı sistemik çoklu omik profilleme entegre eden prospektif bir fizyolojik kohort çalışması yürüttük. Birincil hedefimiz, temel akciğer mekaniği ve sistemik hastalık şiddeti için düzeltme yapıldıktan sonra MP’nin makroskopik bölgesel BT hasarı örüntüleriyle bağımsız olarak ilişkili olup olmadığını belirlemekti. İkincil, hipotez oluşturan bir amaç olarak ise, denetimli çoklu omik entegrasyonunu kullanarak MP ile ilişkili keşif amaçlı aday moleküler özellikleri tanımladık ve bunların hücresel ve uzamsal kökeninin biyolojik makuliyetini, bağımsız kamuya açık tek hücreli ve uzamsal transkriptomik veri setlerini inceleyerek araştırdık — bu, aday proteinlerin doğrulanması olarak değil, gözlemlenen imzanın aktif periferik immün salgılanmasıyla mı yoksa pasif, bölgesel olarak kompartmanize doku salınımıyla mı daha tutarlı olduğuna dair bir ön değerlendirme olarak yapıldı. Bu bulguları, ARDS’de bölgesel mekanik kuvvetlerin farklı sistemik protein imzalarıyla nasıl ilişkili olabileceğine dair bir fizyolojik çerçeve sunmak ve gelecekteki çalışmalar için aday dolaşımdaki belirteçleri tanımlamak amacıyla hipotez oluşturan nitelikte sunuyoruz.
Yöntemler
Çalışma popülasyonu ve örnek toplama
Bu, prospektif, tek merkezli gözlemsel bir çalışmaydı. Haziran ile Aralık 2025 arasında yoğun bakım ünitesine (YBÜ) yatırılan ve invaziv mekanik ventilasyon alan yetişkin ARDS hastalarını prospektif olarak taradık. ARDS, güncellenmiş Küresel ARDS Tanımı’na göre (Matthay ve diğerleri, 2024) teşhis edildi. Hastalar, tedavi eden hekimin takdiriyle klinik endikasyon üzerine yapılan göğüs BT taramasından (1.25 mm kesit kalınlığı) geçirdikleri takdirde art arda çalışmaya dahil edildi. Dahil edilmeden önce hastaların yasal temsilcilerinden yazılı bilgilendirilmiş onam alındı.
Makroskopik mekanik stres ile sistemik moleküler profilleme arasındaki zamansal uyumu sağlamak için her bir dahil edilen hasta için BT incelemesi önceden planlandı ve kapsamlı solunum mekaniği ile periferik venöz kan örnekleme, BT taramasından birkaç saat sonra aynı gün içinde (tüm durumlarda 12 saat içinde) gerçekleştirildi. Mekanik güç hesaplaması için kullanılan ventilasyon parametreleri, BT taramasına en yakın zamanda kaydedilenlerdi. Ölçüm başına kesin zaman damgaları sistematik olarak kaydedilmediği için BT ile kan ve BT ile mekaniği arasındaki kesin aralıklar bildirilemez. Mekanik güç, Gattinoni ve diğerleri tarafından önerilen basitleştirilmiş formül kullanılarak hesaplandı (Gattinoni ve diğerleri, 2016):
M
P
(
J
/
m
i
n
)
=
0.098
×
R
R
×
V
T
×
(
P
p
e
a
k
−
Δ
P
)
M
P
(
J
/
m
i
n
)
=
0.098
×
R
R
×
V
T
×
(
P
p
e
a
k
−
Δ
P
)
burada RR solunum hızını (solunum/dk), VT tidal volümü (litre), Ppeak en yüksek hava yolu basıncını (cmH2O) ve ΔP itici basıncı (Pplat − PEEP, cmH2O) temsil eder. Plato basıncı (Pplat) ve statik solunum sistemi kompliyansı (Cstat = VT/ΔP, mL/cmH2O) eş zamanlı olarak kaydedilmiştir. Dolayısıyla MP, ölçüm anındaki —yani BT görüntülemesine en yakın zamanda kaydedilen— ventilatör ayarlarına göre mekanik enerji iletiminin anlık hızını ifade eder; zaman boyunca entegre edilmiş kümülatif bir maruziyet değildir. Seri MP ölçümleri toplanmamıştır. Moleküler profilleme için 2 mL periferik venöz kan 2.000 rpm’de santrifüjlenerek plazması izole edilmiş ve hücresel fraksiyondan periferik kan mononükleer hücreleri (PBMC’ler) çıkarılmıştır. Hem plazma hem de PBMC’ler, sonraki hedefsiz metabolomik, veri-bağımsız kazanım (DIA) proteomik ve transkriptomik analizler için derhal −80 °C’de kriyo-korunmuştur. Katılımcı akışı ve analitik popülasyonlar Ek Şekil S1‘de özetlenmiştir.
Kantitatif BT görüntü analizi
Macroscopic morfolojik hasar, 3D Slicer (versiyon 5.6.1, https://download.slicer.org) kullanılarak ölçümlenmiştir. DICOM veri setleri içe aktarılmış, akciğer parankimi Göğüs Görüntüleme Platformu eklentisi (https://chestimagingplatform.org/) kullanılarak çıkarılmış ve ardından Segmentasyon Düzenleyicisi’nde dilim dilim manuel düzeltmeler yapılmıştır. Elde edilen ilgi alanlarındaki voxel yoğunlukları, yerleşik Hounsfield Birimi (HU) eşikleri temelinde dört havalandırma kompartmanına ayrılmıştır: hiperhavalandırılmış (−1000 ila −900 HU), normal havalandırılmış (−901 ila −500 HU), zayıf havalandırılmış (−501 ila −100 HU) ve havalandırılmamış konsolide doku (−101 ila +100 HU) (Gattinoni ve diğerleri, 2001). Toplam akciğer hacmini ve her bir kompartmanın hacimsel oranını ölçmek için üç boyutlu rekonstrüksiyon kullanılmıştır.
Gözlemci yanlılığını en aza indirmek için tüm segmentasyonlar, göğüs görüntüleme alanında uzman ve klinik verilerden habersiz iki kıdemli hekim tarafından bağımsız olarak incelenmiştir; anlaşmazlıklar üçüncü bir kıdemli hekimle uzlaşma yoluyla çözülmüştür. Gözlemciler arası uyum, intraklas korelasyon katsayısı (ICC; iki yönlü karışık etkiler modeli, mutlak uyum) kullanılarak değerlendirilmiş ve dört kompartmanın tamamında iyi düzeyde bulunmuştur (ICC aralığı, 0.86 – 0.95).
Multi-omik entegrasyonu ve denetimli özellik çıkarımı
İç içe alt kohorttan elde edilen eşleşmiş multi-omik veri setleri (PBMC transkriptomikleri, plazma DIA proteomikleri ve hedefsiz plazma metabolomikleri) entegrasyon öncesinde ön işlemden geçirilmiş ve düşük bilgi içeren özellikleri ortadan kaldırmak için varyans tabanlı filtrelemeye tabi tutulmuştur. Yüksek MP durumuyla ilişkili moleküler özellikleri belirlemek için, DIABLO çerçevesi (Singh ve diğerleri, 2019) (mixOmics paketi, versiyon 6.34.0) (Rohart ve diğerleri, 2017) kullanılarak denetimli çok-bloklu entegrasyon uygulanmıştır. Hastalar, daha önce bildirilmiş hasar eşiğine göre yüksek MP (> 17 J/dk) ve düşük MP (≤ 17 J/dk) gruplarına ayrılmıştır (Serpa Neto ve diğerleri, 2018). Hiçbir katılımcının MP değeri tam olarak 17.0 J/dk olmamıştır (eşiğe en yakın değerler 16.2 ve 17.2 J/dk idi). DIABLO yalnızca özellik seçimi için kullanılmış, bir prediktif sınıflandırıcı olarak değil; bu küçük kohortta ayırt edici performansı sınırlıdır ve tam olarak Ek Not 1‘de raporlanmıştır. Bileşen sayısı önceden iki olarak sabitlenmiş ve hiçbir seyreklik kısıtlaması (keepX) uygulanmamıştır; böylece düşük varyanslı filtrelemeden geçmiş tüm özellikler modele katkıda bulunmuştur. Sınırlı kohort boyutu nedeniyle bileşenlerin veya değişken sayılarının veriye dayalı ayarlaması yapılmamıştır. Modelin davranışı, yalnızca sınıflandırma performansını tahmin etmek amacıyla 10 tekrarlı, 5 katlı çapraz doğrulama şemasıyla değerlendirilmiştir; bu yeniden örnekleme, özellik seçimi veya hiperparametre ayarlaması için kullanılmamıştır. Özellikler sonradan Bileşen 1 üzerindeki mutlak yükleme ağırlıklarına göre sıralanmış ve her bloktaki en üst sıradaki özellikler, tek hücreli ve uzamsal analizlere aktarılan temel moleküler modülleri tanımlamıştır. Modül etiketleri, araştırmacılar tarafından en yüksek yükleme gösteren proteinlerin literatür tabanlı biyolojik anotasyonu yoluyla sonradan atanmıştır; resmi bir yol zenginleştirme analizi (örneğin, GO veya KEGG) yapılmamıştır ve bu nedenle modüller biyolojik olarak anote edilmiş aday modüller olarak kabul edilmelidir.
Tek hücreli RNA-seq işleme ve hücresel kökenin keşifsel değerlendirmesi
Systemik proteomik imzanın dolaşımdaki immün hücrelerden kaynaklanıp kaynaklanamayacağını test etmek için bağımsız bir PBMC tek hücreli RNA-seq veri seti (GSE151263; 3 ARDS ve 4 sepsis donörü) analiz edilmiştir (Jiang ve diğerleri, 2020). Veriler standart iş akışları kullanılarak işlenmiş, kalite kontrolünden geçirilmiş ve ana immün hatlar için anote edilmiştir (Seurat versiyon 5.4.0).
DIABLO entegrasyonu ile tanımlanan veriye dayalı moleküler modüller —yapısal ECM modülü ve profibrotik modül— tek hücreli manifolda yansıtılmıştır. Yapısal ECM bileşenleri (FN1, COL18A1) için transkripsiyonel ekspresyon, tüm dolaşımdaki lökosit alt kümelerinde ölçülmüştür. Tüm alt kümelerde hücrelerin %1’inden azında gözlenen ekspresyon, spesifik bir doku kökenine işaret etmek yerine, kaynağın PBMC dışı olduğu şeklinde yorumlanmıştır. FGL2’nin miyeloid hatlarda eksprese edildiği bilindiğinden, periferik transkripsiyonel aktivitesi yapısal bileşenlerle birleştirilmek yerine ayrı olarak ölçülmüştür. Profibrotik aday modülün (gen bileşimi: CCL18, LGALS3, CD74) lokalize bir doku yanıtından ziyade periferik immün aktivasyonu yansıtıp yansıtmadığını test etmek için, hücre başına modül skorları Seurat’ın AddModuleScore fonksiyonu kullanılarak varsayılan parametrelerle hesaplanmış ve CD14+ monosit kompartmanında ARDS ve sepsis kohortları arasında Wilcoxon rank-sum testi ile karşılaştırılmıştır.
Uzamsal transkriptomik haritalama: keşifsel in situ analiz
Systemik proteomik imzanın in situ dağılımını incelemek için, ARDS’li tek bir hastadan elde edilen çok loblu bir Visium uzamsal transkriptomik veri seti (GSE312053) analiz edilmiştir (Yan ve diğerleri, 2026). Orijinal veri setinde belirtildiği gibi, bu hasta transplantasyona köprü olarak bilateral pnömonektomi ve ekstrakorporeal total yapay akciğer desteği uygulanmıştır ve çıkarılan doku histopatolojik olarak ARDS tipinde hasar göstermiştir. Bu atipik klinik bağlam ve tek hasta tasarımı göz önüne alındığında, veri seti yalnızca veriye dayalı moleküler modüllerin morfolojik olarak farklı akciğer nişlerindeki uzamsal dağılımını haritalamak için kullanılmış; istatistiksel çıkarım veya genelleme amacıyla değil. Aynı numunedeki morfolojik olarak korunmuş parankimal bölgeler iç bir referans görevi görerek, hastalar arası genetik ve sistemik karıştırıcı etkileri en aza indirmiştir.
DIABLO’dan türetilen modüller, önceden tanımlanmış kanonik belirteçlere referans alınmaksızın uzamsal mimariye yansıtıldı. Anatomik örnekleme bölgeleri (yedi lob: sağ üst, sağ orta, iki sağ alt, sol üst ve iki sol alt), orijinal araştırmacılar tarafından belirtilen şekliyle kullanıldı. Her bir Visium kesiti içinde, histopatolojik alanlar —morfolojik olarak korunmuş parankim, ARDS fibrotik alanları ve ARDS nekrotik-enflamatuar alanları— Loupe Browser 9 içindeki ilgili H&E görüntüleri üzerinde manuel olarak işaretlendi ve nokta düzeyindeki modül skorları (ortalama normalleştirilmiş ekspresyon) bu işaretlenmiş kompartmanlar içinde toplandı. Aşağıda kullanılan mekanik örüntü etiketleri (aşırı gerilmiş/hiperhava dolu ile atelektik/konsolide) şu kaynaklardan atandı: (i) H&E morfolojisi —hiperinflasyon örüntülü bölgelerde incelmiş alveolar duvarlı genişlemiş hava boşlukları ile atelektazi örüntülü bölgelerde yoğun konsolidasyonlu yok olmuş hava boşlukları; (ii) örneklenen lobların anatomik konumu; ve (iii) akciğer çıkarılmadan önce hastanın ekstrakorporeal solunum desteği ile mekanik ventilasyona maruz kalma durumu. Histoloji, ventilatör kaynaklı yaralanmayı hastalık kaynaklı yaralanmadan ayırt edemediği ve bu hasta için eşleşmiş bölgesel BT, transpulmoner basınç veya ventilasyon ölçümleri mevcut olmadığından, her bir bölgenin maruz kaldığı mekanik stres belirlenememektedir; dolayısıyla volutrauma ve atelekttrauma atfı, bir ölçüm yerine mekanistik bir yorum olarak sunulmaktadır. Tek hastadan çoklu bölgelerden örneklemeyle ortaya çıkan sahte tekrarlamadan kaçınmak için karşılaştırmalar, bireysel noktaları birleştirerek değil, ortalama modül ekspresyonu ve sıfır olmayan noktaların oranı gibi toplulaştırılmış ölçütler kullanılarak farklı histopatolojik kompartmanlar düzeyinde yapıldı. Uzamsal kesitler içindeki moleküler eş-yerelleşme Loupe Browser 9 kullanılarak görselleştirildi.
İstatistiksel analiz
Bu çalışmanın keşifsel ve pilot niteliği ile sınırlı örneklem büyüklüğü (toplam kohort n = 30; iç içe çoklu-omik alt kohortu n = 20) göz önüne alındığında, tüm analizler hipotez oluşturma niteliğinde kabul edildi. Ortalama ± SD olarak raporlanan değişkenler, yaklaşık olarak normal dağılıma sahip olanlardı (Shapiro–Wilk testi) ve gruplar arasında Welch’in iki örneklemli t-testi kullanılarak karşılaştırıldı. Diğer tüm sürekli değişkenler medyan ve interkuartil aralıklar (IQR) ile özetlendi ve iki yönlü Wilcoxon rank-sum testleri kullanılarak karşılaştırıldı. Kategorik değişkenler sayılar (%) olarak raporlandı ve Fisher’ın kesin testi kullanılarak karşılaştırıldı. Her bir değişkene uygulanan özet formatı ve test Tablo 1’in dipnotunda belirtilmiştir. Seyrek transkriptomik ve uzamsal veriler için parametrik olmayan yöntemler korundu. Çoklu-omik entegrasyonuna özgü analitik çerçeveler (tekrarlanan çapraz doğrulama) ve uzamsal haritalamaya özgü yöntemler (sahte tekrarlamadan kaçınmak için kompartman düzeyinde toplulaştırma) yukarıdaki ilgili alt bölümlerde açıklanmıştır. Ana karşılaştırmalar için etki büyüklükleri %95 güven aralıkları ile raporlandı: gruplar arası medyan farkları Hodges–Lehmann tahminleri ve bootstrap %95 GA ile, ortalama farklar ise Welch %95 GA ile. Analizler ve görselleştirmeler R (versiyon 4.5.2) içinde gerçekleştirildi ve iki yönlü P< 0.05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi.
| Değişken | Yüksek-MP (>17.0J/dk, N = 11) |
Düşük-MP (≤17.0J/dk, N = 19) |
P değeri |
|---|---|---|---|
| Yaş, yıl | 70 ± 11 | 73 ± 12 | 0.472 |
| Cinsiyet, erkek | 6/11 (%55) | 13/19 (%68) | 0.696 |
| ARDS, pulmoner (pulmoner vs ekstrapulmoner) |
6/11 (%55) | 14/19 (%74) | 0.425 |
| PaO2/FiO2 oranı, mmHg | 131.0[123.8, 147.5] | 182.0[132.5, 218.5] | 0.127 |
| CRP, mg/L | 199.0[128.1, 304.4] | 103.7[67.7, 251.9] | 0.102 |
| SOFA | 9.0[7.5, 10.5] | 7.0[6.0, 10.0] | 0.364 |
| APACHEII | 19.7 ± 9.2 | 19.8 ± 6.9 | 0.973 |
| Ölüm oranı, n (%) | 6/11 (%55) | 13/19 (%68) | 0.696 |
| BT örüntüleri için qCT | |||
| Hiperhava dolu (%) | 5.3[0.9, 7.8] | 13.3[6.0, 17.9] | 0.030 |
| Normal hava dolu (%) | 54.5 ± 17.4 | 66.1 ± 9.7 | 0.074 |
| Zayıf hava dolu (%) | 24.7[22.3, 30.4] | 11.6[10.0, 17.5] | 0.002 |
| Hava dolu olmayan (%) | 9.9[6.0, 17.4] | 4.5[2.9, 7.2] | 0.010 |
| Respiratuar mekanik parametreleri | |||
| Tidal volüm, ml | 450.0[450.0, 480.0] | 370.0[347.5, 420.0] | 0.001 |
| Pplat, cmH2O | 22.0[22.0, 24.0] | 17.0[16.0, 19.5] | <0.001 |
| PEEP, cmH2O | 8.0[5.0, 10.0] | 5.0[5.0, 7.5] | 0.131 |
| ΔP, cmH2O | 14.0[11.0, 17.0] | 11.0[8.0, 12.5] | 0.030 |
| Cstat, ml/cmH2O | 35.0 ± 8.8 | 39.0 ± 12.4 | 0.322 |
| Ppeak, cmH2O | 30.3 ± 2.7 | 20.9 ± 4.2 | <0.001 |
| RR, dk/dk | 20.0[20.0, 20.0] | 15.0[15.0, 18.0] | <0.001 |
| MP, J/dk | 23.8[22.4, 25.1] | 10.5[9.7, 11.9] | <0.001 |
Veriler, yaklaşık olarak normal dağılıma sahip değişkenler (Shapiro–Wilk P > 0.05: yaş, APACHE II, normal hava dolu fraksiyonu, Cstat, Ppeak) için ortalama ± SD (Welch’in iki örneklemli t-testi) olarak ve diğer tüm sürekli değişkenler için medyan[IQR] (iki yönlü Wilcoxon rank-sum testi) olarak sunulmuştur. Kategorik değişkenler Fisher’ın kesin testi ile karşılaştırıldı. Tüm P değerleri nominaldir ve çoklu karşılaştırmalar için düzeltme yapılmamıştır.
Klinik ve radyolojik değişkenlerin keşifsel gruplar arası karşılaştırmaları için (Tablo 1), çoklu karşılaştırmalar için herhangi bir düzeltme uygulanmadı; bu tür tüm P-değerleri nominaldir ve bu keşifsel, hipotez oluşturma niteliğindeki çalışmanın bağlamında yorumlanmalıdır. Önceden belirlenmiş üç öncü aday proteinin hedeflenmiş tek değişkenli karşılaştırması için (Ek Tablo S4), bu üç test boyunca Benjamini–Hochberg düzeltmesi ile iki yönlü Mann–Whitney U testleri kullanıldı; şeffaflık amacıyla, analiz edilen 145 proteinin tamamına ilişkin panel genelinde düzeltilmiş sonuçlar da Ek Materyallerde raporlanmıştır.
Sonuçlar
Kohort oluşturma ve klinik özellikler
Çalışma süresince ARDS’li 30 hasta prospektif olarak dahil edildi. 30 hastanın tamamı kantitatif göğüs BT görüntülemesi ve kapsamlı respiratuar mekanik değerlendirmelerini tamamladı. RNA kalite kontrolünün ardından, bir PBMC transkriptomik örneği yetersiz RNA bütünlüğü nedeniyle dışlandı ve böylece 29 geçerli transkriptomik profil elde edildi. 20 hastadan oluşan iç içe bir alt kohort, PBMC transkriptomikleri, plazma DIA proteomikleri ve hedeflenmemiş metabolomikleri içeren tam çoklu-omik değerlendirmelerini tamamladı ve çoklu-blok entegrasyon analizine ilerletildi. İç içe alt kohort ile tam kohort arasında ölçülen başlangıç klinik, radyolojik ve respiratuar mekanik özelliklerinde istatistiksel olarak anlamlı bir fark gözlenmedi (tüm P > 0.05; Ek Tablo S1), ancak küçük örneklem büyüklüğü farkları tespit etme gücünü sınırlamaktadır.
Tam kohort, ağırlıklı olarak yaşlı hastalardan (ortalama yaş 72 ± 11 yıl) oluşuyordu ve ARDS’nin şiddet spektrumunu kapsayan vakalarla (ortalama PaO2/FiO2 oranı 162.7 ± 58.9 mmHg; BT değerlendirmesi sırasında Küresel Tanım kategorileri: hafif, n = 7; orta, n = 19; şiddetli, n = 4), yüksek sistemik hastalık yükü (medyan SOFA skoru 8.0 [6.0, 10.0]) ve genel bir YBÜ ölüm oranı olan %63 ile karakterize ediliyordu (Ek Tablo S1). Tablo 1’deki tüm gruplar arası karşılaştırmalar, bu analizin keşifsel niteliğiyle uyumlu olarak nominal P-değerleri olarak raporlanmış ve çoklu karşılaştırmalar için düzeltme yapılmamıştır.
Mekanik güçle ilişkili makroskopik akciğer yaralanma örüntüleri: sistemik hastalık şiddetinden bağımsızlık
Hastalar yüksek-MP (> 17.0 J/dk, n = 11; medyan MP 23.8 [22.4, 25.1] J/dk) ve düşük-MP (≤ 17.0 J/dk, n = 19; medyan MP 10.5 [9.7, 11.9] J/dk) gruplarına ayrıldı. Başlangıçtaki hastalık şiddeti gruplar arasında karşılaştırılabilir düzeydeydi: APACHE II skorları (19.7 ± 9.2 vs. 19.8 ± 6.9, P = 0.973), SOFA skorları (9.0 [7.5, 10.5] vs. 7.0 [6.0, 10.0], P = 0.364) ve sistemik CRP seviyeleri (199.0 [128.1, 304.4] vs. 103.7 [67.7, 251.9] mg/L, P = 0.102) arasında anlamlı bir fark bulunmadı (Tablo 1). Buna karşılık, yüksek-MP grubu qCT’de belirgin şekilde daha fazla makroskopik havalanma kaybı sergiledi: zayıf havalanmış fraksiyon daha yüksekti (%24.7 [22.3, 30.4] vs. %11.6 [10.0, 17.5]; medyan fark 12.4 yüzde puanı, %95 GA [6.9, 18.9]; P = 0.002), havalanmamış konsolide fraksiyon da öyleydi (%9.9 [6.0, 17.4] vs. %4.5 [2.9, 7.2]; medyan fark 5.4 yüzde puanı, %95 GA [0.9, 13.2]; P = 0.010), buna karşılık aşırı havalanmış fraksiyon orantılı olarak daha düşüktü (%5.3 [0.9, 7.8] vs. %13.3 [6.0, 17.8]; medyan fark −6.7 yüzde puanı, %95 GA [−13.6, −1.2]; P = 0.030) (Tablo 1).
Bu makroskopik hasar örüntülerini doğası gereği azalmış akciğer kompliyansının karıştırıcı etkilerinden ayırmak için, her bir qCT sonucu ve her bir ventilasyon öngörücüsü için bir dizi basit en küçük kareler regresyon modeli oluşturuldu: düzeltilmemiş bir model (Model 1) ve SOFA (Model 2), CRP (Model 3) veya C_(stat) (Model 4) değişkenlerini ayrı ayrı ekleyen tek kovaryatlı modeller. Her model en fazla bir öngörücü ve bir kovaryat içeriyordu (üç tahmin edilen parametre); bu kısıtlama, kohort büyüklüğü (n = 30) göz önüne alındığında aşırı uyumdan kaçınmak için uygulandı; kovaryatlar aynı anda modele dahil edilmedi. β katsayıları standartlaştırılmamıştır; MP için β, mekanik güçteki her 1 J/dk’lık artış başına havalanma bölmesindeki yüzde puanı değişimini temsil eder. Tüm modellerde MP, zayıf havalanmış akciğer fraksiyonu (Model 2, SOFA ile düzeltilmiş: β = 1.067, %95 GA [0.58, 1.56], P< 0.001; Model 4, C_(stat) ile düzeltilmiş: β = 1.026, %95 GA [0.531, 1.521], P< 0.001) ve havalanmamış fraksiyon (Model 2, SOFA ile düzeltilmiş: β = 0.469, %95 GA [0.15, 0.78], P = 0.007; Model 4, C_(stat) ile düzeltilmiş: β = 0.449, %95 GA [0.121, 0.776], P = 0.009) için bağımsız bir öngörücü olarak kaldı (Ek Tablo S2, Şekil 1). Buna karşılık, sürücü basınç, düzeltme sonrası ne zayıf havalanmış (β = 0.938, %95 GA [−0.19, 2.06], P = 0.113) ne de havalanmamış fraksiyonlarla (β = 0.499, %95 GA [−0.14, 1.14], P = 0.140) anlamlı bir bağımsız ilişki gösterdi (Ek Tablo S2). İki maruziyeti resmi olarak karşılaştırmak için MP ve sürücü basınç ayrıca aynı modellere dahil edildi: MP her iki sonuçla da ilişkisini korurken (zayıf havalanmış: β = 1.016, P< 0.001; havalanmamış: β = 0.427, P = 0.019), sürücü basınç hiçbir ilişki göstermedi (sırasıyla P = 0.62 ve P = 0.54; varyans şişirme faktörü = 1.15), bu da MP ile olan ilişkinin sürücü basınç bileşeninden kaynaklanmadığını gösterir (Ek Tablo S2, Model 5). Bu bulgular, ölçülen kovaryatlar için düzeltme yapıldıktan sonra MP ile akciğer havalanma kaybı arasında bağımsız bir istatistiksel ilişki olduğunu, bunun yalnızca başlangıçtaki akciğer sertliği veya sistemik inflamasyon şiddetiyle açıklanan bir korelasyon olmadığını göstermektedir.
Multi-omik entegrasyonu, mekanik güçle ilişkili keşifsel proteomik aday özellikleri tanımlıyor
Yüksek-MP durumunun sistemik moleküler korelatlarını karakterize etmek için, iç içe geçmiş multi-omik alt kohortuna (N = 20; yüksek-MP n = 7, düşük-MP n = 13) denetimli çoklu blok entegrasyonu (DIABLO) uygulandı. Bu küçük kohortun bilinen öngörücü sınırlamalarına rağmen (çapraz doğrulama sınıflandırma hatası ≈ %30; AUROC: protein 0.615, mRNA 0.549, metabolit 0.560; Ek Not 1), grup merkez noktaları birincil konsensüs gizli ekseni (Bileşen 1) boyunca ayrıldı (merkez noktası mesafesi Δ = 1.89) (Şekil 2A).
Bu ayrımı yönlendiren moleküler imza, Bileşen 1’deki en yüksek ağırlıklı 15 özelliği açıklayan proteomik blok tarafından domine edildi (Şekil 2B; Ek Tablo S3). Bu özellikler, biyolojik olarak etiketlenmiş iki aday modüle düzenlendi; etiketler, resmi yol zenginleştirme analizi yapılmadan, en yüksek yükleme yapan proteinlerin bilinen fonksiyonlarından post hoc olarak atandı (bkz. Yöntemler). Birincisi, Fibronectin-1 (FN1, yükleme ağırlığı −0.1479) ve Collagen XVIII (COL18A1, −0.1254) dahil olmak üzere yapısal ECM proteinlerini ve Fibrinogen-benzeri protein 2’yi (FGL2, −0.2011) içeriyordu; bunlar yüksek-MP grubunda topluca yükselmişti ve alveolar-kapiller yapısal iskeletin bozulmasıyla tutarlıydı. İkinci modül, makrofaj kaynaklı pro-fibrotik bir kemokin olan CCL18 ile (−0.1514) merkezlenmişti. Bu aday özelliklerin boyut azaltma artefaktları yerine gruplar arası bolluk farklarını yansıtıp yansıtmadığını değerlendirmek için, kohort içi tek değişkenli bir plazma bolluk karşılaştırması gerçekleştirdik. Üç aday proteinin tümü yüksek-MP grubunda önemli etki büyüklükleriyle yükselmişti (FN1: ortalama 19,450 vs. 10,306 keyfi birim, ortalama fark 9,144, %95 GA [2,610, 15,677]; FGL2: ortalama 69.7 vs. 39.5 keyfi birim, ortalama fark 30.2, %95 GA [7.7, 52.7]; CCL18: ortalama 556.5 vs. 236.8 pg/mL, ortalama fark 319.8, %95 GA [103.8, 535.7]; üçü için de aday düzeyinde FDR q< 0.01; Ek Tablo S4).
Tek hücreli transkriptomik, MP ile ilişkili proteomik imzanın periferik immün kökenini reddediyor
Yukarıda tanımlanan yükselmiş plazma proteinlerinin dolaşımdaki immün hücreler tarafından aktif olarak salgılanmasından kaynaklanıp kaynaklanmadığını değerlendirmek için, iki moleküler modül, ARDS ve sepsisli hastalardan alınan bağımsız bir PBMC scRNA-seq veri setine (GSE151263; n = 9,402 hücre) yansıtıldı (Şekil 3A).
Önemli PBMC alt kümeleri boyunca yapılan transkriptomik profilleme, iki ECM modül bileşeni için belirgin şekilde farklı ekspresyon profilleri ortaya koydu (Şekil 3B; Ek Tablo S5). FN1 ve COL18A1 tüm alt kümelerde neredeyse hiç transkripsiyon göstermedi (FN1: CD14+ monositlerin %0.68’i, T hücrelerinin %0.37’si, NK hücrelerinin %0.19’u, B hücrelerinin %0.53’ü; COL18A1: tüm alt kümelerde ≤ %2.17). Diğer LAMA ailesi üyeleri de benzer şekilde tespit edilemedi: LAMA1, LAMA3 ve LAMA4, GEO’da depolanan katkıda bulunan tarafından işlenmiş ekspresyon matrislerinde bulunamadı (hiçbir donörün hiçbir hücresinde tespit edilebilir sayım yoktu) ve bu nedenle analiz nesnesine hiç dahil edilmedi; LAMA2 ve LAMA5 ise hücrelerin %0.1’inden azında tespit edildi. Bu bulgular, bu yapısal ECM proteinlerinin PBMC dışı bir kaynağı olduğunu göstermektedir, ancak tek başlarına akciğer veya başka herhangi bir spesifik doku kökenini kanıtlamaz. Buna karşılık, FGL2 CD14+ monositlerde önemli transkripsiyonel aktivite gösterdi (%33.17); bu da plazma seviyesindeki artışının muhtemelen hem dolaşımdaki miyeloid hücrelerden hem de doku kaynaklı kaynaklardan gelen katkıları yansıttığını göstermektedir. Buna göre FGL2, saf pasif bir ECM salınım sinyali yerine, bozulmuş mikrovasküler bütünlük bölgelerindeki fiziksel hasarla ilişkili koagülopati yanıtının bir göstergesi olarak korunmaktadır.
Profibrotik aday modül için, CCL18 merkezli modül skoru ağırlıklı olarak CD14+ klasik monosit soyuyla ilişkilendirildi (Şekil 3C). Bu monositle ilişkili sinyalin genel bir sistemik hiperinflamasyonu yansıtıp yansıtmadığını belirlemek amacıyla, ARDS ve sepsis kohortları arasında CD14+ monositlerdeki CCL18 merkezli aday modül skorları karşılaştırıldı. Hücre düzeyinde, modül skorları ARDS’de sepsis CD14+ monositlerine göre daha düşük bir eğilim gösterdi; ancak bu karşılaştırma, az sayıda bireyden elde edilen binlerce hücreyi bir araya getirerek hücreleri bağımsız gözlemler olarak ele aldığından, yalnızca betimsel olarak sunulmuştur (tam hücre düzeyi istatistikler Ek Tablolar S6 ve S7‘de yer almaktadır). ARDS ve sepsis kohortları sırasıyla 3 ve 4 donörden elde edilen hücreleri içermekteydi; donör düzeyinde yapılan bir sözde toplu karşılaştırma (donör başına ortalama modül skoru), aynı yönsel eğilimi gösterdi — ARDS’de medyan donör düzeyi skor 1.121 [IQR 0.970, 1.169] iken sepsiste 1.301 [IQR 1.161, 1.413] idi — ancak istatistiksel anlamlılığa ulaşamadı (Wilcoxon P = 0.229; 3’e karşı 4 donörle ulaşılabilir minimum çift yönlü P değeri 0.057 olduğundan, donör düzeyindeki analiz yetersiz güce sahiptir). Bu veriler, dolaşımdaki monositlerin aşırı profibrotik aktivasyonunun, yüksek MP’li ARDS durumunda CCL18 artışının birincil nedeni olduğu hipotezini desteklememektedir; ancak sınırlı donör sayısı nedeniyle periferik bir monositik katkı kesin olarak dışlanamaz; bu örüntü, PBMC dışı bir kaynağa da tutarlıdır.
Birlikte değerlendirildiğinde, plazma proteom ve periferik transkriptom verileri sistematik bir uyumsuzluk ortaya koymaktadır: FN1 ve CCL18 plazmada yüksek MP grubunda yükselmiş olsa da, dolaşımdaki immün hücrelerdeki karşılık gelen transkripsiyonel aktiviteleri minimal veya baskılanmıştır. Bu durum bizi, bu sinyallerin ağırlıklı olarak akciğer dokusundan kaynaklandığı hipotezine yönlendirmektedir — bu hipotez, diğer hematopoietik olmayan dokuların ve vasküler kompartmanların da katkıda bulunabileceği göz önüne alındığında, henüz doğrudan test edilmemiştir.
Uzamsal transkriptomik, MP ile ilişkili proteomik modülleri akciğerdeki mekanik olarak farklı bölgesel hasar nişlerine haritalandırıyor
İki proteomik modülün akciğer kaynaklı olmasının uzamsal dağılımını ve biyolojik makuliyetini araştırmak için, bu modüller tek bir ARDS hastasından elde edilen çok loblu bir Visium uzamsal transkriptomik veri setine (GSE312053) yansıtıldı. Bu veri seti, yedi anatomik akciğer lobu boyunca hem şiddetli hasar görmüş hem de morfolojik olarak korunmuş parankimal bölgeleri kapsamaktadır (Şekil 4).
Histopatolojik nişler boyunca yapılan nicel analiz, farklı modül dağılımlarını ortaya koydu (Şekil 4A; Ek Tablo S8). ARDS fibrotik nişleri içinde her iki modül de yüksek ekspresyon gösterirken (Özellik A — akut yırtılma: ortalama = 1.24; Özellik B — fibrotik kısıtlama: ortalama = 4.38), nekrotik inflamatuar nişlerdeki ekspresyon belirgin şekilde daha düşüktü (sırasıyla ortalama = 0.24 ve 0.81). Özellik A’nın (FN1/FGL2) ekspresyonu, morfolojik olarak korunmuş kontrol bölgeleri ile yoğun ARDS patolojik nişleri arasında karşılaştırıldığında çarpıcı bir bölgesel azalma gözlemlendi: kontrol sağ alt lob (RLL1) dokusunda ortalama ekspresyon 10.87 iken, buna karşılık gelen ARDS nekrotik nişinde bu değer 0.38’e düştü. Konsolide bölgelerdeki ECM transkriptlerinin bu yaygın transkripsiyonel azalması, dolaşımdaki yüksek ECM protein seviyeleriyle bir arada değerlendirildiğinde, ECM’in önceden var olan alveolar iskeletlerden pasif olarak salınması hipoteziyle uyumludur; ancak transkript bolluğu, protein bolluğu, bozunma, vasküler geçirgenlik ve temizlenme ayrı biyolojik düzeyler olduğundan, bu hipotez doğrudan doku ve BALF protein ölçümleriyle doğrulanmalıdır.
Çok loblu uzamsal yapıdan yararlanılarak, modül dağılımında topografik bir farklılık gözlemlendi (Şekil 4B; Ek Tablo S8). Sağ üst lob (RUL), hem akut yırtılma modülü (hasarlı nişlerde ortalama = 1.61) hem de fibrotik kısıtlama modülü (ortalama = 4.38) için en yüksek ekspresyon yükünü sergilerken, sağ alt lob 1 (RLL1) yüksek oranda yaygın bir fibrotik kısıtlama imzası (ARDS fibrotik nişlerinde sıfır olmayan noktaların %72.59’u) ve buna kıyasla daha zayıf akut yırtılma sinyalleri gösterdi. Bu dış hastaya ait eşleşmiş bölgesel BT, transpulmoner basınç veya ventilasyon ölçümleri mevcut olmadığından, bu bölgelerin maruz kaldığı mekanik stres belirlenememektedir; bu nedenle bu topografik örüntü, bağımlı olmayan akciğerde aşırı gerilim baskın hasar ve bağımlı akciğerde konsolidasyon baskın hasar için tanı koyucu olmaktan ziyade, uyumlu olarak sunulmaktadır.
İn situ görselleştirme, bu uzamsal ikiliği doku mikroarkitektürü düzeyinde doğruladı (Şekil 4C, D). H&E boyamasında hiperinflasyon örüntüsü gösteren bölgelerde (genişlemiş hava boşlukları ve incelmiş alveolar duvarlar), bağımlı olmayan loblarda, gerilmiş görünen alveolar septumlar boyunca FN1+FGL2 sinyalinin fokal olarak zenginleştiği gözlemlendi. Bağımlı loblarda, hava boşluklarının tamamen kapandığı yoğun konsolidasyon gösteren bölgelerde — morfolojik olarak atelektazi ile uyumlu — ECM yırtılma sinyali yerine güçlü ve yaygın CCL18 ekspresyonu görüldü. Bu nişlerin mekanik fenotipleri doğrudan ölçülmediği için anatomik konum ve morfolojiden çıkarıldığından, bu in situ örüntüler hipotez oluşturucu niteliktedir: bunlar, iki mekanik olarak farklı bölgesel hasar süreciyle uyumludur — ECM salınım sinyali için aşırı gerilim baskın hasar ve profibrotik makrofaj sinyali için konsolidasyon/atelektazi baskın hasar — ve yüksek MP’li plazma proteomunda iki modülün farklı şekilde yükselmesi için biyolojik bir makuliyet sağlamaktadır.
Tartışma
Bu kanıt-olması-istemek çalışmasında, yüksek MP’li ventilasyon altında yükselen dolaşımdaki proteinlerin ARDS’de uzamsal olarak farklı bölgesel hasar mekanizmalarını yansıtıp yansıtmadığını incelemek için solunum mekaniği, nicel göğüs BT’si ve eşleşmiş çoklu omik profilleme entegre edildi. Üç ana bulgu ortaya çıktı. Birincisi, statik solunum sistemi kompliyansı, SOFA skoru ve CRP’ye göre ayarlama yapıldıktan sonra, MP bağımsız olarak makroskopik havalandırma kaybıyla — özellikle daha fazla zayıf havalandırılan ve havalandırılmayan akciğer fraksiyonlarıyla — ilişkilendirildi; bu ilişki aynı modellerde sürükleyici basınç için tekrarlanmadı. MP daha önce klinik sonuçlarla ve genel olarak radyolojik şiddetle ilişkilendirilmiş olsa da, temel akciğer mekaniği hesaba katıldıktan sonra spesifik BT havalandırma kompartmanlarıyla olan bağımsız nicel ilişkisi doğrudan karakterize edilmemiştir. İkincisi, keşif niteliğindeki MP ile ilişkili aday özellikler, metabolik veya periferik transkriptomik değişikliklerden ziyade yapısal ve profibrotik plazma proteinleri — başlıca FN1, FGL2 ve CCL18 — tarafından domine edildi; bu örüntü, tek tip sistemik immün aktivasyonla uyumsuzdur. Üçüncüsü, bağımsız tek hücreli ve uzamsal transkriptomik analizler, bu proteinlerin ortak bir periferik inflamatuar kaynaktan ziyade uzamsal olarak farklı akciğer hasar nişlerinden — sırasıyla aşırı gerilmiş ve atelektatik bölgelerden — kaynaklandığıyla tutarlıydı.
MP’nin yorumlanmasındaki temel zorluklardan biri ters nedensellik riskidir: Yüksek MP’nin akciğer hasarına aktif olarak katkıda bulunup bulunmadığı ya da yalnızca doğası gereği sert ve ciddi şekilde hasar görmüş bir akciğeri havalandırmak için gereken daha yüksek solunum yolu basınçlarını yansıtıp yansıtmadığı (Wu ve diğerleri, 2025). Bu ayrım önemsiz değildir; çünkü MP matematiksel ve fizyolojik olarak solunum sistemi kompliyansıyla iç içedir ve önceki çalışmalar, mutlak MP’den ziyade kompliyansa göre normalize edilmiş MP’nin sonuçlarla en yakından ilişkili olduğunu göstermiştir (Coppola ve diğerleri, 2020). Analizimiz bu karıştırıcı etkiyi doğrudan ele almak üzere tasarlanmıştır. Statik solunum sistemi kompliyansı, SOFA skoru ve CRP için düzeltme yapıldıktan sonra MP, hem zayıf havalandırılan hem de havalandırılmayan akciğer fraksiyonlarıyla bağımsız olarak ilişkili kalmıştır; buna karşılık sürüş basıncı aynı modellerde anlamlı bir bağımsız ilişki göstermemiştir. Bu ayrım, yüksek MP ile birlikte görülen makroskopik havalandırma kaybının yalnızca azalmış bazal kompliyansın bir epifenomeni olmadığını ve ventilasyonel enerji iletim hızının —sürüş basıncının yakaladığı tek nefeslik stresten öte— bölgesel akciğer hasarına katkıda bulunabileceğiyle tutarlıdır. Bununla birlikte, bu büyüklükteki gözlemsel bir kohortun nedensellik kuramayacağını vurgulamak isteriz. Ayrıca, statik kompliyansın gruplar arasında genel düzeyde anlamlı bir fark göstermemesine rağmen, bireysel kompliyans farklılıklarının MP–CT ilişkisinin olası bir karıştırıcısı olabileceğini belirtmek gerekir; bu nedenle regresyon modellerine bir kovaryant olarak dahil edilmesi, grup düzeyindeki bir farkı düzeltmekten ziyade bu bireysel değişkenliği kontrol etmeyi amaçlamıştır. Kalan karıştırıcılık olasılığı göz ardı edilemez.
Yüksek MP proteomik imzasının dikkat çekici bir özelliği, biotraumatik çerçevenin vurguladığı klasik pro-inflamatuar sitokinlerden ziyade yapısal matris ve makrofajla ilişkili proteinlerin baskın olmasıdır. Üç öncü proteinin bilinen biyolojik rolleri bu gözlem için tutarlı bir yorum bağlamı sunsa da, yerleşik fonksiyonlarının büyük ölçüde akut mekanik hasardan ziyade kronik fibrozis yapan akciğer hastalıklarından kaynaklandığını belirtmek önemlidir. FN1, akciğer interstisyel ve subendotelyal dış hücre matrisinin temel yapısal glikoproteinidir; burada hücre–matris adezyonunu sağlar ve alveolar iskeletin mekanik bütünlüğüne katkıda bulunur (Kulkarni ve diğerleri, 2016; Burgess ve diğerleri, 2024). Fibronectin fibrilleri mekanik gerilim altında uzama ve konformasyonel açılmaya uğrar (Smith ve diğerleri, 2007) ve fibronectin, fibrotik akciğer yeniden yapılanmasında düzensizleşmiş geçici matrisin bilinen bir bileşenidir (Ito ve diğerleri, 2019; Burgess ve diğerleri, 2024). Bu özellikler birlikte, plazmada görülmesinin alveolar ECM’nin fiziksel olarak bozulmasının olası bir göstergesi olduğunu gösterir; ancak in situ açılma tek başına dolaşıma salınımını kanıtlamaz. FGL2, aktive olmuş makrofajlar ve mikrovdasküler endotel hücreleri tarafından eksprese edilen fibrinogen-ilişkili süperailenin bir üyesidir; membran bağlı formu doğrudan protrombinaz aktivitesine sahipken, çözünür formu immünoregülatör etkiler gösterir (Wang ve diğerleri, 2024). FGL2, inflamatuar koşullar altında mikrovdasküler endotelde (Ye ve diğerleri, 2014) ve kronik akciğer hastalığında alveolar makrofajlarda (Liu ve diğerleri, 2010) yukarı regüle olur; bu da onu mikrovdasküler hasar, koagülasyon ve immün regülasyonun kesişim noktasına yerleştirir. CCL18, ağırlıklı olarak alternatif olarak aktive olmuş M2 makrofajlar tarafından üretilen bir kemokin olup, fibrotik akciğer yeniden yapılanmasının iyi bilinen bir aracı ve biyobelirtecidir: Alveolar makrofajlar tarafından üretimi kolajen maruziyetiyle indüklenir (Prasse ve diğerleri, 2006) ve dolaşımdaki CCL18 seviyeleri fibrozis yapan interstisyel akciğer hastalığında hastalık aktivitesini ve ilerlemesini yansıtır (Zanatta ve diğerleri, 2023; Ghanbar ve diğerleri, 2026). Bir ECM yapısal proteininin (FN1), bir mikrovdasküler koagülasyon–immün aracının (FGL2) ve profibrotik bir makrofaj kemokininin (CCL18) eş zamanlı olarak yükselmesi, biyolojik olarak yalnızca genel sitokin kaynaklı inflamasyondan ziyade, birleşik yapısal bozulma ve erken profibrotik aktivasyonla tutarlıdır. Bu yorum çıkarımsal nitelikte kalmaktadır, çünkü çalışmamız bu proteinlerin doku kökenini doğrudan ölçmemiştir; ancak aşağıda açıklanan tek hücreli ve uzamsal analizlerle desteklenmektedir. Çoklu-omik entegrasyonu plazma proteomik, metabolomik ve PBMC transkriptomik katmanlarını içerse de, yüksek ve düşük MP ventilasyonunu ayıran imza neredeyse tamamen proteomik bloktan kaynaklanmıştır; metabolomik ve transkriptomik bloklar ayırt edici eksende ihmal edilebilir yükler eklemiş ve tutarlı bir biyolojik örüntü ortaya koymamıştır (Ek Tablo S3). Bu nedenle, sonraki hücresel ve uzamsal doğrulamayı protein modüllerine odakladık.
Tek hücreli transkriptomik yeniden analiz, bu sinyallerin olası hücresel kaynağını yerelleştirmeye yardımcı olmaktadır. FN1 ve COL18A1, tüm dolaşımdaki immün alt kümelerin %1’inden azında transkribe edilmiştir; bu örüntü aktif immün salgılanmayla bağdaşmaz ve plazmadaki yüksek ECM proteinlerinin PBMC dışı bir kaynaktan geldiğiyle tutarlıdır. Bu kaynağın ağırlıklı olarak pulmoner olup olmadığı bir hipotez olarak kalmaktadır, çünkü diğer hematopoietik olmayan dokular ve vasküler kompartmanlar da katkıda bulunabilir. FGL2 daha karmaşık bir profil sergilemiştir: lenfoid alt kümelerde neredeyse hiç bulunmazken, dolaşımdaki CD14+ monositlerin yaklaşık üçte birinde transkribe edilmiştir. Bu nedenle plazmadaki yükselmesi yalnızca doku sızıntısıyla açıklanamaz ve muhtemelen aktive olmuş dolaşımdaki miyeloid hücreler ile doku kaynaklarının birleşik katkısını yansıtır —bu da FGL2’nin aktive olmuş makrofajlar ve mikrovdasküler endotel tarafından eksprese edildiğine dair yerleşik bulgularla uyumludur (Wang ve diğerleri, 2024). Dolayısıyla FGL2’yi saf bir yapısal salınım sinyali olarak değil, fiziksel mikrovdasküler bozulmaya eşlik eden koagülasyon–immün yanıtın bir belirteci olarak yorumluyoruz. Profibrotik modül için, CCL18 merkezli imza ağırlıklı olarak CD14+ monositlerle ilişkilendirilmiştir; ancak ARDS monositlerindeki modül aktivasyon skoru, sepsis karşılaştırma grubundakinden daha düşüktür. Sepsisin kendisi yoğun sistemik miyeloid aktivasyon durumu olduğu, donör düzeyindeki karşılaştırmanın yalnızca 3’e karşı 4 donöre dayandığı ve dolayısıyla gücü yetersiz olduğu ve —en önemlisi— bu dış veri setinin yüksek MP’li ARDS ile düşük MP’li ARDS’yi değil, ARDS ile sepsisi karşılaştırdığı göz önüne alındığında, bu karşılaştırma CCL18’in yüksek MP durumundaki kaynağını doğrudan test edemez ve doğrudan kaynak takibi olarak yorumlanmamalıdır; bu karşılaştırma yalnızca ağır sepsise kıyasla genel monosit aktivasyonuna karşı bir argüman sunar ve periferik bir monositik katkı göz ardı edilemez. Bu nedenle, ağırlıklı olarak pulmoner bir kökeni yalnızca bir hipotez olarak sunuyoruz; bu, fibrozis yapan akciğer hastalığında bildirilen CCL18’in ağırlıklı olarak pulmoner ve makrofaj kaynaklı ekspresyonu ile tutarlıdır (Papazoglou ve diğerleri, 2022; Zanatta ve diğerleri, 2023).
Uzamsal transkriptomik analiz, bölgesel olarak kompartmanize bir model için keşif düzeyinde in situ destek sağlamaktadır. Dış çok loblu veri setinde, ECM yapısal modülü hiperinflasyon örüntüsü gösteren bölgelerde yerleşmiş ve burada gerilmiş görünen alveolar septumlar boyunca zenginleşmiştir; buna karşılık CCL18 baskın profibrotik modül yoğun konsolide bölgelerde yerleşmiştir. Bu uzamsal ayrım, ventilatör kaynaklı akciğer hasarının klasik topografyasıyla uyumludur: burada bağımlı olmayan bölgeler aşırı gerilmeye (volutrauma), bağımlı bölgeler ise tekrarlayan çökme ve yeniden açılmaya (atelectrauma) yatkındır (Bates ve Smith, 2018). Özellikle, konsolide bölgelerde ECM transkripsiyonu belirgin şekilde azalmıştır, oysa dolaşımdaki ECM proteinleri sistemik olarak yüksektir. Transkripsiyon ve protein bolluğu farklı biyolojik seviyeler olduğundan —ve ayrıca bozulma, vasküler permeabilite ve temizlenme tarafından da şekillendirildiğinden— bu görünür ayrım, mevcut matristen pasif ECM salınımı hipoteziyle uyumludur, ancak bunu kanıtlamaz; bu durum doğrudan doku ve BALF protein ölçümleri gerektirecektir. Bu gözlemler hipotez oluşturma niteliğindedir: atipik bir klinik seyir gösteren tek bir dış örnekten türemişlerdir ve eşleşmiş hasta dokularında doğrulanmaları gerekmektedir.
Plazma FN1 ve CCL18’in nihayetinde birbirini tamamlayan ve bölgesel farklılıkları yansıtan belirteçler olarak hizmet edip edemeyeceği —aşırı gerilimle ilişkili matris bozulmasını yansıtan FN1 baskın bir profil ve ateletrauma bağlı profibrotik aktivasyonu yansıtan artan bir CCL18 profili— gelecekte test edilmesi gereken bir hipotezdir (Pelosi ve diğerleri, 2021). Mevcut veriler ne bu süreçlerden herhangi biri için tanısal özgüllük ne de mevcut ventilatör yönetimine uygulama için bir temel sağlamaktadır; bu konsepti değerlendirmek için prospektif müdahaleli ve uzun dönemli çalışmalar gerekecektir.
Bu çalışmanın birkaç önemli sınırlaması bulunmaktadır. Birincisi, tam eşleştirilmiş multi-omics alt kohortu küçüktü (n = 20; yüksek-MP n = 7) ve entegratif modelin öngörücü ayırt ediciliği yetersizdi (blok AUROC 0.55–0.62); bu nedenle model yalnızca özellik seçimi için kullanıldı, sınıflandırma için değil. Dolayısıyla burada vurgulanan proteinler, doğrulanmış biyobelirteçler olarak değil, bağımsız doğrulama gerektiren veri odaklı adaylar olarak kabul edilmelidir. İkincisi, denetimli özellik seçimi ve imza tanımlaması aynı küçük kohortta gerçekleştirildiğinden, seçilen özellikler seçim optimizmi ve aşırı uyum riski taşımaktadır ve bağımsız bir doğrulama kohortu mevcut değildi. Üçüncüsü, hücresel ve uzamsal analizler, kendi kohortumuzla eşleştirilmiş dokular yerine bağımsız, halka açık harici veri kümelerine dayanmaktadır: PBMC tek hücreli veri kümesi ARDS’yi sepsis ile karşılaştırmakta ve mekanik güç stratifikasyonuna göre ayrılmış ARDS örnekleri içermemektedir; uzamsal veri kümesi ise atipik bir klinik seyir gösteren tek bir hastadan elde edilmiştir. Bu nedenle, bu harici örnekler ile plazma biyobelirteç kohortumuz arasında doğrudan bir biyolojik bağ kurulamaz; bu analizler dolayısıyla kohort düzeyinde doğrulama yerine biyolojik bağlam sağlamaktadır. Dördüncüsü, eşleştirilmiş bronkoalveolar lavaj sıvısı (BALF) proteomik veya tek hücreli profilleme eksikliği nedeniyle, alveol-plazma protein gradyanını doğrudan ölçemedik veya pasif olarak salınan matris kalıntılarını yerel olarak salgılanan mediatörlerden kesin olarak ayıramadık. Son olarak, gözlemsel, tek merkezli tasarım ve mütevazı örneklem büyüklüğü, nedensel çıkarımları engellemekte ve kalıcı karıştırıcı etkenlerin varlığını mümkün kılmaktadır. Özellikle, yüksek mekanik güç, zaten hasar görmüş ve sertleşmiş bir akciğeri havalandırmak için gereken daha yüksek hava yolu basınçlarını yansıtıyor olabilir; statik kompliyans için yapılan düzeltme bu ters nedensellik yolunu zayıflatmakla birlikte tamamen ortadan kaldıramamaktadır. Burada ortaya konan hipotezleri test etmek için eşleştirilmiş BALF ve plazma örneklemesini içeren prospektif çalışmalar, daha büyük çok merkezli kohortlar ve ventilatör ayarları boyunca uzun dönemli ölçümler gerekecektir.
Sonuç
Bu pilot multi-omics çalışmasında, başlangıçtaki kompliyans ve hastalık şiddeti için düzeltme yapıldıktan sonra, daha yüksek mekanik gücün ARDS’de daha büyük makroskopik akciğer havalandırma kaybıyla bağımsız olarak ilişkili olduğu bulundu. Yüksek-MP durumunun sistemik proteomik imzası, yapısal matris ve profibrotik proteinler —FN1, FGL2 ve CCL18— ile karakterize edildi; tek hücreli ve uzamsal analizler ise bu proteinleri keşif düzeyinde, genelleştirilmiş periferik inflamasyondan ziyade uzamsal olarak farklı bölgesel hasar nişleriyle ilişkilendirdi. Bu bulgular, bölgesel mekanik kuvvetlerin nasıl farklı sistemik protein imzaları oluşturabileceğini anlamak için hipotez üreten moleküler bir çerçeve sunmakta ve kişiselleştirilmiş mekanik ventilasyon için biyobelirteç rehberliğindeki gelecekteki yaklaşımlar için ön hazırlık yapmaktadır.
Beyanlar
Veri erişilebilirliği beyanı
Bu çalışmada sunulan veri kümeleri çevrimiçi depolarda bulunabilir. Depo/depoların adları ve erişim numarası/numaraları makalenin/Ek Materyali bölümünde yer almaktadır.
Etik beyanı
İnsanları içeren çalışmalar Qingdao Belediye Hastanesi Kurumsal İnceleme Kurulu (Etik Komitesi) tarafından onaylanmıştır. Çalışmalar yerel mevzuata ve kurumsal gerekliliklere uygun olarak yürütülmüştür. Katılımcılar bu çalışmaya katılmak için yazılı bilgilendirilmiş onamlarını vermişlerdir. Bu makalede yer alan potansiyel olarak tanımlanabilir görüntülerin veya verilerin yayımlanması için bireylerden/bireylerden yazılı bilgilendirilmiş onam alınmıştır.
Yazar katkıları
YW: Araştırma, Yazım – inceleme ve düzenleme, Fon sağlama, Yazım – orijinal taslak, Formal analiz, Proje yönetimi, Denetim. HM: Yazım – inceleme ve düzenleme, Formal analiz, Araştırma, Yazım – orijinal taslak. DH: Veri kürasyonu, Proje yönetimi, Yazım – inceleme ve düzenleme, Yazım – orijinal taslak. WX: Formal analiz, Yazım – inceleme ve düzenleme, Araştırma, Yazım – orijinal taslak. YQ: Denetim, Veri kürasyonu, Araştırma, Metodoloji, Yazım – inceleme ve düzenleme, Yazım – orijinal taslak, Fon sağlama, Doğrulama, Formal analiz.
Çıkar çatışması
Yazar/yazarlar, bu çalışmanın potansiyel bir çıkar çatışması olarak yorumlanabilecek herhangi bir ticari veya finansal ilişki olmaksızın yürütüldüğünü beyan etmiştir.
Üretken yapay zeka beyanı
Yazar/yazarlar, bu makalenin oluşturulmasında üretken yapay zekanın kullanıldığını beyan etmiştir. Bu makalenin hazırlanması sırasında yalnızca dil düzenleme ve düzeltme (dilbilgisi, ifade ve netlik) amacıyla kullanılmıştır. Hiçbir veri, analiz, sonuç, şekil veya bilimsel sonuç yapay zeka tarafından üretilmemiştir. Yapay zeka destekli tüm düzenlemeler yazarlar tarafından incelenmiş, doğrulanmış ve onaylanmıştır; yazarlar nihai içeriğin bütünlüğü ve doğruluğu için tam sorumluluğu üstlenmektedir.
Bu makaledeki şekillerin yanında sunulan herhangi bir alternatif metin (alt metin), Frontiers tarafından yapay zeka desteğiyle oluşturulmuştur ve doğruluğu sağlamak için makul çabalar gösterilmiştir; yazarlar tarafından mümkün olduğunda inceleme de yapılmıştır. Herhangi bir sorun tespit ederseniz lütfen bizimle iletişime geçin.
Yayıncının notu
Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve yazarların bağlı olduğu kuruluşların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisi tarafından yapılabilecek herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya onaylanmaz.
Ek materyal
Bu makalenin Ek Materyali çevrimiçi olarak şu adreste bulunabilir: https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fphys.2026.1942053/full#supplementary-material
Kısaltmalar
ARDS, akut solunum sıkıntısı sendromu; MP, mekanik güç; VILI, ventilatör kaynaklı akciğer hasarı; PBMC, periferik kan mononükleer hücresi; DIA, veriden bağımsız kazanım proteomik; ROI, oluşturulan ilgi bölgeleri; DIABLO, Gizli Bileşenler Kullanarak Biyobelirteç Keşfi için Veri Entegrasyon Analizi; ECM, hücre dışı matris; FN1, Fibronectin 1; FGL2, Fibrinogen-benzeri protein 2; CCL18, C-C motif kemokin ligandı 18.
Özet
Anahtar kelimeler
akut solunum sıkıntısı sendromu, CCL18, fibronectin-1, mekanik güç, multi-omics, kantitatif bilgisayarlı tomografi, uzamsal transkriptomik, ventilatör kaynaklı akciğer hasarı
Atıf
Wang Y, Meng H, Hu D, Xie W ve Qu Y (2026) Plazma fibronectin-1 ve CCL18, ARDS’de mekanik olarak farklı bölgesel akciğer hasarının aday belirteçleri olarak: keşifsel multi-omics profilleme ile prospektif fizyolojik kohort çalışması. Front. Physiol. 17:1942053. doi: 10.3389/fphys.2026.1942053
Alındı
19 Temmuz 2026
Değiştirildi
10 Ekim 2026
Kabul edildi
26 Ekim 2026
Yayınlandı
16 Kasım 2026
Cilt
17 – 2026
Jonathan Kurche, VA Eastern Colorado Health Care System, Amerika Birleşik Devletleri
Narasaiah Kolliputi, Güney Florida Üniversitesi, Amerika Birleşik Devletleri
Tamer A. Addissouky, Menoufia Üniversitesi, Mısır
© 2026 Wang, Meng, Hu, Xie ve Qu.
Bu, Creative Commons Atıf Lisansı (CC BY) şartları altında dağıtılan açık erişimli bir makaledir. Orijinal yazarların ve telif hakkı sahiplerinin belirtilmesi ve bu dergideki orijinal yayına kabul edilen akademik uygulamalara uygun olarak atıfta bulunulması koşuluyla, diğer platformlarda kullanımı, dağıtımı veya çoğaltılması mümkündür. Bu şartlara uymayan hiçbir kullanım, dağıtım veya çoğaltma iznli değildir.
*Yazışma: Yan Qu, qyqdsl@163.com
Sorumluluk Reddi Beyanı
Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve yazarların bağlı olduğu kuruluşların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisi tarafından yapılabilecek herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya onaylanmaz.

