Özet
Arka Plan:
Yakın-akran öğretimi, daha deneyimli öğrenenlerin, kendilerine göre nispeten benzer bir eğitim düzeyinde olan daha az deneyimli akranlarına öğretimde bulunup onlara destek olduğu bir eğitim yaklaşımıdır. Yapılandırılmış klinik hemşirelik eğitimi içindeki etkinliği henüz yeterince kanıtlanmamıştır.
Amaç:
Üç aşamalı, ilerleyici bir yakın-akran işbirlikçi öğretim modeli ile lisans hemşirelik öğrencilerinin klinik yetkinlikleri arasındaki ilişkiyi değerlendirmek.
Yöntemler:
Bu tek merkezli, rastgele olmayan yarı deneysel çalışma, eş zamanlı olmayan tarihsel kontrol tasarımını kullanmıştır. Dört haftalık nefroloji stajını tamamlayan seksen iki lisans hemşirelik öğrencisi çalışmaya dahil edilmiştir: 42’si 2025 yılında geleneksel öğretimin yanı sıra üç aşamalı yakın-akran öğretimi almış, 40’ı ise 2024 yılında yalnızca geleneksel öğretim almıştır. Tamamı nitelikli hemşire olan altı ikinci sınıf yüksek lisans hemşirelik öğrencisi, denetimli yakın-akran öğretmen olarak görev yapmıştır. Müdahale; işbirlikçi değerlendirme ve planlama, işbirlikçi uygulama ve öğretim ile işbirlikçi yansıtma ve sorgulama olmak üzere üç bileşenden oluşmuş ve geleneksel klinik öğretimin yanı sıra toplamda yaklaşık 12 saatlik sekiz yapılandırılmış oturum şeklinde sunulmuştur. Birincil sonuç ölçütü, Objektif Yapılandırılmış Klinik Muayene (OSCE) toplam puanı olmuştur. İkincil sonuç ölçütleri arasında teorik sınav puanları ile Mini-Klinik Değerlendirme Alıştırması (Mini-CEX) aracılığıyla ölçülen insancıl bakım ve sağlık eğitimi puanları yer almıştır. Öğretimden duyulan memnuniyet ve yüksek lisans öğrencilerinin öğretim yetkinlikleri de incelenmiştir.
Bulgular:
Müdahale grubu, tarihsel kontrol grubuna göre daha yüksek OSCE puanları elde etmiştir (83,67 ± 5,08’e karşı 74,58 ± 6,12; ortalama fark 9,09; %95 GA: 6,62–11,56; P < 0,001; Cohen’in d = 1,62). Teorik sınav puanları (86,35 ± 4,21’e karşı 79,24 ± 5,36) ile Mini-CEX insancıl bakım (7,35 ± 0,91’e karşı 6,51 ± 1,02) ve sağlık eğitimi puanları (7,08 ± 0,95’e karşı 6,23 ± 1,13) da daha yüksek bulunmuştur (hepsi P < 0,001). Düzeltilmiş OSCE farkı anlamlılığını korumuştur (B = 8,72; %95 GA: 6,21–11,23; P < 0,001). Müdahale grubundaki öğrencilerin çoğu öğretim modelinden memnuniyet bildirmiş, altı yüksek lisans hemşirelik öğrencisi ise öz-değerlendirme yoluyla öğretim yetkinliklerinde gelişme göstermiştir.
Sonuç:
Üç aşamalı, ilerleyici yakın-akran işbirlikçi öğretim, lisans hemşirelik öğrencilerinin klinik yetkinlik puanlarının daha yüksek olmasıyla ilişkilendirilmiştir. Ancak, eş zamanlı olmayan tarihsel kontrol tasarımı, ek öğretim süresi ve tek merkezli yapı, nedensel yorumlamayı ve genellenebilirliği sınırlamaktadır. Daha fazla çok merkezli, prospektif çalışma yapılması gerekmektedir.
1 Giriş
Klinik staj, lisans hemşirelik eğitiminin kritik bir bileşenidir ve teorik bilginin klinik uygulamaya dönüştürüldüğü bir süreçtir. Aynı zamanda klinik muhakeme, iletişim ve ekip çalışması, hasta eğitimi becerileri ile hasta güvenliği farkındalığının geliştirildiği önemli bir dönemdir. Hemşirelik bakımı hastalık odaklı yaklaşımdan sürekli, kapsamlı ve hasta merkezli sağlık yönetimine doğru evrildikçe, hemşirelik eğitimi de yalnızca bilgi aktarımı ve teknik becerilerin ötesinde, bütünleşik klinik yetkinliğin geliştirilmesine giderek daha fazla odaklanmıştır. Yetkinlik temelli eğitim (CBE), öğrenenlerin gerçekçi veya yakından simüle edilmiş klinik ortamlarda mesleki görevleri yerine getirme yeteneklerine odaklanır ve bilgi, beceriler, klinik muhakeme ile mesleki davranışları bütünleştirmek için sürekli değerlendirme ve geri bildirim kullanır. Bu nedenle hemşirelik eğitimi reformunda önemli bir yön haline gelmiştir (). Klinik öğretimin kalitesi ve klinik öğrenme ortamı da öğrencilerin yetkinlik gelişimini doğrudan etkiler. Esas olarak gösterim, gözlem ve staj sonunda yapılan değerlendirmeye dayanan geleneksel yaklaşımlar, aktif öğrenmeyi, bireyselleştirilmiş rehberliği veya sürekli geri bildirimi yeterince destekleyemeyebilir ().
Yakın-akran öğretimi, bu sınırlamaları ele almak için potansiyel olarak faydalı bir strateji sunmaktadır. Bu yaklaşımda, alt sınıf öğrencilerinden daha fazla bilgiye ve klinik deneyime sahip ancak eğitim düzeyleri açısından onlara nispeten yakın olan üst sınıf veya yüksek lisans öğrencileri, belirli öğretim rollerini üstlenirler. Hemşirelik eğitimi alanındaki derlemeler, yakın-akran öğretiminin destekleyici ve psikolojik olarak güvenli bir öğrenme ortamı yaratabileceğini ve hem öğrenenlerin hem de akran öğretmenlerin özgüvenini artırabileceğini göstermektedir. Ancak önceki çalışmalar çoğunlukla memnuniyet, bilgi edinimi veya öz-etkinlik üzerine odaklanmış olup, yapılandırılmış yakın-akran öğretiminin daha geniş klinik yetkinlikleri nasıl etkilediğine dair kanıtlar sınırlıdır (). Sağlık meslekleri eğitimi alanında yapılan daha geniş bir sistematik derleme ve meta-analiz, akran öğretiminin genel olarak öğretim görevlisi liderliğindeki öğretimle karşılaştırılabilir teorik öğrenme sonuçları sağladığını ve prosedürel becerilerin geliştirilmesinde avantajlar sunabileceğini, yakın-akran öğretiminin ise özellikle beceri eğitiminde umut verici olduğunu bulmuştur (). Hemşirelikteki akran mentorluğu üzerine yapılan çalışmalar da hem mentorlar hem de mentorlananlar için faydalar bildirmiş, ancak aynı zamanda açık hazırlık, öğretim görevlisi denetimi ve kurumsal desteğin gerekliliğini vurgulamıştır ().
Klinik öğretimin etkinliği, değerlendirme ve geri bildirimin öğrenme hedefleriyle uyumlu olup olmamasına da bağlıdır. Objektif yapılandırılmış klinik muayene (OSCE), bilginin, teknik becerilerin, iletişimin ve klinik muhakemenin bütünleşik uygulamasını değerlendirmek için standartlaştırılmış klinik senaryolar kullanır. Bir sistematik derleme, OSCE’lerin lisans hemşirelik yetkinliğinin geleneksel klinik sınavlara göre daha yapılandırılmış bir şekilde değerlendirilebilmesini sağladığını göstermiştir (). Standartlaştırılmış hastalar ve yüksek sadakatli simülasyonlar ayrıca tekrarlanabilir, düşük riskli uygulama fırsatları sunar ve bilgi, mesleki beceriler, iletişim ile klinik akıl yürütmenin gelişimini destekleyebilir (, ).
OSCE esas olarak standartlaştırılmış senaryolardaki performansı değerlendirirken, mini-klinik değerlendirme alıştırması (Mini-CEX) gerçek veya yakından simüle edilmiş klinik çalışmalarda doğrudan gözlemi ve bunu takip eden zamanında, odaklanmış biçimlendirici geri bildirimi vurgular. Yarı deneysel kanıtlar, Mini-CEX değerlendirmesinin hemşirelik öğrencilerinin klinik yetkinlik gelişimini destekleyebileceğini göstermektedir (). Hemşire-öğretim görevlisi işbirliğine dayanan bir Mini-CEX öğretim modeli de yetkinlikte, ders performansında ve sınıf içi öğrenme ortamında iyileşmelerle ilişkilendirilmiştir (). Bu nedenle, OSCE’nin standartlaştırılmış bir toplamlı değerlendirme olarak kullanılmasıyla birlikte Mini-CEX tabanlı biçimlendirici değerlendirme ve sürekli geri bildirimin birleştirilmesi, öğrencilerin kavramsal anlayıştan klinik performansa geçişine dair daha kapsamlı bir tablo sunabilir.
Yansıtıcı öğrenme, klinik deneyimin mesleki bilgi ve muhakemeye dönüştürüldüğü bir diğer önemli süreçtir. Hemşirelik ve diğer sağlık meslekleri öğrencilerini içeren araştırmalar, yapılandırılmış yansıtmanın öğrenenlerin klinik deneyimlerini yeniden değerlendirmelerine, bilgi veya uygulama boşluklarını fark etmelerine ve kişisel ve mesleki gelişimlerini desteklemelerine yardımcı olduğunu göstermektedir. Özellikle üst sınıf öğrenciler için yansıtma faaliyetleri, çeşitli olduğunda ve gerçekçi klinik deneyimle yakından bağlantılı olduğunda en anlamlı halini alır (). Kapsamlı bir klinik öğretim modeli bu nedenle bilgi aktarımının ve beceri uygulamasının ötesine geçerek değerlendirme ve planlama, uygulama ve geri bildirim ile yansıtma ve iyileştirme şeklinde ilerleyici bir öğrenme dizisi oluşturmalıdır.
Temel Bulgular ve Genel Değerlendirme
5 Sonuç
Üç aşamalı, ilerleyici ve akran yakını işbirlikçi klinik öğretim modeli, lisans hemşirelik stajyerleri arasında daha yüksek OSCE klinik yetkinlik puanlarıyla ilişkilendirilmiş olup; teorik bilgi, insancıl bakım ve sağlık eğitimiyle ilgili ikincil sonuçlarda da tutarlı bağlantılar gözlemlenmiştir. Akran yakını öğretim, klinik uygulama, formatif geri bildirim ve yapılandırılmış yansımayı sürekli bir yetkinlik geliştirme yoluna entegre ederek bu model, lisans ve lisansüstü hemşirelik eğitimi arasında işbirlikçi öğretim için uygulanabilir bir yaklaşım sunabilir. Yüksek lisans hemşirelik öğrencileri arasındaki öğretim yetkinliğindeki değişiklikler olası bir çift yönlü eğitsel faydayı düşündürse de bu bulgular henüz keşif düzeyindedir. Çalışma tek merkezli, eş zamanlı olmayan tarihsel kontrol tasarımını kullandığından, sonuçların daha büyük, çok merkezli ve prospektif çalışmalarda doğrulanması gerekmektedir.
Beyanlar
Üretken yapay zeka beyanı
Yazar(lar), bu makalenin hazırlanmasında üretken yapay zekanın kullanılmadığını beyan etmiştir.
Bu makaledeki şekillerin yanında yer alan alternatif metinlerin (alt metin) tamamı Frontiers tarafından yapay zeka desteğiyle oluşturulmuş olup, doğruluğu sağlamak için makul çabalar sarf edilmiş ve mümkün olduğunda yazarlar tarafından incelenmiştir. Herhangi bir sorun tespit ederseniz lütfen bizimle iletişime geçin.
Yayıncının notu
Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve yazarların bağlı olduğu kurumların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisi tarafından yapılabilecek herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya onaylanmaz.
Özet
Anahtar kelimeler
klinik yetkinlik, yetkinlik temelli eğitim, mini-CEX, akran yakını öğretim, hemşirelik eğitimi, OSCE, yansıtıcı öğrenme
Atıf
Tan X, Wang Y, Liang C, Guo X ve Deng K (2026) Lisans ve lisansüstü hemşirelik eğitimini birbirine bağlayan üç aşamalı, ilerleyici bir akran yakını klinik öğretim modeli: yarı deneysel bir çalışma. Front. Med. 13:2018948. doi: 10.3389/fmed.2026.2018948
Alındı
05 Ekim 2026
Revize edildi
30 Ekim 2026
Kabul edildi
30 Ekim 2026
Yayınlandı
17 Kasım 2026
13 – 2026
Thomas Ricks, Avustralya Katolik Üniversitesi, Avustralya
Michael J. Wolyniak, Hampden-Sydney Koleji, Amerika Birleşik Devletleri
Kate Lowe, Avustralya Katolik Üniversitesi – Kuzey Sidney Kampüsü, Avustralya
© 2026 Tan, Wang, Liang, Guo ve Deng.
Bu, Creative Commons Atıf Lisansı (CC BY) şartları altında dağıtılan açık erişimli bir makaledir. Orijinal yazar(lar) ve telif hakkı sahibi(leri)nin belirtilmesi ve bu dergideki orijinal yayına kabul edilen akademik uygulamalara uygun olarak atıfta bulunulması koşuluyla, diğer platformlarda kullanımı, dağıtımı veya çoğaltılması mümkündür. Bu şartlara uymayan hiçbir kullanım, dağıtım veya çoğaltma izni verilmemektedir.
*İletişim: Kaihui Deng dengkaihuihui@126.com
Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve yazarların bağlı olduğu kurumların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisi tarafından yapılabilecek herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya onaylanmaz.

