Özet
Üç boyutlu (3D) hidrojel sistemleri, hücre davranışını kontrollü mikroçevresel koşullar altında, oksijen mevcudiyetindeki potansiyel sınırlamalar da dahil olmak üzere incelemek için fizyolojik olarak anlamlı bir platform sunmaktadır. Bu çalışmada, jelatin metakriloyl (GelMA) bazlı yapılar içinde insan yağ dokusu kaynaklı mezenkimal kök hücrelerin (hAD-MSC’ler) ve iki endotel alt tipinin—insan mikrodamar endotel hücrelerinin (huMEC’ler) ve insan göbek kordonu veni endotel hücrelerinin (huVEC’ler)—hipoksiyle ilişkili raporlayıcı yanıtlarını araştırdık. Düşük fonksiyonelleşme derecesine (DoF %25) sahip GelMA sentezlendi ve hücre enkapsülasyonu için %7 w/v formülasyon kullanıldı. Hipoksiye duyarlı sinyal iletimini zaman içinde dinamik olarak izlemek amacıyla, seçilen hücre popülasyonları hipoksiye duyarlı bir raporlayıcı sekansla (HRE-dUnaG) transduke edildi. Bu sayede, standart kültür koşulları altında 7 gün boyunca tanımlanmış hücre yoğunluklarında, tek kültür ve ortak kültür sistemlerinde raporlayıcı floresansının zamana bağlı görselleştirilmesi mümkün oldu. Ortak kültürde hücreye özgü okumaları sağlamak için, bir hücre popülasyonunun HRE-dUnaG raporlayıcısıyla genetik olarak modifiye edildiği, etkileşim ortağının ise modifiye edilmediği bir raporlayıcı değiştirme stratejisi uyguladık. Bu strateji daha sonra karşılıklı yanıtı analiz etmek için tersine çevrildi. Bulgularımız, incelenen 3D kültür koşullarında huVEC-HRE-dUnaG’nin genellikle huMEC-HRE-dUnaG’ye göre daha yüksek hipoksiyle ilişkili raporlayıcı floresansı sergilediğini ortaya koydu. Bu durum, daha önce 2D kültürlerde bildirilen floresans örüntülerinin aksine bir sonuç olup, hipoksiyle ilişkili raporlayıcı yanıtlarının yorumlanmasında deneysel mikroçevrenin önemini vurgulamaktadır. hAD-MSC’lerle ortak kültür, endotel raporlayıcı floresans örüntülerini değiştirdi; raporlayıcı eksprese eden hAD-MSC’ler ise endotel ortak kültür partnerlerine bağlı olarak farklı floresans dinamikleri sergiledi. Daha yüksek hücre yoğunlukları, endotel tek kültürlerinde genellikle artan raporlayıcı floresansıyla ilişkiliydi, ancak yoğunluğa bağlı ve zamansal örüntüler kültür konfigürasyonlarına göre değişti. Toplu olarak bu sonuçlar, hücre yoğunluğunun, kültür süresinin ve ortak kültür bileşiminin GelMA bazlı 3D yapılar içindeki HRE-dUnaG raporlayıcı yanıtlarını nasıl etkilediğini göstermekte ve mühendislik dokularında hipoksiyle ilişkili sinyal iletiminin ve endotel-stroma etkileşimlerinin daha ileri düzeyde araştırılması için bir çerçeve sunmaktadır.
1 Giriş
İnsan yağ dokusu kaynaklı mezenkimal kök hücreler (hAD-MSC’ler), rejeneratif tıp alanında yaygın olarak kullanılmaktadır (Vasanthan ve diğerleri, 2020; Granero-Molto ve diğerleri, 2008; Trigo ve diğerleri, 2025; Merimi ve diğerleri, 2021; Jayaraman ve diğerleri, 2021). Kendi kendini yenileme yetenekleri ve farklılaşma kabiliyetleri, biyotıp için umut verici araçlar olmalarını sağlayan en çekici özellikleridir (Dominici ve diğerleri, 2006). Ayrıca, hAD-MSC’ler anjiyogenezi teşvik eden ve anti-apoptotik etkiler gösteren sitokinler, hücre dışı veziküller ve sinyal faktörleri salgılar (Teixeira ve diğerleri, 2013; Bronckaers ve diğerleri, 2014). Endotel hücreleri (EC’ler) de vasküler oluşum ve doku oksijenlenmesindeki merkezi rolleri nedeniyle temel araştırmalarda ve rejeneratif tıpta eşit derecede önemlidir (Evans ve diğerleri, 2021; Trimm ve Red-Horse, 2023; Chong ve diğerleri, 2016; Banno ve Yoder, 2018). Kan damarlarının iç astarını oluştururlar ve anjiyogenez, vasküler tonus ve geçirgenlik gibi kritik fizyolojik süreçlerin yanı sıra dokular arası besin ve oksijen taşınımını düzenlerler (Krüger-Genge ve diğerleri, 2019; Janaszak-Jasiecka ve diğerleri, 2021). Yapısal işlevlerinin ötesinde, EC’ler kök hücre davranışını etkileyen parakrin faktörleri aktif olarak salgılayarak doku onarımını ve yeniden modellenmesini yönlendirirler (Ramasamy ve diğerleri, 2015). Yeterli vaskülarizasyon, mühendislik dokularının hayatta kalması ve entegrasyonu için bir ön koşul olduğundan, EC’lerin davranışını anlamak, fonksiyonel yapılar tasarlamak ve etkili rejenerasyonu teşvik etmek için temeldir.
Geleneksel iki boyutlu (2D) hücre kültür sistemlerinin, hücrelerin in vivo ortamlarının karmaşıklığını yetersiz bir şekilde yeniden ürettiği ve bu nedenle fizyolojik geçerliliklerini sınırladığı gösterilmiştir (Kapałczyńska ve diğerleri, 2018; Duval ve diğerleri, 2017; Xie ve diğerleri, 2024; Fontoura ve diğerleri, 2020). Bu bağlamda, üç boyutlu (3D) hücre kültür sistemleri daha uygundur; çünkü doğal doku mimarisini daha iyi yeniden üretir, gelişmiş hücre-hücre ve hücre-hücre dışı matris etkileşimleri ile birlikte oksijen, sinyal molekülleri ve besin maddeleri için fizyolojik olarak anlamlı gradyanlar sağlar (Edmondson ve diğerleri, 2014). Ek olarak, 3D ortamlarda kültüre edilen hücreler, in vivo gözlemlenenlere çok benzeyen gen ve protein ekspresyon profilleri sergiler, bu da 3D kültür sistemlerini hücresel davranış ve yanıtları incelemek için daha uygun hale getirir (Price ve diğerleri, 2012).
Hidrojeller, hücre dışı matrisin (ECM) sentetik analoglarını geliştirmek için en çekici teknikler arasındadır; bunun temel nedeni, yumuşak dokuların özelliklerini yakından taklit etme yetenekleridir (Nguyen ve West, 2002). Bileşimleri, fiziksel özellikleri ve biyolojik işlevleri açısından doğal ECM’nin birçok özelliğini yeniden yaratma kapasitesine sahiptirler (Rijns ve diğerleri, 2024). Bu nedenle, ECM’yi taklit eden hidrojellerin oluşumu sırasında fiziksel veya kimyasal çapraz bağlama, nazik ve sitokompatibil koşullar altında gerçekleşmelidir. İdeal olarak, çapraz bağlama kimyası, öncül polimerlerin hücre yapışkan ligand modifikasyonlarına tolerans gösterirken, hidrojellerin biyodegradasyon oranlarının ve viskoelastisite gibi mekanik özelliklerinin kolayca ayarlanmasını sağlamalıdır (Lutolf ve Hubbell, 2005). Birçok hidrojelin ağ ve çapraz bağlama yoğunluğu yoluyla ayarlanabilir gözeneklilik sunması, canlı dokulara olan benzerliklerini daha da artırır (Ho ve diğerleri, 2022); aynı zamanda yüksek su içerikleri oksijen, besin maddeleri, atık ürünler ve çözünür faktörlerin taşınımını kolaylaştırarak onları doku mühendisliği uygulamaları için ideal adaylar haline getirir. İskele tabanlı yaklaşımlar arasında, jelatin metakriloyl (GelMA) gibi yarı sentetik hidrojeller, içsel hücre yapışkanlığına sahip en çok yönlü ve yaygın olarak kullanılan biyomalzemelerden biri olarak ortaya çıkmıştır (Zhang Y. ve diğerleri, 2023; Klotz ve diğerleri, 2016; Zhang J. ve diğerleri, 2023). Denatüre kolajenden türetilen GelMA, ana proteininin arginin-glisin-aspartik asit (RGD) dizileri gibi hücre yapışmasını destekleyen biyoaktif motiflerini ve hücre aracılı hidrojel degradasyonunu sağlayan matris metalloproteinaz (MMP) duyarlı bölgelerini korur (Yue ve diğerleri, 2015). Esas olarak lizin kalıntılarının kimyasal metakrilasyonu yoluyla GelMA, fotokapraz bağlanabilir özellikler kazanır; bu da hidrojelin mekanik sertliğinin, gözenekliliğinin ve fizyolojik koşullar altında, temel olarak MA-fonksiyonelleşme derecesi aracılığıyla, degradasyon hızının hassas bir şekilde kontrol edilmesine olanak tanır (Young ve diğerleri, 2020). Bu ayarlanabilirlik, doğal ECM özelliklerini yakından taklit eden mikroçevrelerin oluşturulmasını sağlayarak hücre proliferasyonunu, migrasyonunu ve farklılaşmasını destekler (Walejewska ve diğerleri, 2024; Clerkin ve diğerleri, 2025). Dahası, GelMA’nın yüksek su içeriği oksijen ve besin maddelerinin verimli difüzyonunu kolaylaştırırken, optik şeffaflığı onu 3D yapılar içindeki hücre fizyolojisinin gerçek zamanlı izlenmesi için görüntüleme tabanlı biyosensörlerle uyumlu hale getirir.
Temel Bulgular ve Genel Değerlendirme
Bu sonuçlar birlikte, endotel hücre hazırlığına ve ortak kültür bileşimine bağlı olarak HRE-dUnaG raporlayıcı yanıtlarındaki farklılıkları vurgulamaktadır. Endotel ve stroma raporlayıcı popülasyonlarında gözlemlenen zıt floresans örüntüleri, hipoksiyle ilişkili yanıtlarının farklı hücresel adaptasyonlardan ve endotel-stroma etkileşimlerinden etkilenebileceğini göstermektedir; ancak altta yatan mekanizmaların daha fazla araştırılması gerekmektedir. Bu bulgular, mühendislik 3D dokular içindeki hipoksiyle ilişkili raporlayıcı yanıtlarının hücresel konfigürasyona ve deneysel koşullara bağlı olduğunu göstermektedir.
Genel olarak, ortak kültür modelleri içindeki bireysel hücre popülasyonlarında hipoksiyle ilişkili raporlayıcı yanıtların incelenmesi, bu hücreler arasındaki etkileşimler hakkında değerli bilgiler sunmaktadır. Raporlayıcı değiştirme stratejisi, 3D ortamlarda hücre etkileşimlerini araştırmak için faydalı bir yaklaşım olup, fizyolojik olarak anlamlı doku mühendisliği modellerinin geliştirilmesine ve karakterize edilmesine katkıda bulunmaktadır. HIF-1α ve HIF-2α’nın tamamlayıcı moleküler analizleriyle desteklenen, HIF-2α’ya özgü bir raporlayıcının HRE-dUnaG ile birlikte kullanıldığı gelecekteki çalışmalar, raporlayıcı floresansındaki zamansal değişikliklerin uzun süreli 3D kültür sırasında HIF bağımlı sinyal iletimindeki bir geçişle ilişkili olup olmadığını araştırmak için özellikle değerli olacaktır.
Beyanlar
Üretken yapay zeka beyanı
Yazar(lar), bu makalenin hazırlanmasında üretken yapay zekanın kullanılmadığını beyan etmiştir.
Bu makaledeki şekillerin yanında yer alan alternatif metinlerin (alt metin) tamamı Frontiers tarafından yapay zeka desteğiyle oluşturulmuş olup, doğruluğu sağlamak için makul çabalar gösterilmiş ve mümkün olan yerlerde yazarlar tarafından incelenmiştir. Herhangi bir sorun tespit ederseniz lütfen bizimle iletişime geçin.
Yayıncının notu
Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve yazarların bağlı olduğu kurumların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisi tarafından yapılabilecek herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya onaylanmaz.
Özet
Anahtar Kelimeler
3D hücre kültürü, endotel hücreleri, GelMA, hAD-MSC’ler, huMEC, huVEC, hipoksi sensörü, doku mühendisliği
Atıf
Harzi M, Meyer N, Schlauch D, Pepelanova I, Weinhart M ve Lavrentieva A (2026) Endotel alt tiplerinin ve yağ dokusu kaynaklı mezenkimal kök hücrelerin 3D hidrojellerdeki oksijene bağlı yanıtları. Front. Bioeng. Biotechnol. 14:1898254. doi: 10.3389/fbioe.2026.1898254
Alındı
02 Haziran 2026
Revize edildi
30 Ekim 2026
Kabul edildi
02 Kasım 2026
Yayınlandı
17 Kasım 2026
14 – 2026
Ioannis Papantoniou, KU Leuven, Belçika
Min Ye, Çin Bilim ve Teknoloji Üniversitesi, Çin
Peizheng Wu, Kyoto Üniversitesi, Japonya
© 2026 Harzi, Meyer, Schlauch, Pepelanova, Weinhart ve Lavrentieva.
Bu, Creative Commons Atıf Lisansı (CC BY) şartları altında dağıtılan açık erişimli bir makaledir. Orijinal yazar(lar) ve telif hakkı sahibi(leri)nin belirtilmesi ve bu dergideki orijinal yayına kabul edilen akademik uygulamalara uygun olarak atıfta bulunulması koşuluyla, diğer platformlarda kullanılması, dağıtılması veya çoğaltılmasına izin verilmektedir. Bu şartlara uymayan hiçbir kullanım, dağıtım veya çoğaltmaya izin verilmemektedir.
*İletişim: Antonina Lavrentieva, lavrentieva@iftc.uni-hannover.de
Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve yazarların bağlı olduğu kurumların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisi tarafından yapılabilecek herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya onaylanmaz.

