Özet
Arka Plan:
Meme kanseri hastalarından tedavi ve destekleyici bakım kararlarına giderek daha fazla katılmaları bekleniyor; ancak kanıta dayalı tıbbi bilgileri anlamak genellikle zor olabiliyor. Basit dil özetleri (PLS’ler), sistematik inceleme bulgularının erişilebilirliğini artırmayı amaçlasa da hastalar için faydaları değişkenlik gösteriyor. Yapay zeka (YZ) tarafından oluşturulan özetler, karmaşık sağlık bilgilerini basitleştirirken temel mesajları koruyabilir.
Amaç:
YZ tarafından oluşturulan PLS’leri, hastaların açıklanan müdahaleleri uygulama niyetleri, anlama düzeyleri, algılanan güvenilirlikleri, netlikleri ve davranış değişikliği kararlarına duydukları güven açısından orijinal Cochrane PLS’leriyle karşılaştırmak.
Yöntemler:
Ekim 2025 ile Şubat 2026 arasında Hırvatistan’daki Split Üniversite Hastanesi Onkoloji Bölümü’nde metastatik olmayan meme kanseri olan hastalar arasında randomize, çift kör bir çalışma yürütüldü. Katılımcılar, adjuvan tedavi sırasında egzersiz ve metastatik olmayan meme kanseri hastaları için psikolojik müdahaleler olmak üzere iki destekleyici onkoloji konusuyla ilgili olarak ya YZ tarafından oluşturulan Hırvatça PLS’leri ya da orijinal Hırvatça Cochrane PLS’lerini alacak şekilde rastgele atandı. YZ özetlerini oluşturmak için Chat generative pre-trained transformer (ChatGPT)-4o kullanıldı. Birincil sonuç, görsel analog skala (0–100) kullanılarak ölçülen müdahaleleri uygulama niyetiydi. İkincil sonuçlar arasında anlama, güvenilirlik, netlik ve karar verme sürecine duyulan güven yer aldı. Her katılımcının her iki konuyu da değerlendirmesi nedeniyle, birincil analizde katılımcı rastgele kesme etkisi, özet grubu, konu ve grup-konu etkileşimi ise sabit etkiler olarak dahil edilen doğrusal karışık etki modelleri kullanıldı. Katılımcı düzeyindeki ortalama sonuçlar duyarlılık analizlerinde incelendi. Keşifsel post-hoc eşdeğerlik analizlerinde iki tek yönlü test uygulandı.
Bulgular:
Örnekleme 133 katılımcı dahil edildi: 67’si orijinal özet grubunda, 66’sı ise YZ tarafından oluşturulan özet grubundaydı. Birincil tekrarlanan ölçümler analizinde, gruplar arasında birincil veya ikincil sonuçlarda istatistiksel olarak anlamlı genel bir fark saptanmadı. Ancak, özet türü ile sonuçlar arasındaki ilişki, anlama, davranış değişikliği niyeti ve karar verme güveni konularında konuya göre farklılık gösterdi. Konuya özgü analizlerde, psikolojik müdahaleye ilişkin YZ tarafından oluşturulan özet için karar verme güveni, orijinal özetle karşılaştırıldığında anlamlı derecede daha yüksekti. Post-hoc eşdeğerlik analizleri birincil sonuç, anlama, güvenilirlik ve netlik için eşdeğerliği desteklerken, karar verme güveni için desteklemedi.
Sonuç:
YZ tarafından oluşturulan özetler, uzman incelemesi ve kalite kontrolü ile birleştirildiğinde, hastalara yönelik bilgi üretmek için yardımcı bir araç olabilir. Daha uzun süreli davranışsal sonuçları içeren ek çalışmalara ihtiyaç vardır.
Klinik deneme kaydı:
https://clinicaltrials.gov/, tanımlayıcı: NCT07140107.
1 Giriş
Kanser hastalarından tedavi, destekleyici bakım, rehabilitasyon ve sağkalım kararlarına giderek daha aktif olarak katılmaları bekleniyor (Oprea ve diğerleri, 2023; Tamirisa ve diğerleri, 2017). Meme kanseri bakımında bu durum özellikle önemlidir, çünkü meme kanseri en yaygın kanser türlerinden biridir ve hayatta kalma oranları, özellikle metastatik olmayan meme kanserinde nispeten yüksektir (Bray ve diğerleri, 2024; Moore, 2020; Nardin ve diğerleri, 2020). Bu nedenle, hastaların sistemik tedavi, yan etkiler, yaşam kalitesi ve uzun vadeli iyileşme ile ilgili karmaşık bilgileri anlamalarının ne kadar kritik olduğu daha da vurgulanmaktadır (Moore, 2020). Kanıta dayalı bilgiler bilinçli karar verme sürecini destekleyebilir, ancak bilimsel literatürde ve sistematik incelemelerde kullanılan dil genellikle hastalar için anlaşılması zor olabilir (Rooney ve diğerleri, 2021; Vargas ve diğerleri, 2014; Friedman ve diğerleri, 2004; Šuto ve diğerleri, 2023).
Cochrane sistematik incelemeleri, sentezlenmiş sağlık bilgileri için önemli bir kaynak olarak kabul edilir (Šuto ve diğerleri, 2023). Bu bilgileri daha erişilebilir kılmak için Cochrane incelemeleri, temel bulguları uzman olmayan okuyuculara iletmek amacıyla tasarlanmış basit dil özetleri (PLS’ler) içerir (Langendam ve diğerleri, 2013; Kadic ve diğerleri, 2016). İdeal olarak PLS’ler; sağlık sorusunu, müdahaleyi, ana bulguları, faydaları ve zararları ile kanıtın kesinliğini hastaların ve genel halkın anlayabileceği bir dilde açıklamalıdır (Langendam ve diğerleri, 2013; Kadic ve diğerleri, 2016; Stoll ve diğerleri, 2022). Ancak önceki çalışmalar, PLS’lerin her zaman bu hedefleri karşılamadığını göstermiştir (Šuto ve diğerleri, 2023; Kadic ve diğerleri, 2016; Banić ve diğerleri, 2022). Cochrane onkoloji PLS’lerinin önceki bir dilbilimsel analizi, birçok özetin okunabilirliğinin düşük olduğunu ve müdahale etkilerine ilişkin sonuçların genellikle belirsiz olduğunu ortaya koymuştur (Šuto ve diğerleri, 2023). Bu durum, hastaların tedavi seçeneklerini ve destekleyici müdahaleleri anlamak için bu tür özetleri kullanabileceği onkolojide sorun teşkil etmektedir (Leydon ve diğerleri, 2000; Tariman ve diğerleri, 2014).
Yapay zeka (YZ) alanında, Chat generative pre-trained transformer (ChatGPT) gibi büyük dil modelleri (LLM’ler), karmaşık tıbbi bilgileri basitleştirmek için yeni bir yol sunabilir (Sallam ve diğerleri, 2023; Dahmen ve diğerleri, 2023; Šuto Pavičić ve diğerleri, 2025). Potansiyel değerleri, teknik bilimsel metinleri daha kısa, daha yapılandırılmış ve potansiyel olarak daha okunabilir özetlere dönüştürme yeteneklerinde yatmaktadır (Šuto Pavičić ve diğerleri, 2025; Cascella ve diğerleri, 2023). Cochrane onkoloji incelemeleri üzerine yapılan önceki bir kesitsel çalışmada, ChatGPT tarafından oluşturulan PLS’lerin, kaynak özetlerin ana mesajını ve doğru bilgilerini korurken çeşitli dilbilimsel ve okunabilirlik özelliklerini iyileştirdiği gösterilmiştir (Šuto Pavičić ve diğerleri, 2025). Ancak bir basit dil özetinin faydası, hastaların bilgiyi anlayıp anlamamasıyla sınırlı değildir; aynı zamanda bu bilginin ne kadar net ve güvenilir algılandığı, kendi bakımlarına uygulanabilir olup olmadığı ve kanıta dayalı önerileri ne ölçüde uygulamaya istekli olduklarıyla da ilgilidir. Bu nedenle, gerçek hastaları içeren ampirik çalışmalara ihtiyaç vardır. Metastatik olmayan meme kanseri hastaları, destekleyici bakım bilgilerine ilişkin basit dil özetlerinin değerlendirilmesi için özellikle ilgili bir popülasyonu temsil etmektedir. Bu hastalar genellikle cerrahi, kemoterapi, radyoterapi, anti-HER2 tedavisi, immünoterapi ve endokrin tedaviyi içeren çok modlu bir tedavi alırlar (Trayes ve Cokenakes, 2021; Wang ve Wu, 2023) ve tedaviyle ilişkili semptomları, psikolojik sıkıntıyı, yorgunluğu ve iyileşme sürecini yönetirken aynı zamanda destekleyici bakım ve sağkalım kararları da vermek zorundadırlar (Bécourt ve diğerleri, 2025; Khajoei ve diğerleri, 2023). Egzersiz ve psikolojik müdahaleler bu bağlamda özellikle önemlidir, çünkü bunlar hastanın aktif katılımını gerektiren, davranışa dayalı müdahalelerdir ve uygulanmaları için anlayış, motivasyon ve güven gerektirir (An ve Kim, 2025; Legault ve diğerleri, 2025).
Bu çalışma, bu gerekçeyi ve önceki kanıtları genişleterek, YZ tarafından oluşturulan PLS’lerin klinik bir hasta popülasyonunda orijinal Cochrane PLS’lerinden farklı olup olmadığını doğrudan test etmektedir. Metastatik olmayan meme kanseri hastalarına odaklandık ve destekleyici onkoloji bakımıyla ilgili iki konuyu seçtik: adjuvan tedavi sırasında egzersiz ve metastatik olmayan meme kanseri için psikolojik müdahaleler. Bu çalışmanın birincil amacı, YZ tarafından oluşturulan ve orijinal PLS’lerin, özetlerde açıklanan müdahaleleri başlatma niyetleri üzerindeki etkisini karşılaştırmaktı. İkincil amaçlar ise sunulan bilgilerin anlaşılmışlığını, algılanan güvenilirliğini, netliğini ve davranış değişikliği kararına duyulan güveni karşılaştırmaktı.
2 Materyaller ve yöntemler
2.1 Çalışma tasarımı ve veri kaynakları
Orijinal Cochrane PLS’leri ile yapay zeka tarafından oluşturulan PLS’leri karşılaştıran randomize ve çift kör bir çalışma yürüttük. Katılımcılar iki gruptan birine rastgele atandı: yapay zeka tarafından oluşturulan PLS’leri alan bir müdahale grubu ve orijinal Cochrane PLS’lerini alan bir kontrol grubu. Her iki grup da aynı iki kanıta dayalı konuyu ele alan özetleri okudu. Dahil edilen iki özet, “Metastatik olmayan meme kanseri olan kadınlar için psikolojik müdahaleler” (Jassim ve diğerleri, 2023) ve “Meme kanseri için adjuvan tedavi alan kadınlar için egzersiz” (Furmaniak ve diğerleri, 2016) başlıklarındaydı. Bu iki çalışmayı seçmemizin nedeni, özetler için belirlediğimiz kriterleri karşılamalarıydı: (1) hastaların metastatik olmayan meme kanseri olması, (2) PLS’nin Hırvatça çevirisinin bulunması, (3) son 10 yıl içinde yayınlanmış olmaları ve (4) müdahalelerin dahil edilen herhangi bir hasta tarafından uygulanabilmesi. Çalışma, Hırvatistan’daki Split Üniversite Hastanesi Onkoloji ve Radyoterapi Bölümü’nde gerçekleştirildi. Katılımcıların seçimi, 1 Ekim 2025 ile 1 Şubat 2026 tarihleri arasında rutin onkoloji kontrollerine katılan hastalar arasından yapıldı. Çalışma yalnızca yazılı materyallerin okunmasını ve bir anketin doldurulmasını içerdiğinden, non-invaziv ve düşük riskliydi. Katılım gönüllü ve anonimdi. Her katılımcı, içinde orijinal veya yapay zeka tarafından oluşturulan PLS’den birini içeren mühürlü bir zarf aldı ve anonimliği sağlamak amacıyla doldurduktan sonra zarfı tekrar mühürledi. Zaman sınırı yoktu ve cep telefonlarının kullanılması yasaklandı.
2.2 PLS’lerin ChatGPT ile Oluşturulması
Abonelik tabanlı bir sohbet robotu olan ChatGPT’nin 4. sürümünü (OpenAI, https://chat.openai.com/) kullandık. PLS’leri oluşturmadan önce ChatGPT’ye SMOG endeksinin ne olduğunu açıklamasını istedik. ChatGPT’nin SMOG endeksini yeterince anladığını teyit ettikten sonra PLS’leri oluşturduk. İstemler ve oluşturulan PLS’ler Ek Dosya 1’de mevcuttur.
Ayrıca, basit dil özetlerinin okunabilirliğini Basit Anlaşılmazlık Ölçütü (SMOG) endeksini kullanarak belirledik; ancak bunun için Hırvat sağlık eğitimi materyalleri için geliştirilmiş Hırvatça uyarlanmış SMOG-Cro okunabilirlik formülünü kullandık (Brangan, 2015). Bu formül, bir metni anlamak için gereken eğitim yıl sayısını tahmin eder. Formül, 30 cümlelik bir örneklemde üç veya daha fazla hece içeren kelimelerin sayılmasına dayanır (Brangan, 2015). Egzersizle ilgili incelemenin SMOG endeksi orijinal PLS için 18.17, yapay zeka tarafından oluşturulan PLS için ise 16.71 idi. Psikolojik destekle ilgili incelemenin SMOG endeksi orijinal PLS için 17.18, yapay zeka tarafından oluşturulan PLS için ise 15.29 idi. Yapay zeka tarafından oluşturulan basit dil özetleri, biri egzersizi, diğeri ise psikolojik refahı ele alan iki seçilmiş Cochrane sistematik incelemesinin bilimsel özetlerinden oluşturuldu. Her iki konu için de aynı istem prosedürü kullanıldı. İstem, modele Hırvatça, açık ve erişilebilir bir dil kullanarak ancak kaynak özetin ana sonuçlarını koruyarak hasta odaklı bir basit dil özeti oluşturmasını talimat verdi. İstem ayrıca özetin meme kanseri olan kadınlar için tasarlandığını belirtti.
Özetler, çalışma sırasında mevcut olan abonelik sürümü (Ağustos 2025) aracılığıyla ChatGPT-4o kullanılarak oluşturuldu. Seçici oluşturma yanlılığını azaltmak için, tercih edilen bir sürüm elde edilene kadar çıktılar tekrar tekrar oluşturulmadı. Her konu için, istem talimatlarını takip eden ilk tam çıktı daha fazla inceleme için saklandı.
Hasta anketine dahil edilmeden önce, yapay zeka tarafından oluşturulan özetler araştırma ekibi tarafından incelendi. İnceleme, olgusal doğruluğu, bütünlüğünü, kaynak Cochrane özetleriyle tutarlılığını ve hastalar için dilin uygunluğunu değerlendirdi. Özellikle ekip, özetlerin orijinal incelemenin ana sonuçlarını koruyup korumadığını, müdahaleleri ve sonuçları doğru bir şekilde tanımlayıp tanımlamadığını ve kaynak kanıtların belirsiz olduğu durumlarda desteklenmeyen iddialardan veya aşırı kesin ifadelerden kaçınıp kaçınmadığını kontrol etti. Yapay zeka tarafından oluşturulan özetlerde herhangi bir değişiklik yapılmadı.
Çalışmada kullanılan nihai yapay zeka tarafından oluşturulan özetler ve bunları oluşturmak için kullanılan istemler, şeffaflığı ve tekrarlanabilirliği desteklemek amacıyla Ek Materyallerde sunulmuştur (Ek Dosyalar 1 ve 2).
2.3 Katılımcılar
Uygun katılımcılar, histolojik olarak doğrulanmış metastatik olmayan meme kanseri olan ve şu anda aşağıdaki tedavi modalitelerinden bir veya daha fazlasını alan veya daha önce almış yetişkin kadın hastalardı: neoadjuvan kemoterapi, immünoterapi veya anti-HER2 tedavisi ile veya bunlar olmadan; adjuvan kemoterapi, immünoterapi veya anti-HER2 tedavisi ile veya bunlar olmadan; ve adjuvan radyoterapi, lokal veya lokoregional radyasyon tedavisi dahil. Radyoterapi rejimleri, endike durumlarda 4272 cGy veya 4256 cGy’yi 16 fraksiyonda ve ek olarak 1.200 cGy’yi 4 fraksiyonda içerebiliyordu. Cerrahi tedavi durumu kontrol edilmedi. Hastanın bir tedavi modalitesini alması ile çalışmaya katılımı arasında en fazla 2 hafta geçmişti. Katılımcıların Hırvatça okuyup anlayabilmesi gerekiyordu. Metastatik meme kanseri olan hastalar ve yalnızca hormonal tedavi alan hastalar dışlandı. Minimum yaş 18 idi ve üst yaş sınırı yoktu.
2.4 Örneklem Büyüklüğü
Örneklem büyüklüğü, 0 ila 100 arasında değişen bir görsel analog skala ile ölçülen birincil sonuç olan davranış değiştirme niyetine göre hesaplandı. İki yönlü bir alfa seviyesi olarak 0.05 ve %80 istatistiksel güç (β = 0.20) varsaydık. 0–100 skalamında gruplar arası 10 puanlık bir fark anlamlı kabul edildi ve standart sapma olarak 20 puan varsayıldı. Bu, 0.50’lik standartize bir etki büyüklüğüne karşılık gelir ve orta düzeyde beklenen bir etkiyi gösterir. Orijinal özet ve yapay zeka tarafından oluşturulan özet grupları arasında 1:1 atama oranıyla, MedCalc (Sürüm 23.2.6, MedCalc Software Ltd., Ostend, Belçika) kullanılarak hesaplanan gerekli örneklem büyüklüğü her grup için 64 katılımcı, yani toplamda 128 katılımcı idi. Toplamda 146 katılımcı uygunluk açısından değerlendirildi ve çalışmaya katıldı. Randomizasyon öncesinde hiç kimse dışlanmadı. Hepsi randomize edildi ve 73’ü her gruba atandı. On üç hasta analizden çıkarıldı: bunlardan 4’ü anketlerini tamamlamadı ve geri kalan dokuzunun yanıtları kısmen geçersizdi (çelişkili işaretlemeler veya tek bir yanıtın beklendiği yerlerde çoklu yanıtlar). Nihai analiz 133 katılımcıyı içerdi; bunlardan 67’si orijinal özet grubunda, 66’sı ise yapay zeka tarafından oluşturulan özet grubundaydı.
2.5 Randomizasyon ve Körleme
Katılımcılar, yapay zeka tarafından oluşturulan PLS’leri veya orijinal PLS’leri almak üzere randomize edildi. PLS’ler, çevrimiçi bir yazılım tarafından oluşturulan sırayla düzenlendi. Atama gizliliğini sağlamak için bireysel anketler, sıralı numaralı opak mühürlü zarflara konuldu ve katılımcılara dağıtıldı. Çalışma çift kördü: katılımcılar hangi tür özet aldıkları konusunda bilgilendirilmedi ve zarfları dağıtan çalışma hemşiresi PLS atamasından habersizdi. Sonuç değerlendirmesi de grup ataması açıklanmadan gerçekleştirildi. Her iki PLS sürümü de Hırvatça sunuldu ve aynı iki Cochrane inceleme konusunu kapsadı.
2.6 Müdahaleler
Yapay zeka grubundaki katılımcılar, iki Cochrane sistematik incelemesinin bilimsel özetlerine dayanan yapay zeka tarafından oluşturulan Hırvatça PLS’leri aldılar: biri meme kanseri için adjuvan tedavi sırasında egzersiz üzerine (Furmaniak ve diğerleri, 2016), diğeri ise metastatik olmayan meme kanseri olan kadınlar için psikolojik müdahaleler üzerine (Jassim ve diğerleri, 2023). Kontrol grubundaki katılımcılar ise aynı iki sistematik inceleme için orijinal Hırvatça Cochrane PLS’lerini aldılar. Çalışma hemşiresi, PLS’leri içeren zarfları hastalara Bölümün bekleme odasındayken dağıttı.
2.7 Sonuç ölçütleri
Birincil sonuç, hastanın özetlerde açıklanan müdahaleleri uygulamaya başlama niyetiydi. Davranış değişikliği niyeti birincil sonuç olarak seçildi çünkü özetlerde ele alınan egzersiz ve psikolojik refah konuları hastanın katılımını, motivasyonunu ve kişisel karar verme sürecini içeriyordu. Çalışma yazılı sağlık bilgilerine verilen anlık tepkileri değerlendirdiğinden, öz bildirime dayalı niyet, katılımcıların bilgileri kendi bakımlarında uygulama olasılıklarını yansıtan uygulanabilir ve ilgili kısa vadeli bir sonuç olarak kabul edildi. Bu niyet, atanan PLS’leri okumadan hemen sonra 0 ila 100 arasında değişen bir görsel analog skala kullanılarak ölçüldü; burada 0 “hiç katılmıyorum”u, 100 ise “tamamen katılıyorum”u ifade ediyordu. Davranış değişikliği niyeti, düz dil özetine verilen anlık bir öz bildirim olarak yorumlandı ve sonraki veya gözlemlenen davranış değişikliğinin kanıtı olarak kabul edilmedi.
İkincil sonuçlar anlama, algılanan güvenilirlik, netlik ve davranış değişikliği kararına duyulan güven idi. Anlama düzeyi, PLS’lerde sunulan bilgilere dayanan beş soruluk bir bilgi anketi kullanılarak değerlendirildi. Sorular, müdahalenin faydalarını ve risklerini ve sistematik incelemelerde açıklanan kanıtların kalitesini veya kesinliğini anlama düzeyini ölçüyordu. Anlama skoru 0 ila 5 arasında değişiyordu. Güvenilirlik, netlik ve davranış değişikliği kararına duyulan güven 0–100 skalalarıyla ölçüldü; daha yüksek değerler daha olumlu algıları gösteriyordu.
Tüm sonuçlar, katılımcıların atanan özetleri okumasından hemen sonra değerlendirildi. Özetler ve anlama testleri kağıdın zıt yüzlerine basıldı ve katılımcılara özeti tekrar okumak için geri dönmemeleri talimatı verildi.
2.8 İstatistiksel analiz
İstatistiksel analizler RStudio (sürüm 2026.09.0) (Posit Team, 2026) kullanılarak gerçekleştirildi. Eksik anketleri veya geçersiz yanıtları olan katılımcılar nihai analizden önce çıkarıldı. Nihai analitik örneklem 133 katılımcıyı içeriyordu. Katılımcılar, aldıkları düz dil özetinin türüne göre analiz edildi: orijinal özet veya yapay zeka (YZ) tarafından oluşturulan özet.
Temel özellikler ve sonuç değişkenleri için betimsel istatistikler hesaplandı. Sürekli değişkenler medyan ve interkuartil aralıkları (IQR’ler) ile, kategorik değişkenler ise frekanslar ve yüzdelerle sunuldu. Yaş, eğitim düzeyi ve tedavi durumu da dahil olmak üzere temel özellikler katılımcı düzeyinde özetlendi.
Her katılımcı egzersiz ve psikolojik refah olmak üzere iki düz dil özeti konusunu değerlendirdiği için, aynı katılımcıdan gelen konu düzeyindeki yanıtlar bağımsız olarak ele alınmadı. Bu nedenle birincil analizde, katılımcının rastgele bir kesme olarak dahil edildiği doğrusal karışık etki modelleri kullanıldı. Makale grubu, konu ve grup-konu etkileşimi sabit etkiler olarak dahil edildi. Bu yaklaşım, katılımcı içi korelasyonu hesaba kattı ve YZ tarafından oluşturulan özetler ile orijinal özetler arasındaki farkın konuya göre değişip değişmediğinin değerlendirilmesine olanak sağladı. Model tahminleri, ayarlanmış YZ–Orijinal farkları, %95 güven aralıkları ve p-değerleri olarak raporlandı.
Katılımcı düzeyindeki analizler duyarlılık analizleri olarak gerçekleştirildi. Bu analizlerde, her katılımcının egzersiz ve psikolojik refah skorları ortalaması alınıp her bir sonuç için tek bir katılımcı düzeyinde değer oluşturuldu. Bu ortalamalı sonuçlar, orijinal ve YZ tarafından oluşturulan gruplar arasında iki yönlü Wilcoxon rank-sum testleri kullanılarak karşılaştırıldı ve medyanlar ile IQR’ler olarak raporlandı. Gruplar arası farkların büyüklüğünü ve kesinliğini ölçmek için Hodges–Lehmann medyan farkları ve %95 güven aralıkları hesaplandı.
Araştırma amaçlı post hoc eşdeğerlik analizleri de iki tek yönlü test (TOST) kullanılarak gerçekleştirildi. Eşdeğerlik marjları, orijinal ölçüm skalaları üzerinde 0–5 anlama skoru için ±0.5 puan ve 0–100 derecelendirme skoru sonuçları için ±10 puan olarak tanımlandı. Bu eşdeğerlik analizleri, orijinal çalışma tasarımında önceden belirtilmediği için post hoc ve araştırma amaçlı olarak kabul edildi.
İstatistiksel anlamlılık, iki yönlü bir p-değeri <0.05 olarak tanımlandı. Eşdeğerlik testleri için eşdeğerlik, yalnızca her iki tek yönlü test de önceden belirlenmiş eşdeğerlik marjları içinde α = 0.05 düzeyinde istatistiksel olarak anlamlı olduğunda kabul edildi. RStudio’daki karışık etki analizleri için lme4, lmerTest, emmeans, broom.mixed paketleri; eşdeğerlik analizleri için TOSTER; veri işleme ve tablolar için ise dplyr, tidyr, purrr ve gtsummary paketleri kullanıldı.
2.9 Etik hususlar
Çalışma, Hırvat Bilim Vakfı’nın AM’ye verdiği IP-2025-02-6099 numaralı hibe (Klinik Uygulama ve Araştırmada Kritik Değerlendirmeyi Anlamak—HealthAssess) kapsamında Split Üniversite Hastanesi Etik Komitesi tarafından onaylandı. Fon sağlayıcının çalışmanın konsepti, tasarımı veya yürütülmesinde ya da sonuçların yayınlanması kararında herhangi bir rolü olmadı. Tüm katılımcılar çalışma hakkında bilgi aldı ve katılmadan önce bilgilendirilmiş onam verdi. Katılım gönüllü ve anonimdi.
Çalışma protokolü Split Üniversite Hastanesi Etik Komitesi tarafından onaylandı (Sınıf: 520-03/25-01/210; Referans No.: 2181-147/01-06/LJ.Z.-25-02; 29 Temmuz 2025). Tüm çalışma verileri tamamen anonimleştirilmiş bir şekilde toplanıp analiz edildi.
3 Sonuçlar
Nihai analize toplam 133 katılımcı dahil edildi; bunlardan 66’sı YZ tarafından oluşturulan makale grubuna, 67’si ise orijinal makale grubuna atandı.
Medyan yaş orijinal grupta 55 yaş (interkuartil aralık (IQR) 50–65), YZ grubunda ise 57 yaş (IQR 48–65) idi. Katılımcıların çoğu lise eğitimini tamamlamıştı: 133 katılımcıdan 84’ü (%63), buna orijinal grupta 41’i (%61) ve YZ grubunda 43’ü (%65) dahildi. Otuz sekiz katılımcı (%29) üniversite veya yüksekokul eğitimini tamamlamıştı. Eğitim düzeyi dağılımı gruplar arasında anlamlı bir fark göstermedi (p = 0.40); aynı şekilde tedavi durumu da orijinal ve YZ grupları arasında anlamlı bir fark göstermedi (p = 0.70).
İki grup arasında birincil sonuç olan davranış değişikliği niyeti skorlarında istatistiksel olarak anlamlı genel bir fark bulunmadı. Davranış değişikliği niyetine ilişkin medyan skor orijinal grupta 75.0 (IQR 59.0–86.5), YZ tarafından oluşturulan grupta ise 81.8 (IQR 64.5–91.0) idi. (Tablo 1).
| Orijinal grup (n = 67 hasta) | YZ grubu (n = 66 hasta) | p değeri* | |
|---|---|---|---|
| Davranış değişikliği niyeti | 75.0 (59.0–86.5) | 81.8 (64.5–91.0) | 0.174 |
| Anlama | 4.5 (4.0–5.0) | 4.5 (3.5–4.5) | 0.360 |
| Güvenilirlik | 87.0 (76.5–93.5) | 89.0 (85.5–95.0) | 0.0966 |
| Netlik | 88.5 (83.5–97.0) | 90.0 (85.5–97.5) | 0.401 |
| Davranış değişikliği kararına duyulan güven | 73.5 (52.0–84.5) | 80.3 (62.0–90.0) | 0.065 |
*Wilcoxon rank sum testi.
Anlama, güvenilirlik, netlik veya karar verme güveni gibi ikincil sonuçların hiçbirinde istatistiksel olarak anlamlı bir fark gözlemlenmedi (Tablo 1).
İlk tekrarlanan ölçümler analizinde, konu düzeyindeki veriler, katılımcının rastgele bir kesme olarak dahil edildiği ve özet grubu, konu ile grup-konu etkileşiminin sabit etkiler olarak dahil edildiği doğrusal karışık etki modelleri kullanılarak analiz edildi. Bu yaklaşım, her katılımcının hem egzersiz hem de psikolojik iyi oluş özetlerini değerlendirmesi nedeniyle katılımcı içi korelasyonu hesaba kattı. Model tahminleri, orijinal ölçüm ölçeklerindeki düzeltilmiş AI–Orijinal farklarını temsil etmektedir: anlama için 0–5’lik anlama puanının birimleri ve güven, netlik, davranış değiştirme niyeti ile karar verme güvenliği için 0–100’lik derecelendirme ölçeklerindeki puanlar.
Konular genelinde ortalaması alındığında, yapay zeka tarafından oluşturulan özetler ile orijinal özetler arasında herhangi bir sonuç için istatistiksel olarak anlamlı genel bir fark tespit edilmedi (Tablo 2). Düzeltilmiş AI–Orijinal farkı, 0–5’lik anlama ölçeğinde −0.16 (95% GA −0.52 ila 0.20; p = 0.388), 0–100’lük güven ölçeğinde 2.45 puan (95% GA −2.20 ila 7.10; p = 0.298), netlik için 1.20 puan (95% GA −3.69 ila 6.10; p = 0.627), davranış değiştirme niyeti için 2.85 puan (95% GA −3.96 ila 9.65; p = 0.409) ve karar verme güvenliği için 5.72 puan (95% GA −1.19 ila 12.64, p = 0.104) olarak bulundu (Tablo 2).
| Sonuç | Ölçek | Düzeltilmiş AI − orijinal fark (95% GA ile) | p-değeri* |
|---|---|---|---|
| Davranış değiştirme niyeti | 0–100 | 2.85 (−3.96 ila 9.65) | 0.409 |
| Anlama puanı | 0–5 | −0.16 (−0.52 ila 0.20) | 0.388 |
| Güvenilirlik | 0–100 | 2.45 (−2.20 ila 7.10) | 0.298 |
| Bilgilerin netliği | 0–100 | 1.20 (−3.69 ila 6.10) | 0.627 |
| Karar verme güvenliği | 0–100 | 5.72 (−1.19 ila 12.64) | 0.104 |
Tahminler, özet grubu, konu ve grup × konu etkileşiminin sabit etkiler, katılımcının ise rastgele bir kesme olarak dahil edildiği doğrusal karışık etki modellerinden alınmıştır. Pozitif değerler, yapay zeka tarafından oluşturulan özet grubunda daha yüksek puanları gösterir. *p-değerleri, özet grubu, konu ve grup × konu etkileşiminin sabit etkiler, katılımcının ise rastgele bir kesme olarak dahil edildiği doğrusal karışık etki modellerinden elde edilmiştir.
Grup-konu etkileşimi, anlama puanı (F = 4.25, p = 0.041), davranış değiştirme niyeti (F = 4.63, p = 0.033) ve karar verme güvenliği (F = 4.40, p = 0.038) için istatistiksel olarak anlamlıydı; bu da özet türü ile bu sonuçlar arasındaki ilişkinin konuya göre değiştiğini göstermektedir. Bilgiye duyulan güven (F = 0.36, p = 0.552) veya bilgilerin netliği (F = 0.01, p = 0.914) için istatistiksel olarak anlamlı bir grup-konu etkileşimi tespit edilmedi (Tablo 3).
| Sonuç | Konu | Etkileşim F | Etkileşim p-değeri* | Düzeltilmiş AI − orijinal fark (95% GA ile) | Konuya özgü p-değeri§ |
|---|---|---|---|---|---|
| Anlama puanı | Egzersiz | 4.25 | 0.041 | 0.03 (−0.37 ila 0.43) | 0.878 |
| Anlama puanı | Psikolojik | 4.25 | 0.041 | −0.35 (−0.75 ila 0.06) | 0.091 |
| Güvenilirlik | Egzersiz | 0.36 | 0.552 | 1.87 (−3.15 ila 6.89) | 0.463 |
| Güvenilirlik | Psikolojik | 0.36 | 0.552 | 3.03 (−1.99 ila 8.06) | 0.235 |
| Bilgilerin netliği | Egzersiz | 0.01 | 0.914 | 1.35 (−4.16 ila 6.85) | 0.630 |
| Bilgilerin netliği | Psikolojik | 0.01 | 0.914 | 1.06 (−4.44 ila 6.57) | 0.704 |
| Davranış değiştirme niyeti | Egzersiz | 4.63 | 0.033 | −2.41 (−10.72 ila 5.90) | 0.568 |
| Davranış değiştirme niyeti | Psikolojik | 4.63 | 0.033 | 8.11 (−0.21 ila 16.42) | 0.056 |
| Karar verme güvenliği | Egzersiz | 4.40 | 0.038 | 0.19 (−8.44 ila 8.82) | 0.965 |
| Karar verme güvenliği | Psikolojik | 4.40 | 0.038 | 11.26 (2.63 ila 19.88) | 0.011 |
Pozitif tahminler, yapay zeka tarafından oluşturulan özet grubunda daha yüksek puanları gösterir. *Etkileşim p-değeri, grup × konu etkileşim terimi için F-testinden elde edilmiştir. §Konuya özgü p-değerleri, her bir konu içinde yapay zeka tarafından oluşturulan özetler ile orijinal özetler karşılaştırılarak elde edilen tahmini marjinal ortalamalar kontrastlarından hesaplanmıştır.
Katılımcı düzeyindeki Wilcoxon duyarlılık analizleri, ortalaması alınmış puanlar kullanılarak Tablo 4’te gösterilmektedir. Gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı medyan farklar tespit edilmedi. Anlama puanı için Hodges–Lehmann medyan farkı 0–5’lik ölçekte −0.00 (95% GA −0.50 ila 0.00; p = 0.360) idi. Bilgiye duyulan güven için medyan fark 2.50 puandı (95% GA −0.50 ila 6.50; p = 0.0966), bilgilerin netliği için 1.00 puandı (95% GA −1.50 ila 4.50; p = 0.401), davranış değiştirme niyeti için 4.50 puandı (95% GA −2.00 ila 10.50; p = 0.174) ve karar verme güvenliği için 6.50 puandı (95% GA −0.50 ila 13.50; p = 0.0653) (Tablo 4).
| Sonuç | Ölçek | Hodges–Lehmann AI − orijinal medyan farkı | p-değeri* | Eşdeğerlik marjı | TOST sonucu§ |
|---|---|---|---|---|---|
| Davranış değiştirme niyeti | 0–100 | 4.50 (−2.00 ila 10.50) | 0.174 | ±10 | Eşdeğer |
| Anlama puanı | 0–5 | −0.00 (−0.50 ila 0.00) | 0.360 | ±0.5 | Eşdeğer |
| Bilgiye duyulan güven | 0–100 | 2.50 (−0.50 ila 6.50) | 0.0966 | ±10 | Eşdeğer |
| Bilgilerin netliği | 0–100 | 1.00 (−1.50 ila 4.50) | 0.401 | ±10 | Eşdeğer |
| Karar verme güvenliği | 0–100 | 6.50 (−0.50 ila 13.50) | 0.0653 | ±10 | Eşdeğer değil |
*Wilcoxon p-değerleri, yapay zeka tarafından oluşturulan özetlerle orijinal özetleri karşılaştıran çift yönlü Wilcoxon sıra toplam testlerinden elde edilmiştir. §TOST denklik testi keşifsel ve post hoc nitelikteydi.
Keşifsel post hoc denklik analizleri, 0–5 anlama skoru için ±0,5 puanlık ve 0–100 ölçekli sonuçlar için ±10 puanlık denklik marjlarıyla TOST kullanılarak gerçekleştirildi. Hem tek yönlü testlerin bu sonuçlar için istatistiksel olarak anlamlı olması nedeniyle anlama skoru, bilgiye duyulan güven, bilginin netliği ve davranış değiştirme niyeti açısından denklik gösterildi. Karar verme konusundaki güven açısından ise üst tek yönlü test istatistiksel olarak anlamlı olmadığından denklik gösterilemedi.
4 Tartışma
Metastatik olmayan meme kanseri olan hastalarla yürütülen bu randomize, çift kör çalışmada, yapay zeka tarafından oluşturulan özetler ile orijinal özetler arasında davranış değiştirme niyeti ile birlikte anlama, bilgiye duyulan güven, bilginin netliği veya karar verme konusundaki güven açısından istatistiksel olarak anlamlı genel farklılıklar saptanmadı. Ancak bu bulgu, denkliğin kanıtı olarak yorumlanmamalıdır. Keşifsel post hoc denklik analizleri, seçilen post hoc denklik marjları dahilinde anlama, güven, netlik ve davranış değiştirme niyeti açısından denkliği desteklese de karar verme konusundaki güven açısından denklik gösterilemedi. Özellikle, yapay zeka tarafından oluşturulan psikolojik özet için karar verme konusundaki güven, orijinal psikolojik özetle karşılaştırıldığında önemli ölçüde daha yüksekti. Birincil sonuçta istatistiksel olarak anlamlı bir farkın olmaması önemlidir. PLS’lerin temel amacı yalnızca bilimsel dili basitleştirmek değil, aynı zamanda bilinçli anlayışı ve kanıtların anlamlı kullanımını desteklemektir. Mevcut çalışmada her iki grup da nispeten yüksek niyet skorları bildirdi; bu da hem orijinal hem de yapay zeka tarafından oluşturulan özetlerin, egzersiz ve psikolojik müdahalelerin önemini hastaların kendi bakımlarına uygulanabilir bulacakları bir şekilde iletebildiğini göstermektedir. Yapay zeka tarafından oluşturulan özetler, önerileri uygulama isteğini azaltmış görünmüyordu; bu da onların hasta odaklı iletişim araçları olarak potansiyel kabul edilebilirliğini daha da desteklemektedir. Bununla birlikte, davranış değiştirme niyetinin bir vekil sonuç olduğunu ve gerçek davranış değişikliği olarak yorumlanmaması gerektiğini belirtmek önemlidir. Çalışma, katılımcıların daha sonra egzersiz alışkanlıklarını değiştirip değiştirmediğini, psikolojik destek arayıp aramadığını veya sağlıkla ilgili herhangi bir davranışlarını değiştirip değiştirmediğini değerlendirmemiştir. Bu nedenle, bulgular özetlerle temas sonrası anlık algılar ve öz bildirimsel niyetle ilgilidir; uzun vadeli davranışsal veya klinik sonuçlarla değil.
Bu çalışmanın bir diğer önemli bulgusu, orijinal Cochrane PLS’lerinin genellikle yapay zeka tarafından oluşturulan özetlere göre okunmasının daha zor olduğu ve okunabilirlik endekslerinin daha yüksek olduğu yönündeki önceki kanıtlara rağmen, metinsel okunabilirlikteki bu farkın hastaların anlama, güvenilirlik, netlik, müdahaleleri uygulama niyeti veya davranış değiştirme kararına duyulan güvenle ilgili algılarında istatistiksel olarak anlamlı farklılıklara dönüşmemesidir. Birkaç olası açıklama bulunmaktadır. Birincisi, okunabilirlik formülleri yalnızca cümle uzunluğu, kelime uzunluğu ve hece sayısı gibi belirli yüzey düzeyindeki dilsel özellikleri yakalar (Laughlin, 1969); ancak hastaların mesajı anlayıp anlamadığını, onu güvenilir bulup bulmadığını veya kişisel olarak alakalı bulup bulmadığını tam olarak ölçmez. Bir metin bir formüle göre daha kolay okunabilir olsa bile, kanıtların belirsizliği, faydalar, zararlar veya kişisel sağlık kararlarına uygulanabilirliği gibi temel kavramlar karmaşık kalmaya devam ediyorsa anlama düzeyini mutlaka iyileştirmeyebilir. İkincisi, orijinal Cochrane PLS’leri bu hasta grubu için yeterince anlaşılır olabilir; özellikle de seçilen konular olan meme kanseri tedavisi sırasında veya sonrasında egzersiz ve psikolojik destek, hastaların yaşam deneyimleriyle doğrudan ilgili, pratik ve tanıdık konulardır. Bir konu kişisel olarak anlamlı olduğunda, hastalar yalnızca metinsel basitliğe değil, aynı zamanda önceki bilgilere, klinik deneyimlerine, sağlık profesyonelleriyle yaptıkları konuşmalara ve kendi tedavi bağlamlarına da dayanabilirler. Bu durum, daha okunabilir bir yapay zeka tarafından oluşturulan özetin ölçülebilir avantajını azaltabilir. Üçüncüsü, hastaların tıbbi bilgiler hakkındaki algıları okunabilirliğin ötesindeki faktörlerden de etkilenir; bunlar arasında algılanan güvenilirlik, kaynağa duyulan güven, duygusal ton, algılanan faydalılık ve hastaların ihtiyaçlarıyla uyum yer alır (Soederberg Miller ve diğerleri, 2011; Ishikawa ve diğerleri, 2009; Beaunoyer ve diğerleri, 2017). Son olarak, istatistiksel olarak anlamlı farklılıkların olmaması bir tavan etkisini yansıtıyor olabilir. Anlama, netlik, güvenilirlik ve niyet skorları her iki grupta da nispeten yüksekti; bu da yapay zeka tarafından oluşturulan özetlerin ölçülebilir bir iyileşme göstermesi için sınırlı alan bırakmıştır. Bu nedenle, yapay zeka tarafından oluşturulan PLS’ler metin düzeyinde okunabilirliği iyileştirebilse de, bu çalışma yalnızca iyileştirilmiş okunabilirliğin otomatik olarak daha üstün hasta bildirimsel sonuçlara yol açmadığını göstermektedir. Gelecekteki çalışmalar, okunabilirlik avantajlarının daha karmaşık konularda, sağlık okuryazarlığı daha düşük hastalar arasında veya sonuçlar gecikmiş anlama, hatırlama, karar verme çatışması ve gerçek davranış değişikliğini içerdiğinde daha klinik olarak anlamlı olup olmadığını incelemelidir.
Anlama skorlarının genel olarak yüksek olduğunu vurgulamak klinik açıdan önemlidir. Tıbbi bilgilerin basitleştirilmesi bazen inceliklerin atlanmasına, sonuçların abartılmasına veya kanıtlardaki belirsizliğin daha az görünür olmasına yol açabilir. Anlamanın önemli ölçüde farklılaşmaması, yapay zeka tarafından oluşturulan özetlerin hastaların bilgi sorularını yanıtlayabilecekleri kadar ilgili bilgiyi koruduğunu göstermektedir.
Yapay zeka tarafından oluşturulan psikolojik müdahale özetine ilişkin karar verme güvenliğinin daha yüksek olması bulgusu dikkatle yorumlanmalıdır. Bununla birlikte, güvenin gruplar arasında bir fark göstermeye en yakın sonuç olması klinik açıdan anlamlı olabilir. Davranış değişikliğine yönelik güven, yalnızca bir özetin olgusal içeriğinden değil, aynı zamanda bilginin nasıl sunulduğundan, metnin duygusal olarak ne kadar etkileyici olduğundan ve mesajın hasta tarafından kişisel olarak uygulanabilir ve eyleme dönüştürülebilir olarak algılanıp algılanmadığından da etkilenebilir. Bu bulgular, PLS okunabilirliği üzerine yapılan önceki araştırmalar bağlamında yorumlanmalıdır. Önceki çalışmalar, Cochrane onkoloji PLS’lerinin okunabilirliğinin düşük olduğunu ve sıradan okuyucular için yeterince net sonuçlar sunmayabileceğini göstermiştir (Šuto ve diğerleri, 2023). Daha sonraki bir çalışma, ChatGPT tarafından oluşturulan PLS’lerin onkoloji özetlerinin okunabilirliğini ve dilsel özelliklerini iyileştirebildiğini, ancak genel olarak kaynak özetlerin sonuçlarını koruduğunu bulmuştur (Šuto Pavičić ve diğerleri, 2025). Linguistic Inquiry and Word Count (LIWC) yazılımıyla ölçülen dilsel özellikler, özetin okuyucuya ne kadar teşvik edici, destekleyici veya duygusal olarak etkileyici göründüğünü etkileyebilir (Pennebaker ve King, 1999). Bu çalışmada, bu LIWC tabanlı özellikleri resmi olarak değerlendiremedik çünkü Hırvatça için geçerli LIWC araçları veya sözlükleri, İngilizce analizlerdeki gibi mevcut değildir. Bu nedenle, Hırvatça özetlerdeki duygusal tonu, afektif dili veya ilgili psikolinguistik özellikleri ölçemedik. Psikolojik müdahaleler, duygusal tonun özellikle önemli olabileceği bir konudur; çünkü müdahalenin kendisi sıkıntıyla başa çıkma, uyum ve duygusal refahla ilgilidir. Daha rahatlatıcı, teşvik edici veya kişisel olarak ilgili olarak algılanan bir özet, nesnel anlamayı önemli ölçüde iyileştirmese bile bir hastanın davranış değişikliğini düşünme konusundaki güvenini artırabilir. Bu yorum, yapay zeka tarafından oluşturulan empati ve hasta odaklı iletişim üzerine yeni gelişen literatürle tutarlıdır. Bir çalışma, ChatGPT tarafından oluşturulan yanıtları, halka açık bir forumda paylaşılan hasta sorularına doktorların verdikleri yanıtlarla karşılaştırmış ve sohbet robotu yanıtlarının lisanslı sağlık profesyonelleri tarafından hem kalite hem de empati açısından daha yüksek puan aldığını bulmuştur (Ayers ve diğerleri, 2023). Ancak yazarlar, yanıtların doğruluğunun ayrı bir sonuç olarak bağımsız olarak değerlendirilmemiş olması gibi önemli sınırlılıklara da dikkat çekmişlerdir (Ayers ve diğerleri, 2023). Daha yeni kanıtlar da yapay zeka tarafından oluşturulan hasta iletişiminin genellikle empatik, yapılandırılmış ve destekleyici olarak algılanabileceğini göstermektedir. 2025 yılında yapılan ve hasta mesajlarına yanıt taslağı oluşturmak için üretken yapay zekayı inceleyen bir sistematik derleme, empati ve iletişim kalitesi açısından genel olarak olumlu bulgular bildirmiş, ancak güvenli ve sorumlu klinik kullanım için insan denetiminin hala gerekli olduğunu vurgulamıştır (Hu ve diğerleri, 2025). Bu bulgular, psikolojik refah üzerine yapay zeka tarafından oluşturulan bir özetin karar verme güvenini neden artırabileceğine dair bir bağlam sunmaktadır; özellikle de ifade tarzı daha destekleyici veya kişisel olarak ilgili olarak algılanıyorsa. Ancak, daha önce belirtildiği gibi, çalışmamız Hırvatça özetlerdeki empatiyi, duygusal tonu veya algılanan destekleyiciliği doğrudan ölçmemiştir, bu nedenle bu yorum spekülatif olarak kalmaktadır. Bu sonuçlar ayrıca yapay zeka tarafından oluşturulan özetlerin bazı içerik türleri için, özellikle bilginin basitleştirilmiş ifadeden, daha net bir yapıdan veya daha doğrudan hasta odaklı bir dilden fayda sağlayabileceği durumlarda özellikle etkili olabileceğini de gösterebilir. Grup-konu etkileşimlerindeki anlamlılık da yapay zeka tarafından oluşturulan özetlerin etkisinin farklı PLS’ler arasında tekdüze olmaktan ziyade konuya bağlı olabileceğini göstermektedir. Ancak bu bulgu dikkatle yorumlanmalıdır. Birkaç etkileşim ve konuya özgü karşılaştırma yapılmış olup, denklik analizleri keşifsel ve post hoc niteliktedir. Bu nedenle, gözlemlenen konuya özgü güven farkı, sağlam bir etkiden ziyade çoklu karşılaştırmalar nedeniyle ortaya çıkan bir tesadüf bulgusu olabilir. Hastaların yapay zeka tarafından oluşturulan özetlere verdikleri yanıtlar, müdahalenin türüne, konunun duygusal önemine ve iletilen kanıtların karmaşıklığına bağlı olarak değişebilir; ancak gözlemlenen tüm bu bulgular keşifsel ve hipotez oluşturma niteliğinde yorumlanmalıdır.
Çalışmanın birkaç sınırlılığı bulunmaktadır. Birincisi, çalışma sonuçları okumadan hemen sonra değerlendirilmiştir; bu nedenle anlamayı veya niyeti zaman içinde sürdürüp sürdürmediğini veya gerçek bir davranış değişikliğine dönüşüp dönüşmediğini belirleyemez. İkincisi, anlama, hastaların faydaları, zararları, belirsizliği ve uygulanabilirliği tam olarak kavrayıp kavramadığını ölçemeyebilecek kısa beş soruluk bir anket kullanılarak değerlendirilmiştir. Üçüncüsü, gerçek onkoloji hastaları arasında yürütülmüş olmasına rağmen, çalışma yalnızca tek bir klinik ortamdaki, metastatik olmayan meme kanseri olan ve Hırvatça konuşan hastaları içermiştir, bu da genellenebilirliği sınırlamaktadır. Dördüncüsü, çalışma yalnızca iki inceleme konusunu karşılaştırmıştır ve her ikisi de doğrudan kanser karşıtı tedaviler yerine destekleyici müdahaleleri içermektedir. Bulgular tarama, cerrahi, sistemik tedavi, prognoz veya daha karmaşık fayda-zarar dengesi olan müdahalelerle ilgili özetler için farklılık gösterebilir. Dahası, cerrahi tedavi durumu toplanmamıştır ve bu durum hastaların klinik bağlamını ve özetleri algılamalarını etkilemiş olabilir. Ayrıca, yalnızca tek bir kaynaktan, Cochrane Library’den PLS’ler kullanılmıştır ve bu PLS’ler farklı yazarlar tarafından yazılmıştır. Büyük dil modelleri hızla geliştiğinden, özetlerin oluşturulduğu sırada ChatGPT-4o’nun kullanılması, bulguların yeni modellere doğrudan uygulanabilirliğini sınırlayabilir. Dahası, çalışma başlangıçta bir denklik veya non-inferiorite denemesi olarak tasarlanmamıştır; bu nedenle TOST analizleri post hoc ve keşifsel niteliktedir. Karışık etki modelleri katılımcılar içindeki tekrarlanan konu düzeyindeki ölçümleri hesaba katmış olsa da, örneklem büyüklüğü küçük konuya özgü etkileri tespit etme gücünü sınırlamış olabilir. Ayrıca, yapay zeka tarafından oluşturulan özetlerin tekrarlanabilirliği model sürümüne, istem metnine ve oluşturma ayarlarına bağlı olabilir. Gelecekteki çalışmalar, gözlemlenen davranış değişikliği, karar verme, sağlık hizmeti kullanımı ve klinik olarak anlamlı hasta sonuçları da dahil olmak üzere daha uzun vadeli sonuçları değerlendirmelidir.
Genel olarak, bu bulgular tıbbi kanıtların hasta odaklı özetlerini oluşturmada yapay zekanın rolünün daha fazla değerlendirilmesini desteklemektedir. Yapay zeka tarafından oluşturulan PLS’ler, özellikle uzman editoryal denetimi ve hasta incelemesiyle birleştirildiğinde, kanıt iletişimi için ilk taslak veya yardımcı bir araç olarak faydalı olabilir. Ancak, hasta algısındaki denklik tek başına güvenlik veya doğruluğu kanıtlamaz. Gelecekteki çalışmalar, yapay zeka tarafından oluşturulan PLS’leri daha fazla hastalık, dil, kanıt konusu ve hasta popülasyonunda değerlendirmeli ve olgusal doğruluk, okunabilirlik, hasta tercihi, karar verme çatışması ve gerçek davranış değişikliği gibi sonuçları içermelidir.
5 Sonuç
Bu çalışmada, katılımcılar içindeki tekrarlanan ölçümler dikkate alındıktan sonra, yapay zeka tarafından oluşturulan ve orijinal özetler arasında anlama, güven, netlik, davranış değiştirme niyeti ve karar verme güveni açısından istatistiksel olarak anlamlı genel bir fark tespit edilememiştir. Keşifsel post hoc denklik analizleri anlama, güven, netlik ve niyet için denkliği desteklemiş, ancak güven için desteklememiştir. Konuya özgü analizler, yapay zeka tarafından oluşturulan psikolojik özet için orijinal özetten daha yüksek karar verme güveni göstermiştir. Bu bulgular, yapay zekanın seçilmiş Cochrane onkoloji kanıtlarını hastalara iletmek için faydalı bir araç olabileceğini göstermektedir. Bu bulguları daha büyük ve daha çeşitli örneklemelerde doğrulamak ve yapay zeka tarafından oluşturulan özetlerin olgusal doğruluğunu, belirsizliğin uygun şekilde iletilmesini ve klinik güvenilirliğini sağlamak için daha fazla araştırma gerekmektedir.
Beyanlar
Veri erişilebilirliği beyanı
Çalışmada sunulan orijinal katkılar makalede/ek materyalde yer almaktadır; daha fazla soru için ilgili yazarla iletişime geçilebilir.
Etik beyan
İnsanları içeren çalışmaların Etik Komite (Split Üniversite Hastanesi) tarafından onaylandığı belirtilmiştir. Çalışmalar yerel mevzuata ve kurumsal gerekliliklere uygun olarak yürütülmüştür. Katılımcıların anonim anket hakkındaki bilgileri ve haklarını okuduktan sonra anketi yanıtlamaya devam etmeleriyle rıza göstermeleri nedeniyle, katılımcılardan veya yasal vasilerinden/yakın akrabalarından yazılı bilgilendirilmiş onam alınması gerekmemiştir.
Yazar katkıları
JS: Araştırma, Yazım – orijinal taslak. MS: Araştırma, Yazım – inceleme ve düzenleme, Metodoloji. AM: Kavramsal Tasarım, Denetim, Yazım – inceleme ve düzenleme, Fon Sağlama.
Teşekkür
Yazarlar, bu çalışmaya cömertçe katılan tüm meme kanseri hastalarına içten teşekkürlerini sunarlar. Zamanları, işbirlikleri ve katkıda bulunma istekleri, bu araştırmanın başarılı bir şekilde tamamlanması için paha biçilmez olmuştur. Yazarlar ayrıca, bu çalışma boyunca verdikleri destek ve teşvik için Profesör Eduard Vrdoljak’a minnettarlıklarını ifade ederler.
Çıkar çatışması
Yazar(lar), bu çalışmanın potansiyel bir çıkar çatışması olarak yorumlanabilecek herhangi bir ticari veya mali ilişki olmaksızın yürütüldüğünü beyan etmiştir.
Üretken Yapay Zeka beyanı
Yazar(lar), bu makalenin oluşturulmasında Üretken Yapay Zeka kullanılmadığını beyan etmiştir.
Bu makaledeki şekillerin yanında yer alan herhangi bir alternatif metin (alt metin), Frontiers tarafından yapay zeka desteğiyle oluşturulmuştur ve yazarlar tarafından mümkün olduğunca incelenmesi de dahil olmak üzere doğruluğu sağlamak için makul çabalar gösterilmiştir. Herhangi bir sorun tespit ederseniz lütfen bizimle iletişime geçin.
Yayıncının notu
Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve yazarların bağlı olduğu kurumların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisi tarafından yapılabilecek herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya onaylanmaz.
Ek materyaller
Bu makalenin Ek materyalleri çevrimiçi olarak şu adreste bulunabilir: https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/frai.2026.1989422/full#supplementary-material
Dipnotlar
1.^https://www.randomizer.org/
Özet
Anahtar Kelimeler
yapay zeka, meme kanseri, Cochrane, sağlık okuryazarlığı, onkoloji, hasta anlayışı, sade dil özeti
Atıf
Šuto Pavičić J, Stanovic M ve Marušić A (2026) Cochrane onkoloji sistematik incelemelerinin orijinal ve ChatGPT 4o tarafından oluşturulan sade dil özetlerinin meme kanseri hastaları tarafından algılanması ve anlaşılmasında genel bir fark yok. Front. Artif. Intell. 9:1989422. doi: 10.3389/frai.2026.1989422
Alındı
05 Eylül 2026
Revize edildi
06 Ekim 2026
Kabul edildi
30 Ekim 2026
Yayınlandı
16 Kasım 2026
9 – 2026
Antonio Sarasa-Cabezuelo, Complutense Üniversitesi, Madrid, İspanya
Yves Harder, Ente Ospedaliero Cantonale (EOC), İsviçre
Rila Su, İç Moğolistan Halk Hastanesi, Çin
© 2026 Šuto Pavičić, Stanovic ve Marušić.
Bu, Creative Commons Atıf Lisansı (CC BY) şartları altında dağıtılan açık erişimli bir makaledir. Orijinal yazar(lar) ve telif hakkı sahibi(leri)nin belirtilmesi ve bu dergideki orijinal yayına kabul edilen akademik uygulamalara uygun olarak atıfta bulunulması koşuluyla, diğer platformlarda kullanılması, dağıtılması veya çoğaltılmasına izin verilir. Bu şartlara uymayan hiçbir kullanım, dağıtım veya çoğaltmaya izin verilmez.
*İletişim: Jelena Šuto Pavičić, suto.jelena@gmail.com
Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve yazarların bağlı olduğu kurumların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisi tarafından yapılabilecek herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya onaylanmaz.

