GÜNCEL YAYIN Koruyucu Hekimlik, Yaşam Tarzı Tıbbı ve Hücresel Biyoloji
📅 17 Kasım 2026 · Bağımsız Editoryal Ağ
Klinik Rehber

Frontiers | Amiyotrofik Lateral Sklerozda Klinik Yüz Zayıflığı ve Çok Modlu Elektrofizyoloji: Motor Birim Sayı İndeksi, Sinir İletim Hızı ve Göz Kırpması Refleksi

✍️ Editör Masası • 📅 16 Kasım 2026 • ⏱️ 31 dk okuma
Frontiers | Amiyotrofik Lateral Sklerozda Klinik Yüz Zayıflığı ve Çok Modlu Elektrofizyoloji: Motor Birim Sayı İndeksi, Sinir İletim Hızı ve Göz Kırpması Refleksi

Özet

Arka Plan:

Yanak şişirme zayıflığı, amiyotrofik lateral sklerozda (ALS) klinik olarak tanınan bir durumdur; ancak bunun non-invaziv yüz elektrofizyolojisiyle ilişkisi belirsizdir.

Amaç:

Temel amaç, yaş ve cinsiyet ayarlamasından sonra ALS hastalarında orbicularis oris motor birim sayısı endeksinin (MUNIX) sağlıklı kontrollerinkinden daha düşük olup olmadığını test etmekti. İkincil ve keşif amaçları ise yanak şişirme zayıflığını yüz MUNIX’i, sinir iletim hızı, göz kırpma refleksi ve başlangıç fenotipi ile ilişkilendirmeyi hedefledi.

Yöntemler:

Bu retrospektif kesitsel çalışmada 43 ALS hastası, 25 sağlıklı kontrol (Kontrol A) ve 42 periferik vestibüler hastalık kontrolü (Kontrol B) analiz edildi.

Bulgular:

Kontrol A ile karşılaştırıldığında ayarlanmış birincil MUNIX farkı anlamlı değildi (β = −7.08; p = 0.153). Yanak şişirme zayıflığı, göz kapatma zayıflığına göre daha sık görülüyordu (21/43’e karşı 4/43; kesin McNemar p < 0.001) ve yaş ile cinsiyet ayarlamasından sonra daha düşük orbicularis oris MUNIX’i ile ilişkiliydi (β = −13.09; p = 0.006). Uzuv başlangıçlı ALS’de, yanak şişirme zayıflığı ek ayarlamalardan sonra da daha düşük MUNIX ile ilişkili kalmıştır (β = −17.40, %95 güven aralığı −30.56 ila −4.25; p = 0.011); sadece dokuz hastanın bulbar başlangıçlı ALS olması, başlangıç grupları arasındaki karşılaştırmayı sınırlamıştır. Orbicularis oris distal motor latansı ayarlamadan sonra da daha uzun kalmıştır (p = 0.011) ve R2, 39 hastadan 11’inde anormal bulunmuşken Kontrol B katılımcılarının 42’sinde hiç anormallik görülmemiştir (p < 0.001).

Sonuç:

Yanak şişirme ve göz kapatma değerlendirmesi, ALS’nin başlangıç yerinden bağımsız olarak anlamlıdır. Orbicularis oris MUNIX’i klinik olarak gözlemlenen yanak şişirme zayıflığı ile ilişkiliydi, ancak tek başına bir ALS belirteci olarak desteklenmedi. Distal latans ve R2, büyük ölçüde örtüşmeyen ek bilgiler sağladı. Kranial kas elektromiyografisi ve uzunlamasına bulbar sonuçlarla prospektif doğrulama gereklidir.

1 Giriş

Amiyotrofik lateral skleroz (ALS), üst ve alt motor nöronları etkileyen ilerleyici bir nörodejeneratif hastalıktır. Bulbar fonksiyon bozukluğu tipik olarak alt kranial sinirler tarafından innerve edilen konuşma ve yutkunma kaslarını ilgilendirirken, yüz motor sistemi ise yüz siniri tarafından beslenir ve anatomik olarak bulbar katılımla eş anlamlı kabul edilmemelidir. Yanak şişirme hareketi, koordineli dudak sızdırmazlığı, buksinator kas aktivitesi, ağız içi hava basıncının oluşturulması ve sürdürülmesi, istemli çaba ile sağlam üst ve alt motor nöron yollarının varlığını gerektiren bir orofasyal görevdir. Bu nedenle mevcut çalışma, yüz motor sisteminin katılımını değerlendirmektedir; bulbar semptomlar ve ALS Fonksiyonel Derecelendirme Ölçeği–Revize (ALSFRS-R) bulbar alt puanı, doğrudan fizyolojik bir lokalizasyon yerine klinik bağlam sağlamaktadır. Non-invaziv kantitatif değerlendirme ilgi çekicidir, çünkü kranial sinirler tarafından innerve edilen kasların iğne elektromiyografisi invazivdir ve bazen zorlukla tolere edilirken, rutin sinir ileti çalışmaları motor birim kaybını kantifiye edemez.

Motor birim sayısı indeksi (MUNIX), bileşik kas aksiyon potansiyelinden (CMAP) ve dereceli kasılma sırasında yüzey interferans deseninden yola çıkarak işlevsel motor birimlerin sayısını tahmin eder (, ). MUNIX, ALS’de ekstremite kaslarındaki alt motor nöron kaybına karşı hassastır () ve zayıflık manuel muayenede belirginleşmeden önce anormalleşebilir (). Yüz MUNIX’i ise daha az kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. Nasalis MUNIX’i tekrarlanabilir nitelikte olsa da ALS’yi sağlıklı kontrollerden ayırt edememiştir (). Bu çalışma, ALS’li bazı hastaların yanak şişirme testi sırasında zayıflığa rağmen gözlerini güçlü bir şekilde kapatabilmesi şeklindeki klinik gözleme dayanarak başlatılmıştır. Önceki nicel çalışmalar, ALS’de orofasiyal fonksiyonların tek tip olmayan bir şekilde etkilendiğini belgelemiştir (). Yanak şişirme testi etkili bir dudak sızdırmazlığı gerektirdiğinden ve orbicularis oris kası bu süreçte temel bir rol oynadığından, orbicularis oris ile orbicularis oculi’yi eşleşmiş perioral ve perioküler MUNIX hedefleri olarak seçtik. İlgili klinik görevler olan yanak şişirme ve göz kapama, MUNIX ve aynı bölgelerdeki doğrudan fasiyal sinir iletim hızıyla birlikte değerlendirildi; bu da klinik ayrışmanın bölgesel elektrofizyolojik farklılıklarla birlikte olup olmadığını incelememize olanak sağladı. Orbicularis oculi aynı zamanda göz kırpma refleksi için kayıt kası olarak da kullanıldı. Bu eşleşmiş değerlendirme, orbicularis oris’in ALS’ye karşı doğası gereği daha hassas olduğunu veya MUNIX ölçümü için nasalis ya da orbicularis oculi’den teknik olarak daha üstün olduğunu varsaymak yerine, klinik olarak gözlemlenen bir yüz motor fonksiyonu katılım modelini incelemeyi amaçlamıştır.

Yüz siniri iletim hızı ve göz kırpma refleksi, yüz motor fizyolojisinin farklı bileşenlerini değerlendirir. Distal motor latans, periferik yüz motor iletimini yansıtırken, göz kırpma refleksinin R2 bileşeni, medüller retiküler formasyon ve yüz çekirdeğini içeren polisinaptik beyin sapı yollarına bağlıdır (). ALS’de, özellikle bulbar başlangıçlı vakalarda, uzamış veya yok olan R2 yanıtları bildirilmiştir (). Kontralateral R1 yanıtları da kortikobulbar hiperuyarılanabilirliğin bir göstergesi olarak öne sürülmüştür (). Hem üst hem de alt yüz kasları, bir transkraniyal manyetik stimülasyon çalışmasında kaslara özgü belirgin bir fark olmaksızın, çift taraflı kortikobulbar projeksiyonlar alır (). Bu testlerin aynı patolojik süreci ölçtüğünün varsayılmaması gerekir.

Bu analizin temel amacı, katılımcı düzeyindeki orbicularis oris MUNIX değerinin ALS’de Kontrol A grubuna göre daha düşük olacağı hipotezini test etmekti; ana çıkarım, yaş ve cinsiyete göre ayarlanmış grup katsayısına dayanıyordu. İkincil ve keşif amaçları ise yanak şişirme zayıflığının göz kapatma zayıflığından daha sık görülüp görülmediğini, orbicularis oris MUNIX’in yanak şişirme zayıflığı ile ilişkili olup olmadığını, ALS-kontrol farkının orbicularis oris ve orbicularis oculi arasında değişip değişmediğini ve yüz siniri iletimi ile göz kırpma refleksinin MUNIX tarafından yakalanmayan anormallikleri tespit edip etmediğini belirlemekti. Başlangıç türüne göre katmanlı ve multimodal analizler açıkça keşif niteliğindeydi. Çalışmada iki farklı kontrol kohortu kullanıldığından, her bir karşılaştırma yalnızca ilgili teste tabi tutulan kontrol grubuyla sınırlı tutulmuştur.

2 Materyaller ve yöntemler

2.1 Çalışma tasarımı ve katılımcılar

Bu tek merkezli retrospektif kesitsel çalışma, 2021 ile 2024 yılları arasında oluşturulmuş mevcut klinik ve elektrofizyolojik kayıtları ve kontrol kayıtlarını analiz etmiştir. Nihai retrospektif ikincil analiz, anonimleştirme işleminden sonra 2026 yılında gerçekleştirilmiştir. Bu rapor, Epidemiyolojik Gözlemsel Çalışmaların Raporlanmasını Güçlendirme bildiriminin ilkelerini takip etmektedir ().

ALS hastaları nöroloji polikliniği ve klinik nörofizyoloji kayıtlarından belirlendi. Dahil kriterleri ≥18 yaş, revize edilmiş El Escorial veya Awaji kriterleri (, ) ile desteklenen klinik ALS tanısı ve MUNIX için derecelendirilmiş istemli kasılmayı tamamlayabilme yeteneğiydi. Dışlama kriterleri ALS dışı bir bozukluktan kaynaklanan yüz siniri felci, polinöropati, nöromüsküler kavşak hastalığı, önceki yüz cerrahisi veya botulinum toksini enjeksiyonuydu. ALS’ye atfedilen yüz zayıflığı bir dışlama kriteri değildi. Hastalık başlangıcı, ilk semptomlara göre ekstremite veya bulbar olarak sınıflandırıldı. Mevcut verileri olan tüm uygun hastalar çalışmaya dahil edildi; önceden bir örneklem büyüklüğü hesaplaması yapılmadı.

Kontrol A, yüz MUNIX/MUSIX kayıtları olan ve nörolojik hastalık öyküsü bulunmayan sağlıklı yetişkinlerden oluştu. Kontrol B ise baş dönmesi şikayetiyle değerlendirilen ve benign paroksismal pozisyonel vertigo, vestibüler nörit veya Ménière hastalığı tanısı konulmuş hastalardan oluştu. Bu hastalarda yüz, trigeminal veya beyin sapı fonksiyon bozukluğuna dair klinik kanıt bulunmuyordu ve rutin yüz siniri iletim veya göz kırpma refleksi yorumlamalarında klinik olarak anlamlı bir anormallik saptanmadı. Mevcut beyin manyetik rezonans görüntülemeleri beyin sapında veya serebellumda yapısal bir lezyon göstermedi. Kontrol B, pratik bir laboratuvar referans grubu olarak kullanıldı ve MUNIX/MUSIX kaydı yapılmadı. Kontrol A ve Kontrol B birleştirilmedi veya birbirinin yerine kullanılabilir olarak ele alınmadı.

Tianjin Üçüncü Merkezi Hastanesi Etik Komitesi, 5 Ağustos 2026 tarihinde kurumun hızlandırılmış inceleme süreci aracılığıyla retrospektif ikincil analizi onayladı. Retrospektif çalışmalar için uygulanan bu süreçte bireysel bir onay numarası verilmedi. Komite, yalnızca anonimleştirilmiş mevcut verilerin analiz edildiği ve ek bir müdahale yapılmadığı için çalışmaya özgü ek bilgilendirilmiş onamın gerekli olmadığına karar verdi. Çalışma, Helsinki Bildirgesi’ne uygun olarak yürütüldü.

2.2 MUNIX ve motor birim boyutu indeksi

Tüm incelemeler standart bir protokol kullanılarak Nicolet Viking EDX elektromiyografi/uyarılmış potansiyel sistemi (Natus Medical, ABD) ile gerçekleştirildi. Tüm yüz MUNIX incelemeleri aynı inceleyici tarafından, aynı elektrot referans noktaları, kasılma talimatları ve kabul kriterleri kullanılarak tamamlandı. Katılımcılar, yaklaşık 25 °C oda sıcaklığında sırtüstü pozisyonda incelenirken, yüz derisi sıcaklığı 34–36 °C aralığında tutuldu. ALS ve Kontrol A gruplarında, Nandedkar ve arkadaşlarının (, ) yöntemi ve yayımlanmış yüz kası protokollerine (, ) göre bilateral orbicularis oris ve orbicularis oculi MUNIX/MUSIX kayıtları alındı.

Tek kullanımlık 15 mm’lik yüzey disk elektrotları kullanıldı. Yüz siniri, stylomastoid foramen’in anteriorundan uyarıldı. Orbicularis oris kaydı için aktif elektrot ağız köşesine, referans elektrot ise 2–3 cm lateral olarak yerleştirildi. Orbicularis oculi kaydı için aktif elektrot alt göz kapağının altında, orta pupiller çizgide, referans elektrot ise lateral kanthus’un lateraline yerleştirildi. Elektrot yerleşimi, net bir negatif başlangıca sahip en büyük CMAP’i elde edecek şekilde ayarlandı ve daha sonra CMAP ile yüzey girişim deseni kaydı boyunca sabit tutuldu. Standartlaştırılmış yerleşim ve tek bir inceleyicinin kullanılması prosedürel değişkenliği azalttı; ancak yüzey kayıtları, hacimsel iletimi veya komşu yüz kaslarından kaynaklanan aktiviteyi tamamen dışlayamaz.

CMAP’ler 3–10.000 Hz bant geçiren filtre ile kaydedildi. Uyarı yoğunluğu, CMAP bir plato seviyesine ulaşana kadar artırıldı ve ardından supramaksimal uyarımı sağlamak için yaklaşık %20–30 daha yükseltildi. Orbicularis oris için ağızla dudak büzme, orbicularis oculi için ise gözleri kapatma yoluyla dereceli istemli kasılma elde edildi. Standartlaştırılmış sözlü talimatlar kullanılarak, aynı muayene görevlisi katılımcılardan çabalarını hafif kasılmadan maksimal kasılmaya doğru kademeli olarak artırmalarını istedi. Kasılma aralığını kapsayan yirmi kabul edilebilir yüzey girişim deseni epoki toplandı; bunun ardından cihaz yazılımı otomatik olarak MUNIX ve MUSIX’i hesapladı. MUNIX, ideal durum motor birim sayısının güç regresyonu ile hesaplandı ve 20 mV·ms’lik bir yüzey girişim deseni alanında tanımlandı (, ). Yüzey girişim deseni alanı >20 mV·ms, ideal durum motor birim sayısı <100 ve yüzey girişim deseni alanının CMAP alanını aştığı epokler kabul edildi. MUSIX, CMAP genliği (μV)/MUNIX olarak hesaplandı.

2.3 Yüz siniri iletim hızı

ALS hastalarının tamamında ve tüm Kontrol B katılımcılarında fasiyal sinir ileti hızı ölçümü yapılmaya çalışıldı. Fasiyal sinir, stilomastoid foramenin önünden, MUNIX için kullanılan aynı kayıt noktalarıyla uyarıldı. Distal motor latans, uyaran artefaktından ilk negatif CMAP sapmasına kadar olan süre olarak, genlik ise baz seviyesinden negatif tepe noktasına kadar olan değer olarak ölçüldü. Supramaksimal uyarım, bir CMAP plato oluşumuyla doğrulandı. Kontrol B grubunun ortalama + 2 standart sapma (SS) üst sınırları orbicularis oculi için 4.53 ms ve orbicularis oris için 3.38 ms idi. Orbicularis oris latans verileri ALS hastalarının 36/43’ü için, orbicularis oculi latans verileri 39/43’ü için ve CMAP genliği ise 43 hastanın tamamı için mevcuttu.

2.4 Göz kırpma refleksi

Göz kırpma refleksi ALS hastalarının tamamında ve tüm Kontrol B katılımcılarında yapılmaya çalışıldı. Dört ALS hastasının kaydı teknik olarak yetersizdi veya eksikti ve bu vakalar eksik veri olarak ele alındı. Supraorbital sinir, 0.2 ms’lik darbelerle, yaklaşık 0.5 Hz’lik ortalama bir frekansta düzensiz bir şekilde uyarıldı (). Akım, stabil bir maksimal refleks yanıtı elde edilene kadar artırıldı ve ardından supramaksimal uyarım sağlamak için yaklaşık %20–30 daha yükseltildi; nihai akım değerleri 15–25 mA arasındaydı. Yanıtlar her iki orbicularis oculi kasından eş zamanlı olarak kaydedildi. Her tarafta sekiz ila on uyaran uygulandı ve tekrarlanabilir izler, latans ölçümü için ortalaması alındı. Her taraftaki uyarımdan sonra ipsilateral R1, R2 ve kontralateral R2′ latansları ölçüldü.

Bir bileşen yalnızca, supramaksimal yoğunlukta gerçekleştirilen tüm 8–10 denemenin hiçbirinde tekrarlanabilir bir yanıt saptanmadığında kaydedilemez (NR) olarak tanımlandı. Katılımcı düzeyindeki değerler, mevcut sayısal tarafların ortalaması olarak hesaplandı. Bir taraf NR ise, sürekli analiz için sayısal taraf kullanıldı; her iki taraf da NR ise herhangi bir sürekli değer atanmadı. Bir bileşen, katılımcı düzeyindeki gecikme süresinin üst referans sınırını aşması veya taraflardan en az birinin NR olması durumunda anormal olarak sınıflandırıldı. Kontrol B ortalama + 2 SD üst sınırları R1 için 11,56 ms, R2 için 37,00 ms ve R2′ için 36,96 ms olarak belirlendi. Bu sınırlar çalışmadaki kontrol gruplarından türetildiği ve göz kırpma refleksi dağılımları normal olmadığından, anormallik oranları betimsel bulgular olarak ele alındı.

2.5 Klinik değişkenler

ALS tanılı 43 hastanın tamamı için birleştirilmiş klinik veri seti; hastalık süresini, ALSFRS-R toplam skorunu (), bulbar alt skoru, tedavi durumunu ve klinik bulbar ile yüz bulgularını içeriyordu. Yanak şişirme ve göz kapatma zayıflığı, nörolojik muayeneden yola çıkarak mevcut veya mevcut değil olarak kaydedildi; bu yatak başı testleri anatomik olarak spesifik lokalizasyon testleri yerine klinik gözlemler olarak analiz edildi. Yüz kaslarına iğne elektromiyografisi uygulanmadı. Bulbar alt skor; konuşma, tükürük salgılanması ve yutma maddelerinin toplamıydı (aralık 0–12). Hastalık ilerleme hızı, (48 − ALSFRS-R skoru)/hastalık süresi (ay) formülüyle hesaplandı. Cinsiyet, klinik kayıtlardan erkek veya kadın olarak not edildi.

2.6 İstatistiksel analiz

Birçok elektrofizyolojik değişken normal dağılım göstermediği için sürekli değişkenler medyan (interkuartil aralık [IQR]) olarak sunulmuştur. Düzeltilmemiş karşılaştırmalarda Mann–Whitney U testi; kategorik karşılaştırmalarda ise duruma göre ki-kare veya Fisher’ın kesin testi kullanıldı. ALS içi ilişkiler Spearman’ın sıra korelasyonu ile değerlendirildi. Eksik değerler tahmin edilmedi ve her analiz için paydalar açıkça belirtildi.

Temel sonuç ölçütü, katılımcı düzeyindeki orbicularis oris MUNIX değeri idi. Kontrol A grubu ALS grubundan daha genç olduğundan, ana yorumlama yaş ve cinsiyete göre ayarlanmış, heteroskedastisiteye dayanıklı (HC3) standart hatalar içeren sıradan en küçük kareler regresyonuna dayanmıştır. Tüm HC3 modelleri için çift yönlü p değerleri ve %95 güven aralıkları (GAr), modelin kalıntı serbestlik dereceleri kullanılarak Student t dağılımından hesaplanmıştır. Katmanlı bootstrap yeniden örnekleme (10.000 iterasyon; tohum 42), ayarlanmış grup katsayısı için bir duyarlılık GAr’sı sağlamıştır. Ortak yaş desteğine yönelik duyarlılık analizi, 31–72 yaşları arasındaki katılımcıları dahil etmiştir. Grup farkının kaslara göre değişip değişmediğini test etmek amacıyla, katılımcı içi bir karşılaştırma (orbicularis oris MUNIX eksi orbicularis oculi MUNIX), grup, yaş ve cinsiyetle modellenmiştir; kontrolle standartlaştırılmış bir karşılaştırma ise duyarlılık analizi olarak incelenmiştir.

Yanak şişirme ve göz kapatma zayıflığının eşleştirilmiş frekansları, kesin bir McNemar testi kullanılarak karşılaştırılmıştır. ALS grubu içinde, orbicularis oris MUNIX değeri, yanak şişirme zayıflığı olan ve olmayan hastalar arasında Mann–Whitney U testi ve yaş ile cinsiyete göre ayarlanmış, HC3 standart hatalar içeren sıradan en küçük kareler regresyonu kullanılarak karşılaştırılmıştır. Bir duyarlılık modeli ayrıca ALSFRS-R bulbar alt puanını ve hastalık süresini de içermiştir.

Post hoc başlangıç katmanlı analizler, uzuv ve bulbar başlangıçlı hastaları Mann–Whitney U veya Fisher’in kesin testleri kullanılarak karşılaştırmış ve her bir katman içinde yüz incelemesi ile klinik–MUNIX analizlerini tekrarlamıştır. Uzuv başlangıçlı katmanda, bir duyarlılık modeli ayrıca bulbar alt puanına ve hastalık süresine göre ayarlama yapmıştır. Resmi bir model, yanak şişirme zayıflığını, başlangıç fenotipini, bunların etkileşimini, yaşı ve cinsiyeti içermiştir. Bu analizler keşif amaçlıydı; etkileşim terimi, zayıflık–MUNIX ilişkisinin başlangıç grupları arasında farklılaşıp farklılaşmadığını doğrudan test etmiştir. Sadece bir alt grubun p değeri anlamlı iken diğerinin anlamlı olmaması, gruplar arası bir farkın var olduğu şeklinde yorumlanmamıştır.

Orbicularis oris distal motor latansı da yaş ve cinsiyete göre düzeltme yapılarak modellenmiştir. Bulguların hastalık seyirinin erken dönemlerinde farklılık gösterip göstermediğini değerlendirmek amacıyla, post hoc bir duyarlılık analizi ile semptom başlangıcından ≤7,5 ay sonra muayene edilen hastalar (hastalık süresinin alt çeyreği) daha geç muayene edilenlerle karşılaştırılmış; sürekli ölçümler için Mann–Whitney U testleri, kategorik ölçümler için ise Fisher’ın kesin testleri kullanılmıştır. Tüm ikincil çıkarımsal analizler keşif amaçlıydı ve çoklu karşılaştırmalar için düzeltme uygulanmadı. Referans sınırları yalnızca tanımlayıcı anormallik oranları için türetildi. Hem MUNIX hem de R2 ölçümleri mevcut olan hastalarda, azalmış MUNIX ile anormal R2 arasındaki ilişki Fisher’ın kesin testi ile değerlendirildi.

Keşif amaçlı bir L2-düzenli lojistik model, tam veri setine sahip vakalarda (36 ALS ve 42 Kontrol B katılımcısı) orbicularis oris latansını ve ikili R2 anormalliğini birleştirdi. Örneklem içi iyimserliği azaltmak için, rastgele tohum 42 kullanılarak katmanlı beş katlı çapraz doğrulama 500 kez tekrarlandı. Her bir bölmede, R2 sınırı eğitim katmanındaki Kontrol B katılımcılarından yeniden türetildi; standartlaştırma ve model uydurma ise yalnızca eğitim katmanıyla sınırlı tutuldu. Aynı tekrarlanan çapraz doğrulama prosedürü, tanımlayıcı karşılaştırma için yalnızca latans ve yalnızca R2 modellerine de uygulandı. Katman dışı ortalama alıcı işletim karakteristiği eğrisi altındaki alan (AUC) raporlandı. Bu iç değerlendirme bağımsız bir tanısal doğrulama olarak kabul edilmedi.

Analizler Python 3.12.13 (Python Software Foundation) ortamında NumPy 2.3.5, pandas 2.2.3, SciPy 1.17.0 ve scikit-learn 1.8.0 kullanılarak gerçekleştirildi. HC3 kovaryans tahminleri ve t-tabanlı çıkarımlar NumPy ve SciPy ile uygulandı; kesin McNemar p değerleri, uyumsuz çiftlerin kesin binom testleri olarak hesaplandı. Tekrarlanan çapraz doğrulama ve L2-düzenli lojistik regresyon için scikit-learn kullanıldı. Birincil analizde çift yönlü p < 0,05 eşiği kullanıldı; keşif amaçlı p değerleri tanımlayıcı olarak raporlandı.

3 Sonuçlar

3.1 Katılımcılar

Analize 43 ALS hastası, 25 sağlıklı kontrol katılımcısı (Kontrol A) ve 42 periferik vestibüler hastalık kontrol katılımcısı (Kontrol B; Tablo 1) dahil edildi. ALS hastalarından 34’ünde hastalık uzuvlarda, 9’unda ise bulbar bölgede başladı. Tanı kesinliği 27 hastada kesin, 5’inde olası, 10’unda laboratuvar destekli olası ve 1’inde potansiyel olarak belirlendi. ALS hastaları Kontrol A’ya göre daha yaşlıydı (medyan 63,0’e karşı 54,0 yıl; p = 0,002), ancak Kontrol B ile arasında yaş farkı yoktu (63,0’e karşı 60,0 yıl; p = 0,384). Cinsiyet dağılımı üç grup arasında farklılık göstermedi (p = 0,250).

Özellik ALS (n = 43) Kontrol A (n = 25) Kontrol B (n = 42) p değeri
Yaş, yıl 63,0 (57,0–68,0) 54,0 (38,0–62,0) 60,0 (56,2–67,0) 0,005†
Cinsiyet, erkek/kadın 22/21 8/17 16/26 0,250
Başlangıç, bulbar/uzuv 9/34 – – –
Tanı kesinliği, n: kesin/olası/laboratuvar destekli olası/potansiyel 27/5/10/1 – – –
Hastalık süresi, ay 12,0 (7,5–13,0) – – –
ALSFRS-R toplam skoru 41,0 (37,5–44,0) – – –
ALSFRS-R bulbar alt skoru 11,0 (9,0–12,0) – – –
Hastalık ilerleme hızı, puan/ay 0,667 (0,292–1,000) – – –
Klinik bulbar semptomlar, n (%) 20 (46,5) – – –
Yanak şişirme zayıflığı, n (%) 21 (48,8) – – –
Göz kapatma zayıflığı, n (%) 4 (9,3) – – –
Riluzole tedavisi, n (%) 39 (90,7) – – –

Değerler aksi belirtilmedikçe medyan (IQR) şeklindedir. Tanısal kesinlik kategorileri revize edilmiş El Escorial/Awaji çerçevesine uymaktadır. 43 ALS hastasından 18’inde göz kapatma zayıflığı olmaksızın yanak şişirme zayıflığı, 1’inde göz kapatma zayıflığı olmaksızın yanak şişirme zayıflığı, 3’ünde her ikisi de mevcutken 21’inde ise hiçbiri görülmemiştir (kesin McNemar p < 0.001). †Genel Kruskal–Wallis testi; ALS ile Kontrol A arasında çiftli karşılaştırma p = 0.002 iken ALS ile Kontrol B arasında p = 0.384’tür. ALSFRS-R, Amyotrophic Lateral Sclerosis Functional Rating Scale–Revised; IQR, interkuartil aralık.

Medyan ALSFRS-R değeri 41.0 (IQR 37.5–44.0), medyan bulbar alt puan 11.0 (9.0–12.0), medyan hastalık süresi 12.0 ay (7.5–13.0) ve medyan hastalık ilerleme hızı ayda 0.667 puan (0.292–1.000) idi. Yirmi hastada klinik bulbar semptomlar mevcuttu ve 43 hastadan 39’una riluzol reçete edilmişti.

3.2 Klinik yüz zayıflığı ve MUNIX ile ilişkisi

Yanak şişirme zayıflığı 43 hastadan 21’inde (%48.8) görülürken, göz kapatma zayıflığı 43 hastadan sadece 4’ünde (%9.3) saptandı (Tablo 1). On sekiz hastada göz kapatma zayıflığı olmaksızın yanak şişirme zayıflığı, bir hastada yanak şişirme zayıflığı olmaksızın göz kapatma zayıflığı, üç hastada her ikisi de mevcutken 21 hastada hiçbiri görülmemişti. Çiftli fark anlamlıydı (kesin McNemar p < 0.001).

ALS hastaları içinde, orbicularis oris MUNIX değeri yanak şişirme zayıflığı olan hastalarda olmayanlara göre daha düşüktü (medyan 24.0 [IQR 16.0–37.0]’e karşı 38.5 [32.2–50.0]; p = 0.009; Tablo 2). Bu ilişki, yaş ve cinsiyete göre düzeltme yapıldıktan sonra da devam etti (β = −13.09 MUNIX birimi, HC3 %95 GA −22.16 ila −4.01; p = 0.006). Bulbar alt puan ve hastalık süresine ek düzeltme yapıldığında, tahmini fark benzer düzeyde kalsa da belirsizlik arttı (β = −11.71, HC3 %95 GA −23.43 ila 0.01; p = 0.0502). Dolayısıyla, klinik olarak belirgin yanak şişirme zayıflığı ile birlikte daha düşük MUNIX değerleri saptandı. Bu keşifsel ilişki, fizyolojik lokalizasyonu kanıtlamaz veya MUNIX’in bağımsız bir ALS belirteci olduğunu desteklemez.

Analiz Sonuç p değeri
Genel ALS: yanak şişirme zayıflığı ile göz kapatma zayıflığı karşılaştırması 21/43 (%48,8) ile 4/43 (%9,3) <0,001
Genel ALS: yanak şişirme zayıflığı olan ve olmayan orbicularis oris MUNIX karşılaştırması 24,0 (16,0–37,0) ile 38,5 (32,2–50,0) 0,009
Genel ALS: ayarlanmış yanak zayıflığı katsayısı (yaş ve cinsiyet) −13,09 (−22,16 ila −4,01) 0,006
Genel ALS: ayarlanmış yanak zayıflığı katsayısı (yaş, cinsiyet, bulbar alt puan ve hastalık süresi) −11,71 (−23,43 ila 0,01) 0,0502
Bulbar başlangıç ile ekstremite başlangıcı karşılaştırması: orbicularis oris MUNIX 44,0 (35,5–47,0) ile 30,5 (21,1–40,6) 0,092
Bulbar başlangıç ile ekstremite başlangıcı karşılaştırması: orbicularis oris distal motor latansı, ms 2,63 (2,53–2,67); n = 7 ile 2,61 (2,37–3,41); n = 29 0,617
Bulbar başlangıç ile ekstremite başlangıcı karşılaştırması: R2 anormalliği 3/8 (%37,5) ile 8/31 (%25,8) 0,663
Ekstremite başlangıcı: yanak şişirme zayıflığı ile göz kapatma zayıflığı karşılaştırması 15/34 (%44,1) ile 2/34 (%5,9) <0,001
Ekstremite başlangıcı: yanak şişirme zayıflığı olan ve olmayan orbicularis oris MUNIX karşılaştırması 21,0 (15,3–26,3) ile 38,0 (30,5–48,3) <0,001
Ekstremite başlangıcı: ayarlanmış yanak zayıflığı katsayısı (yaş, cinsiyet, bulbar alt puan ve hastalık süresi) −17,40 (−30,56 ila −4,25) 0,011
Bulbar başlangıç: yanak şişirme zayıflığı ile göz kapatma zayıflığı karşılaştırması 6/9 (%66,7) ile 2/9 (%22,2) 0,219
Bulbar başlangıç: yanak şişirme zayıflığı olan ve olmayan orbicularis oris MUNIX karşılaştırması 46,0 (37,9–50,8) ile 39,0 (28,3–41,5) 0,262
Yanak zayıflığı/MUNIX ilişkisindeki fark: bulbar başlangıç ile ekstremite başlangıcı karşılaştırması (yaş ve cinsiyete göre ayarlanmış) +27,10 (−0,46 ila 54,65) 0,0537

Değerler duruma göre medyan (IQR), n/N (%) veya regresyon katsayısı (%95 GA) olarak verilmiştir. Çiftlenmiş yüz zayıflığı, kesin McNemar testi ile karşılaştırılmıştır. Düzeltilmemiş sürekli ve kategorik başlangıç karşılaştırmaları için sırasıyla Mann–Whitney U ve Fisher’ın kesin testleri kullanılmıştır. Regresyonda, model kalıntı serbestlik derecelerine dayalı çift yönlü t çıkarımı ile HC3 standart hataları kullanılmıştır; negatif yanak zayıflığı katsayısı, orbicularis oris MUNIX’inin daha düşük olduğunu gösterir. Son satır, yanak şişirme zayıflığı ile MUNIX arasındaki ilişkinin bulbar ve ekstremite başlangıçlı ALS arasında farklı olup olmadığını test eder. Tüm klinik ve başlangıç türüne göre katmanlı analizler post hoc ve keşif amaçlıdır ve çoklu karşılaştırma düzeltmesi yapılmamıştır. GA, güven aralığı; MUNIX, motor birim sayısı indeksi.

Orbicularis oris MUNIX’i, distal motor gecikmesi ve R2 anormalliği bulbar ve ekstremite başlangıçlı gruplar arasında anlamlı bir şekilde farklılık göstermemiştir (Tablo 2). Ekstremite başlangıçlı ALS olan 34 hasta arasında, yanak şişirme zayıflığı göz kapatma zayıflığından daha sık görülmüştür (15/34’e karşı 2/34; kesin McNemar p < 0.001). Orbicularis oris MUNIX’i, yanak şişirme zayıflığı olanlarda daha düşüktü (21.0 [15.3–26.3]’e karşı 38.0 [30.5–48.3]; p < 0.001); bu bulgu yaş, cinsiyet, bulbar alt puan ve hastalık süresine göre düzeltme yapıldıktan sonra da geçerliydi (β = −17.40, %95 GA −30.56 ila −4.25; p = 0.011). Bulbar başlangıçlı ALS olan dokuz hastadan oluşan grupta ise MUNIX, yanak şişirme zayıflığı olanlarda daha düşük değildi (46.0 [37.9–50.8]’e karşı 39.0 [28.3–41.5]; p = 0.262); ancak bu karşılaştırma yalnızca altı hasta ile yanak şişirme zayıflığı olan ve üç hasta ile olmayan grupları içermekteydi. Bu nedenle, başlangıç türleri arasındaki zayıflık–MUNIX ilişkisi tahmin edilen farkı belirsizdi (etkileşim β = 27.10, HC3 %95 GA −0.46 ila 54.65; p = 0.0537). Dolayısıyla, klinik olarak belirgin yanak şişirme zayıflığı ekstremite başlangıçlı ALS’de mevcuttu; ancak küçük bulbar başlangıçlı hasta grubu, zayıflık–MUNIX ilişkisinin başlangıç türüne göre güvenilir bir karşılaştırılmasına olanak sağlamadı.

3.3 MUNIX ve MUSIX

Düzeltilmemiş karşılaştırmada, ALS grubunda Orbicularis oris MUNIX değeri Kontrol A grubuna göre daha düşüktü (medyan 33,5 [IQR 21,2–43,8] ile 40,0 [30,5–49,5]; p = 0,047; Tablo 3). Ancak yaş ve cinsiyete göre düzeltilmiş ALS katsayısı anlamlı değildi (β = −7,08 MUNIX birimi, HC3 %95 GA −16,86 ila 2,70; p = 0,153). Katmanlı bootstrap %95 GA −17,05 ila 1,67 aralığında olup bootstrap katsayılarının %94,0’ı sıfırın altındaydı. Yaş aralığının 31–72 yıllık ortak kısmıyla sınırlama yapıldığında benzer bir düzeltilmiş tahmin elde edildi (β = −7,42, %95 GA −17,61 ila 2,76; p = 0,150). Bu duyarlılık analizleri Ek Tablo S1’de özetlenmiştir.

Parametre ALS (n = 43) Kontrol A (n = 25) Düzeltilmemiş p değeri
Orbicularis oris MUNIX 33,5 (21,2–43,8) 40,0 (30,5–49,5) 0,047
Orbicularis oculi MUNIX 17,0 (12,5–22,0) 19,5 (14,0–22,5) 0,222
Orbicularis oris MUSIX, μV 49,0 (42,8–58,0) 45,0 (40,0–50,0) 0,124
Orbicularis oculi MUSIX, μV 52,0 (43,8–58,0) 47,5 (42,5–52,5) 0,143

Değerler medyan (IQR) olarak verilmiştir. Mann–Whitney U testleri düzeltilmemiştir. Orbicularis oris MUNIX için yaş ve cinsiyete göre düzeltilmiş ALS katsayısı −7,08 idi (HC3 %95 GA −16,86 ila 2,70; p = 0,153) ve düzeltilmiş kas-grup karşılaştırması anlamlı değildi (p = 0,162). Orbicularis oris MUNIX ile klinik ilişkiler Tablo 2’de sunulmuştur. MUNIX, motor birim sayısı indeksi; MUSIX, motor birim boyutu indeksi.

Orbicularis oculi MUNIX değerleri gruplar arasında farklılık göstermedi (17,0 [12,5–22,0] ile 19,5 [14,0–22,5]; p = 0,222). Katılımcı içi kas-grup karşılaştırmasının düzeltilmiş sonucu anlamlı değildi (β = −6,22 MUNIX birimi, %95 GA −15,00 ila 2,56; p = 0,162) ve kontrolle standartlaştırılmış duyarlılık karşılaştırması da anlamlı değildi (p = 0,499). Bu sonuçlar, perioral bölgede tercihli bir grup etkisini desteklememektedir. MUSIX değerleri her iki kas için de farklılık göstermedi. Örneklemden türetilen Kontrol A 10. persentil sınırı kullanıldığında, 43 hastadan 15’inde (%34,9) orbicularis oris MUNIX değeri düşüktü.

ALS dahilinde, orbicularis oris MUNIX değeri ALSFRS-R toplam skoruyla (ρ = 0,162; p = 0,300), bulbar alt skorla (ρ = 0,234; p = 0,131), hastalık süresiyle (ρ = −0,121; p = 0,438) veya hastalık ilerleme hızıyla (ρ = −0,099; p = 0,527) ilişkili değildi.

3.4 Yüz siniri iletimi ve göz kapağı refleks

Orbicularis oris distal motor latansı ALS grubunda Kontrol B’ye kıyasla daha uzundu (2,62 [2,39–3,33] ile 2,31 [1,89–2,73] ms; p = 0,004; Tablo 4). Bu fark, yaş ve cinsiyete göre düzeltme yapıldıktan sonra da anlamlılığını korudu (β = 0,338 ms, %95 GA 0,079–0,597; p = 0,011). Orbicularis oculi latansı arasında farklılık saptanmadı (p = 0,118). CMAP genliği orbicularis oris (p = 1,000) veya orbicularis oculi (p = 0,722) için farklılık göstermedi. 36 hastadan sekizi (%22,2), örneklemden türetilen orbicularis oris için 3,38 ms’lik latans sınırını aştı.

Parametre ALS Kontrol B (n = 42) p değeri
Orbicularis oris distal motor gecikmesi, ms 2.62 (2.39–3.33); n = 36 2.31 (1.89–2.73) 0.004
Orbicularis oculi distal motor gecikmesi, ms 2.97 (2.38–3.52); n = 39 3.24 (2.73–3.55) 0.118
Orbicularis oris CMAP genliği, μV 1,460 (1,122–2,025); n = 43 1,445 (1,160–1,808) 1.000
Orbicularis oculi CMAP genliği, μV 955 (675–1,316); n = 43 988 (869–1,200) 0.722
R1 gecikmesi, ms 9.9 (9.5–10.5); n = 39 9.8 (9.5–10.2) 0.455
R2 gecikmesi, ms 30.4 (28.2–34.3); n = 38 30.3 (27.1–32.6) 0.264
R2′ gecikmesi, ms 29.7 (27.3–35.1); n = 38 30.5 (26.4–32.8) 0.319
Anormal R2, n/N (%) 11/39 (28.2): 8 sadece uzamış; 2 sadece kaydedilemez; 1 her ikisi 0/42 (0) <0.001
Anormal R2′, n/N (%) 8/39 (20.5): 4 sadece uzamış; 2 sadece kaydedilemez; 2 her ikisi 0/42 (0) 0.002

Değerler aksi belirtilmedikçe medyan (IQR) şeklindedir. Sürekli değişken karşılaştırmalarında Mann–Whitney U testleri; kategorik karşılaştırmalarda ise Fisher’ın kesin testi kullanılmıştır. Orbicularis oris gecikmesi için yaş ve cinsiyete göre ayarlanmış ALS katsayısı 0.338 ms idi (%95 GA 0.079–0.597; p = 0.011). Anormal R2/R2′ durumu, katılımcı düzeyinde Kontrol B ortalaması + 2 SD sınırının üzerinde bir değer veya herhangi bir kaydedilemez (NR) yanıt olarak tanımlanmıştır. CMAP, bileşik kas aksiyon potansiyeli; NR, kaydedilemez.

ALS hastası 43 kişiden 39’ında göz kırpma refleksi verileri değerlendirilebilmiştir. Sürekli R1, R2 ve R2′ latansları Kontrol B grubundan farklılık göstermemiştir (hepsi p > 0.25). R2, 39 hastadan 11’inde (%28.2) anormal bulunmuşken, 42 Kontrol B katılımcısından hiçbirinde anormal olmamıştır (p < 0.001): 8 hastada NR olmadan uzamış latans, 2 hastada uzamış mevcut taraf latansı olmadan NR ve 1 hastada hem NR hem de uzamış mevcut taraf latansı gözlenmiştir. R2′ ise 39 hastadan 8’inde (%20.5) anormal bulunmuşken, 42 kontrol katılımcısından hiçbirinde anormal olmamıştır (p = 0.002): 4 hastada sadece uzamış latans, 2 hastada sadece NR ve 2 hastada her ikisi de gözlenmiştir. Dolayısıyla, kategorik R2 sonucu yalnızca yanıt eksikliklerinden kaynaklanmamaktadır. Bu anormallik oranları örneklemden türetilmiş sınırları yansıtmakta olup, doğrulanmış duyarlılık veya özgüllük tahminleri olarak yorumlanmamalıdır.

Post hoc erken süre analizinde, ≤7.5 ayda muayene edilen hastalar (n = 11), daha geç dönemde muayene edilenlerle (n = 32) orbicularis oris MUNIX (33.5 [IQR 25.8–46.8] karşı 33.8 [17.9–43.6]; p = 0.513) veya yanak şişirme zayıflığı (11’den 6’sı karşı 32’den 15’i; p = 0.736) açısından farklılık göstermemiştir. Mevcut verileri olan katılımcılar arasında, orbicularis oris distal motor latansı erken grupta (n = 8) 2.65 [2.50–3.58] ms ve daha geç grupta (n = 28) 2.61 [2.39–3.03] ms olarak bulunmuştur (p = 0.581); R2 anormalliği sırasıyla 9’dan 2’sinde ve 30’dan 9’unda ortaya çıkmıştır (p = 1.000). Hastalık süresi, orbicularis oris MUNIX (ρ = −0.121; p = 0.438) veya distal latans (ρ = −0.084; p = 0.624) ile ilişkili bulunmamıştır. Bu keşifsel karşılaştırmalar yetersiz güce sahipti ve eşdeğerlik kanıtlamamaktadır (Ek Tablo S2).

3.5 Tanımlayıcı belirteç örtüşmesi ve keşifsel iç geçerlilik

Hem MUNIX hem de göz kırpma refleksi verilerine sahip 39 hastadan 13’ünde orbicularis oris MUNIX’i azalmış, 11’inde anormal R2 bulunmuş ve 3’ünde her iki anormallik de saptanmıştır. Sekiz hastada MUNIX azalması olmaksızın anormal R2, 10 hastada ise anormal R2 olmaksızın MUNIX azalması mevcuttu. Bu ilişki anlamlı değildi (Fisher’ın kesin p değeri = 0,719). İki anormallikten biri 39 hastadan 21’inde (%53,8) mevcuttu. Dolayısıyla bu iki anormallik büyük ölçüde farklı hasta gruplarını tanımlamış olsa da bu durum biyolojik bağımsızlıklarını kanıtlamaz.

Tabakalı beş katlı çapraz doğrulamanın 500 tekrarı boyunca, yalnızca orbicularis oris latansı için ortalama kat dışı AUC 0,675, yalnızca anormal R2 için 0,613 ve birleşik model için 0,764 olarak bulundu (tekrarlar arası 2,5.–97,5. persentil: 0,743–0,781). Model dahili olarak değerlendirildiğinden, eşik değerleri aynı kaynak kohorttan türetildiğinden ve Kontrol B’nin klinik olarak anlamlı rutin anormalliklerden yoksun olarak seçildiğinden, bu değerler keşif amaçlıdır ve klinik tanısal performansı yansıtan tahminler değildir. Tam dahili doğrulama özeti Ek Tablo S1’de sunulmuştur.

4 Tartışma

Klinik olarak belirgin yanak şişirme zayıflığı, yalnızca bulbar başlangıçlı ALS ile sınırlı değildi. Uzuv başlangıçlı hastalığı olan 34 hastadan 15’inde yanak şişirme zayıflığı saptandı ve bu muayene bulgusu, düzeltme sonrası daha düşük orbicularis oris MUNIX’i ile birlikte görüldü. Bu durum, ALS’de başlangıç yerinden bağımsız olarak yanak şişirme ve göz kapama fonksiyonlarının değerlendirilmesini desteklemektedir. Küçük bulbar başlangıçlı hasta alt grubu, başlangıç grupları arasında zayıflık–MUNIX ilişkisi için güvenilir bir karşılaştırma yapılmasına olanak sağlamadı. Grup düzeyinde, düzeltilmiş ALS-kontrol MUNIX farkı anlamlı değildi ve bu azalma orbicularis oris için orbicularis oculi’den daha fazla değildi. Distal motor latans daha uzundu, anormal R2 daha sık görülüyordu ve azalmış MUNIX ile anormal R2 yalnızca üç hastada örtüşüyordu. Dolayısıyla klinik muayene ve üç yüzey elektrofizyolojik ölçümü, yüz motor sistemi etkilenmesi hakkında ilişkili ancak özdeş olmayan bilgiler sağlamıştır.

4.1 Klinik yanak şişirme zayıflığı, başlangıç fenotipi ve yüz MUNIX’i

Klinik yorumlama açısından MUNIX, mevcut yüz muayenesiyle birlikte değerlendirildiğinde en bilgilendirici sonuçları vermiştir. Yanak şişirme zayıflığı olan hastalarda orbicularis oris MUNIX değerleri daha düşüktü ve bu ilişki yaş ile cinsiyet ayarlamasından sonra da devam etti. Bulbar alt puan ve hastalık süresi için yapılan ek ayarlamadan sonra tahmini fark benzer düzeyde olsa da daha az kesinlik taşıyordu. Dolayısıyla MUNIX, gözlemlenen yanak şişirme zayıflığının nicel bir karşılığını sunabilir. Bu ilişki, orbicularis oris’te alt motor nöron kaybını kanıtlamaz ve mevcut veriler MUNIX’in tek başına bir ALS belirteci olarak kullanılmasını desteklememektedir.

Yanak şişirme zayıflığı yalnızca orbicularis oris motor birimi kaybına özgü değildir: Bu hareketin başarılı bir şekilde gerçekleştirilmesi için orbicularis oris aracılığıyla sağlanan dudak sızması, buccinator kas aktivitesi, ağız içinde hava basıncının oluşturulması ve sürdürülmesi, bilinçli çaba ile sağlam üst ve alt motor nöron yolları gereklidir. Bu hareket fizyolojik olarak göz kapatma ile eşdeğer değildir ve çalışma, yüzün üst motor nöron ve alt motor nöron bulgularını sistematik olarak derecelendirmemiştir. Önceki nicel çalışmalar da ALS’de dil, alt dudak ve çene fonksiyonlarının tek tip olmayan bir şekilde etkilendiğini göstermiştir (). Anatomik ve fizyolojik bulgular ayrıca basit bir üst yüz/bilateral ve alt yüz/kontralateral modeline karşı çıkmaktadır. İnsan dışı primatlarda, çeşitli motor alanlardan gelen kortikofasiyal projeksiyonlar yüz çekirdeklerinin alt bölümlerine yayılmış olsa da perioral ve perioküler motör nöron havuzlarına farklı baskın girdiler göstermektedir (). İnsanlarda transkraniyal manyetik stimülasyon, üst ve alt yüz kaslarına hem çaprazlanmamış bol projeksiyonların bulunduğunu hem de belirgin bir üst-alt farkı olmadığını göstermiştir (). Bu nedenle, göz kapatmanın korunmasıyla birlikte zayıf yanak şişirme, olası bir fizyolojik temele sahip anlamlı bir klinik örüntüdür; ancak anormalliğin üst motor nöron, alt motor nöron, karma veya görevle ilişkili faktörlerden kaynaklanıp kaynaklanmadığını belirlemez. Buna paralel olarak, ayarlanmış kas karşılaştırması orbicularis oris’te orbicularis oculi’ye kıyasla daha büyük bir MUNIX azalması göstermemiştir.

Klinik olarak, başlangıç bölgesi mevcut yüz muayenesinin yerini almamalıdır. 910 hastadan oluşan bir klinik kohortta, ALS zayıflığı başlangıç bölgesinin ötesine yayılmış olup, bulbar ve spinal bölgeler arasında her iki yönde de ikincil yayılım gözlemlenmiştir (). Dolayısıyla başlangıç bölgesi, daha sonraki muayenede motor sistemin tam etkisini değil, ilk semptomatik bölgeyi tanımlar. Bu durum, kohortumuzdaki uzuv başlangıçlı 34 hastadan 15’inde görülen yanak şişirme zayıflığı için dış klinik bir bağlam sunmaktadır. Yaş, cinsiyet, bulbar alt puan ve hastalık süresine göre düzeltme yapıldıktan sonra bile, alt orbicularis oris MUNIX değeri bu bulguyla ilişkili kalmıştır. Ancak kesitsel tasarım, yüz etkisinin ne zaman ortaya çıktığını belirleyememektedir. Bulbar başlangıçlı alt grupta, yanak şişirme zayıflığı olan hastalarda MUNIX değeri daha düşük değildi; fakat bu grup yalnızca dokuz hastadan oluşuyordu. Bu nedenle mevcut çalışma, zayıflık ile MUNIX arasındaki ilişkinin başlangıç tipine göre gerçekten farklılaşıp farklılaşmadığını belirleyememektedir.

ALS ile ilgili önceki yüz MUNIX çalışmaları negatif veya sonuçsuz kalmıştır. Grimaldi ve arkadaşları orbicularis oris ve submental kompleksi dahil etmişlerdir, ancak ALS ve kontrol grupları arasındaki anlamlı MUNIX azalmaları yalnızca abductor pollicis brevis, abductor digiti minimi, tibialis anterior ve trapezius kaslarında sınırlı kalmıştır (). Nasalis MUNIX de ALS’yi kontrol gruplarından ayırt edememiştir (). Yüz MUNIX, Bell felcinde değerlendirme veya prognoz potansiyeli göstermiştir (, ), ancak bu durum ALS’deki geçerliliğini kanıtlamaz. Mevcut çalışmada, orbicularis oris için ayarsız fark, yaş ve cinsiyete göre düzeltme yapıldıktan sonra anlamlılığını korumamış ve bu azalma orbicularis oris için orbicularis oculi’ye göre daha büyük olmamıştır. Bu nedenle, düşük bir yüz MUNIX değerinin hastalıkla ilişkili olarak yorumlanabilmesi için yaşa göre eşleştirilmiş referans verileri gerekmektedir.

Orbicularis oris MUNIX değeri, toplam ALSFRS-R skorları veya bulbar ALSFRS-R skorları ya da hastalık süresiyle ilişkili bulunmadı; bu da yanak şişirme bulgusunun genel bulbar şiddete veya hastalık evresine genellenmemesi gerektiğini göstermektedir. Keşif amaçlı ≤7,5 aylık analiz de erken ve geç evreler arasında saptanabilir bir fark bulamadı; ancak erken evre alt grubu küçüktü ve kesitsel tasarım, aynı hasta içindeki değişiklikleri ele alamaz. MUNIX, ekstremite kaslarında subklinik motor birim kaybını tespit edebilir (, ) ve genioglossus elektromiyografisi, belirgin klinik belirtiler ortaya çıkmadan önce bulbar alt motor nöron tutulumunu saptayabilir (); fakat mevcut veriler subklinik yüz tutulumunu göstermemektedir. Yüz yüzey elektromiyografisi potansiyel bir prospektif karşılaştırma yöntemi olabilir (). MUSIX, ALS’de yeniden sinirlenmeyi yansıtabilir (); ancak bu yöntem hastalığa özgü değildir ve Kennedy hastalığında da incelenmiştir ().

4.2 Yüz siniri iletim hızı ve göz kapağı refleks

Orbicularis oris distal motor latansı, grup düzeyindeki en tutarlı sonuç oldu: CMAP genliği benzer olmasına rağmen ALS’de daha uzundu ve yaş ile cinsiyet ayarlamasından sonra da anlamlılığını korudu. Distal latans, rutin yüz siniri iletim hızı incelemeleri sırasında elde edilebildiğinden, daha ileri çalışmalar için pratik bir adaydır. Bağımsız MRI verileri, ALS’de yüz sinirinin kesitsel alanının azaldığını göstermiş ve yüz motor yolunun etkilenebileceğine dair yapısal kanıt sunmuştur (). Bu bulgu, latans farkıyla yön olarak tutarlıdır ancak sinir atrofinin bu duruma neden olduğunu kanıtlamaz. Latans farkı mütevazı düzeydedir ve uyarım bölgesinden, sıcaklıktan, elektrot yerleşiminden ve başlangıç anının tanımlanmasından etkilenir. Klinik olarak bu bulgu, rutin bir incelemeden elde edilebilen grup düzeyinde bir sinyal olarak yorumlanmalıdır; demiyelinizasyon kanıtı veya hasta düzeyinde tanısal bir eşik değeri olarak değil.

R2 anormalliği ALS’de daha sık görülürken, sürekli R2 latansında bir fark saptanmadı. Anormal R2’ye sahip 11 hastadan sekizinde yalnızca uzamış latans, ikisinde yalnızca NR ve birinde ise her ikisi de mevcuttu; dolayısıyla kategorik bulgu sadece yanıt eksikliğinden kaynaklanmıyordu. Sürekli analizde, her iki taraf da NR olduğunda bir bileşen kaçınılmaz olarak dışlanırken, diğer taraf NR olduğunda mevcut sayısal taraf kullanıldı; kategorik analizde ise bu fizyolojik olarak farklı yanıt eksiklikleri korunmuştu. Önceki çalışmalar da ALS’de uzamış veya eksik R2 yanıtları ile değişmiş göz kırpma refleksi uyarılabilirliği bulmuşlardır (, ). Mevcut sonuç, göz kırpma refleksi yolunun dahil olduğunu desteklese de spesifik bir lokalizasyon sağlamamaktadır.

4.3 Klinik ve multimodal yorumlama

Düşük MUNIX ve anormal R2, 39 hastadan sadece üçünde birbiriyle örtüştü. Sekiz hastada MUNIX değeri çalışma eşiğinin üzerinde olmasına rağmen R2 anormalliği mevcuttu; 10 hastada ise R2 anormalliği olmadan düşük MUNIX saptandı. Dolayısıyla klinisyenler için bir testteki normal sonuç, diğer testte de normal bir sonuç öngörmüyordu. Bu uyumsuzluk fizyolojik olarak makuldür: Orbicularis oris MUNIX, orbicularis oris’teki işlevsel motor birimlerini tahmin ederken (, ), R2 trigeminal afferentlere, bilateral polisinaptik pontomedüller bir ağa ve orbicularis oculi’ye giden fasyal efferentlere bağlıdır (, ). Bu nedenle testler farklı kasları ve fasyal motor sistemin farklı seviyelerini örneklemektedir ve birbirinin yerine kullanılabilir olarak değerlendirilmemelidir. Sınırlı örtüşme, ölçüm değişkenliğiyle uyumludur ve tek başına biyolojik bağımsızlığı veya tanısal ekleyiciliği kanıtlamaz.

Tekrarlanan çapraz doğrulama, örneklem içi iyimserliği azaltmış ancak dış geçerlilik sağlamamıştır. Ayrıca, Kontrol B’nin klinik olarak anlamlı rutin fasyal veya göz kırpma refleksi anormalliklerinden yoksun olacak şekilde seçilmesi hatasını da düzeltememiştir. Bu nedenle AUC, bir model geliştirme sonucundan öte, bu kombinasyonun ALS’yi tanıyabileceğine veya onu ilgili taklit edici durumlardan ayırabileceğine dair bir kanıt olmaya devam etmektedir.

Sıradaki soru, muayene odaklı non-invaziv bir panelin, kraniyal kas iğne elektromiyografisi ve uzun süreli klinik değerlendirmeye ek bilgi sağlayıp sağlamadığıdır. Klinik olarak test edilebilecek bir dizi, başlangıç yerinden bağımsız olarak tüm hastalarda yanak şişirme ve göz kapatma değerlendirmesiyle başlayabilir; ardından aynı katılımcılarda fasiyal sinir latansı, R2 ve MUNIX ölçülebilir. Mevcut kesitsel bulgular bu ölçümleri yalnızca potansiyel tamamlayıcılar olarak desteklemektedir; temel ALS tanısında veya hastalık ilerlemesinin izlenmesinde bir rol olduğunu kanıtlamamaktadır. Prospektif çalışmalar, yaş açısından eşleştirilmiş sağlıklı ve hastalığı taklit eden kontrol gruplarını kullanmalı ve paneli elektromiyografik olarak doğrulanmış alt motor nöron tutulumu ile sonraki bulbar gerileme ile karşılaştırmalıdır. İlgili karşılaştırmalar arasında genioglossus elektromiyografisi (), trapezius MUNIX () ve sternokleidomastoid/trapezius elektromiyografisi () bulunmaktadır.

4.4 Sınırlılıklar

Bu, retrospektif, kesitsel ve tek merkezli bir çalışmaydı. Yanak şişirme ve göz kapatma zayıflığı, nicel güç derecelendirmesi yapılmadan mevcut veya mevcut değil olarak kodlandı ve bu iki görev fizyolojik olarak eşdeğer değildir. Yanak şişirme, birden fazla kas, çaba ile üst ve alt motor nöron yollarına bağlıdır; fasiyal üst ve alt motor nöron belirtileri sistematik olarak nicelleştirilmedi ve fasiyal kas iğne elektromiyografisi uygulanmadı. Klinik–MUNIX, erken süre ve başlangıç stratifikasyonlu analizler post hoc niteliğindeydi ve çoklu testler için düzeltilmedi. Yalnızca dokuz hastada bulbar başlangıçlı ALS vardı; altı hastada yanak şişirme zayıflığı görülürken üç hastada görülmedi. Bu alt grup, zayıflık–MUNIX ilişkisinin bulbar ve ekstremite başlangıçlı hastalıklar arasında farklılaşıp farklılaşmadığını güvenilir bir şekilde belirlemek için çok küçüktü.

Kontrol A, ALS grubundan daha gençti ve düzeltilmiş birincil MUNIX sonucu anlamlı değildi. İki kontrol kohortu farklı test panellerinden geçirildi ve Kontrol B, hastalığı taklit eden bir kohorttan ziyade bir laboratuvar referans grubuydu. Referans sınırları küçük kaynak kohortları içinde türetilip uygulandı, dış geçerlilik testi yapılmadı ve bazı gecikme ile göz kırpma refleksi verileri eksikti. Yüzey yüzey kayıtları elektrot yerleşimine, hacim iletimine, komşu kas aktivitelerine ve istemli aktivasyondaki değişkenliğe karşı hassas olmaya devam etmektedir. Bir muayene görevlisi standartlaştırılmış bir protokol kullanmış olsa da, test-tekrar test ve muayene arası güvenilirlik ölçülmemiştir. Bağımsız bir bulbar alt motor nöron referans standardı olan kraniyal kas iğne elektromiyografisi ve uzun süreli takip mevcut değildi. Prospektif çalışmalar, yaş açısından eşleştirilmiş ve hastalığı taklit eden kontroller, uyumlu testler, resmi tekrarlanabilirlik değerlendirmesi ve uzun süreli doğrulama gerektirmektedir.

5 Sonuç

ALS başlangıç bölgesinden bağımsız olarak yanak şişirme ve göz kapatma hareketleri değerlendirilmelidir. Bu kohortta, yanak şişirme zayıflığı uzuv başlangıçlı hastalıkta yaygındı ve daha düşük orbicularis oris MUNIX ile ilişkiliydi; ancak küçük bulbar başlangıçlı alt grup, başlangıç grupları arasında güvenilir bir karşılaştırma yapılmasını engelledi. Düzeltilmiş vaka-kontrol analizleri, genel veya tercihli bir perioral MUNIX azalmasını kanıtlayamadı; bu nedenle MUNIX, tek başına bir ALS belirteci olmaktan ziyade muayeneyle ilişkili, tamamlayıcı bir ölçüt olarak yorumlanmalıdır. Distal motor gecikme, grup düzeyinde erişilebilir bir sinyal sağlarken, R2 daha geniş bir trigemino-fasiyal beyin sapı devresini değerlendirdi; uzamış ve yok R2 yanıtları bir alt grupta görüldü. Azalmış MUNIX ve anormal R2, büyük ölçüde farklı hastaları tanımladı; dolayısıyla bu kohortta bir modalitedeki normal sonuç, diğerinde anormalliği dışlamadı. Bu bulgular, muayene odaklı çok modlu bir değerlendirmenin kraniyal kas elektromiyografisi ve uzun süreli bulbar sonuçlarla karşılaştırmalı olarak prospektif olarak değerlendirilmesini haklı çıkarmaktadır, ancak henüz tanısal veya ilerleme izleme amacıyla kullanılmasını desteklememektedir.

Beyanlar

Veri erişilebilirliği beyanı

Bu makalede sunulan veri setleri kolayca erişilebilir değildir çünkü hassas klinik bilgiler içermektedir ve veri paylaşımı kurumsal onaya ile geçerli etik ve gizlilik kısıtlamalarına tabidir. Veri setlerine erişim talepleri Ju Zhu’ya tj3zxneurology+juzhu@gmail.com adresinden yönlendirilmelidir.

Etik beyanı

İnsanları içeren çalışmalar Tianjin Üçüncü Merkezi Hastanesi Etik Komitesi tarafından onaylanmıştır. Çalışmalar yerel mevzuata ve kurumsal gerekliliklere uygun olarak yürütülmüştür. Çalışmanın retrospektif niteliği, tanımları kaldırılmış mevcut klinik ve elektrofizyolojik kayıtları kullanması ve ek bir müdahale içermemesi nedeniyle etik komite/kurumsal inceleme kurulu, katılımcılardan veya katılımcıların yasal vasileri/yakınlarından yazılı bilgilendirilmiş onam alma zorunluluğundan feragat etmiştir.

Yazar katkıları

YW: Yazım – orijinal taslak, Formel analiz, Kavramsal tasarım, Veri kürasyonu, Metodoloji. YR: Yazım – inceleme ve düzenleme, Araştırma, Veri kürasyonu. JZ: Yazım – inceleme ve düzenleme, Proje yönetimi, Denetim, Kavramsal tasarım. NL: Veri kürasyonu, Araştırma, Yazım – inceleme ve düzenleme. LT: Yazım – inceleme ve düzenleme, Metodoloji, Formel analiz.

Teşekkür

Yazarlar, orijinal elektrofizyolojik incelemelerde verdikleri yardım için Tianjin Üçüncü Merkezi Hastanesi’nin klinik nörofizyoloji ekibine teşekkür ederler.

Çıkar çatışması

Yazar(lar), bu çalışmanın potansiyel bir çıkar çatışması olarak yorumlanabilecek herhangi bir ticari veya finansal ilişki olmaksızın yürütüldüğünü beyan etmiştir.

Üretken yapay zeka beyanı

Yazar(lar), bu makalenin oluşturulmasında üretken yapay zekanın kullanıldığını beyan etmiştir. Bu makalenin hazırlanması sırasında yazar(lar), dilin geliştirilmesi ve gramerin iyileştirilmesi amacıyla üretken yapay zekadan yararlanmıştır. Bu aracı kullandıktan sonra yazar(lar), içeriği gerektiği gibi gözden geçirmiş ve düzenlemiş olup yayının içeriğinden tam sorumluluğu üstlenmektedir(ler).

Bu makaledeki şekillerle birlikte sunulan tüm alternatif metinler (alt metinler) Frontiers tarafından yapay zeka desteğiyle oluşturulmuş olup, doğruluğu sağlamak için makul çabalar sarf edilmiş ve mümkün olduğunda yazarlar tarafından incelenmiştir. Herhangi bir sorun tespit ederseniz lütfen bizimle iletişime geçin.

Yayıncının notu

Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve yazarların bağlı olduğu kurumların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisi tarafından yapılabilecek herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya onaylanmaz.

Ek materyaller

Bu makalenin ek materyallerine çevrimiçi olarak şu adresten ulaşılabilir: https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fneur.2026.1982458/full#supplementary-material

Özet

Anahtar kelimeler

amyotrofik lateral skleroz, göz kısırlık refleksi, klinik nörofizyoloji, yüz siniri iletimi, yüz zayıflığı, motor birim sayısı indeksi

Atıf

Wang Y, Ren Y, Zhu J, Liu N ve Tian L (2026) Amyotrofik lateral sklerozda klinik yüz zayıflığı ve çok modlu elektrofizyoloji: motor birim sayısı indeksi, sinir iletimi ve göz kısırlık refleksi. Front. Neurol. 17:1982458. doi: 10.3389/fneur.2026.1982458

Alındı tarihi

29 Ağustos 2026

Revize edildi

28 Eylül 2026

Kabul edildi

05 Kasım 2026

Yayınlandı

16 Kasım 2026

17 – 2026

Giovanni Meola, Milano Üniversitesi, İtalya

Klára Fekete, Debrecen Üniversitesi, Macaristan

Bülent Cengiz, Gazi Üniversitesi, Türkiye

© 2026 Wang, Ren, Zhu, Liu ve Tian.

Bu, Creative Commons Atıf Lisansı (CC BY) şartları uyarınca dağıtılan açık erişimli bir makaledir. Orijinal yazar(lar) ve telif hakkı sahibi(leri) belirtilip bu dergideki orijinal yayına kabul görmüş akademik uygulamalara uygun olarak atıfta bulunulması koşuluyla, diğer platformlarda kullanılması, dağıtılması veya çoğaltılmasına izin verilmektedir. Bu şartlara uymayan hiçbir kullanım, dağıtım veya çoğaltma izni verilmemektedir.

*Yazışma: Ju Zhu, tj3zxneurology+juzhu@gmail.com

Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve yazarların bağlı olduğu kuruluşların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisi tarafından yapılabilecek herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya onaylanmaz.

Frontiers | Clinical facial weakness and multimodal electrophysiology in amyotrophic lateral sclerosis: motor unit number index, nerve condu
Frontiers | Clinical facial weakness and multimodal electrophysiology in amyotrophic lateral sclerosis: motor unit number index, nerve condu
Kaynak: Frontiersin ↗
BENZER İNCELEMELER

İlgili Diğer Rehberler