GÜNCEL YAYIN Koruyucu Hekimlik, Yaşam Tarzı Tıbbı ve Hücresel Biyoloji
📅 15 Kasım 2026 · Bağımsız Editoryal Ağ
Dahiliye

Kazakistan’da 2017-2025 Arasında ICD-10 C12-C14 Kodları Altında Raporlanan Farenks ve Alt Fonksiyon Kanseri Yükü

✍️ Editör Masası • 📅 15 Kasım 2026 • ⏱️ 45 dk okuma
Kazakistan’da 2017-2025 Arasında ICD-10 C12-C14 Kodları Altında Raporlanan Farenks ve Alt Fonksiyon Kanseri Yükü

ÖZET

Arka Plan:

Hypofarenks kanseri nadir görülmekle birlikte genellikle ileri evrede tanısı konulur ve yüksek ölüm oranlarıyla ilişkilidir. 2017-2025 yılları arasında Kazakistan’da ICD-10 C12-C14 kodları altında bildirilen hypofarenks ve ilgili farenks kanserlerinin ulusal yükünü değerlendirdik.

Yöntem:

Bu ulusal çapta, geriye dönük, popülasyona dayalı çalışma, birleştirilmiş onkoloji ve ölüm verilerini kullanmıştır. Ham ve WHO yaş standardize edilmiş oranlar cinsiyet, yaş, yıl ve 16 uyumlu bölge bazında hesaplanmıştır. Eğilimler Joinpoint regresyonu ile değerlendirilmiştir. Tanısal özellikler, bölgesel varyasyon ve 75 yaşından önceki potansiyel hayat kaybı (PYLL) ayrıca değerlendirilmiştir.

Sonuçlar:

1.420 vaka ve 804 ölüm arasında yaşa standardize edilmiş vaka oluşum oranı (ASIR) ve ölüm oranı (ASMR) 100.000 kişi başı sırasıyla 0,80 ve 0,45 olarak bulundu. 2017-2025 yılları arasında ASIR önemli ölçüde geriledi (APC, −4,1%), ASMR ise çalışma dönemi boyunca anlamlı bir genel azalma gösterdi (AAPC, −6,1%). Hastalar tanı anında 56,9’a karşı 64,1, ölüm anında ise 56,0’a karşı 63,4 yaşında olmak üzere kadınlarda yaklaşık yedi yıl daha gençti. 50 yaşın altında vaka oluşumu ve ölüm kadınlarda daha yüksekti (vaka oluşum oranı oranı [IRR], 0,70; %95 IG, 0,53-0,94; ölüm oranı oranı [MRR], 0,67; %95 IG, 0,47-0,96), 50 yaş ve üzerindeyse erkeklerde bu oran dört katı aşmıştı (IRR, 4,11; %95 IG, 3,61-4,68; MRR, 4,35; %95 IG, 3,65-5,19). Bölgesel ASIR 100.000 kişi başı 0,39 ile 1,83 arasında, ASMR ise 0,15 ile 0,90 arasında değişti ve güçlü bir korelasyon bulundu (r=0,91). İstatistiksel Form No. 35 üzerinden bildirilen 1.378 yeni vaka arasında %74,9’u III-IV evrede teşhis edildi. Önleyici muayeneler sırasında tespit %6,8’den %46,2’ye yükseldi, ancak takvim yılına göre düzeltme sonrasında erken evrede teşhisle istatistiksel açıdan anlamlı bir ilişki gözlenmedi (düzeltilmiş OR, 1,293; %95 IG, 0,833-2,007; p=0,231). Toplamda 735 erken ölüm 11.462,5 PYLL üretti (ham oran, 100.000 kişi-yılı başına 6,68 yıl kaybedildi). Erkeklerdeki PYLL oranı 1,61 kat daha yüksek olsa da, erken ölümler başına düşen ortanca PYLL kadınlarda daha yüksekti (20,3’e karşı 13,5 yıl).

Sonuç:

Vaka oluşumu, ölüm ve erken ölüm geriledi, ancak ileri evrede teşhis ve bölgesel farklılıklar sürdü. Nüfus yükünü en büyük ölçüde yaşlı erkekler taşıdı, kadınlardaki ölümlerse daha genç yaşlarda gerçekleşti. Daha kesin anatomik kodlama, güçlendirilen erken teşhis yolları ve hastalara özgü bağlantılı izleme gerekmektedir.

Giriş

Hypofarenks kanseri, üst solunum ve sindirim traktının nispeten nadir görülen malign bir tümörü olmakla birlikte önemli ölçüde ölümcül bir yük ile ilişkilidir. GLOBOCAN 2024 verilerine göre, dünyada tahmini 91.464 vaka ve 49.748 ölüm kaydedilmiş; buna karşılık yaşa standardize edilmiş insidans ve mortalite oranları sırasıyla 100.000 kişide 0,91 ve 0,49 olarak bildirilmiştir (, ). Bu uluslararası tahminler, hypofarenks kanserini Hastalıkların Uluslararası Sınıflandırılması 10. Revizyon (ICD-10) C12-C13 kodlarıyla tanımladığından, bu çalışmada incelenen daha geniş C12-C14 idari gruplandırması için bağlamsal, doğrudan karşılaştırılabilir olmayan referanslar sunmaktadır. Hastalık belirgin coğrafi ve cinsiyet farklılıklarıyla karakterizedir ve çoğunlukla erkeklerde teşhis edilir. Klinik yükü, sık sık ileri evrede sunum ve zayıf sağkalımla daha da artmaktadır. ABD Surveillance, Epidemiology, and End Results (SEER) veritabanından 4.068 hastalık kapsayan popülasyon temelli bir çalışmada hastaların %45’i IVA evre hastalığa sahipti ve beş yıllık sağkalım %25 ile %35 arasında değişmiştir ().

Global yük, asırlı olarak Asya’da yoğunlaşmıştır. 2024 yılında kıta, tahmini 67.018 vaka (global toplamın %73,3’si) ve 37.360 ölüm (75,1%) ile karşımıza çıkmıştır (). Cənubî-Orta Asya bölgesi, Orta Asya devletleriyle birlikte güney Asya’nın oldukça daha kalabalık ülkelerini de içerir ve 45.851 vaka ile 25.553 ölüm kaydetmiştir (). GLOBOCAN 2022 verilerinin bir analizi, Cənubî-Orta Asya’yı hypofarenks kanseri için en yüksek yaşa standardize edilmiş insidans oranına sahip bölge olarak ortaya koymuştur; bu oran 100.000 kişide 2,1 iken karşılık gelen mortalite oranı 100.000 kişide 0,8’dir (). Bu bölges tahminler önemli bir yükü göstermekle birlikte, Cənubî-Orta Asya’nın güney Asya’nın nüfus büyüklüğü ve hastalık oranları tarafından güçlü şekilde etkilenmeleri nedeniyle ayrı ayrı Orta Asya ülkelerini tanımlayamamaktadır.

Tütün ve alkol tüketimi, hipofarenks ve diğer baş-boyun kanserleri için başlıca kanıtlanmış değiştirilebilir risk faktörleridir. International Head and Neck Cancer Epidemiology Consortium tarafından yürütülen birleşik analiz, tütün ve alkol maruziyetinin head-and-neck kanseri riski üzerindeki çarpımsalından daha güçlü bir birleşik etkisini göstermiştir (). Bu maruziyetlerdeki farklılıkların yanı sıra popülasyonun yaş yapısındaki, sosyoekonomik koşullardaki, tanı uygulamalarındaki ve sağlık hizmetine erişimdeki değişimler, hastalığın belirgin coğrafi ve cinsiyete özgü heterojenliğine katkıda bulunabilir. Ancak ekolojik analizler, bireysel düzeydeki risk faktörlerinin katkısını belirleyemez.

Orta Asya’dan uluslararası dizine kayıtlı ülke bazlı kanıtlar sınırlıdır. Hipofarenkanseri, sık sık larenks kanseriyle birleştirilmektedir veya daha geniş farenks ve head-and-neck kanseri kategorileri içinde raporlanmaktadır; bu durum site bazlı karşılaştırmaları kısıtlamaktadır (). Birçok Orta Asya devleti için ülke düzeyi tahminlerin modelleme temaları açısından yorumlanması gerekir. Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan için GLOBOCAN 2024, ülke bazlı insidans veri kaynağının GLOBOCAN’a dahil edilememesi nedeniyle ulusal insidans tahminlerini, model temalı mortalite-insidans oranları kullanarak mortalite verilerinden türetmiştir (). Bu durum, ulusal onkoloji raporlamasının bulunmadığını göstermez; bunun yerine doğrudan gözlemlenen ulusal verilerin analiz edilmesi gerektiğini vurgular.

Kazakistan’da ulusal onkoloji raporu, ICD-10 C12-C14 kodlarını tek bir idari istatistik kategorisinde birleştiriyor. Bu gruplama, piriform sinüs ve hipofarenks’in malign neoplazmlarının yanı sıra dudak, ağız boşluğu ve farenks’in diğer ve belirsiz yerlerini de içerdiği için geleneksel C12-C13 tanımıyla karşılaştırıldığında daha geniş kapsamlıdır. Ulusal onkoloji raporuna göre 2023 yılında bu C12-C14 idari grubu, melanom dışı cilt kanseri hariç yeni tanılanan malign neoplazmların %0,4’ünü ve kansere bağlı ölümlerin %0,6’sını oluşturmuştur. Rapor listelediği kanser grupları içinde insidans açısından 23., mortalite açısından ise 21. sırayı almıştır. Bu rakamlar daha geniş ulusal raporlama kategorisini tanımlar ve yalnızca anatomik olarak tanımlanan C12-C13 hipofarenks kanseri için tahmin olarak yorumlanmamalıdır. 2017-2021 yıllarına ait verilere dayanan önceki ulusal çalışmalar, bu kanser grubu için seçili epidemiyolojik paternleri ve rutin onkoloji hizmeti göstergelerini açıklamıştır (, ). Ancak, genişletilmiş gözlem süresini, uyumlu bölge birimlerini, yaşa standardize edilmiş insidans ve mortalite eğilimlerini, yaşa özgü cinsiyet farklılıklarını, bölgesel insidans-mortalite ilişkilerini, tanı yöntemlerini ve erken ölümleri içeren bütünleştirilmiş bir değerlendirme gerçekleştirilmemiştir.

Geleneksel mortalite sayıları ve oranları, daha genç yaşlarda gerçekleşen ölümlerin toplumsal etkisini tam olarak yansıtmaz. Potansiyel hayat kaybı yılları (PYLL), tanımlanmış bir yaş eşiğinin oldukça altında gerçekleşen ölümlere daha büyük ağırlık atayarak geleneksel mortalite ölçülerini tamamlar (, ). PYLL’nin insidans, mortalite, tanı özellikleri ve bölgesel paternlerle bütünleştirilmesi, nüfus yükünün daha kapsamlı bir değerlendirilmesini sağlayabilir ve kanser gözetimi ile erken tanı için önceliklerin belirlenmesine yardımcı olabilir.

Bu çerçevede çalışma, Kazakistan’da 2017–2025 yılları arasında ICD-10 C12-C14 altında bildirilen hipofarenks ve ilgili farenks kanserlerinin ulusal yükünü; insidans ve ölüm eğilimleri, yaş ve cinsiyete özgü örüntüler, bölgesel farklılıklar, tanı göstergeleri, tespit yolları ve 75 yaşından önceki erken ölüm değerlendirilerek karakterize ederek değerlendirmeyi amaçlamıştır.

Gereç ve yöntemler

Çalışma tasarımı

Kazakistan’da 2017-2025 yılları arasında ICD-10 C12-C14 altında bildirilen hipofarenks ve ilgili farenks kanserlerinin yükünü değerlendirmek amacıyla, rutin olarak toplanan özet veriye dayalı, ekolojik ve zaman eğilimi bileşenleri içeren ulusal çapta retrospektif, popülasyona dayalı bir çalışma yürüttük. Analiz birimleri, takvim yılı, cinsiyet, beş yaş grubu ve idari bölgeye göre ayrıştırılmış yıllık özet vaka ve ölüm sayılarıydı. Ulusal düzeyde ulaşılabilir tüm raporlar dahil edildi; bireysel düzeyde veya kişisel veri tanımlayıcılarına erişilmedi ve örnekleme ya da a priori örneklem büyüklüğü hesaplaması yapılmadı. Raporlama, özet popülasyon düzeyi verilere uygulanabilir olduğu ölçüde Epidemiyolojik Gözlemsel Çalışmaların Raporlanmasının Güçlendirilmesi (STROBE) önerilerini izledi ().

Veri kaynakları ve vaka tanımı

Vaka tespiti, Ulusal Onkoloji Raporlama Sistemi kullanılarak İstatistik Formu No. 7 ile; çalışma hastalığı temel ölüm nedeni olarak kaydedilmiş ölümler ise Ulusal Ölüm Raporlama Sistemi kullanılarak İstatistik Formu No. 2 ile elde edildi. Morfolojik doğrulama, tanıdaki evre, tespit yolu ve kayıt takip göstergeleri İstatistik Formu No. 35’ten çıkarıldı.

Bu analiz için çalışma hastalığı, ICD-10 C12-C14 kodları kullanılarak operasyonel olarak tanımlanmıştır: piriform sinüsün malign neoplazması (C12), hipofarenksin malign neoplazması (C13) ve dudak, ağız boşluğu ve farenksin diğer ve belirsiz yerlerinin malign neoplazması (C14) (). Bu kodlar kaynak raporlama formlarında ayrıştırılamadığından, tek bir idari-istatistik gruplama altında analiz edilmişlerdir. Metin boyunca “hipofarenseal kanser” bu kaynak tarafından tanımlanan idari gruplamayı ifade eder ve anatomik açıdan homojen bir C12-C13 olgu dizisi olarak yorumlanmamalıdır.

7 No’lu ve 35 No’lu formlar, ayrı ve birbirine bağlanmamış idari kaynaklar olarak analiz edilmiştir. 7 No’lu form sayıları insidans hesaplamalarında kullanılırken, tanısal ve kayıt göstergelerinin analizlerinde 35 No’lu formdaki yeni kaydedilen olgu sayıları payda olarak kullanılmıştır. Kaynaklar arasındaki farklar eksik hastaya ait gözlemler olarak tamamlanmamış veya yorumlanmamıştır.

Yıllık nüfus paydaları, Kazakistan Cumhuriyeti Stratejik Planlama ve Reformlar Ajansı’na bağlı Ulusal İstatistik Bürosu’ndan elde edilmiş ve takvim yılı, cinsiyet, beş yaş grubu ve idari bölge açısından ayrıştırılmıştır ().

İdari ve veri kaynağı uyumlaştırılması

Yıllık olgu sayıları ve nüfus paydaları, 1 Ocak 2017 tarihinde var olan 16 idari bölgeye göre uyumlaştırılmıştır. Sonradan kurulan bölgeler kendi üst bölgeleriyle birleştirilmiştir: Abai Doğu Kazakistan, Zhetysu Almaty Bölgesi, Ulytau Karaganda Bölgesi ve Shymkent şehri ise 2017 yılında Güney Kazakistan Bölgesi’yle aynı konumda olan Turkistan Bölgesi ile birleştirilmiştir. Insidans, ölüm ve nüfus verileri için çalışma süresince özdeş tanımlar uygulanmıştır.

Baikonur, coğrafi bütünlük açısından tematik haritalarda gösterilmiş, ancak bölgesel analizlerden çıkarılmıştır çünkü tam ve karşılaştırılabilir payda-paylama dizisi mevcut değildir. Coğrafi enterpolasyon, yeniden dağıtım veya yumuşatma yapılmamıştır.

Epidemiyolojik ölçümler ve yaş standardizasyonu

Yıllık ham insidans oranları (CIR’ler), ham mortalite oranları (CMR’ler) ve yaşa göre standardize edilmiş insidans ve mortalite oranları (sırasıyla ASIR’ler ve ASMR’ler) ile yaşa ve cinsiyete özgü oranlar, ilgili nüfusa göre 100.000 kişi başına ifade edilmiştir. 2017–2025 yıllarına ait özet tahminler, dokuz yıllık oranın aritmetik ortalamaları olup bu nedenle ortalık yıllık oranlar olarak raporlanmıştır. Standart hataları, yıllık oranların standart sapmasının dokuzun kareköküne bölünmesiyle hesaplanmış; %95 güvenirlik aralıkları ise ortalık ± 1,96 standart hatarı olarak tanımlanmıştır.

Yaşa göre standardize edilmiş insidans ve mortalite oranları, Ahmad ve ark.’nın önerdiği 2000–2025 için Dünya Standart Nüfusu kullanılarak doğrudan yöntemle hesaplanmıştır. Standardizasyon, beş yaş grubuna (0-4, 5-9, …, 80-84 ve ≥85 yaş) dayanmakta ve takvim yılları, cinsiyetler ile bölgeler arasında aynı standart nüfus ağırlıkları uygulanmıştır. Birleştirilen ≥85 yaş stratumu için 85-89, 90-94, 95-99 ve ≥100 yaşlara ait Dünya Standart Nüfusu ağırlıkları birleştirilmiştir.

<50 ve ≥85 yaşındaki bireylerin oranları, ilgili yaşla sınırlanmış paydalara dayanan yaş aralığı özgü ham oranlardır. Cinsiyet farkları, %95 güvenirlik aralıklarıyla birlikte erkek-kadın insidans oranı oranları (IRR’ler) ve mortalite oranı oranları (MRR’ler) olarak ifade edilmiştir. Gruplandırılmış veriye göre tanı ve ölüm sırasındaki ortalık yaşlar, frekans ağırlıklı yaş grubu orta noktaları kullanılarak tahminlenmiş; ≥85 yaş kategorisine 87,5 yaş atanmıştır.

Zamansal ve bölgesel analizler

Yıllık ham ve yaşa göre standardize edilmiş insidans ve mortalite oranlarındaki zaman içindeki değişimler, her iki cinsiyetin birlikte ve erkekler ile kadınlar için ayrı ayrı Joinpoint Regresyon Programı sürüm 6.0.1 kullanılarak analiz edildi. Yıllık oranlara, standart hataları kullanılarak ve korelasyonsuz heteroskastik hatalar varsayımıyla log-lineer modeller uyarlandı. Dokuz gözlem verilmiş olması nedeniyle modeller sıfır veya bir joinpoint’e izin verdi ve 4.499 permütasyonlu Monte Carlo permütasyon testleriyle seçildi. Ulusal CMR ve ASMR trendleri, duyarlılık analizi olarak sıfır joinpoint ile her iki cinsiyet için birlikte uyarlandı. Bireysel parçalar için yıllık yüzde değişimler (APC’ler) ve 2017-2025 için ortalık yıllık yüzde değişimler (AAPC’ler), her biri 95% güven aralıklarıyla rapor edildi.

Ortalık yıllık ham ve yaşa göre standardize edilmiş insidans ve mortalite oranları, yukarıda betimlenen yaklaşımla her bölge ve cinsiyet için hesaplandı. Bölgesel kümülatif vaka ve ölüm sayıları ile cinsiyete özgü ortalık yıllık ASIR ve ASMR değerleri, yaklaşık 95% güven aralıklarıyla Ek Tablo S1‘de sunulmuştur. Güven aralıkları, yukarıda betimlenen yaklaşımla hesaplandı; negatif alt sınırlar sıfırda kesildi. Tematik haritalar, ilgili bölgesel tahminlerin ağırlıksız ortalaması (M) ve standart sapması (SD) kullanarak bölgeleri sınıflandırdı: düşük, <M-0.5SD; orta, M-0.5SD ile M + 0.5SD arasında; ve yüksek, >M+0.5SD. Sınıflandırma, yuvarlanmamış tahminlerle yapıldı ve her sonuç, oran türü ve cinsiyet için ayrı ayrı gerçekleştirildi. Haritalar Datawrapper (Datawrapper GmbH, Berlin, Almanya) kullanılarak hazırlandı ve alan kümelenmesinin kanıtı olarak değil, betimleyici bir yaklaşımla yorumlandı.

Cinsiyete özgü coğrafi uyumluluk, erkek ve kadın bölgesel ASIR ve ASMR’leri arasındaki Spearman dereceli korelasyon ile değerlendirildi. Genel bölgesel ASIR ile ASMR arasındaki ilişki, ASMR bağımlı değişken olarak belirlenerek Pearson korelasyonu ve en küçük kareler doğrusal regresyonu ile analiz edildi. Mortalite-insidans (M/I) oranları, ortalam yıllık yaşa standardize edilmiş mortalite oranının ilgili yıllık yaşa standardize edilmiş insidans oranına bölünmesiyle hesaplandı. M/I oranı yalnızca kayıtlı insidansa göre mortaliteye dair ekolojik bir özet ölçüt olarak kabul edildi ve vaka fatalitesi ya da bireysel hayatta kalma tahmini olarak yorumlanmadı. Tüm bölgesel ilişki analizlerinde birim olarak bölgeler kullanıldı.

Morfolojik doğrulama ve tanıdaki evre

Tanı ve kayıt göstergeleri, 35 Sayılı İstatistik Formundan elde edildi. Morfolojik doğrulama, histolojik veya sitolojik doğrulama içeren yeni kayıtlı vakaların oranı olarak ifade edildi. Evre, 35 Sayılı İstatistik Formunda kaydedildiği gibi analiz edildi. Kaynak veri, TNM baskısının veya klinik ile patolojik evre arasındaki ayrımın doğrulanmasına izin vermedi ve bireysel yeniden evreleme yapılamadı. 1.378 vakanın tümü, sağlanan toplanmış verilerde I-IV evrelerine atandı; ayrı bir belirsiz evre kategorisi rapor edilmedi. Tanıdaki evre I-IV olarak sınıflandırıldı; I-II evreleri erken evre hastalık, III-IV evreleri ise ileri evre hastalık olarak gruplandı. Yıllık ve toplanmış oranlar, paydaya yeni kayıtlı vakaları alarak hesaplandı ve %95 güvenirlik aralıkları Wilson metodu ile tahmin edildi.

Tespis yolları kendi başvuruları, önleyici muayene veya sınıflandırılmamış olarak sınıflandırıldı. Önleyici muayene, taramaya özgü alanların mevcut olmaması nedeniyle organize nüfus tarmasıyla eşdeğer kabul edilmedi. Morfoljik doğrulama ve erken evre tanımdaki zaman içi değişimler, yıllık sayıcı-payda çiftlerine dayanan gruplandırılmış ikili lojistik regresyon ile değerlendirildi. Takvim yılı sürekli bir değişken olarak modellendi ve etkiler bir yıllık artış başına odds oranları (OR’lar) ve %95 güvenirlik aralıkları ile rapor edildi. Tespis yollarının yıllık dağılımları, eğrilerinin doğrusal olmaması ve 2021 ile 2022 arasında belirgin bir kopma göstermesi nedeniyle betimleyici olarak analiz edildi.

Tespis yolu ile erken evre tanı arasındaki ilişki, takvim yılı, tespis yolu ve evre açısından çapraz sınıflandırılmış birleştirilmiş sayılar kullanılarak değerlendirildi. Önleyici muayene, kendi başvuruları ile takvim yılı için düzeltilmiş gruplandırılmış yarı-ikili lojistik regresyon kullanılarak karşılaştırıldı; sınıflandırılmamış yol sahip olgualar hariç tutuldu. Saçıklık parametresi Pearson istatistiğinden tahmin edildi ve model uyumu artan sapma ve Pearson ki-kare istatistiği ile değerlendirildi. Hasta düzeyinde verilerin mevcut olmaması nedeniyle, elde edilen tahmin bağımsız bireysel bir etkiden çok ekolojik bir ilişki olarak yorumlandı.

Rekist takip, yıl sonu kayıtlı hasta sayıları ve en az beş yıl boyunca kayıtlı olma oranı kullanılarak betimlendi. Bu tekrarlanan yıllık rektist stokları betimleyici olarak analiz edildi, yıllar boyunca toplanmadı ve beş yıl sağ kalma ölçümü olarak yorumlanmadı.

Kaybedilen potansiyel yaşam yılları

Kaybedilen potansiyel yaşam yılları (PYLL), birincil yaş referansı olarak 75 yaş kullanılarak hesaplandı. 75 yaş altındaki her beş yaş grubu için, ölüm sayısı ile 75’in o yaş grubunun orta noktası arasındaki farkın çarpımı alındı; 75 yaş ve üzerindeki ölümler sıfır PYLL katkıda bulundu. Tahminler her iki cinsiyetin birleşik olarak ve ayrıca erkekler ve kadınlar için ayrı ayrı hesaplandı.

PYLL oranları, 2017-2025 yıllarına ait ilgili yıllık nüfus paydalarının toplamı kullanılarak 100.000 kişi-yıla düşen kaybedilen yıl olarak ifade edilmiştir. Erken ölümlere düşen PYLL, toplam PYLL’nin 75 yaşından önce gerçekleşen ölüm sayısına bölünmesiyle hesaplanmıştır. Poisson varsayımı altında varyans, her yaş grubundaki ölüm sayısının kaybedilen yılların kareleriyle çarpımının toplamı olarak tahmin edilmiş ve PYLL oranları için 95% güven aralıklarının türetilmesinde kullanılmıştır. Hassasiyet analizleri, 70 ve 80 yaşına alternatif referans yaşları kullanılarak yapılmıştır.

İstatistiksel analiz ve veri kalitesi

İlk veri toplama ve aritmetik doğrulama Microsoft Excel’de, istatistiksel analizler ise R 4.6.1 sürümünde (R Foundation for Statistical Computing, Vienna, Austria) gerçekleştirilmiştir. Oran oranları logaritmik ölçek üzerinde analiz edilmiştir. Yıllık toplamlar, cinsiyet, yaş ve bölgeye özgü dağılımlarla karşılaştırılmış ve orijal rapor tablolarıyla uyumsuzluklar incelenmiştir. Eksik değer imze edilmemiştir. Bireysel düzeydeki tekrarlar ve kodlama hataları, toplanmış verilerde değerlendirilememiştir. Tüm testler iki yönlü olup, p<0.05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir.

Ahlakî değerlendirmeler

Çalışma, Orta Asya Tıpsal Araştırmalar Enstitüsü’nün Yerel Etik Kurulundan (Protokol No. 21/4, 20 Nisan 2026) onay almıştır. Doğrudan katılımcı teması, müdahale, biyolojik numune alma veya kimliği belirlenebilir kayıtlara erişim olmaksızın yalnızca ikincil, toplanmış ve kimliği kaldırılmış nüfus düzeyinde veri kullanması nedeniyle, bireysel aydınlatılmış onay gereksinimi kaldırılmıştır.

Sonuçlar

Genel insidans ve ölüm yükü

2017-2025 yılları arasında Kazakistan’da ICD-10 C12-C14 altında raporlanan hipofarenks ve ilgili farenks kanserlerinden 1.420 vaka ve 804 ölüm kaydedilmiştir. Erkekler, toplam vakaların 1.003’ünü (%70,6) ve ölümlerin 569’unu (%70,8) oluşturmuştur.

Ortalama yıllık ham ve yaşa göre standardize edilmiş insidans oranları sırasıyla 100.000 kişide 0,83 ve 0,80; buna karşılık gelen ortal yıllık mortalite oranları ise 100.000 kişide 0,47 ve 0,45 olarak bulundu. Yaşa göre standardizasyon sonrasında insidans ve mortalite, erkeklerde kadınlara göre yaklaşık üç kat daha yüksekti (IRR, 3,31; %95 IG, 2,76 ile 3,96; MRR, 3,29; %95 IG, 2,55 ile 4,26; her iki oran için de p<0,001).

Insidans ve mortalitteki zamansal eğilimler

2017 ile 2025 yılları arasında farenks altı (hipofarenks) kanserine yeni tanı konulan olgu sayısı 162’den 155’e düşerek %4,3 oranında azaldı. Ham insidans oranı (CIR) 100.000 kişide 0,90’dan 0,76’ya (%15,6 azalma), yaşa göre standardize edilmiş insidans oranı (ASIR) ise 0,90’dan 0,69’a (%23,3 azalma) geriledi. Hiçbir birleşim noktası (joinpoint) saptanmadı. Karşılık gelen yıllık ortalama yüzde değişimler (AAPC) sırasıyla %−2,7 (%95 IG, %−4,9 ile %−0,5; p=0,021) ve %−4,1 (%95 IG, %−6,8 ile %−1,4; p=0,003) olarak bulundu (Tablo 1, Şekil 1).

Tablo 1

Çıktı Nüfus Ölçü 2017 2025 Göreli değişim, % AAPC, % (95% IG) p değeri
İnsidans Her iki cinsiyet CIR 0.90 0.76 −15.6 −2.7% (−4.9 ile −0.5) 0.021
ASIR 0.90 0.69 −23.3 −4.1% (−6.8 ile −1.4) 0.003
Erkekler CIR 1.21 1.18 −2.5 −2.2% (−6.9 ile 2.6) 0.286
ASIR 1.47 1.29 −12.2 −3.6% (−8.4 ile 1.5) 0.143
Kadınlar CIR 0.62 0.37 −40.3 −4.2% (−8.5 ile 0.2) 0.057
ASIR 0.57 0.30 −47.4 −5.3% (−9.3 ile −1.2) 0.013
Ölüm Her iki cinsiyet CMR 0.49 0.35 −28.6 −4.8% (−7.5 ile −2.3) <0.001
ASMR 0.50 0.31 −38.0 −6.1% (−8.4 ile −4.1) <0.001
Erkekler CMR 0.65 0.50 −23.1 −6.2% (−10.4 ile −1.9) 0.006
ASMR 0.83 0.53 −36.1 −7.9% (−12.2 ile −3.5) <0.001
Kadınlar CMR 0.34 0.19 −44.1 −1.6% (−10.0 ile 8.4) 0.644
ASMR 0.31 0.16 −48.4 −2.3% (−10.4 ile 7.3) 0.494

Kazakistan’da 2017-2025 yılları arasında cinsiyete göre farenks altı kanseri insidansı ve ölüm oranlarında zaman içindeki değişimler.

Oranlar 100.000 ilgili nüfusa göre ifade edilmiştir. Göreli değişim, 2017 ve 2025 nokta tahminleri arasındaki yüzde farkını temsil eder. AAPC, çalışma süresinin tamamı için yıllık ortalama yüzde değişimi temsil eder. Sıfır joinpoint’e sahip modellerde AAPC, APC ile özdeşdir. APC, yıllık yüzde değişim; AAPC, yıllık ortalama yüzde değişim; CIR, ham insidans oranı; CMR, ham mortalite oranı; ASIR, yaşa standardize edilmiş insidans oranı; ASMR, yaşa standardize edilmiş mortalite oranı; CI, güven aralığı.

Şekil 1

Erkeklerde yıllık yeni vaka sayısı 105’ten 117’ye yükseldi, ancak ham insidans trendi (APC, −2,2%; p=0,286) ve yaşa standardize edilmiş insidans trendi (APC, −3,6%; p=0,143) istatistiksel olarak anlamlı değildi. Kadınlarda vaka sayısı 57’den 38’e düştü. CIR trendi istatistiksel olarak anlamlı düzeye ulaşmadı (AAPC, −4,2%; p=0,057), ancak ASMR önemli ölçüde düştü (AAPC, −5,3%; p=0,013) (Şekil 1). Yıllık ölüm sayısı 87’den 70’e düştü (−19,5%). CMR 100.000 başına 0,49’dan 0,35’e (−28,6%), ASMR ise 0,50’den 0,31’e (−38,0%) geriledi.

Joinpoint analizi, 2021 yılında ulusal mortalite trendinde bir değişimi ortaya koydu. Joinpoint’ten önce ne CMR (APC, 0,2%; 95% CI, −4,1% ile 12,1%; p=0,829) ne de ASMR (APC, −0,7%; 95% CI, −4,6% ile 9,2%; p=0,863) önemli ölçüde değişti. 2021-2025 döneminde CMR yılda %9,5 oranında (95% CI, −20,4% ile −5,1%; p=0,003) ve ASMR yılda %11,2 oranında (95% CI, −19,9% ile −7,4%; p<0,001) düştü. Çalışma süresinin tamamı için karşılık gelen AAPC değerleri sırasıyla −4,8% ve −6,1% olarak bulundu (her ikisi de p<0,001) (Dalga 1, Şekil 1). Sıfır-joinpoint hassasiyet analizlerinde CMR yılda %4,6 oranında (95% CI, −9,2% ile −0,1%; p=0,047) ve ASMR yılda %5,9 oranında (95% CI, −10,8% ile −1,1%; p=0,022) düştü. Böylece, hiçbir joinpoint’e izin verilmediğinde genel aşağı yönlü mortalite trendleri korundu.

Erkeklerde hem CMR (APC, −6,2%; p=0,006) hem de ASMR (APC, −7,9%; p<0,001) açısından anlamlı düşüşler gözlemlendi. Kadınlarda ise ne CMR eğilimi (APC, −1,6%; p=0,644) ne de ASMR eğilimi (APC, −2,3%; p=0,494) istatistiksel olarak anlamlı bulundu (Şekil 1). Ulusal yaşa standardize edilmiş mortalite-insidans oranı 2017’de 0,556 iken 2025’te 0,449’a düştü.

Yaş ve cinsiyete özgü insidans ve mortalite paternleri

Tanı yaşının ortalaması 61,9 yıl (95% IG, 61,1-62,8) olup erkeklerde kadınlardan yüksekti: sırasıyla 64,1 yıl (95% IG, 63,2-64,9) ile 56,9 yıl (95% IG, 55,9-57,9). Ölüm yaşında da benzer bir fark gözlemlendi, erkeklerde ortalamalar 63,4 yıl (95% IG, 62,9-63,9), kadınlarda ise 56,0 yıl (95% IG, 54,7-57,2) olarak bulundu.

Yeni tanı vakaları ve ölümler daha ileri yaşlarda yoğunlaştı. 50 yaş ve üzerindeki bireyler tüm yeni tanı vakalarının %86,6’sını ve tüm ölümlerin %84,7’sini oluşturdu; her iki kategoride de en büyük oranlar 60-69 yaş grubunda kaydedildi (sırasıyla %39,6 ve %39,9) (Tablo 2).

Tablo 2

Sonuç Yaş grubu, yıl Her iki cinsiyet, n (%) Erkekler, n (%) Kadınlar, n (%) Erkek/kadın sayı oranı
Yeni teşhis vakaları <30 8 (0.6) 5 (0.5) 3 (0.7) 1.7:1
30-39 45 (3.2) 14 (1.4) 31 (7.4) 0.5:1
40-49 137 (9.6) 59 (5.9) 78 (18.7) 0.8:1
50-59 370 (26.1) 227 (22.6) 143 (34.3) 1.6:1
60-69 562 (39.6) 444 (44.3) 118 (28.3) 3.8:1
≥70 298 (21.0) 254 (25.3) 44 (10.6) 5.8:1
Tüm yaşlar 1,420 (100.0) 1,003 (100.0) 417 (100.0) 2.4:1
<50 190 (13.4) 78 (7.8) 112 (26.9) 0.7:1
≥50 1,230 (86.6) 925 (92.2) 305 (73.1) 3.0:1
Ölümler <30 5 (0.6) 2 (0.4) 3 (1.3) 0.7:1
30-39 24 (3.0) 9 (1.6) 15 (6.4) 0.6:1
40-49 94 (11.7) 39 (6.9) 55 (23.4) 0.7:1
50-59 210 (26.1) 135 (23.7) 75 (31.9) 1.8:1
60-69 321 (39.9) 256 (45.0) 65 (27.7) 3.9:1
≥70 150 (18.7) 128 (22.5) 22 (9.4) 5.8:1
Tüm yaşlar 804 (100.0) 569 (100.0) 235 (100.0) 2.4:1
<50 123 (15.3) 50 (8.8) 73 (31.1) 0.7:1
≥50 681 (84.7) 519 (91.2) 162 (68.9) 3.2:1

Kazakistan’da 2017-2025 yılları arasında farenks kanserinin yeni teşhis vakalarının ve ölümlerin yaş ve cinsiyet dağılımı.

Her iki cinsiyet için yüzdeler, tüm vaka veya ölüm sayılarına göre hesaplanmıştır. Cinsiyete özel yüzdeler, erkekler ve kadınlar arasındaki ilgili toplam vaka veya ölüm sayılarına göre hesaplanmıştır. Erkek-kadın sayı oranları, erkekler arasındaki olay sayısının kadınlar arasındaki ilgili sayıya bölünmesiyle hesaplanmış olup, bir kadın olay başına erkek olay sayısı olarak sunulmaktadır. Kalın biçimlendirme, vaka ve ölümler için “Tüm yaşlar” özet satırlarını göstermektedir.

Yaşa özel oluşum ve ölüm oranları her iki cinsiyet için 60–69 yaşında yeniden maksimumlarına ulaşmıştır. Sonraki oran örüntüleri cinsiyete göre farklılık göstermiştir: erkeklerde oluşum artmaya devam etmiş ve ≥70 yaşında 100.000 başına 9,22’ye ulaşırken, kadınlarda oluşum 60–69 yaşında 100.000 başına 1,55’ten ≥70 yaşında 100.000 başına 0,82’ye düşmüştür. Erkeklerde ölüm 60–69 ile ≥70 yaşları arasında neredeyse değişmemiş (sırasıyla 100.000 başına 4,75 ve 4,72), kadınlarda ise ölüm 100.000 başına 0,85’ten 0,40’a düşmüştür (Tablo 3A).

Tablo 3

Panel A. Detaylı yaş grubu dağılımı
Sonuç Yaş grubu, yıl Her iki cinsiyet, oran (95% IG) Erkekler, oran (95% IG) Kadınlar, oran (95% IG) Erkek-kadın oran oranı (95% IG) p değeri
İnsidans <30 0.01 (0.00-0.02) 0.01 (0.00-0.02) 0.01 (0.00-0.01) Tahmin edilmedi −
30-39 0.17 (0.13-0.21) 0.11 (0.05-0.16) 0.23 (0.17-0.30) 0.48 (0.25-0.90) 0.022
40-49 0.66 (0.53-0.78) 0.59 (0.46-0.71) 0.73 (0.56-0.90) 0.81 (0.58-1.13) 0.217
50-59 2.04 (1.80-2.28) 2.70 (2.33-3.06) 1.48 (1.22-1.73) 1.82 (1.48-2.25) <0.001
60-69 4.31 (3.99-4.64) 8.12 (7.23-9.01) 1.55 (1.28-1.81) 5.24 (4.28-6.42) <0.001
≥70 3.64 (3.27-4.00) 9.22 (8.50-9.94) 0.82 (0.56-1.09) 11.24 (8.16-15.49) <0.001
CIR 0.83 (0.78-0.88) 1.21 (1.12-1.29) 0.48 (0.43-0.52) 2.52 (2.25-2.83) <0.001
Mortalite <30 0.01 (0.00-0.01) 0.00 (0.00-0.01) 0.01 (0.00-0.01) Tahmin edilmedi −
30-39 0.09 (0.05-0.13) 0.07 (0.02-0.11) 0.11 (0.05-0.17) 0.64 (0.28-1.45) 0.284
40-49 0.45 (0.34-0.56) 0.39 (0.31-0.46) 0.51 (0.32-0.71) 0.76 (0.51-1.15) 0.200
50-59 1.16 (0.93-1.39) 1.61 (1.17-2.04) 0.77 (0.58-0.97) 2.09 (1.58-2.77) <0.001
60-69 2.49 (2.13-2.84) 4.75 (3.87-5.63) 0.85 (0.71-0.99) 5.59 (4.26-7.34) <0.001
≥70 1.84 (1.54-2.14) 4.72 (3.79-5.64) 0.40 (0.23-0.57) 11.80 (7.51-18.55) <0.001
CMR 0.47 (0.42-0.52) 0.69 (0.59-0.79) 0.27 (0.23-0.30) 2.56 (2.20-2.98) <0.001
Panel B. 50 yaş altı ve 50 yaş ve üzeri bireylerde yaş aralığına özgü ham insidans ve mortalite oranları
Sonuç Yaş grubu, yıl Her iki cinsiyet, oran (95% IG) Erkekler, oran (95% IG) Kadınlar, oran (95% IG) Erkek-kadın oran oranı (95% IG) p değeri
Insidans <50 yaş 0.14 (0.12-0.17) 0.12 (0.09-0.14) 0.17 (0.14-0.20) 0.70 (0.53-0.94) 0.018
≥50 yaş 3.13 (2.93-3.32) 5.55 (5.14-5.96) 1.35 (1.21-1.49) 4.11 (3.61-4.68) <0.001
Mortalite <50 yaş 0.09 (0.08-0.11) 0.08 (0.06-0.09) 0.11 (0.08-0.14) 0.67 (0.47-0.96) 0.030
≥50 yaş 1.74 (1.51-1.97) 3.14 (2.62-3.66) 0.71 (0.62-0.80) 4.35 (3.65-5.19) <0.001

Kazakistan’da 2017-2025 yıllarında farenks altı kanserinin yaş ve cinsiyete özgü insidans ve mortalite oranları.

Oranlar, ilgili nüfusun 100.000’ine göre ifade edilmiştir. Yaş grubu satırları yaşa özgü oranları, tüm yaşları içeren satırlar ise ham oranları sunmaktadır. Erkek-kadın oran oranları, insidans için insidans oran oranları (IRR’ler) ve mortalite için mortalite oranları (MRR’ler) olarak hesaplanmıştır. Olay sayısının az olması nedeniyle 30 yaş altı bireyler için oran oranları tahmin edilmemiştir.

DescRIPTIF yaş katmanlı analizlerinde erkek-kadın oranları 50 yaşından hem aşağıda hem de yukarıda belirgin biçimde farklıydı. 50 yaşından küçük bireylerde hem insidans hem de ölüm oranları erkeklerde kadınlardan düşüktü (IRR, 0.70; p=0.018; MRR, 0.67; p=0.030). Buna karşılık, 50 yaşından büyük bireylerde erkeklerde belirgin ölçüde yüksek insidans (IRR, 4.11) ve ölüm (MRR, 4.35) kaydedildi (her ikisi için de p<0.001) (Tablo 3B). Erkeklerdeki fazla artış yaşla birlikte daha da büyüyerek 70 yaşından büyüklerde 11.24 IRR ve 11.80 MRR değerlerine ulaştı. Olay sayıları buna paralel bir zıtlık gösterdi: hem yeni teşhis edilen olgular hem de ölümler için erkek-kadın sayı oranları 50 yaşından önce 0.7:1 iken, 50 yaşından büyüklerde yeni olgular için 3.0:1 ve ölümler için 3.2:1’e yükseldi (Tablo 2).

Ham ve yaşa standardize edilmiş insidans ve ölüm oranlarında bölgesel ve cinsiyete özgü heterojenlik

Tam sayı olarak yeni teşhis edilen olgular ve ölümlerin bölgesel dağılımı, nüfus oranlarının coğrafi dağılımıyla doğrudan örtüşmedi. Doğu Kazakistan hem yeni olgular (182; %12.8) hem de ölümler (113; %14.1) bakımından en büyük sayıları kaydetti; bunu 142 yeni olgu (%10.0) ve 94 ölüm (%11.7) ile Gü Kazakistan izledi. Ancak bu iki bölge de en yüksek ham veya yaşa standardize edilmiş oranlara sahip değildi. En yüksek ham insidans ve ölüm oranları Akmola’da, en yaşa standardize edilmiş insidans ve ölüm oranları ise sırasıyla Atyrau ve Astana kentinde kaydedildi (Tablo 4, Şekil 2 ve 3).

Tablo 4

Bölge Yeni olgular, n (%) ASIR (95% IG) Ölümler, n (%) ASMR (95% IG) Ö/Y oranı
Kostanay 40 (2.8) 0.39 (0.22-0.56) 15 (1.9) 0.15 (0.07-0.24) 0.385
Almaty şehri 114 (8.0) 0.59 (0.47-0.70) 50 (6.2) 0.27 (0.16-0.37) 0.458
Atyrau 89 (6.3) 1.83 (1.36-2.29) 41 (5.1) 0.86 (0.58-1.14) 0.470
Aktobe 91 (6.4) 1.19 (0.86-1.51) 42 (5.2) 0.56 (0.35-0.78) 0.471
Karaganda 94 (6.6) 0.60 (0.46-0.74) 47 (5.8) 0.30 (0.22-0.38) 0.500
Almaty 100 (7.0) 0.53 (0.43-0.62) 50 (6.2) 0.27 (0.21-0.32) 0.509
Pavlodar 62 (4.4) 0.69 (0.32-1.07) 32 (4.0) 0.36 (0.18-0.53) 0.522
Kuzey Kazakistan 63 (4.4) 0.85 (0.60-1.11) 33 (4.1) 0.45 (0.26-0.63) 0.529
Mangystau 31 (2.2) 0.60 (0.25-0.95) 17 (2.1) 0.33 (0.10-0.57) 0.550
Akmola 117 (8.2) 1.33 (0.88-1.78) 66 (8.2) 0.76 (0.56-0.96) 0.571
Batı Kazakistan 97 (6.8) 1.37 (1.07-1.67) 55 (6.8) 0.80 (0.52-1.09) 0.584
Doğu Kazakistan 182 (12.8) 1.06 (0.91-1.20) 113 (14.1) 0.65 (0.52-0.78) 0.613
Güney Kazakistan 142 (10.0) 0.70 (0.51-0.89) 94 (11.7) 0.45 (0.32-0.58) 0.643
Kızılorda 41 (2.9) 0.63 (0.37-0.88) 30 (3.7) 0.45 (0.33-0.57) 0.714
Astana şehri 97 (6.8) 1.18 (0.92-1.44) 72 (9.0) 0.90 (0.62-1.18) 0.763
Zhambyl 60 (4.2) 0.61 (0.41-0.81) 47 (5.8) 0.48 (0.31-0.65) 0.787
Kazakistan 1,420 (100.0) 0.80 (0.73-0.86) 804 (100.0) 0.45 (0.40-0.51) 0.563

Kazakistan’da 2017-2025 yılları arasında farenks altı kanseri için olgu, ölüm, yaşa standardize edilmiş oranlar ve mortalite-olgu oranlarının bölgesel dağılımı.

Bölgeler, artan M/I sırasına göre dizilmiştir; ulusal tahmin ayrı olarak sunulmuş olup bölgesel sıralamaya dahil edilmemiştir. ASIR ve ASMR, 100.000 kişilik nüfus başına ifade edilmiştir. M/I, ASMR’nin ASIR’a bölünmesiyle hesaplanmıştır; yuvarlamadan kaynaklanan küçük farklar ortaya çıkabilir. ASIR, yaşa standardize edilmiş olgu oranı; ASMR, yaşa standardize edilmiş mortalite oranı; CI, güven aralığı; M/I, mortalite-olgu oranı.

Şekil 2

Şekil 3

Ham oranlar bölgeler arasında belirgin biçimde değişiyordu. Genel CIR, Mangystau’daki 100.000 kişi başına 0,49’dan Akmola’daki 100.000 kişi başına 1,72’ye kadar 3,5 katlık bir aralığa sahipti. Erkeklerdeki görünüm genel dağılıma yakından benziyordu ve Akmola’da en yüksek düzeye ulaştı (100.000 kişi başına 2,95); buna karşılık kadınlarda CIR daha büyük bir göreceli değişim gösterdi ve Kostanay’daki 100.000 kişi başına 0,18’den Batı Kazakistan’daki 100.000 kişi başına 1,18’e kadar 6,6 katlık bir aralığa sahipti; yalnızca Batı Kazakistan ve Atyrau yüksek kadını olgu kategorisine dahil edildi. Mortalite için coğrafi heterojenlik daha da büyüktü. Genel ve erkek CMR’leri Akmola’da en yüksekti (sırasıyla 100.000 kişi başına 0,97 ve 1,69), kadınlardaki CMR ise 8,6 kat değişti, Kostanay’daki 100.000 kişi başına 0,08’den Batı Kazakistan’daki 100.000 kişi başına 0,69’a kadar uzandı. Yüksek kadını mortalite kategorisine ayrıca Atyrau, Astana şehri, Pavlodar ve Kızılorda da dahildi (Şekiller 2A–F).

Yaş standardizasyonundan sonra ASIR, bölgeler arasında 4.69 kat değişim göstererek Kostanay’da 100.000 kişi başına 0.39’dan Atyrau’da 100.000 kişi başına 1.83’e kadar değişmiştir. Standardizasyon bölgesel sınıflandırmayı değiştirmiştir: Doğu Kazakistan ve Kuzey Kazakistan, ham insidans kategorisinden orta düzey ASIR kategorisine alınırken, Aktobe ve Astana şehri tersi yönde bir değişim göstermiştir; bu durum, ham oransal sınıflandırmayı etkileyen bölgesel yaş yapısındaki farklılıklarla uyumludur. Erkeklerdeki ASIR nokta tahminleri tüm bölgelerde kadınlardaki ASIR değerlerini aşmıştır. Coğrafi değişim, kadınlarda erkeklerden daha büyük olup (7.07 kat ile 4.12 kat), her iki grupta da Atyrau en yüksek ASIR’a sahiptir. Atyrau ve Batı Kazakistan, her iki cinsiyete özgü haritada da yalnızca yüksek kategoride sınıflandırılan bölgelerdir. Erkek ve kadınlardaki bölgesel sıralamalar orta düzeyde uyumlu olsa da, bu ilişki istatistiksel anlamlılığa ulaşmamıştır (Spearman ρ=0.48; p=0.058) (Şekiller 3A, C, E).

Bölgesel ölüm oranları önemli ölçüde farklılık gösteriyordu. Her iki cinsiyet için ortalama yıllık CMR 4,85 kat değişim göstererek Kostanay’da 100.000 kişi başına 0,20’den Akmola’da 100.000 kişi başına 0,97’ye kadar değişti; kadınlarda erkeklere göre daha büyük bir göreceli değişim gözlemlendi (8,63 kat ile 5,12 kat) (Şekiller 2B, D, F). Yaşa standartlaştırma sonrası genel ASMR altı kat değişim göstererek Kostanay’da 100.000 kişi başına 0,15’ten Astana kentinde 100.000 kişi başına 0,90’a kadar değişti. Bölgesel örüntü büyük ölçüde stabildi; ancak Kuzey Kazakistan yüksek ham ölüm kategorisinden orta düzey ASMR kategorisine yükseldi; kadınlarda aynı kayma Pavlodar’da görüldü. Erkek ASMR nokta tahminleri tüm bölgelerde kadın ASMR’larını geride bıraktı; göreceli coğrafi değişim ise kadınlarda daha büyüktü (9,33 kat ile 5,56 kat). Atyrau, Batı Kazakistan ve Astana kenti her iki cinsiyete özgü haritada da yüksek ASMR kategorisine alındı. Erkek ve kadın bölgesel sıralamaları orta düzeyde korelasyon gösterdi (Spearman’s ρ=0,58; p=0,019) (Şekiller 3B, D, F). Maksimum-minimum oranı ölüm için incidence’a göre daha büyüktü ve düzenli olarak kadınlarda erkeklere göre daha yüksekti. Batı Kazakistan’da yer alan Atyrau ve Batı Kazakistan yüksek oran kategorisine alındı.

Cinsiyete özgü bölgesel olay sayıları ve 95% IG’li ortalık yıllık ASIR ve ASMR’lar Ekle Tablo S1‘de sunulmaktadır. Kadınlarda en yüksek ASIR’lar Atyrau’da (100.000 kişi başına 1,06; 95% IG, 0,74-1,38) ve Batı Kazakistan’da (0,94; 95% IG, 0,63-1,25) gözlemlendi. Kadın ASMR’ları Batı Kazakistan’da en yüksekti (100.000 kişi başına 0,56; 95% IG, 0,27-0,86), bunu Atyrau (0,44; 95% IG, 0,14-0,75), Astana kenti (0,42; 95% IG, 0,22-0,61) ve Kyzylorda (0,39; 95% IG, 0,26-0,52) izledi. Kyzylorda, her iki cinsiyet için bir arada orta düzey kategorisi ve erkekler için düşük kategorisine kıyasla yüksek kadın ASMR kategorisine alındı. Yine de erkek ASMR nokta tahmini daha yüksekti (100.000 kişi başına 0,53; 95% IG, 0,35-0,72). Buna karşılık, Kyzylorda’da kadın ASIR orta düzey olarak sınıflandırıldı (100.000 kişi başına 0,52; 95% IG, 0,30-0,73).

Bölgesel ASIR ve ASMR güçlü biçimde ilişkiliydi (Pearson r=0,91; p<0,001). Doğrusal regresyon analysesinde, 100.000 kişilik nüfus başına ASIR’daki her 1,0’luk artış, 100.000 kişilik nüfus başına ASMR’da tahmini 0,53’luk bir artışa karşılık geliyordu (R²=0,824; p<0,001). Atyrau, Batı Kazakistan, Akmola ve Astana şehri her iki ölçüt için de yüksek kategorilere yerleştirildi; Doğu Kazakistan yüksek ASMR ancak orta düzeyde ASIR gösterirken, Aktobe tersi bir örüntü sergiledi.

Bu güçlü ilişkiye rağmen, bölgesel M/I oranı ulusal değer olan 0,563’e kıyasla yaklaşık iki kat değişim göstererek Kostanay’da 0,385’ten Zhambyl’da 0,787’ye ulaştı. Atyrau, yüksek insidans ve mortalite oranlarını nispeten düşük bir M/I oranıyla (0,470) birleştirirken, Astana şehri en yüksek ASMR ve kıyaslamalı olarak yüksek bir M/I oranı (0,763) gösterdi. Bu oranlar, kayıtlı insidansa göre mortaliteye ilişkin ekolojik karşılaştırmaları temsil eder ve vaka fatalitesi ya da bireysel sağkalım tahminleri olarak yorumlanmamalıdır.

Morfolojik doğrulama, tanı anındaki evre ve tespit yolları

İstatistiksel Form No. 35, 1.378 yeni kayıt edilen vakayı bildirdi; bu vakalar Form No. 7’de bildirilen 1.420 vakadan ayrı analiz edildi. Morfolojik doğrulama 1.339 hastada (97,2%) belirlendi ve çalışma süresince 96,4%’den 98,2%’ye yıllık değişim göstererek tutarlı biçimde yüksek kaldı. Anlamlı bir zaman içi değişim gözlenmedi (takvim yılı başına OR, 0,976; p=0,700) (Tablo 5).

Tablo 5

İşaretci Toplu tahmin, n/N; % (95% DI) 2017, % 2025, % Etki tahmini
(95% DI)
p-değeri
Tanısal özellikler
Morfolojik olarak doğrulanmış tanı 1.339/1.378;
97,2 (96,2-97,9)
96,9 97,2 OR/yıl, 0,976
(0,862-1,105)
0,700
Erken evre hastalık
(evre I-II)
346/1.378;
25,1 (22,9-27,5)
27,2 26,6 OR/yıl, 0,965
(0,920-1,012)
0,142
Geç evre hastalık
(evre III-IV)
1.032/1.378;
74,9 (72,5-77,1)
72,8 73,4 − −
Tespis yolları
Kendi başvurusu 802/1.378;
58,2 (55,6-60,8)
85,8 26,6 − −
Önleyici muayene 421/1.378;
30,6 (28,2-33,0)
6,8 46,2 − −
Sınıflandırılmamış tespit yolu 155/1.378;
11,2 (9,7-13,0)
7,4 27,3 − −
Tespis yolu ile evre arasındaki ilişki
Erken evre hastalık: önleyici muayene ile kendi başvurusu karşılaştırması 119/421; 28,3 (24,2-32,7) vs 205/802; 25,6
(22,7-28,7)
− − Uyarlanmış OR, 1,293 (0,833-2,007) 0,231
Takip işaretleri
Yıl sonunda kayıtlı hastalar, n − 298 341 Mutlak değişim, +43; bağıl değişim, +14,4% −
≥5 yıl için kayıtlı hastalar, n/N (%) − 85/298 (28,5) 131/341 (38,4) Mutlak değişim, +9,9 puan −

Kazakistan’da 2017-2025 yılları arasında farenks altı kanseri hastalarında saldırgan özellikler, tespit yolları ve takip işaretleri.

2017-2025 yılları için birleştirilen yüzdeler ve %95 güven aralıkları, birleştirilen paydalara sahip paydalar kullanılarak hesaplanmıştır. OR/yıl, bir takvim yılındaki artışla ilişkili ilgili sonucun odds oranındaki değişimi temsil etmekte ve tüm dokuz yıllık gözlem kullanılarak ikili lojistik regresyon ile tahmin edilmiştir. Tespit yolları yıllık yüzdeler kullanılarak betimleyici olarak özetlenmiş; 2021 ve 2022 yılları arasında belirgin bir süreksizlik gösteren eğrileri nedeniyle tek bir lineer eğilim tahmini hesaplanmamıştır. Önleyici muayene ile erken evre hastalık arasındaki ilişki takvim yılına göre düzeltilmiş, kendi başvuruları referans kategorisi olarak kullanılmıştır. Yıl sonu takip göstergeleri için resmi eğilim testi gerçekleştirilmemiştir, çünkü bunlar bağımsız hasta kohortları yerine her yıl tekrarlanan kayıt popülasyonlarını temsil etmektedir. ≥5 yıl boyunca kayıtlı olma oranı, beş yıllık hayatta kalma olarak yorumlanmamalıdır. Gruplandırılmış model aşırı dağılım göstermiştir (Pearson χ²=25.55, serbestlik derecesi=15; dağılım parametresi=1.70); bu nedenle kuari-ikili standart hatalar kullanılmıştır. Artık sapma 15 serbestlik derecesinde 25.87’dir. GA, güven aralığı; OR, odds oranı.

Evre III en sık sunum biçimi olup 811 olgu ile %58.9 oranında, bunu takiben 305 olgu ile %22.1 oranında Evre II, 221 olgu ile %16.0 oranında Evre IV ve yalnızca 41 hastada %3.0 oranında Evre I bulunmuştur. Genel olarak, 346 hastada (%25.1) erken evre hastalık (Evre I-II), 1.032 hastada ise (%74.9) ilerlemiş evre hastalık (Evre III-IV) tespit edilmiştir (Tablo 5, Şekil 4). Erken evre tanıların yıllık oranı %19.6 ile %31.6 arasında değişmiş ve çalışma süresince anlamlı bir değişiklik göstermemiştir (takvim yılı başına OR, 0.965; p=0.142). Bu nedenle ilerlemiş evre hastalık 2017-2025 yılları boyunca baskın kalmıştır (Tablo 5, Şekil 4).

Şekil 4

1.378 hastanın 802’si (%58,2) kendi başvurısıyla, 421’i (%30,6) önleyici muayeneler sırasında, 155’i (%11,2) ise sınıflandırılamayan bir tespit yoluyla tespit edildi. 2017-2025 yılları arasında kendi başvurusu %85,8’den %26,6’ya düşerken, önleyici muayenelerle tespit %6,8’den %46,2’ye ve sınıflandırılamayan kategori %7,4’ten %27,3’e yükseldi. 2021-2022 arasında belirgin bir idari değişim yaşandı: kendi başvurusu %65,0’dan %27,7’ye, önleyici muayene %27,0’dan %48,0’e ve sınıflandırılamayan kategori %8,0’den %24,3’e yükseldi. Bu eğilimler doğrusal olmadığı için takvim yılı başına tek bir OR raporlanmadı (Tablo 5, Şekil 5).

Şekil 5

Erken evre hastalık, önleyici muayenlerle tespit edilen 421 hastanın 119’unda (%28,3) ve kendi başvurısıyla tespit edilen 802 hastanın 205’inde (%25,6) kaydedildi. Takvim yılı için düzeltme yapıldıktan sonra, önleyici muayene erken evre tanısı ile anlamlı düzeyde ilişkili değildi (düzeltilmiş OR, 1,293; p=0,231).

Yıl sonu kayıt nüfusu 2017’de 298 hastadan 2025’te 341’e yükseldi (+14,4%). En az beş yıl boyunca kaydedilen hasta sayısı 85’ten 131’e çıkarken, buna karşılık gelen oran %28,5’ten %38,4’e yükseldi ve 2023’te %43,2’ye ulaştı. Bu göstergeler, yıllık tekrarlanan kayıt nüfusunun bileşimini karakterize eder ve beş yıllık sağ kalım tahmini olarak yorumlanmamalıdır.

Erken ölüm yükü

75 yaş referans yaş olarak alındığında, 804 ölümün 735’i (%91,4) referans yaşa önce gerçekleşmiş ve 11.462,5 hayat yılı kaybedilmesine neden olmuştur. Yıllık ortalama PYLL 1.273,6 kaybedilen yıl olup, ham dönem özgü PYLL oranı 100.000 kişi-yıla 6,68 kaybedilen yıldır (95% IG, 6,11-7,25). Erken ölümler başına ortalama PYLL 15,6 yıldır (Tablo 6).

Tablo 6

Ölçü Her iki cinsiyet Erkek Kadın
75 yaşından önceki ölümler, n (tüm ölümlerin %’si) 735 (91.4) 512 (90.0) 223 (94.9)
Toplam PYLL, kaybedilen yıl 11,462.5 6,925.0 4,537.5
Toplam PYLL içindeki pay, % 100.0 60.4 39.6
Yıllık ortalama PYLL, yıl/yıl 1,273.6 769.4 504.2
PYLL oranı, 100.000 kişi-yılda kaybedilen yıl (95% IG) 6.68 (6.11 ile 7.25) 8.30 (7.45 ile 9.15) 5.15 (4.39 ile 5.91)
75 yaşından önceki her ölüm başına ortalama PYLL, yıl 15.6 13.5 20.3
50 yaşından önceki ölümlerden PYLL, kaybedilen yıl (cinsiyete özgü PYLL’in %’si) 3,972.5 (34.7) 1,600.0 (23.1) 2,372.5 (52.3)
2017’de PYLL oranı 7.88 7.96 7.81
2025’te PYLL oranı 4.59 5.98 3.25
PYLL oranındaki göreli değişim, 2017–2025, % −41.8 −24.9 −58.4
APC, % (95% IG) −6.1 (−8.3 ile −3.8) −7.3 (−12.0 ile −3.8) −3.7 (−10.4 ile 3.6)
APC için p-değeri <0.001 0.011 0.262

İnsan boğazı kanserinden cinsiyete göre erken ölüm yükü, Kazakistan, 2017-2025.

Toplam PYLL değerleri kaybedilen yıl olarak ifade edilir. PYLL oranları 100.000 kişi-yılda kaybedilen yıl olarak ifade edilir. Göreli değişim, 2017 ve 2025 nokta tahminleri arasındaki yüzde farkı temsil eder. APC, sıfır joinpoint ile log-lineer Joinpoint regresyonu kullanılarak tahmin edilmiştir. APC, yıllık yüzde değişim; IG, güven aralığı; PYLL, kaybedilmesi potansiyel olan yaşam yılları.

PYLL’nin yaş dağılımı ölüm dağılımından farklıydı. En büyük katkılar 55–59 yaş (kaybedilen 2.397,5 yıl; %20,9), 60–64 yaş (2.100,0; %18,3), 50–54 yaş (1.642,5; %14,3) ve 45–49 yaş (1.567,5; %13,7) ölümle ilişkilendirildi. Birlikte 40–64 yaş arasındaki ölümler toplam PYLL’nin %77,7’sini oluşturdu. 50 yaşından önceki ölümler tüm ölümlerin yalnızca %15,3’ünü oluşturmakla birlikte, kaybedilen 3.972,5 yıl ya da toplam PYLL’nin %34,7’sine katkıda bulundu. 50 yaşından önceki her ölüm için ortalama kayıp 32,3 yıl iken, 50–74 yaş arasındaki her ölüm için bu oran 12,2 yıldı (Tablo 6).

Erkekler 512 erken ölüm ve 6.925,0 PYLL (%60,4), kadınlar ise 223 ölüm ve 4.537,5 PYLL (%39,6) oluşturdu. PYLL oranı erkeklerde kadınlardan yüksekti (100.000 kişi-yıl başına sırasıyla 8,30 ve 5,15 kaybedilen yıl; oran oranı 1,61; %95 GA, 1,35-1,93). Buna karşılık, erken ölüm başına ortalama PYLL kadınlarda erkeklerden 1,50 kat yüksekti (20,3’e karşı 13,5 yıl). 50 yaşından önceki ölümler kadın PYLL’nin %52,3’üne erkek PYLL’nin ise %23,1’ine katkıda bulundu (Tablo 6).

2017 ile 2025 arasında yıllık PYLL, kaybedilen 1.412,5 yıldan 930,0 yıla düşerken (%−34,2), PYLL oranı 100.000 kişi-yıl başına 7,88’den 4,59 yıla geriledi (%−41,8). Hiçbir birleşim noktası belirlenmedi ve toplam PYLL oranı yıllık olarak %6,1 azaldı (%95 GA, −8,3 ile −3,8; p<0,001). İndirim erkeklerde istatistiksel olarak anlamlıydı (APC, −7,3%; %95 GA, −12,0 ile −2,3; p=0,011), ancak kadınlarda değildi (APC, −3,7%; %95 GA, −10,4 ile 3,6; p=0,262).

Hassaslık analizleri, 70 yaşında bir referans yaş kullanıldığında 7.990,0 yıl, 80 yaşında ise 15.252,5 yıl kaybedilen toplam PYLL tahmini üretti; bunlar sırasıyla 100.000 kişi-yıl başına 4,66 ve 8,89 kaybedilen yıla karşılık geliyordu. Erkek PYLL oranı her iki alternatif referans yaş varsayımı altında da yüksek kaldı.

Tartışma

Ana bulgular

Bu ulusal çalışma, 2017-2025 yılları arasında Kazakistan’da ICD-10 C12-C14 altında bildirilen hipofarinks ve ilgili farinks kanserleriyle ilişkili insidans, mortalite, coğrafi değişkenlik, tanısal özellikler ve erken ölümlülüğe yönelik bütünleştirilmiş bir değerlendirmesunmaktadır. Insidans, mortalite ve PYLL oranları azalmış olsa da, cinsiyete özgü eğilimler heterojendi. Yaşa göre ayrıştırılan tahminler, 50 yaşından aşağısı ve yukarısında zıt cinsiyet örüntüleri ve ileri yaşlarda belirgin erkek fazlalığı göstermektedir. Yüksek morfolojik doğrulama ve önleyici muayeneler sırasında idari açıdan önemli bir tespit artışı olmasına rağmen, ileri evre hastalık hââla baskındır. Önceki ulusal çalışmalar, 2017-2021 için seçili epidemiyolojik örüntüleri ve rutin onkoloji hizmeti göstergelerini tanıtmıştır; mevcut çalışma, bu kanıtları standartlaştırılmış zaman eğilimleri, uyumlu bölgesel karşılaştırmalar, tespit yolları ve erken ölümlülükle bütünleştirerek 2025’e kadar genişletmektedir (, ).

Ulus bağlamı

Ulusal ortalama yıllık ASIR’ın 100.000 başına 0,80 olması, orta düzeyde kayıtlı bir insidans yükünü işaret etmekte, ancak daha bilgilendirici bir ulus bağlamı, makro bölgesel modellerden ziyade doğrudan gözlemlenen popülasyon tabanlı kayıt verileri tarafından sağlanmaktadır. Beş Kıta’daki Kanser Insidansı, XII. Cilt, 2013-2017 için C12 ve C13’e ait dünya standardize edilmiş insidans oranlarını ayrı ayrı bildirmiştir. Bu iki alt-siteye özgü oranların toplanmasının ardından, erkeklerde insidans Finlandiya’da yaklaşık 0,6, Amerika Birleşik Devletleri’nde 0,7, Güney Kore Cumhuriyeti’nde 1,0, Hollanda’da 1,1, Danimarka’da 1,7, Japonya’da 2,5, Estonya’da 2,9 ve Belarus’ta 4,7 per 100.000 düzeyindeydi. Dahil edilen Rus bölgesi kayıtları boyunca, karşılık gelen erkek oranları genellikle yaklaşık 1,3 ile 3,3 per 100.000 arasında değişmektedir. Kadın oranları bu popülasyonların çoğunda belirgin şekilde daha düşüktü ve genellikle yaklaşık 0,1 ile 0,3 per 100.000 arasında değişmektedir ().

Bu uluslararası kayıt dağılımına karşılık, Kazakistan’da gözlemlenen erkek bölgesel ASIR’ları 100.000 kişi başı 0,77 ile 3,17 arasında değişmekte ve uluslararası düzeyde bildirilen yelpazenin büyük bir kısmını kapsamakta, birkaç Rus kaydından elde edilen tahminlerle yakından örtüşmektedir. Atyrauda erkek ASIR (100.000 kişi başı 3,17), Rus bölgesi kayıtlarının bildirdiği üst değere (yaklaşık 3,3’e kadar) yakındı ancak buna karşılık gelen Belarus oranı olan yaklaşık 4,7’lik değerin altında kalmıştır. Kazakistan’da kadınların bölgesel aralığı 100.000 kişi başı 0,15 ile 1,06 arasında olup yine genişti ve üst ucu, seçilen çoğu CI5 popülasyonu için bildirilen ulusal kadın tahminlerini aşmaktaydı. Bu durum, istisnai derecede yüksek bir kadın riskinin kanıtı olmaktan çok, Kazakistan serisinin C12-C13’e ek olarak C14’ü de içerdiği ve bazı bölgesel kadın tahminlerinin nispeten küçük sayılara dayandığı için doğrulamayı gerektiren bir sinyal olarak değerlendirilmelidir. Aynı yer tanımı, gözlem süresi ve standardizasyon yöntemi esas alınan doğrudan gözlemlenen uluslararası ölüm tahminleri mevcut değildi. Bu nedenle, 100.000 kişi başı 0,45 olan ulusal ASMR ve bölgesöl ölüm tahminleri, ülkeye veya bireysel bölgelere uluslararası ölüm sıralaması atamak yerine, daha uygun biçimde Kazakistan bağlamında yorumlanmalıdır.

Zamansal eğilimler

Kmilli ASIR’daki belirgin düşüş, Amerika Birleşik Devletleri’nde 1973-2010 yılları arasında hipofarenks kanseri insidansının yılda yaklaşık %2 azalmasıyla yön bakımından uyumluydu. Uluslu trendler buna karşın homojen değildi. Danimarka kayıt verileri, 1980-2014 arasında yaşa uyarlanmış insidansın yaklaşık 0,3’ten 1,1’e 100.000 kişi başına belirgin biçimde arttığını gösterdi. Hollanda’da genel insidans 1989-2013 arasında daha mütevazı şekilde 0,81’den 0,95’e 100.000 kişi başına yükseldi; erkeklerde insidans sonrasında durgunlaştı veya düştü, kadınlarda insidans ise artmaya devam etti. Buna göre Kazakistan, artan yerine düşen uluslu eğilimi izliyor gibi görünse de, eğilim büyüklüklerinin doğrudan karşılaştırılması gözlem sürelerindeki, anatomik tanımlardaki, standart nüfuslardaki ve veri kaynaklarındaki farklılıklarla sınırlı kalmaya devam ediyor.

Cinsiyete özgü sonuçlar, milli düşüşün homojen olmadığını daha net biçimde ortaya koyuyor. Kadınların ASIR’ı belirgin biçimde azalırken, erkeklerdeki trend istatistiksel anlamlılığa ulaşmadı. Ölümler insidansa göre daha hızlı azaldı, özellikle erkeklerde; milli yaşa uyarlanmış M/E oranı 0,556’dan 0,449’a düştü. Bu eğilim, kayıtlı insidansa göre bir ölümlülük azalımını gösterse de, vaka tespiti ile ölümler bireysel düzeyde bağlantılı olmadığı için iyileşmiş sağlımı kanıtlayamıyor. 2021 sonrasında ölümlülük düşüşünün hızlanması, ikinci Joinpoint segmentinin kısa olması ve sağlık hizmetinden yararlanma, tanı, kayıt ve ölümlülük belgelendirmesini etkileyebilecek pandemi dönemi ve pandemi sonrası değişimlerle örtüşmesi nedeniyle dikkatli yorumlanmalıdır. Sıfır-joinpoint duyarlılık analizleri, hem CMR’de hem de ASMR’de belirgin genel düşüşleri koruduğu için ölümlülüğün genel aşağı yönlü yönünü destekliyor; ancak 2021’deki değişimin zamanlamasını veya nedensel yorumunu doğrulamıyor.

50 yaşından sonra olgu ve ölüm vakalarının yoğunlaşması ve yaş ilerledikçe artan erkek üstünlüğü, hipofarenks kanserinin yerleşik epidemiyolojisiyle uyumludur. Baş ve boyun kanseri riski üzerinde çarpımsalından daha güçlü bir birleşik etki yapan tütün ve alkol birikmiş maruziyeti, yaşlı erkeklerde gözlemlenen fazla yükün bir kısmına dair makul bir açıklama sunar. Yine de bu çalışmada tütün kullanımı, alkol tüketimi, mesleki maruziyet, beslenme durumu, viral belirleyiciler veya sosyoekonomik koşullar hakkında bireysel bilgi bulunmamaktaydı; dolayısıyla bu faktörlerin gözlemlenen cinsiyet farklarına katkıları nicelendirilemez.

50 yaşından önceki insidans ve ölümdeki kadın üstünlüğü, uluslararası düzeyde genellikle bildirilen erkek üstünlüğüyle çelişmektedir; kadınların tanı ve ölüm anında erkeklerden yaklaşık yedi yaş daha genç olması da buna eşlik etmektedir. Bu fark hem olgu sayılarında hem de nüfusa dayalı oranlarda belirgin olduğundan, yalnızca erkek ve kadın nüfuslarının boyutlarındaki farklara bağlanamaz; ancak birleştirilmiş veriler biyolojik veya nedensel bir yorum yapmaya izin vermez. Olası açıklamalar cinsiyete ve yaşa özel maruziyet örüntüleri, sağlık hizmetinden yararlanma farkları veya anatomik kodlama, C14’ün dahil edilmesi ve rastlantısal değişkenlik içerir; bu nedenle bu keşif niteliğindeki bulgunun doğrulanması için, özellikle genç kadınlar arasında C12, C13 ve C14 vakalarının parçalanması ve klinik doğrulaması gerekmektedir.

Coğrafi heterojenlik ve insidans–ölüm ilişkisi

ASIR’daki 4.69 katlık, ASMR’daki altı katlık bölgesel varyasyon, ulusal tahminlerin ülke içi önemli heterojeniteyi gizlediğini göstermektedir. Atyra ve Batı Kazakistan, hem erkeklerde hem de kadınlarda yüksek insidans kategorisine yerleşen yalnızca iki bölge olup, bu durum coğrafi desenlerin bir kısmının her iki cinsiyette de etkili olan belirleyicilere yansıyor olabileceğini düşündürmektedir. Bunlar, maruz kalma profillerindeki farklar, nüfus bileşimi, tanı aktivitesi, yönlendirme yolları veya kayıt eksikliği gibi unsurları içerebilir. Ancak erkek ve kadınlardaki bölgesel ASIR’lar arasındaki yalnızca orta düzey uyum, coğrafi dağılımların özünde aynı olmadığını göstermekte ve bölge deseninin tek bir paylaşılan faktöre atfedilmesine karşı uyarmaktadır.

Kadınlara özgü bölgesel desenler de dikkatli yorum gerektirmektedir. Kızılorda, bir bölgenin erkeklerde veya birleşik cinsiyet analizinde buna karşılık gelen yüksek bir sınıflandırmaya sahip olmadan kadınlarda yüksek ASMR’ye sahip olarak sınıflandırılabilmesinin nasıl bir örneği olduğunu göstermektedir. Sınıflandırma eşikleri her cinsiyet için ayrı ayrı hesaplandığından, bu kategoriler bir bölgenin ilgili bölgesel dağılım içindeki konumunu tanımlamakta ve erkek ölümine karşı kadın ölüminde mutlak bir fazlalık olduğunu göstermemektedir. Aslında erkeklerdeki ASMR nokta tahminleri her bölgede kadınlardakinden yüksektir. Üstelik, kadınlardaki daha büyük max-min oranları, bölgesel tahminlerin küçük olay sayıları ve belirsizliğiyle birlikte değerlendirilmelidir (Ek Tablo S1). Bu betimleyici desenler, daha ileri incelemeler için önceliklerin belirlenmesine yardımcı olabilir; ancak istatistiksel olarak anlamlı bölgesel farkları ya da bunların altında yatan nedenleri kanıtlamazlar.

Bölgesel ASIR ile ASMR arasındaki güçlü korelasyon, kayıtlı insidansı daha yüksek olan bölgelerde genellikle daha yüksek ölüm oranlarının da görüldüğünü göstermektedir. Yine de insidans, bölgeler arası ölüm varyasyonunun yalnızca yaklaşık %82’sini açıklamakta, bölgesel M/I oranları ise yaklaşık iki kat değişmektedir. Atyrau, en yüksek ASIR’ı yüksek ölüm oranıyla birlikte sunmuş ancak karşılaştırmalı olarak düşük bir M/I oranına sahipken, Astana en yüksek ASMR ve nispeten yüksek bir M/I oranına sahipti. Zhambyl, karşılaştırmalı olarak düşük bir ASIR’a rağmen en yüksek M/I oranına sahipti. Bu tutarsızlıklar, tanıdaki evre, tedavi erişilebilirliği, yönlendirme örüntüleri, ölüm nedeninin kodlanması veya insidans kayıtlarının kapsamlılığındaki farkları yansıtıyor olabilir. Ekolojik M/I oranının hasta düzeyinde hayatta kalma analizinin yerini alamaması nedeniyle, bu bulgular bölge bazında kalım ya da hayatta kalma farklarının kanıtı olarak değil, hedefli denetim ve daha ileri soruşturmanın işaretleri olarak değerlendirilmelidir.

Tanısal özellikler ve tespit yolları

Morfolojik doğrulama %97’nin üzerinde kalmış ve istikrarlı bir seyir göstermiş, bu da kayıtlı hastalar arasında yüksek düzeyde patolojik doğrulama olduğunu göstermektedir. Ancak morfolojik doğrulama baş başına, kayıtların tamamlanmışlığını, anatomik kodlamanın doğruluğunu veya tanıya ulaşmanın zamanlılığını kanıtlamaz. İleri evre hastalık hââlice baskındı: hastaların %74,9’u III-IV evrede başvurmuş, yalnızca %3,0’u I evrede olup, I-II evrede tanı alan hastaların oranında anlamlı bir iyileşme gözlenmemiştir. Bu örüntü, farenks kancerinin ileri evrede tanı aldığının yaygın olduğunu gösteren uluslararası popülasyon bazlı kanıtlarla uyumludur. Klinik önemi büyüktür. Ulusal bir Fin kohortunda, tedavi alanında büyük değişiklikler olmasına rağmen beş yıllık genel ve hastalığa özgü hayatta kalma sırasıyla ancak %22,7 ve %36,5 düzeyinde kalmıştır. Bu çalışmada hayatta kalma ölçülmemiş olsa da, süreklilik gösteren olumsuz evre dağılımı, gözlemlenen ölüm yükü için önemli bir klinik bağlam sunmaktadır.

Önleyici muayeneler sırasında tespit, belirgin biçimde artarken, hastanın kendi başvurusu azaldı. Ancak bu idari değişiklik, erken evre tanıda buna eşlik eden bir artışla desteklenmedi ve takvim yılı için düzeltme sonrasında önleyici muayene, I-II evre hastalıkta anlamlı düzeyde yüksek odds ile ilişkili değildi. Ayrıca, tanımlanamayan tespit yolu kategorisindeki olgu oranı arttı. Tespit yolu kategorilerinin ulusal tanımlarında resmi bir değişiklik saptanmadı; yine de 2021 sonrasında görülen ani değişim, tanı yollarındaki gerçek bir değişimden çok, yerel kodlama veya raporlama uygulamalarındaki değişiklikleri yansıtıyor olabilir. Bu bulgular, taramaya bağlı bir evre kaymasını göstermemektedir. “Önleyici muayene” kategorisi, heterojen, istisnai, mesleki veya hedefli muayeneleri içerebilir ve organize nüfus taraması olarak yorumlanmamalıdır. Sonuçlar, bunun yerine tespit yollarının kaydının standartlaştırılması ve önleyici muayeneler sırasında saptılan hastaların, evrede yeterli zamanında tanı doğrulaması ve yönlendirme açısından yeterli derecede zamanında değerlendirilip değerlendirilmediğinin belirlenmesi gerektiğine işaret etmektedir.

Erken ölümler

Referans yaş olarak 75 yaş alınarak, 804 ölümden 735’i (91.4%) 11.462,5 PYLL üretmiş ve bu da 100.000 kişi-yıla 6,68’e denklemiştir. Nüfus yükü erkeklerde daha yüksekti; erkeklerin PYLL oranı kadınların 1,61 katıydı. Buna karşılık, kadınlar erken ölümde erkeklere göre daha fazla yıl kaybetmiştir (20,3’e karşı 13,5 yıl) ve 50 yaşından önceki ölümler, kadın PYLL’inin %52,3’ünü erkek PYLL’inin %23,1’ine karşı oluşturmuştur. Böylece, erkekler toplam yükün daha büyük kısmını oluştururken, kadınlardaki erken ölümler oransal olarak çok daha erken yaşlarda gerçekleşmiştir. Toplam PYLL oranı 2017-2025 arasında anlamlı biçimde düşmüştür (APC, −6,1%; %95 IG, −8,3’ten −3,8’e) ve bu düşüş, eşzamanlı olarak azalan ölümlerle uyumludur. 70 ve 80 yaşında referans alan duyarlılık analizleri, mutlak tahminleri değiştirmiş, ancak bu temel sonuçları değiştirmemiştir.

Belirli koldan kaynaklanan erken ölümden ilgili kanıtlar sınırlı olmakla birlikte faydalı bir bağlam sunmaktadır. Aynı 75 yaş referansını kullanan Victoriya Kanser Kaydı, 2016 yılında C12-C13 kodlu kanserlerden dolayı 60 erkek ve 40 kadın için YPLL bildirmiştir. 6.179.249 olarak bildirilen nüfusa dayanıldığında, bu 100.000 nüfus başına yaklaşık 1.62 YPLL’ye eşdeğerdir ve Kazakistan’daki 100.000 kişi-yıl başına 6.68 değeriyle karşılaştırıldığında dikkatle yorumlanması gereken bir sayısal fark ortaya koymaktadır. Bu sayısal farkın dikkatle yorumlanması gerekir çünkü Victoriya tahmini C14’ü hariç tutmaktaydı, tek bir takvim yılını temsil etmekteydi ve farklı demografik ve ölüm özelliklerine sahip bir nüfustan türetilmişti.

Kuzeydoğu Hindistan’daki Kamrup Kentsel İlçesinden gelen nüfus temelli bir çalışma, 2010-2014 yılları arasında C12-C13 kanserlerinden erkeklerde 723.4, kadınlarda 169.6 YLL bildirmiştir. Erkeklerdeki daha büyük toplam kayba rağmen, kişi başına ortalama YLL kadınlarda erkeklerden belirgin şekilde yüksekti (24.2’ye karşı 9.8 yıl). Bu çalışma sabit 75 yaş eşiği yerine yaşam tablosu beklenen ömrünü kullanmış olsa da, cinsiyet örüntüsü mevcut bulgularla tutarlıydı. Bu sonuçların birleşimi, toplam PYLL ve erken ölümden kişi başına ortalama PYLL’nin yükün farklı boyutlarını yakaladığını göstermektedir: önceki erkek ölümlerinin daha büyük sayısı ve oranını yansıtırken, sonuncusu kadınlarda daha genç yaşlarda gerçekleşen ölümlerin orantısız etkisini ortaya koymaktadır. Kazakistan’daki kadın örüntüsünün doğrulanması, C12-C13 için koldan çözümlemiş veri ve risk faktörleri, tümör özellikleri ve tanı yolları konusunda birey düzeyinde bilgi gerektirmektedir.

Güçlü ve zayıf yanlar

Bu çalışmanın başlıca güçlü yanları, ulusal kapsama, dokuz ardışık yıl boyunca tüm mevcut ulusal rapoları içeren ulusal düzeyde birleştirilmiş raporlama dizilerinin kullanımı, tutarlı yaş standardizasyonu, idari uyum ve aynı anda insidans, mortalite, coğrafi değişkenlik, tanı göstergeleri ve erken ölüm değerlendirmesini içermesidir. Cinsiyet ve yaşa özgü analizler, özellikle 50 yaş altı ve üstündeki betimleyici cinsiyet örüntülerindeki zıtlık olmak üzere, genel tahminlerle örtülecek örüntüleri ortaya çıkarmıştır. Tüm çalışma dönemi boyunca olayların birleştirilmesi bölgesel tahminlerin istikrarını artırırken, PYLL duyarlılık analizleri başlıca cinsiyet örüntüsünün tek bir yaş eşiğine bağlı olmadığını göstermiştir.

Birkaç sınırlama göz önünde bulundurulmalıdır. Birincisi, idari olgu tanımı ICD-10 C12-C14 kodlarını içermiş ve çoğu uluslararası farinks kanser istatistiklerinde kullanılan geleneksel C12-C13 tanımından daha genişmiştir. C14, dudak, ağız boşluğu ve farinksin diğer ve belirsiz yerlerindeki malign neoplazmları içerdiğinden, kaydedilen bazı olaylar anatomik olarak doğrulanmış farinks kanserini temsil etmeyebilir. Bu nedenle uluslararası karşılaştırmalar bağlamsal olarak değerlendirilmelidir.

İkincisi, çalışma birleştirilmiş veri kullanmış ve olgu vakalarını, ölümleri, tanı özelliklerini, tedaviyi veya bireysel takibi birbirine bağlamamıştır. Bu nedenle hayatta kalma, olgu ölümü, tedavi etkinliği, nüks ve tespit yolu, evre ve mortalite arasındaki bireysel düzeydeki ilişkiler değerlendirilememiştir. M/I oranı hayatta kalma olarak yorumlanamaz ve en az beş yıl boyunca kaydedilen hastaların oranı, beş yıllık hayatta kalma değil, tekrarlayan yıllık kayıt nüfuslarının bileşimini yansıtmaktadır.

Üçüncü, tütün ve alkol maruziyeti, tümör alt sitesi, histolojik tip, HPV durumu, komorbidite, tedavi, sosyoekonomik durum ve sağlık hizmetine erişim gibi bilgiler mevcut değildi. Bölgesel ilişkiler ekolojik niteliktedir ve nedensel belirleyicileri ortaya koyamaz. Dördüncü, hastalığın nadirliği, bazı dilimlerde küçük yıllık, bölgesel ve kadın özgü sayılar üretmiş; bu da istatistiksel belirsizliği artırmış ve yalnız gözlemlere karşı duyarlılığı yükseltmiştir. Haritalar betimleyiciydi ve alan düzeltmesi, alan otokorelasyon testi veya resmi küme tespiti içermiyordu. Son olarak, yalnızca dokuz yıllık gözlem mevcut olduğundan Joinpoint analizinin gücü ve karmaşıklığı sınırlanmış; ortal yaşlar ve PYLL ise gruplu yaş dağılımlarından aralık orta noktaları kullanılarak tahmin edilmiştir.

Halk sağlığı ve araştırma sonuçları

Azalayan insidans, mortalite ve erken ölüm oranları umut vericidir ancak hedefli eylem ihtiyacını ortadan kaldırmaz. İleri evrede tanı koyma eğiliminin sürmesi, erken tanı ve yönlendirmedeki iyileşmelerin öncelik olmaya devam ettiğini gösteriyor. Hastalığın nadir olması ve koruyucu muayenenin anlamlı bir evre avantajıyla ilişkilendirilememesi nedeniyle, bu bulgular popülasyon taramasının etkinliği hakkında sonuç çıkarılmayı desteklemiyor. Bunun yerine tütün ve alkol önlemeye, kalıcı üst solunum-soğurma yolu belirtilerine dair farkındalığa, yüksek riskli bireylerin zamanında endoskopik değerlendirmesine ve uzmanlaşmış baş-boyun onkoloji hizmetlerine hızlı yönlendirmeye daha fazla ağırlık verilmelidir.

İleri düzeyde izleme, C12, C13 ve C14’ü ayrıştırmalı; 50 yaş altındaki kadınlarda beklenmedik yükü doğrulamalı; insidans, mortalite ve M/I profillerinde tutarsızlık gösteren bölgeleri denetlemelidir. Kanser kaydı, mortalite, evre, tedavi ve takip verilerinin birbirine bağlanması, evre ve cinsiyet özgü hayatta kalmanın doğrudan tahmin edilmesini sağlar ve gerçek epidemiyolojik varyansla kodlama, tanı faaliyeti ve kayıt bütünlüğündeki farkları ayırt etmeye yardımcı olur.

Sonuçlar

Hypopharyngeal ve ilgili farenks kanserleri, ICD-10 C12-C14 altında raporlanan olgular, nadir olsa da Kazakistan’da önemli ölüm ve erken ölüm yükü oluşturuyordu. 2017-2025 yılları arasında insidans, ölüm ve PYLL oranları azaldı; ancak hastaların yaklaşık dörtte üçü hala III-IV evre hastalıkla başvuruyordu. Yaşlı erkekler en büyük nüfus yükünü taşırken, kadınlarda erken ölüm başına ortalama PYLL daha yüksek ve 50 yaşından önceki ölümlere atfedilen PYLL oranı daha büyüktü. Bu yaşa özgü bulgular, anatomik ayrıştırma ve hastalara ait veri kullanılarak doğrulanmalıdır. Bölgesel heterojenlik ve uyuşmayan insidans-ölüm profilleri, kayıt denetimi ve hizmet değerlendirmesi için öncelikleri işaret ediyor. Gözlenen nüfus düzeyindeki azalmaların, hasta sonuçlarında gerçek iyileşmelere karşılık gelip gelmediğini belirlemek için daha kesin anatomik kodlama, güçlendirilen erken tanı yolları ve insidans, ölüm, evre, tedavi ve takip verilerinin birbirine bağlanması gerekiyor.

Açıklamalar

Veri erişilebilirliği açıklaması

Bu çalışmada analiz edilen veriler aşağıdaki lisans/kısıtlamalar’a tabidir: dayanak ulusal istatistiksel raporlama tabloları Kazakistan Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı tarafından sağlanmıştır ve veri sağlayıcısının izni olmadan halka açık şekilde paylaşılamaz veya yeniden dağıtılamaz. Bu veri setlerine erişim talepleri Zarina Bilyalova’ya, bilyalova.phd@gmail.com adresine yönlendirilmelidir.

Ahlak açıklaması

İnsanlar içeren çalışmalar, Astana, Kazakistan Cumhuriyeti merkezli Orta Asya Tıp Araştırmaları Enstitüsü Yerel Ahlak Komitesi tarafından onaylanmıştır (Protokol No. 21/4, 20 Nisan 2026). Çalışmalar yerel mevzuat ve kurumsal gerekliliklere uygun olarak yürütülmüştür. Ulusal mevzuat ve kurumsal gerekliliklere göre katılım için katılımcılardan veya katılımcıların yasal velileri/yakınlarından yazılı bilinçli onay alınması gerekli görülmemiştir.

Yazar katkıları

DA: Veri özelleştirme, Biçimsel analiz, Araştırma, Metodoloji, Görselleştirme, Yazım – taslak. AK: Araştırma, Doğrulama, Yazım – inceleme & düzenleme. ND: Araştırma, Doğrulama, Yazım – inceleme & düzenleme. YG: Araştırma, Görselleştirme, Yazım – inceleme & düzenleme. AM: Kavramsal çerçeve, Metodoloji, Proje yönetimi, Gözetim, Doğrulama, Yazım – inceleme & düzenleme. ZT: Biçimsel analiz, Metodoloji, Görselleştirme, Yazım – taslak. NI: Kavramsal çerçeve, Metodoloji, Gözetim, Doğrulama, Yazım – inceleme & düzenleme. ZB: Biçimsel analiz, Metodoloji, Doğrulama, Yazım – inceleme & düzenleme.

Fonlandırma

Sorumlu yazar(lar), bu çalışmanın ve/veya yayımlanmasının için herhangi bir finansal destek alınmadığını beyan etmektedir.

Teşekkürler

Yazarlar, çalışmada kullanılan özetlenmiş verileri sağlayan Kazakistan Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı’nı teşekkür eder. Bu çalışma, Darkhan Akhmedin’in doktora tezinin bir parçası olarak yürütülmüştür; tezin konusu, Toregeldy Sharmanov isimli Ulusal Tıp Üniversitesi Akademik Konseyi tarafından onaylanmıştır.

Çıkar çatışması

Sorumlu yazar(lar), bu çalışmanın ticari veya finansal ilişkilerin bulunmadığı, potansiyel bir çıkar çatışması olarak değerlendirilebilecek herhangi bir durum altında yürütüldüğünü beyan etmektedir.

Üretken Yapay Zeka beyanı

Makale yazarları, bu el yazısının oluşturulmasında üretken yapay zekanın kullanıldığını beyan eder. Yazarlar, üretken yapay zekanın yalnızca bu el yazısının hazırlığı sırasında dil ve sunumla ilgili amaçlar için kullanıldığını belirtir. ChatGPT web uygulaması (Temmuz 2026 sürümü), GPT-5 modeli (OpenAI, San Francisco, CA, USA; https://chatgpt.com/overview/) kullanılarak el yazısının okunabilirliği, dilbilgisel açıklığı ve genel sunumu iyileştirilmiş ve figürlerin görsel açıklığı ile sunum kalitesi artırılmıştır. Üretken yapay zeka çalışma tasarımı, veri toplama, istatistiksel analiz, bulguların yorumlanması veya bilimsel sonuçların ortaya konulması için kullanılmamıştır. Tüm yapay zeka destekli değişiklikler yazarlar tarafından eleştirel biçimde gözden geçirilmiş ve onaylanmış; nihai el yazısının doğruluğu ve bütünlüğü için tam sorumluluk yazarlara aittir.

Bu makaledeki figürlerle birlikte sağlanan herhangi bir alternatif metin (alt text), Frontiers tarafından yapay zeka desteğiyle oluşturulmuş olup, mümkün olduğunca yazarlar tarafından gözden geçirilmek üzere doğruluğun sağlanması için makul çabalar gösterilmiştir. Herhangi bir sorunu tespit ederseniz, lütfen bizimle iletişime geçin.

Yayıncı notu

Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve bağlı oldukları kuruluşların, ya da yayıncının, editörlerin ve hakemlerin görüşlerini kesin olarak temsil etmeyebilir. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisinin yapabileceği herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya desteklenmez.

Ekleme materiali

Bu makalenin Ekleme Materiali çevrimiçi olarak şu adreste bulunabilir: https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fonc.2026.1961121/full#supplementary-material

  • SungHFilhoAMLaversanneMFerlayJSiegelRLSoerjomataramIet al.
    Kanser istatistikleri 2024: 186 ülkede 34 kanser için dünya çapında insidans ve mortaliteye ilişkin GLOBOCAN tahminleri. CA Cancer J Clin. (2026) 76:e70090. doi: 10.3322/caac.70090

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
    • View reference in article
  • Ervik ML, Aersanne M, Lam F, Colombet M, Erlay J, Filho A ve diğerleri. Küresel Kanser Gözlemi: Bugün Kanser (2024 Tahminleri, Sürüm 1.0) (2026). Lyon, Fransa: Kansere İlişkin Araştırmalar Uluslararası Ajansı. Çevrimiçi erişim: https://gco.iarc.who.int/today/en (Erişim tarihi: 10 Temmuz 2026).

    • Google Scholar
    • Makalede referansı görüntüle
  • Tawfik G, Vuong N, Zayan A, Abdelaal A, Tieu T, Sang TK ve diğerleri. Nomogram tahmini ile farenks kanserinin hayatta kalma oranlarını etkileyen prognostik faktörler: SEER tabanlı bir çalışma. Egypt J Otolaryngol. (2022) 38:51. doi: 10.1186/s43163-022-00215-z

    • Pubmed Özeti
    • CrossRef
    • Google Scholar
    • Makalede referansı görüntüle
  • Ervik ML, Aersanne M, Lam F, Colombet M, Erlay J, Filho A ve diğerleri. Küresel Kanser Gözlemi: Bugün Kanser (2024 Tahminleri, Sürüm 1.0): Güney ve Orta Asya Gerçekler Sayfası (2026). Lyon, Fransa: Kansere İlişkin Araştırmalar Uluslararası Ajansı. Çevrimiçi erişim: https://gco.iarc.who.int/media/globocan/factsheets/populations/921-south-central-asia-fact-sheet.pdf (Erişim tarihi: 10 Temmuz 2026).

    • Google Scholar
    • Makalede referansı görüntüle
  • Jang W, Kim S, Son Y, Kim S, Lee S, Kim H ve diğerleri. 185 ülkede farenks kanserinin küresel, bölgesel ve ulusal yükü ve 2050 için projeksiyonlar: GLOBOCAN 2022’nin popülasyon tabanlı sistematik analizi. J Korean Med Sci. (2025) 40:e177. doi: 10.3346/jkms.2025.40.e177

    • Pubmed Özeti
    • CrossRef
    • Google Scholar
    • Makalede referansı görüntüle
  • Hashibe M, Brennan P, Chuang S, Boccia S, Castellsague X, Chen C ve diğerleri. Tütün ve alkol kullanım ile baş ve boyun kanseri riski arasındaki etkileşim: Baş ve Boyun Kanseri Epidemioloji Konsorsiyumu’nda birleştirilmiş analiz. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev. (2009) 18:541-50. doi: 10.1158/1055-9965.EPI-08-0347

    • Pubmed Özeti
    • CrossRef
    • Google Scholar
    • Makalede referansı görüntüle
  • BradleyPJ. Hipofarenks kanserinin epidemiyolojisi. Adv Otorhinolaryngol. (2019) 83:1–14. doi: 10.1159/000492299

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
    • View reference in article
  • KaydarovaDR. Kazakistan Cumhuriyeti Onkoloji Hizmeti Göstergeleri, 2023 (İstatistiksel ve Analitik Materyaller). Almaty: Legion (2024) p. 1–410. doi: 10.52532/20-09-2024-1-410

    • CrossRef
    • Google Scholar
    • View reference in article
  • AhmedinDMakishevATelmanovaZTurebayevDTarzhanovaDShelestyukAet al. Kazakistan’da hipofarenks kanseri insidansı: 2017-2021. Asian Pac J Cancer Prev. (2023) 24:4043–51. doi: 10.31557/APJCP.2023.24.12.4043

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
    • View reference in article
  • AhmedinDMakishevATelmanovaZKassenovaDKulayevKAzhetovaZet al. Kazakistan’da larengeofarenks kanseri için onkolojik hizmet göstergelerinin değişiminin değerlendirilmesi. J Health Dev. (2022) 3:17–22. doi: 10.32921/2225-9929-2022-3-48-17-22

    • CrossRef
    • Google Scholar
    • View reference in article
  • Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü. Hayatın kaybedilen potansiyel yılları. Oecd Data. Çevrimiçi erişim: https://www.oecd.org/en/data/indicators/potential-years-of-life-lost.html (Erişim tarihi: 31 Temmuz 2026).

    • Google Scholar
    • View reference in article
  • von ElmEAltmanDGEggerMPocockSJGøtzschePCVandenbrouckeJPet al. Epidemiyolojik gözlemsel çalışmaların raporlanmasının güçlendirilmesi (STROBE) bildirisi: gözlemsel çalışmaların raporlanması için yönergeler. PloS Med. (2007) 4:e296. doi: 10.1371/journal.pmed.0040296

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
    • View reference in article
  • Dünya Sağlık Örgütü. Hastalıklar ve İlgili Sağlık Sorunlarının Uluslararası İstatistiki Sınıflandırılması, 10. Revizyon: ICD-10, 2019 sürümü. Çevrimiçi erişim: https://icd.who.int/browse10/2019/en (Erişim tarihi: 15 Temmuz 2026).

    • Google Scholar
    • Makalede referansı görüntüle
  • Kazakistan Cumhuriyeti Stratejik Planlama ve Reformlar Ajansı Ulusal İstatistik Dairesi. Demografik İstatistikler. Çevrimiçi erişim: https://stat.gov.kz/en/industries/social-statistics/demography/ (Erişim tarihi: 16 Temmuz 2026).

    • Google Scholar
    • Makalede referansı görüntüle
  • Ahmad O, Boschi-Pinto C, Lopez M, Murray CJL, Lozano R, Inoue M. Oranların yaş standardizasyonu: yeni bir WHO standardı. GPE Tartışma Makaleleri Dizisi No. 31 (2001). Cenevre:
    Dünya Sağlık Örgütü. Çevrimiçi erişim: https://cdn.who.int/media/docs/default-source/gho-documents/global-health-estimates/gpe_discussion_paper_series_paper31_2001_age_standardization_rates.pdf (Erişim tarihi: 31 Temmuz 2026).

    • Google Scholar
    • Makalede referansı görüntüle
  • Kim HJ, Fay MP, Feuer EJ, Midthune DN. Kanser oranlarına uygulanan joinpoint regresyonu için permütasyon testleri. Stat Med. (2000) 19:335–51. doi: 10.1002/(SICI)1097-0258(20000215)19:3<335::AID-SIM336>3.0.CO;2-Z

    • CrossRef
    • Google Scholar
    • Makalede referansı görüntüle
  • Clegg LX, Hankey BF, Tiwari R, Feuer EJ, Edwards BK. Trend analizinde ortalama yıllık yüzde değişimin tahmini. Stat Med. (2009) 28:3670–82. doi: 10.1002/sim.3733

    • Pubmed Özeti
    • CrossRef
    • Google Scholar
    • Makalede referansı görüntüle
  • Surveillance Research Program, Ulusal Kanser Enstitüsü. Joinpoint Regresyonu Yazılımı, Sürüm 6.0.1 (2026). Bethesda, MD:
    Ulusal Kanser Enstitüsü. Çevrimiçi erişim: https://surveillance.cancer.gov/joinpoint/ (Erişim tarihi: 9 Mayıs 2026).

    • Google Scholar
    • Makalede referansı görüntüle
  • Ellis L, Belot A, Rachet B, Coleman M P. Ölüm-görülme oranı kanser sağlığı için geçerli bir yer tutucu değildir. J Glob Oncol. (2019) 5:1–9. doi: 10.1200/JGO.19.00038

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
    • Referansı makalede görüntüle
  • Wilson E B. Olasılı çıkarım, ardışıklık yasası ve istatistiksel çıkarım. J Am Stat Assoc. (1927) 22:209–12. doi: 10.1080/01621459.1927.10502953

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
    • Referansı makalede görüntüle
  • Besit Beş Kıta, Cilt XII. IARC Cancerbase No. 19 (2023). Lyon, Fransa: International Agency for Research on Cancer. Çevrimiçi olarak erişilebilir: https://ci5.iarc.who.int/ (Erişim tarihi: 19 Temmuz 2026).

    • Google Scholar
    • Referansen makalede görüntüle
  • Kuo P, Chen M M, Decker R H, Yarbrough W G, Judson B L. Hipofarenks kanseri görülme sıklığı, tedavi ve sağlık: Amerika Birleşik Devletleri’nde zamansal eğilimler. Laryngoscope. (2014) 124:2064–9. doi: 10.1002/lary.24651

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
    • Referansen makalede görüntüle
  • Jakobsen K K, Wingstrand V L, Jensen J S, Grønhøj C, Jensen D H, Karnov K ve ark. Hipofarenks kanseri görülme sıklığı ve sağlık: 1980’den 2014’e kadar Danimarka çapında bir çalışma. Acta Oncol. (2019) 58:1570–6. doi: 10.1080/0284186X.2019.1657585

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
    • Referansen makalede görüntüle
  • Petersen J F, Timmermans A J, van Dijk B A, Overbeek L I H, Smit L A, Hilgers F J M ve ark. Hipofarenks kanseri tedavisinde, görülme sıklığında ve sağlıkta eğilimler: Hollanda’da 20 yıllık nüfus kaynaklı bir çalışma. Eur Arch Otorhinolaryngol. (2018) 275:181–9. doi: 10.1007/s00405-017-4766-6

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
    • Referansen makalede görüntüle
  • Mousavi S, Ilaghi M M, Mirzazadeh Y, Mosavi Jarrahi A, Nejadghaderi S.
    2020 yılında farenks altı kanserinin küresel epidemiyolojisi ve sosyoekonomik ilişkileri ile 2040’a projectionsi: GLOBOCAN 2020 bulguları. Front Oncol. (2024) 14:1398063. doi: 10.3389/fonc.2024.1398063

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
    • View reference in article
  • Keski-Säntti H, Uukkaa M, Carpén T, Jouppila-Mättö A, Lehtiö K, Mäenpää H ve ark.
    Finlandiya’da 2005-2014 yılları arasında farenks altı karsinom: Tedavideki büyük değişikliklerden sonra sonuçlar yine kötü. Eur Arch Otorhinolaryngol. (2023) 280:1361–7. doi: 10.1007/s00405-022-07648-5

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
    • View reference in article
  • Thursfield V, Farrugia H.
    Victorya’da kanser: İstatistikler ve Eğilimler 2016 (2017). Melbourne, Avustralya:
    Cancer Council Victoria. Çevrimiçi erişim: https://www.naaccr.org/wp-content/uploads/2018/01/Cancer-in-Victoria-Statistics-Trends-2016.pdf (Erişim tarihi: 22 Haziran 2026).

    • Google Scholar
    • View reference in article
  • Sharma J D, Kataki A C, Kalita M.
    Hindistan’ın kuzeydoğundaki Assam’ın Kamrup Kentsel İlçesinde kansere bağlı kaybedilen potansiyel yaşam yılları. Indian J Med Res. (2018) 147:308–11. doi: 10.4103/ijmr.IJMR_1505_16

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
    • View reference in article

Özet

Anhtar kelimeler

kanser epidemiyolojisi, coğrafi eşitsizlikler, farenks altı kanseri, insidans, Kazakistan, ölüm, kaybedilen potansiyel yaşam yılları, tanı anında evre

Başvuru

Akhmedin D, Kukanova A, Dzhantemirova N, Gazizova Y, Makishev A, Telmanova Z, Igissin N ve Bilyalova Z (2026) Kazakistan’da 2017-2025 arasında ICD-10 C12-C14 altında bildirilen farenks altı ve ilgili farenks kanserlerinin ulusal yükü. Front. Oncol. 16:1961121. doi: 10.3389/fonc.2026.1961121

Müracat tarihi

07 Ağustos 2026

Düzelleme tarihi

14 Ekim 2026

Kabul tarihi

19 Ekim 2026

Yayınlanma tarihi

12 Kasım 2026

16 – 2026

Nazir Ahmad Dar, Sher-I-Kashır Tıbbi Bilimler Enstitüsü, Hindistan

Wenjie Li, Güney Tıbbi Üniversitesi, Çin

Fatima Kassymbekova, Asfendiyarov Kazak Ulusal Tıbbi Üniversitesi, Kazakistan

© 2026 Akhmedin, Kukanova, Dzhantemirova, Gazizova, Makishev, Telmanova, Igissin ve Bilyalova.

Bu, Creative Commons Atıf Lisansı (CC BY) koşulları altında dağıtılan açık erişimli bir makaledir. Kabul görmüş akademik uygulamalar doğrultusunda, orijinal yazar(lar)ın ve telif hakkı sahib(lar)ının belirtilmesi ve bu dergideki orijinal yayının atıf edilmesi şartıyla, diğer forumlarda kullanım, dağıtım veya çoğaltma izinlidir. Bu koşullara uymayan herhangi bir kullanım, dağıtım veya çoğaltma izinlidir.

*İletişim: Zarina Bilyalova, bilyalova.phd@gmail.com

Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve bağlı oldukları kuruluşların, ya da yayıncının, editörlerin ve değerlendirenlerin görüşlerini kesin olarak yansıtmaz. Bu makalede değerlendirilen veya üreticisi tarafından ileri sürülebilecek herhangi bir ürün ya da iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya desteklenmez.

Frontiers | National burden of hypopharyngeal and related pharyngeal cancers reported under ICD-10 C12-C14 in Kazakhstan, 2017-2025
Frontiers | National burden of hypopharyngeal and related pharyngeal cancers reported under ICD-10 C12-C14 in Kazakhstan, 2017-2025
İlginizi Çekebilir: Foton Sayıcı ve Enerji İntegre Dedektör CT ile Hipovasküler Kolorektal Karaciğer Metastazlarının Tespiti: MRI Tabanlı Referans Standart Kullanılan Rutin Klinik Protokollerin Körleştirilmiş Hastaiçi Karşılaştırması →
Kaynak: Frontiersin ↗
BENZER İNCELEMELER

İlgili Diğer Rehberler