Bilinç Korunan Hemorajik İnme Hastalarında Uzun Dönemsel Kognitif ve Fonksiyonel Sonuçlar: Prospektif Gözlemsel Bir Çalışma

ÖZGÜN ARAŞTIRMA makalesi

Front. Neurol., 11 Kasım 2026

Sec. İnme

Cilt 17 – 2026 | https://doi.org/10.3389/fneur.2026.1881872

• SK

  Sang Kyu Park 1†

• HK

  Hoon Kim 2†

• JC

  Joonho Chung 3*

• 1. Nörocerrahi Bölümü, Gangnam Severance Hastanesi, Yonsei Üniversitesi Tıp Fakültesi, Seul, Güney Korea

• 2. Nörocerrahi Bölümü, Bucheon St. Mary’s Hastanesi, Tıp Fakültesi, Katolik Güney Korea Üniversitesi, Seul, Güney Korea

• 3. Nörocerrahi Bölümü, Tıp Araştırmaları Enstitüsü, Pohang İnme ve Omurilik Hastanesi, Pohang-si, Gyeongsangbuk-do, Güney Korea

Makale ölçütleri

Özet

Giriş:

Bilişsel bozukluk, inmenin yaygın bir sonucudur ancak bilinçli hastalarda yeterli düzeyde fark edilmeyebilir. Bu çalışma, kanamalı inme sonrası ilk 6 ay içinde nörolojik, bilişsel ve fonksiyonel sonuçlardaki uzunlamasına değişimleri değerlendirmiş ve olumsuz sonuçların temel öngörücülerini belirlemiştir.

Yöntem:

Temmuz 2020 ile Temmuz 2024 arasında, toplam 74 kanamalı inmeli ve bilinçli hasta [Glasgow Koma Ölçeği ≥13; ortalama yaş, 57,9 ± 10,1 yıl: 36 kadın (48,6%)] prospektif olarak çalışmaya alınmıştır. Bilişsel ve fonksiyonel sonuçlar, ilk değerlendirmede ve 1., 3. ve 6. ayda Montreal Bilişsel Değerlendirme (MoCA), Klinik Demans Derecelendirmesi (CDR), Temel Günlük Yaşam Aktiviteleri (BADL) ve Aletsel Günlük Yaşam Aktiviteleri (IADL) kullanılarak değerlendirilmiştir. Uzunlamasına değişimler çizgisel karma etkili modellerle analiz edilmiş, 6. ayda olumlu sonuçların öngörücülerini belirlemek için lojistik regresyon yapılmıştır.

Sonuçlar:

Kognitif ölçümler zamanla anlamlı biçimde iyileşti; MoCA puanlarında artış (p < 0.001) ve CDR puanlarında azalma (p = 0.028) gözlemdi. Buna karşılık BADL ve IADL, istatistiksel olarak anlamlı olmamakla birlikte iyileşme eğilimi gösterdi. 6. ayda hastaların %25,7’si olumsuz kognitif veya fonksiyonel sonuçlar yaşadı. İleri yaş, düşük eğitim düzeyi ve önceki inme, olumsuz sonuçlarla bağımsız biçimde ilişkilendirildi.

Sonuç:

Konşiyonu korunmuş hemorjik inme geçiren hastalar, 6 aylık dönemde kognitif işlevlerinde kademeli iyileşme gösterdi; ancak önemli ölçüde bir kısmı olumsuz kognitif veya fonksiyonel sonuçlar yaşadı. Bu bulgular, nispeten hafif nörolojik bulgularla başvuran hastalarda bile erken kognitif değerlendirmenin potansiyel önemini vurguluyor. Mütevazı örneklem büyüklüğü ve analizlerin keşif niteliği göz önüne alındığında, bu bulguları doğrulamak ve inmeye bağlı kognitif ve fonksiyonel toparlanmanın öngörücülerini daha derinlemesine incelemek için daha büyük ölçekli çalışmalar gerekli.

1. Giriş

Hemorjik inme, yüksek ölüm oranı ve önemli ölçüde uzun süreli morbidite ile ilişkilendirilir. Akut tedavi alanındaki ilerlemeler sağkalımı iyileştirmiş olsa da, hayatta kalanların çoğu motor engelin ötesine uzanan nörolojik ardıl etkiler yaşamaya devam ediyor. Hemorjik inmeye bağlı kognitif bozukluk, fonksiyonel bağımsızlığı, yaşam kalitesini ve uzun süreli sosyal yeniden uyumları doğrudan etkilediği için özellikle önemli ancak yeterince tanınmayan bir sorun temsil eder. Kognitif bozukluk, hem izkemik hem de hemorjik inmenin yaygın bir ardıl etkisidir ve inmeye bağlı işlevsellikle ve yaşam kalitesiyle güçlü biçimde ilişkilendirilir (, ).

Hemorajik inme alanında yapılan çoğu sonuç çalışması, ölüm oranları veya Değiştirilmiş Rankin Ölçeği (mRS) gibi küresel ölçeklere odaklanmıştır (). Bu ölçümler genel sakatlığı değerlendirmek için gerekli olsa da, inme sonrası bilişsel seyir hakkında sınırlı bir bakış sunar (). Hemorajik inme sonrası bilişsel ve fonksiyonel bozulma birden fazla alanı içerebilir ve zamanla dinamik bir şekilde değişebilir; bazı hastalarda kademeli bir iyileşme, bazılarında ise kalıcı veya ilerleyici bir düşüş görülebilir (, ). Buna ek olarak, inme sonrası bilişsel ve fonksiyonel iyileşme, yaş ve bilişsel rezerv gibi bireysel hassasiyet faktörlerinden etkilenebilir. Eğitim düzeyi genellikle bilişsel rezerv için bir yer tutucu işaret olarak kabul edilir ve bilişsel bozulmaya hassasiyeti değiştirebilir. Ancak, bu paternleri tanımlayan prospektif longitudinal veri sınırlıdır. Ayrıca, erken bilişsel ve fonksiyonel bozulmanın başlangıç klinik durumu ile ilişkili olarak zamanla nasıl değiştiği iyi anlaşılmamıştır.

Bu nedenle mevcut çalışma, hemorajik inmeli hastalarda ilk 6 ay içinde nörolojik, bilişsel ve fonksiyonel sonuçlardaki longitudinal değişimleri prospektif olarak değerlendirmeyi amaçlamıştır. Ayrıca, 6. ayda olumsuz bilişsel veya fonksiyonel sonuçlarla ilişkili temel faktörleri belirlemek için keşif amaçlı bir analiz yapılmıştır.

2 Materyaller ve yöntemler

2.1 Çalışma tasarımı ve popülasyon

Bu prospektif gözlemsel kohort çalışması, hemajik inme geçiren hastaları içermektedir. Temmuz 2020 ile Temmuz 2024 arasında başvuran akut hemajik inme hastaları uygunluk açısından taranmıştır. Hemajik inme, kontrastsız beyin bilgisayarlı tomografisi ile doğrulanmış spontan intraserebral kanama, araknoid altı kanama veya primer intraventriküler kanama olarak tanımlanmıştır. Travmatik kanama ve intrakranial neoplazmlere ikincil kanama çalışmaya dahil edilmemiştir. Çalışma protokolü Kurumsal İnceleme Kurulu tarafından incelenmiş ve onaylanmıştır. Çalışmanın gözlemsel doğası nedeniyle, standart klinik bakımın ötesinde ek tıbbi müdahale gerekmemiştir.

Uyun hastaların yaşının 20 yaş ve üzerinde olması ve belirtilerin başlangıcından 72 saat içinde başvurmaları gerekiyordu. Bilişsel değerlendirmenin uygulanabilirliği ve güvenilirliğini sağlamak amacıyla yalnızca görece korunmuş bilinç durumu [başvuru sırasında Glasgow Koma Ölçeği (GKS) puanı ≥13] olan hastalar dahil edilmiştir. Demans öyküsü, ağır psiyatrik bozukluklar, ağır sistemik hastalık veya bilişsel testlemeyi önemli ölçüde engelleyebilecek durumları olan hastalar dışlanmıştır. Tüm katılımcılardan veya yasal temsilcilerinden yazılı onam alınmıştır.

2.2 Klinik ve demografik veri toplama

Kayıt sırasında yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi, vasküler risk faktörleri ve ilgili tıbbi öykü dahil olmak üzere temel demografik ve klinik veriler toplanmıştır. Başvuru sırasındaki nörolojik durum GKS ve mRS kullanılarak değerlendirilmiştir. Kanama tipi ve yeri dahil olmak üzere radyolojik özellikler, rutin klinik bakımın bir parçası olarak kontrastsız beyin bilgisayarlı tomografisi ile değerlendirilmiştir.

2.3 Bilişsel ve fonksiyonel değerlendirmeler

Kognitif ve fonksiyonel sonuçlar, başlangıç değerlendirmesinde ve inme sonrası 1., 3. ve 6. aylarda standartlaştırılmış ve geçerliliği kanıtlanmış değerlendirme araçları kullanılarak incelendi. Küresel kognitif işlev, 0 ile 30 arasında değişen ve yüksek skorların daha iyi kognitif işlevi gösterdiği Montreal Kognitif Değerlendirme (MoCA) ile değerlendirildi. MoCA, standart klinik uygulayla uyumlu olarak rutin klinik değerlendirmenin bir parçası olarak kullanıldı (). Kognitif bozukluk genellikle MoCA skorlarının 25 veya altında olması durumunda göz önüne alındı. Kognitif şiddet, 0’ın normal kognisyonu, 0,5 veya üzerinin ise artan kognitif bozukluk düzeylerini ifade ettiği Klinik Demans Derecelendirmesi (CDR) ile daha ayrıntılı olarak değerlendirildi. Temel günlük aktivitelerde fonksiyonel sonuç, 0 ile 19 arasında değişen ve yüksek skorların daha büyük bağımsızlığı gösterdiği 10 maddeli Barthel Günlük Yaşam Aktiviteleri (BADL) ölçeği ile değerlendirildi. Araçsal günlük aktiviteler ise 10 ile 37 arasında değişen ve yüksek skorların daha büyük bağımlılığı gösterdiği 10 maddeli Kore Araçsal Günlük Yaşam Aktiviteleri (K-IADL) ölçeği ile değerlendirildi; burada sonraki metinlerde IADL olarak anılacaktır. Bu çalışma için, BADL ≤ 16 ve K-IADL ≥ 13, çalışma protokolünde bağımsız günlük işlevsellikte zorluk gösteren operasyonel eşikler olarak önceden belirlenmişti. Uygun olmayan sonuç, 6. ayda aşağıdakilerden en az birinin varlığı olarak tanımlandı: MoCA ≤ 25, CDR ≥ 0,5, BADL ≤ 16 veya IADL ≥ 13. Bu bileşik tanım, nispeten korunmuş bilinç durumuna sahip hastalarda kalan kognitif veya fonksiyonel zorlukları tam olarak yakalayamayan yalnızca küresel engellilik ölçümlerinden ziyade, en az bir kognitif veya fonksiyonel alanda kalıcı bozukluğu olan hastaları belirlemek için kullanıldı. Bşik sonuç, doğrulanmış ayrı bir sonuç ölçütünden çok keşif amaçlı olarak değerlendirildi. Bu çalışmada kullanılan ve klinik araştırmalarda daha önce geçerliliği kanıtlanmış olan GCS, BADL ve IADL gibi değerlendirme araçları iyi yerleşmiş ölçümlerdir (7–10).

2.4 İstatistiksel analiz

Sürekli değişkenler uygun görüldüğü ortalam ± standart sapma veya medyan (kuartil aralığı) olarak; kategorik değişkenler ise sayı ve yüzde olarak özetlenmiştir. Tüm kayıtlı hastalar için temel özellikler betimlenmiştir. Bilişsel ve işlevsel sonuçlardaki boyutsal değişimler, zaman içinde tekrarlanan ölçümlerden kaynaklanan birey içi ilişkileri dikkate almak için karışık etkili modellerle analiz edilmiştir. Zaman (başlangıç, 1. ay, 3. ay ve 6. ay) sabit etki olarak; birey hastalar rastgele etki olarak modele alınmıştır. Bu yaklaşım, takipten eksik verisi olan hastaların analize dahil edilmesine olanak tanır ve zaman içindeki eğilimler için sağlam tahminler sağlar. Birincil boyutsal analizler, MoCA puanı, CDR, BADL ve IADL gibi sürekli sonuçlar için gerçekleştirilmiştir. 6. ayda olumsuz bilişsel veya işlevsel sonuçlarla ilişkili temel değişkenleri belirlemek için tek değişkenli lojistik regresyon analizi yapılmıştır. Tek değişkenli analizde p değeri <0,10 olan değişkenler, olumlu/bilişsel veya işlevsel sonuçlarla bağımsız olarak ilişkili faktörleri belirlemek için çoklu lojistik regresyon modeline alınmıştır. Tüm istatistiksel analizler SAS Studio (v3.82; SAS Institute, Cary, NC, USA) kullanılarak yürütülmüştür. İki taraflı p değeri <0,05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir.

3 Bulgular

3.1 Temel özellikler

Nihai analizde toplam 74 hemorjik inme hastası dahil edilmiştir. Tüm hastaların başlangıçta nispeten korunmuş bilinç durumu mevcuttu. Temel demografik, nörolojik, bilişsel ve işlevsel özellikler Tablo 1’de özetlenmiştir.

Tablo 1

Çalışma popülasyonunun demografik ve klinik temel özellikleri.

ADL, günlük yaşam aktiviteleri; mRS, Modifiye Rankin Ölçeği; SD, standart sapma.

3.2 Nörolojik, bilişsel ve işlevsel sonuçlarda zamanla değişimler

GCS puanları takip süresinde büyük ölçüde stabiller kaldı ve anlamlı bir genel zaman etkisi gözlenmedi; bu durum, ilk değerlendirmede korunmuş bilinç nedeniyle bir tavan etkisi yansıtmaktadır (p = 0,489, Şekil 1). Buna karşılık, mRS ile ölçülen işlevsel engellenme zamanla anlamlı biçimde iyileşti (p < 0,001, Şekil 1). MoCA puanları zamanla anlamlı biçimde arttı (p < 0,001, Şekil 2) ve her takip noktasında ilk değerlendirmeye kıyasla tutarlı iyileşme gözlemlendi. Benzer şekilde, CDR puanları anlamlı bir genel zaman etkisi gösterdi (p = 0,028, Şekil 2) ve ilk değerlendirmeden 6 aylık takibe kadar kademeli bir azalma görüldü. BADL puanları zamanla kademeli iyileşme gösterdi ve IADL de iyileşmeye benzer bir eğilim gösterdi; ancak her iki ölçekte de genel zaman etkisi istatistiksel olarak anlamlı olmadı (sırasıyla BADL için p = 0,174 ve IADL için p = 0,328); bu da işlevsel sonuçların iyileşmesinin daha yavaş ve daha değişken olabileceğini göstermektedir (Şekil 3).

Şekil 1

Şekil 2

Şekil 3

3.3 6. ayda olumsuz sonuçlar ve ilişkili faktörler

74 hastanın 19’u (25,7%) 6. ayda olumsuz kognitif veya fonksiyonel sonuçlar için kriterleri karşıladı: 11 hastada MoCA ≤ 25, 14 hastada CDR ≥ 0,5, 10 hastada BADL ≤ 16 ve 10 hastada IADL ≥ 13. Yaş, eğitim düzeyi, sigara kullanımı, kardiyovasküler hastalık ve önceki inme, tek değişkenli analizde sırasıyla p = 0,041, 0,038, 0,068, 0,089 ve 0,012 olmak üzere p < 0,10 değeriyle olumsuz kognitif veya fonksiyonel sonuçların diğer faktörlerle bağımsız ilişkisini belirlemek için çok değişkenli lojistik regresyon analizine dahil edildi. Çok değişkenli lojistik regresyon analizinde yaşın (OR 2,216, %95 IG 1,021–7,278; p = 0,048), daha düşük eğitim düzeyinin (OR 1,926, %95 IG 1,146–5,812; p = 0,043) ve önceki inmenin (OR 2,982, %95 IG 1,214–7,035; p = 0,026) olumsuz kognitif veya fonksiyonel sonuçlar için bağımsız risk faktörleri olarak kaldığı bulundu (Tablo 2).

Tablo 2

Hemorajik inme sonrası 6. ayda erken kötü kognitif veya fonksiyonel sonuçların risk faktörleri.

p, tek değişkenli; tek değişkenli analizdeki p değeridir. p, regresyon; çok değişkenli lojistik regresyon analizindeki p değeridir.

ADL, günlük yaşam aktiviteleri; CI, güven aralığı; OR, odds oranı; SD, standart sapma.

Kalın değerler istatistiksel olarak anlamlı sonuçları gösterir (p < 0.05).

a

Mann–Whitney U testi.

4 Tartışma

Mevcut çalışma, başvuru sırasında görece korunmuş bilinç durumuna sahip hemorjik inme hastalarında ilk 6 ay içinde nörolojik, bilişsel ve fonksiyonel sonuçlardaki longitudinal değişimleri değerlendirmiştir. GCS ile ölçülen nörolojik durum büyük ölçüde kararlı kalırken, mRS ile ölçülen global fonksiyonel sonuç zamanla belirgin biçimde iyileşmiştir. Buna ek olarak, bilişsel ölçümler belirgin longitudinal iyileşme göstermiş; ancak görece korunmuş bilinç durumuna rağmen hastaların bir kısmında erken bilişsel bozukluk gözlenmiştir. Ayrıca, BADL ve IADL gibi fonksiyonel ölçümlerdeki iyileşme, nörolojik ve bilişsel ölçümlere kıyasla daha yavaş ve daha heterojen olmuştur. Son olarak, keşif amaçlı analizler, daha ileri yaşın, daha düşük eğitim düzeyinin ve önceden geçirilen inmenin 6. ayda olumsuz bilişsel veya fonksiyonel sonuçlarla bağımsız biçimde ilişkili olduğunu göstermiştir.

Bulgularımız, korunmuş bilincin hemorjik inme sonrası erken aşamada kaçınılmaz olarak korunmuş bir bilişsel fonksiyonu işaret etmediğini desteklemektedir. Rutin klinik uygulamada, iyi GCS puanlarına sahip hastalar nörolojik açıdan kararlı kabul edilebilir ve bilişsel değerlendirme açısından sınırlı ilgi görebilir. Ancak bulularımız, bu hastaların bir kısmında erken inme sonrası dönemde hafif bilişsel bozukluğun zaten mevcut olabileceğini göstermektedir. Bu gözlem, görece hafif nörolojik tabloları olan hastalarda bile bilişsel değerlendirmenin göz önünde bulundurulmasının önemini vurgulamaktadır.

Uzun dönemli analiz, MoCA ve CDR ile ölçülen bilişsel performansın takip süresinde kademeli olarak iyileştiğini gösterdi. İyileşmeler erken aşamada mütevazı olsa da, sonraki takip noktalarında daha belirgin hale geldi. Bu tablo, inme sonrası bilişsel toparlanmanın karmaşık ve dinamik sürecini yansıtabilir; bu süreç, ödem, metabolik bozukluklar ve ağ bozulması gibi akut yaralanma ile ilişkili faktörlerin gerilemesini içerebilir. Aynı zamanda, bireysel hastalarda gözlemlenen toparlanma seyirlerindeki çeşitlilik, hemorajik inme sonrası bilişsel sonucun birden fazla biyolojik ve hastaya ait faktör tarafından etkilendiğini düşündürüyor. Bilişölçümlerinin aksine, günlük yaşam aktivitelerinde fonksiyonel toparlanma daha yavaş ve daha değişken göründü. Takip süresinde ne BADL ne de IADL istatistiksel olarak anlamlı bir iyileşme göstermedi. BADL puanları kademeli bir iyileşme eğilimi gösterse de, genel zaman etkisi istatistiksel olarak anlamlı değildi ve IADL puanları zaman içinde büyük ölçüde değişmedi. Bu bulgular, yalnızca motor toparlanmayı değil, aynı zamanda yürütücü işlev, planlama ve bellek gibi üst düzey bilişsel işlevleri de gerektiren aletsel günlük aktivitelerin daha karmaşık olduğunu yansıtabilir. Genel bilişölçümlerindeki iyileşme ile fonksiyonel günlük aktivitelerde gözlemlenen sınırlı toparlanma arasındaki uyumsuzluk, inme sonrası toparlanmanın çok boyutlu doğasını vurguluyor.

Keşif analizleri, 6. ayda olumsuz bilişsel veya fonksiyonel sonuçlarla ilişkili birkaç temel faktör belirledi. İleri yaş, yaşlanma ile azalmış nöroplastisite ve bilişsel yedek kapasite arasındaki iyi bilinen ilişkiyle uyumlu olarak olumsuz sonuçlanma olasılığı ile ilişkiliydi. Eğitim düzeyi de sonuçlardan bağımsız olarak ilişkiliydi; bu bulgu, eğitim düzeyinin bilişsel yedek kapasitenin bir yerini tutan bir belirteç olabileceğini ve beyin hasarından sonra bilişsel bozulmaya karşı hassasiyeti değiştirebileceği kavmini destekliyor. Buna ek olarak, önceki inme, kümülatif beyin-damar hasarının sonraki bilişsel ve fonksiyonel gerilemeye karşı hassasiyeti artırabileceğini öne süren, olumsuz sonuçlanmanın bağımsız bir öngörücüsü olarak ortaya çıktı. Erken bilişsel değişikliklerin, bilinç korunan hastalarda bile ortaya çıkabileceğine dair gözlem, erken bilişsel izlemin klinik açıdan anlamlı olabileceğini gösteriyor. Olumsuz bilişsel seyir gösterme riski daha yüksek olan hastaların belirlenmesi, daha yakın takibi yönlendirmeye ve inme sonrası bilişsel gerilemeye hedeflenen erken önleyici veya rehabilitatif stratejileri değerlendiren gelecekteki çalışmaların tasarımına yön verebilir.

Bu çalışmanın sonuçları yorumlanırken birkaç kısıtlamanın kabul edilmesi gerekir. İlk olarak, örneklem boyutu nispeten küçüktü ve bu ön araştırmanın keşif niteliğini yansıtıyor; bu nedenle bulgular dikkatli yorumlanmalıdır. İkinci olarak, bilişsel değerlendirme kapsamlı nöropsikolojik testler yerine küresel tarama araçlarına dayanıyordu, bu da hassas, alana özgü eksikliklerin tespitini sınırlayabilir. Üçüncü olarak, kontrol veya karşılaştırma grubunun olmaması, temel özelliklerle sonraki sonuçlar arasındaki nedensel ilişkileri belirleme yeteneğini sınırlar. Çalışma popülasyonu aynı zamanda heterojen kanama inme alt tiplerini içeriyordu ve bireysel alt gruplardaki hasta sayısının sınırlı olması, anlamlı alt tipine özgü analizleri olanaksız kıldı. Ayrıca, iş durumu, inme öncesi yaşam koşulları, akut hastaneye yatma sonrası rehabilitasyon ve taburculuk durumu gibi potansiyel olarak ilgili sosyal ve inme sonrası faktörler prospektif olarak toplanmadı ve bu nedenle analize dahil edilemedi. Daha da önemlisi, çalışma popülasyonunun nispeten genç olması ve yalnızca korunmuş bilinç durumu olan hastaların (GCS ≥ 13) dahil edilmesi, bulgularımızın yaşlı hastalara ve daha şiddetli kanama inme yaşayan hastalara genellenmesini sınırlayabilir. Bu kısıtlamalar, mevcut çalışmanın doğrulayıcıdan çok hipotez üreten bir çalışma olarak değerlendirilmesi gerektiğini vurgular. Bu kısıtlamalara rağmen, bu çalışma kanama inme ve nispeten korunmuş bilinç durumu olan hastalarda bilişsel ve işlevsel seyirler üzerine prospektif longitudinal veri sağlamaktadır. Bulgular, erken bilişsel değişikliklerin nörolojik bulguların hafif olduğu hastalarda bile ortaya thểbileceğini ve yaş, eğitim düzeyi ve önceki beyin-damar hasarı gibi hastaya ait faktörlerin iyileşme örüntülerini etkileyebileceğini göstermektedir. Bu gözlemleri doğrulamak ve kanama inme sonrası bilişsel iyileşmenin belirleyicilerini daha net açıklamak için daha büyük prospektif çalışmalara ihtiyaç vardır.

Özetle, bilinçliğini koruyan hemorajik inme hastalarında inme başlangıcından sonraki ilk 6 ayda nörolojik ve kognitif sonuçlarda kademeli iyileşme gözlemlendi. Yine de, nispeten hafif nörolojik tabloya rağmen bazı hastalarda erken kognitif bozukluk görüldü. İleri yaş, düşük eğitim düzeyi ve önceki inme, 6. ayda olumsuz kognitif veya fonksiyonel sonuçlarla bağımsız olarak ilişkilendirildi. Bu bulgular, bilinçliğini koruyan hastalarda bile erken kognitif değerlendirmenin olası değerini desteklemekte ve inme sonrası kognitif bozukluk için öngörücüler ile önleyici stratejileri inceleyen daha büyük çalışmalar için bir temel sağlamaktadır.

Açıklamalar

Veri kullanılabilirlik açıklaması

Bu makalenin sonuçlarını destekleyen ham veriler, gereksiz bir saklama olmaksızın yazarları tarafından sağlanacaktır.

Etik açıklaması

İnsanlar dahil edilen çalışmalar, Severance Hastanesi’nin Kurumsal İnceleme Kurulunca onaylandı. Çalışmalar, yerel mevzuat ve kurumsal gerekliliklere uygun olarak yürütüldü. Bu çalışmaya katılıma ilişkin yazılı aydınlatılmış onam, tüm katılımcılardan veya yasal temsilcilerinden alındı.

Yazar katkıları

SP: Veri yönetimi, Yazım – taslak, Kaynaklar, Yazım – inceleme & düzenleme, Biçimsel analiz. HK: Kaynaklar, Biçimsel analiz, Yazım – taslak, Veri yönetimi, Yazım – inceleme & düzenleme. JC: Görselleştirme, Veri yönetimi, Araştırma, Kavramsal çerçeve, Yazım – inceleme & düzenleme, Yönetim.

Finansman

Yazar(lar), bu çalışma ve/veya yayımı için herhangi bir finansal destek alınmadığını bildirdi.

Çıkar çatışması

Yazar(lar), bu çalışmanın, potansiyel bir çıkar çatışması olarak değerlendirilebilecek herhangi bir ticari veya finansal ilişki olmadan yürütüldüğünü bildirdi.

Üretken Yapay Zeka açıklaması

Yazar(lar), bu el yazısının oluşturulmasında Üretken Yapay Zeka’nın kullanılmadığını bildirdi.

Bu makalede yer alan herhangi bir alternatif metin (alt text) Frontiers tarafından yapay zekânın desteğiyle oluşturulmuş olup, mümkün olduğunca yazarların gözden geçirmesini de içeren doğruluk sağlama konusunda makul çabalar gösterilmiştir. Herhangi bir sorunu tespit ederseniz, lütfen bizimle iletişime geçin.

Yayıncının notu

Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarların görüşlerini yansıtır ve bağlı oldukları kuruluşların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini zorunlu olarak temsil etmez. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisinin yapabileceği herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya desteklenmez.

• 1.

  Husseini NE, Katzan IL, Rost N, Blake M, Byun E, Pendlebury ST, et al. İskemik ve hemorajik inme sonrası bilişsel bozulma: Amerikan Kalp Derneği/American Stroke Association’dan bilimsel bildiri. Stroke. (2023) 54:e272–91. doi: 10.1161/STR.0000000000000430,

  • Pubmed Abstract
  • CrossRef
  • Google Scholar
  • View reference in article

• 2.

  Zakaria S, Ahmed H, Medved KR, Bruch B, Lord A, Gurin L, et al. Hemorajik inme sonrası bilişsel bozulma ile psikiyatrik sonuçlar ve işlevsel durum arasındaki ilişki. J Neuropsychiatry Clin Neurosci. (2025) 38:240–7. doi: 10.1176/appi.neuropsych.20250075

  • CrossRef
  • Google Scholar
  • View reference in article

• 3.

  Witsch J, Siegerink B, Nolte C, Sprugel M, Steiner T, Endres M, et al. İntrakranyal hemoraji sonrası prognoz: bir derleme. Neurol Res Pract. (2021) 3:22. doi: 10.1186/s42466-021-00120-5,

  • Pubmed Abstract
  • CrossRef
  • Google Scholar
  • View reference in article

• 4.

  Kazim S, Fogulnick JV, Robinson M, Eliyas J, Spangler BQ, Hough T, Jet al. Kafa içi kanama sonrası bilişsel bozulma: sistematik derleme ve meta-analiz. World Neurosurg. (2021) 148:141–62. doi: 10.1016/j.wneu.2021.01.026,

  • Pubmed Abstract
  • CrossRef
  • Google Scholar
  • Makalede referansı görüntüle

• 5.

  Gong L, Gu Y, Yu Q, Wang H, Zhu X, Dong Q, et al. Erken inme sonrası bilişsel bozulmanın ötesinde bilişsel iyileşme için prognoz faktörleri: spontan kafa içi kanamanın prospektif kohort çalışması. Front Neurol. (2020) 11:278. doi: 10.3389/fneur.2020.00278,

  • Pubmed Abstract
  • CrossRef
  • Google Scholar
  • Makalede referansı görüntüle

• 6.

  Nasreddine ZS, Phillips NA, Bedirian V, Charbonneau S, Whitehead V, Collin I, et al. Montreal bilişsel değerlendirme, MoCA: hafif bilişsel bozulma için kısa tarama aracı. J Am Geriatr Soc. (2005) 53:695–9. doi: 10.1111/j.1532-5415.2005.53221.x,

  • Pubmed Abstract
  • CrossRef
  • Google Scholar
  • Makalede referansı görüntüle

• 7.

  Teasdale G, Jennett B. Koma ve bozulmuş bilinç değerlendirmesi: pratik bir ölçek. Lancet. (1974) 2:81–4. doi: 10.1016/S0140-6736(74)91639-0,

  • Pubmed Abstract
  • CrossRef
  • Google Scholar
  • Makalede referansı görüntüle

• 8.

  Mahoney FI, Barthel DW. Fonksiyonel değerlendirme: Barthel indeksi. Md State Med J. (1965) 14:61–5.

  • Google Scholar
  • Makalede referansı görüntüle

• 9.

  Won C, Yang K, Rho Y, Kim S, Lee E, Yoon J, et al. Kore günlük yaşam etkinlikleri (K-ADL) ve Kore aletsel günlük yaşam etkinlikleri (K-IADL) ölçeğinin geliştirilmesi. J Korean Geriatr Soc. (2002) 6:107–20.

  • Google Scholar
  • Makalede referansı görüntüle

• 10.

  Won CWRho YGSunwoo DLee YS. The validity and reliability of Korean instrumental activities of daily living (K-IADL) scale. J Korean Geriatr Soc. (2002) 6:273–80.

  • Google Scholar
  • View reference in article

• 11.

  Hobden GTang EDemeyere N. Cognitive assessment after stroke: a qualitative study of patients’ experiences. BMJ Open. (2023) 13:e072501. doi: 10.1136/bmjopen-2023-072501,

  • Pubmed Abstract
  • CrossRef
  • Google Scholar
  • View reference in article

• 12.

  Suda SMuraga KIshiwata ANishimura TAoki JKanamaru T et al. Early cognitive assessment following acute stroke: feasibility and comparison between mini-mental state examination and Montreal cognitive assessment. J Stroke Cerebrovasc Dis. (2020) 29:104688. doi: 10.1016/j.jstrokecerebrovasdis.2020.104688,

  • Pubmed Abstract
  • CrossRef
  • Google Scholar
  • View reference in article

• 13.

  Rost NSBrodtmann APase MPvan Veluw SJBiffi ADuering Met al. Post-stroke cognitive impairment and dementia. Circ Res. (2022) 130:1252–71. doi: 10.1161/CIRCRESAHA.122.319951,

  • Pubmed Abstract
  • CrossRef
  • Google Scholar
  • View reference in article

• 14.

  Kreisel SHBazner HHennerici M. Pathophysiology of stroke rehabilitation: temporal aspects of neuro-functional recovery. Cerebrovasc Dis. (2006) 21:6–17. doi: 10.1159/000089588,

  • Pubmed Abstract
  • CrossRef
  • Google Scholar
  • View reference in article

• 15.

  You SWang XLindley RIRobinson TAnderson CSCao Y et al. Early cognitive impairment after intracerebral hemorrhage in the INTERACT1 study. Cerebrovasc Dis. (2017) 44:320–4. doi: 10.1159/000481443,

  • Pubmed Abstract
  • CrossRef
  • Google Scholar
  • View reference in article

• 16.

  Stolwyk R, Mihaljcic T, Wong D, Chapman JE, Rogers JM. İnme sonrası bilişsel bozukluk aktivite ve katılım sonuçlarını olumsuz etkiler: sistematik derleme ve meta-analiz. Stroke. (2021) 52:748–60. doi: 10.1161/STROKEAHA.120.032215,

  • Pubmed Abstract
  • CrossRef
  • Google Scholar
  • View reference in article

• 17.

  Jaywant A, Aora C, Lussier A, Toglia J. Akut hastane içi rehabilitasyon gören inme hastalarında bilişele dayalı günlük yaşam etkinliklerinden biri olan 10 öğelik haftalık takvim planlama görevinde bozulmuş performans. Front Neurol. (2021) 12:704775. doi: 10.3389/fneur.2021.704775,

  • Pubmed Abstract
  • CrossRef
  • Google Scholar
  • View reference in article

• 18.

  Mirza S, Portegies MLP, Wolters FJ, Hofman A, Koudstaal PJ, Tiemeier H ve ark. Yüksek eğitim, inme veya TIA sonrası demans riskinin daha düşük olmasıyla ilişkilidir. Rotterdam çalışması. Neuroepidemiology. (2016) 46:120–7. doi: 10.1159/000443649,

  • Pubmed Abstract
  • CrossRef
  • Google Scholar
  • View reference in article

• 19.

  Delgado J, Masoli JH, Hase Y, Akinyemi R, Ballard C, Kalaria RN ve ark. İnme sonrası bilişsel değişim eğilimleri: yaşlılarda demansa doğru basamaklı düşüş. Brain Commun. (2022) 4:fcac129. doi: 10.1093/braincomms/fcac129,

  • Pubmed Abstract
  • CrossRef
  • Google Scholar
  • View reference in article

• 20.

  Pendlebury ST, Rothwell PM. İnme öncesi ve inme sonrası demansın yaygınlığı, insidansı ve bunlarla ilişkili faktörler: sistematik derleme ve meta-analiz. Lancet Neurol. (2009) 8:1006–18. doi: 10.1016/S1474-4422(09)70236-4,

  • Pubmed Abstract
  • CrossRef
  • Google Scholar
  • View reference in article

• 21.

  Grimes DA, Schulz KF. Gözlem çalışmalarında yanlılık ve nedensel ilişkiler. Lancet. (2002) 359:248–52. doi: 10.1016/S0140-6736(02)07451-2,

  • Pubmed Özeti
  • CrossRef
  • Google Scholar
  • Makalede referansı görüntüle

Özet

Anhtar Kelimeler

günlük yaşam aktiviteleri, bilişsel bozukluk, hemajik inme, intraseral hemajik, subaraknoid hemajik

Atıf

Park SK, Kim H ve Chung J (2026) Korunmuş bilinç düzeyine sahip hastalarda hemajik inme sonrası uzun süreli bilişsel ve işlevsel sonuçlar: ön görülü gözlem çalışması. Front. Neurol. 17:1881872. doi: 10.3389/fneur.2026.1881872

Müracaat Tarihi

15 Mayıs 2026

Düzeltme Tarihi

26 Ekim 2026

Kabul Tarihi

26 Ekim 2026

Yayın Tarihi

11 Kasım 2026

Cilt

17 – 2026

Jean-Claude Baron, Cambridge Üniversitesi, Birleşik Krallık

Andrew M. Southerland, Virginia Üniversitesi, Amerika Birleşik Devletleri

Abdulmabod Omar, El-Azhar Üniversitesi, Mısır

© 2026 Park, Kim ve Chung.

Bu makale, Creative Commons Atıf Lisansı (CC BY) koşulları altında açık erişimli olarak dağıtılmıştır. Orijinal yazar(lar)ın ve telif hakkı sahibinin(lerin) atıf edilmesi ve kabul edilen akademik uygulamalara uygun olarak bu dergideki orijinal yayının gösterilmesi şartıyla, diğer forumlarda kullanım, dağıtım veya çoğaltma izinlidir. Bu koşullara uymayan herhangi bir kullanım, dağıtım veya çoğaltma izinlidir.

*İletişim: Joonho Chung, ns.joonho.chung@gmail.com

†
Bu yazarlar bu çalışmaya eşit katkıda bulunmuştur

Bu makalede ifade edilen tüm görüşler yalnızca yazarların görüşleridir ve bağlı oldukları kuruluşların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini zorunlu olarak yansıtmaz. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisinin yapabileceği herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya desteklenmez.