Özet
Kronik ağrıya sıklıkla öznel bilişsel şikayetler ile dikkat, hafıza, işlem hızı ve yürütücü işlevlerde ölçülebilir eksiklikler eşlik eder. Bu anlatısal derleme, burada Tai Chi, yoga ve qigong olarak tanımlanan geleneksel zihin-beden uygulamalarını, kronik ağrıya bağlı bilişsel işlev bozukluğu için ek tedavi yaklaşımları olarak değerlendirmektedir. Literatür, PubMed, Web of Science ve Cochrane Library’deki yapılandırılmış taramalar yoluyla belirlenmiş ve doğrudan, dolaylı, karşılaştırmalı ve mekanistik kanıt kategorilerine ayrılmıştır. Kanıtlar; kronik ağrı popülasyonlarında bilişsel sonuçlara yönelik Tai Chi, yoga veya qigong için sınırlı sayıda küçük denemeden oluşan doğrudan klinik kanıtlar; ağrı veya bilişsel olmayan sonuçlardan elde edilen dolaylı kanıtlar; ve nörogörüntüleme, biyobelirteç, gözlemsel ve hayvan çalışmalarından gelen mekanistik kanıtlar şeklinde düzenlenmiştir. Objektif bilişsel iyileşmeye yönelik doğrudan kanıtlar sınırlı ve heterojen kalmaktadır. Dolaylı çalışmalar, ağrıyı hafifletme, uyku kalitesini artırma, psikolojik düzenleme ve fiziksel fonksiyon iyileşmesi yoluyla olası faydalar öne sürse de bu sonuçlar bilişsel iyileşmenin kanıtı olarak yorumlanmamalıdır. Nöroplastisite, nöroendokrin, immün, otonom ve psikolojik yollar olası mekanizmalar olarak devam etse de insanlarda tam olarak kanıtlanmamıştır. Bu nedenle Tai Chi, yoga ve qigong, kronik ağrıdaki objektif bilişsel işlev bozukluğu için kanıtlanmış tedavilerden ziyade umut verici ek uygulamalar olarak değerlendirilmelidir.
1 Giriş
1.1 Kronik ağrı: tanım, akut ağrıdan ayırımı ve psikososyal boyutları
Uluslararası Ağrı Araştırmaları Derneği’ne (IASP) göre ağrı, gerçek veya potansiyel doku hasarıyla ilişkili veya buna benzeyen hoş olmayan duyusal ve duygusal bir deneyim olarak tanımlanır () ve kronik ağrı, 3 aydan uzun süre devam eden veya tekrarlayan ağrı olarak sınıflandırılır (). Kronik ağrı, akut ağrıdan sadece süresiyle farklılık göstermez. Akut ağrı genellikle zamanla sınırlıdır, noseptif girdi ve doku iyileşmesiyle yakından ilişkilidir ve adaptif bir koruyucu işlev görür. Kronik ağrı ise normal iyileşme sürelerinin ötesinde devam eder, merkezi duyarlanma ve değişmiş inaktif ağrı modülasyonu ile ilişkilidir ve ICD-11’de, yalnızca bir semptom olmaktan ziyade kendi başına bir durum olarak yansıtılmak üzere kronik primer veya kronik sekonder ağrı olarak sınıflandırılır (, ).
Kronik ağrı, ağrı, biliş ve ruh halinin birbirini güçlendirdiği biyopsikososyal bir çerçevede en iyi şekilde anlaşılabilir (3–5). Korku-kaçınma ve felaketleştirme, dikkati tehdide yönlendirip görev hedeflerinden uzaklaştırırken (), depresif semptomlar, yorgunluk ve uyku bozukluğu çalışma belleği, dikkat ve işlem hızı üzerinde ek yük oluşturur (7–9). Sosyal geri çekilme ve katılımın azalması hem ağrıyı hem de bilişsel yükü artırabilir. Bu psikososyal boyutlar zihin-beden müdahaleleriyle doğrudan ilişkilidir, çünkü bu tür uygulamaların dikkat ve meditasyon bileşenleri, anlık farkındalığı, ağrıya yönelik yargısız gözlemi ve ağrıyla ilgili takıntıdan uzaklaşmayı açıkça eğitir (, , ).
1.2 Kronik ağrıda beyin sisi ve yürütücü işlev bozukluğu
Kronik ağrıya genellikle öznel bilişsel şikayetler ile dikkat, çalışma belleği, işlem hızı ve yürütücü işlevlerde eksiklikler eşlik eder (, ). Nörogörüntüleme çalışmaları, kronik ağrı popülasyonlarında prefrontal, hipokampal ve geniş ölçekli ağ sistemlerinde yapısal ve fonksiyonel farklılıklar bildirmiştir (, ). Bu bulgular ağırlıklı olarak gözlemseldir ve ağrının bildirilen beyin değişikliklerine doğrudan neden olduğunu kanıtlamaz. Bilişsel sınırlılıklar aynı zamanda ağrıya müdahaleyi, öz-yönetimi ve duygusal sıkıntıyı da etkileyebilir (, ).
Beyin sisi, dikkat dağınıklığı, yavaş bilgi işleme, zihinsel karışıklık ve çalışma belleği veya yürütücü görevlerde zorluk gibi öznel sorunları tanımlayan tanısal olmayan bir terimdir (13–16). Kronik ağrı ve diğer bazı durumlarda bildirilmekle birlikte, tanımları ve prevalans tahminleri popülasyona ve ölçüm yöntemine göre önemli ölçüde değişir. Bu nedenle öznel beyin sisi, objektif olarak ölçülen bilişsel bozuklukla eşdeğer kabul edilmemelidir.
Değerlendirme sırasında öznel şikayetler ile objektif performans birbirinden ayırt edilmelidir. Montreal Bilişsel Değerlendirme gibi genel tarama araçları; digit span, Trail Making, Stroop ve n-back görevleri gibi dikkat, işlem hızı, çalışma belleği ve yürütücü işlevlere yönelik alan spesifik ölçümlerle desteklenebilir (16–20). Psikolojik sıkıntı, yorgunluk, uyku bozukluğu, ilaç kullanımı ve ağrıya müdahale de dikkate alınmalıdır, çünkü bunlar hem öz-bildirim hem de test performansını etkileyebilir.
Öznel bilişsel şikayetler işe katılımı, sosyal etkileşimi, tedaviye uyumu ve yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilir (, ). Yorgunluk, depresif semptomlar ve uyku bozukluğu genellikle birlikte görülür ve algılanan bilişsel yükü artırabilir (, ). Uzun COVID ve ağrı dışı diğer popülasyonlardan elde edilen kanıtlar semptomların karakterizasyonu için faydalı olsa da kronik ağrı için dolaylı kalmaktadır (). Nöroenflamatuar, otonom ve metabolik yollar bu nedenle kanıtlanmış açıklamalardan ziyade hipotezlerdir (, ).
Grup düzeyindeki çalışmalar, bazı kronik ağrı örnekleri ile sağlıklı kontroller arasında çalışma belleği, bilişsel esneklik ve inhibitör kontrolde farklılıklar bildirmiştir (, 25–28). Bozulmanın büyüklüğü ve deseni ağrı fenotipleri arasında tekdüze değildir ve performans; ruh hali, uyku, ilaç kullanımı, yaş ve eğitimden etkilenebilir. Bu nedenle digit span, Wisconsin Kart Sıralama ve Stroop görevlerinden elde edilen bulgular, evrensel bir kronik ağrı bilişsel profili kanıtı olarak değil, alan spesifik gözlemler olarak yorumlanmalıdır.
Alan spesifik testler, bir şikayetin dikkat, çalışma belleği, işlem hızı, inhibitör kontrol veya set değiştirme ile ilgili olup olmadığını netleştirmeye yardımcı olur. Digit span, Trail Making, Stroop, Wisconsin Kart Sıralama ve Cambridge Nöropsikolojik Test Otomatik Bataryası görevleri literatürde kullanılan örneklerdir (, 26–31). Ancak test seçimindeki ve raporlamadaki farklılıklar, çalışmalar arasında ve ağrı fenotipleri arasında doğrudan karşılaştırma yapmayı zorlaştırmaktadır (, ); ayrıca kronik ağrıdaki Cogstate batarya çalışmalarıyla gösterildiği gibi performans geçerliliği konuları yorum karmaşıklığını daha da artırır ().
Yürütücü işlev ve ağrıya müdahale ilişkili görünmektedir, ancak bu ilişkinin yönü ve büyüklüğü çalışmalara göre değişmektedir. Objektif nöropsikolojik performans, yaş, eğitim ve depresyon hesaba katıldıktan sonra bile günlük yaşamda ağrıya müdahale ve yaşam kontrolü ile ilişkili olabilir (). Diğer çalışmalar bilişsel performansı ağrı şiddeti, süresi, duygusal sıkıntı ve felaketleştirme ile ilişkilendirmiştir (, , , ). Bu kanıtların çoğu kesitsel veya korelasyonel olduğundan, ağrının ilerleyici yürütücü bozulmaya neden olduğunu kanıtlamaz; ayrıca yaşlı yetişkinlerdeki uzun vadeli veriler, biliş ve ağrı arasındaki ilişkinin çift yönlü olabileceği olasılığını ortaya koymaktadır ().
Temel Bulgular ve Genel Değerlendirme
Mikrobiyom-bağırsak-beyin ekseni, ağırlıklı olarak hayvan, moleküler ve hedef dışı insan kanıtlarıyla desteklenen olası bir araştırma yönüdür; buna jinekolojik ve ürolojik ağrı durumlarındaki mikrobiyota ve enflamasyon çalışmaları da dahildir (, , 150–153). Kronik ağrı üzerine yapılan çalışmalar, belirli bir geleneksel zihin-beden uygulamasından sonra mikrobiyal veya enflamatuar belirteçlerdeki değişikliklerin bilişsel sonuçları aracılık edip etmediğini doğrudan test etmelidir.
Dijital fenotipleme ve adaptif sunum gelecekteki denemeleri destekleyebilir, ancak mevcut kanıtlar yapay zeka tarafından seçilen geleneksel zihin-beden reçetelerini doğrulamamaktadır (, ). Çoklu sistem belirteçlerinden ağrıyı tahmin etmeye yönelik makine öğrenmesi de benzer şekilde keşif aşamasındadır (). Ruiz-Marrara ve arkadaşları () kronik ağrılı temporomandibular bozukluklarda bilişsel alanlardaki bozulmayı inceleyen kesitsel bir çalışma bildirmişlerdir. Bu çalışma ilişkileri karakterize etse de müdahale etkinliğini değerlendirmemekte veya yapay zeka tabanlı tedavi seçimini doğrulamamaktadır. Gelecekteki dijital çalışmalar şeffaf algoritmalar, dış doğrulama ve önceden belirlenmiş bilişsel hedefler gerektirecektir.
5 Sonuç
Tai Chi, yoga ve qigong, kronik ağrı yönetimi için umut verici ek uygulamalardır. Ağrı, fonksiyon ve psikolojik sonuçlara ilişkin kanıtlar, nesnel bilişsel iyileşmeye yönelik kanıtlara kıyasla daha gelişmiştir. Kronik ağrı popülasyonlarında Tai Chi, yoga veya qigong ile ilgili doğrudan bilişsel kanıtlar, yalnızca iki küçük çalışmayla sınırlıdır ve bu çalışmaların tasarımı ile ölçütleri heterojendir. Gelecekteki çok merkezli çalışmalar, ağrı fenotiplerini ayırt etmeli, bilişi önceden belirlenmiş bir sonuç olarak tanımlamalı, nesnel testleri subjektif şikayetlerden ayırmalı ve açıkça tanımlanmış Tai Chi, yoga ve qigong protokollerini karşılaştırmalıdır. Böyle bir kanıt mevcut olana kadar, bu uygulamalar kronik ağrıyla ilişkili bilişsel fonksiyon bozukluğu için yerleşik tedavilerden ziyade ihtiyatla önerilen ek yöntemler olarak kabul edilmelidir. Bu derlemede sunulan önerilen mekanizmalar ve fenotip tabanlı çerçeve de yerleşik klinik önerilerden ziyade gelecekteki araştırmalar için hipotezler olarak anlaşılmalıdır.
Beyanlar
Üretken yapay zeka beyanı
Yazar(lar), bu makalenin hazırlanmasında üretken yapay zekanın kullanılmadığını beyan etmiştir.
Bu makaledeki şekillerin yanında yer alan alternatif metinlerin (alt metin) tamamı Frontiers tarafından yapay zeka desteğiyle oluşturulmuştur ve mümkün olduğunda yazarlar tarafından incelenmesi de dahil olmak üzere doğruluğu sağlamak için makul çabalar gösterilmiştir. Herhangi bir sorun tespit ederseniz lütfen bizimle iletişime geçin.
Yayıncının notu
Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve yazarların bağlı olduğu kurumların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisi tarafından yapılabilecek herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya onaylanmaz.
Özet
Anahtar kelimeler
beyin sisi, kronik ağrı, bilişsel bozukluk, yürütücü fonksiyon, zihin–beden terapileri
Atıf
Cui C, Liang W ve Liu X (2026) Ağrı sisini dağıtmak: kronik ağrıyla ilişkili bilişsel bozukluk için geleneksel zihin–beden uygulamalarının kanıtları ve potansiyel mekanizmaları—beyin sisi ve yürütücü fonksiyon üzerine bir derleme. Front. Neurol. 17:1904734. doi: 10.3389/fneur.2026.1904734
Alındı
15 Haziran 2026
Revize edildi
06 Kasım 2026
Kabul edildi
08 Kasım 2026
Yayınlandı
16 Kasım 2026
17 – 2026
Ishan Ghai, Albert Ludwig Üniversitesi, Freiburg, Almanya
Andrés Ramírez, Salesian Politeknik Üniversitesi, Ekvador
Nina Russin, Arizona Eyalet Üniversitesi, Amerika Birleşik Devletleri
© 2026 Cui, Liang ve Liu.
Bu, Creative Commons Atıf Lisansı (CC BY) şartları altında dağıtılan açık erişimli bir makaledir. Orijinal yazar(lar) ve telif hakkı sahibi(leri)nin belirtilmesi ve bu dergideki orijinal yayına kabul edilen akademik uygulamalara uygun olarak atıfta bulunulması koşuluyla, diğer platformlarda kullanılması, dağıtılması veya çoğaltılmasına izin verilir. Bu şartlara uymayan hiçbir kullanım, dağıtım veya çoğaltmaya izin verilmemektedir.
*İletişim: Xin Liu, liuxin1028@163.com
Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve yazarların bağlı olduğu kurumların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisi tarafından yapılabilecek herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya onaylanmaz.

