GÜNCEL YAYIN Koruyucu Hekimlik, Yaşam Tarzı Tıbbı ve Hücresel Biyoloji
📅 15 Kasım 2026 · Bağımsız Editoryal Ağ
Fizik Tedavi

488 Tırmanıcıdan 6 Yıllık Çok Merkezli Analiz: Spor Tırmanışında Antrenman İçeriği ve Parmak Yaralanmaları

✍️ Editör Masası • 📅 14 Kasım 2026 • ⏱️ 35 dk okuma
488 Tırmanıcıdan 6 Yıllık Çok Merkezli Analiz: Spor Tırmanışında Antrenman İçeriği ve Parmak Yaralanmaları

ÖZGELİŞTİRİLMİŞ ARAŞTIRMA MAKALESİ

Front. Sports Act. Living, 10 Kasım 2026

Bölüm: Yaralanma Önlemi ve Rehabilitasyon

Cilt 8 – 2026 | https://doi.org/10.3389/fspor.2026.1994765

  • VR

    Volker R. Schöffl 1,2,3,4*

  • LH

    Luisa Heyer 5

  • AK

    Annett Klinder 5

  • XI

    Xeber Iruretagoiena 6,7,8

  • CL

    Christoph Lutter 3,5

  • 1. Bamberg, Almanya – Sozialstiftung Bamberg, Ortopedi ve Travma Cerrahisi Bölümü

  • 2. Erlangen, Almanya – Friedrich-Alexander Erlangen-Nürnberg Üniversitesi, Ortopedi ve Travma Cerrahisi Bölümü

  • 3. Leeds, Birleşik Krallık – Leeds Beckett Üniversitesi, Klinik ve Uygulamalı Bilimler Fakültesi

  • 4. Denver, CO, Amerika Birleşik Devletleri – Colorado Üniversitesi Tıp Fakültesi, Acil Tıp Bölümü, Vahşi Doğada Tıp Kürüsü

  • 5. Rostock, Almanya – Rostock Tıp Merkezi, Ortopedi Cerrahisi Bölümü

  • 6. San Sebastian, İspanya – Deusto Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Fizik Tedavi Bölümü

  • 7. Beasain, İspanya – Eskura Osasun Zentroa, Fizik Tedavi, Üst Ekstremite Ünitesi

  • 8. Madrid, İspanya – Sputnik Investigación

Makale ölçümleri

Detayları görüntüle

Görüntüleme

İndirme

Özet

Giriş:

488 Tırmanıcıdan 6 Yıllık Çok Merkezli Analiz: Spor Tırmanışında Antrenman İçeriği ve Parmak Yaralanmaları - Detaylı İnceleme ve Saha Gözlemi
488 Tırmanıcıdan 6 Yıllık Çok Merkezli Analiz: Spor Tırmanışında Antrenman İçeriği ve Parmak Yaralanmaları alanında yapılan saha araştırmaları ve doğal gözlem bulguları.

Parmak yaralanmaları spor tırmanışında en sık konulan tanı olup çoğunlukla aşırı kullanıma ilişkilidir; ancak belirli antrenman bileşimi örüntüleriyle parmak yarlanmaları yelpazesi arasındaki bağlantıları açıklayan kanıtlar sınırlıdır. Altı yıllık dönemde antrenman bileşimi ile en sık görülen beş tırmanışa özgü parmak yarlanması arasındaki ilişkileri inceledik.

Yöntem:

Bu iki Alman tırmanış-ortopedik yönlendirme merkezinde (Bamberg ve Rostock) yürütülen, çok merkezli, kayıta dayalı kesitsel çalışmada, 2017 ile 2022 arasında beş parmak yaralanmasından biriyle başvuran 488 tırmanıcı (372 erkek, 115 kadın, 1 belirtilmemiş; ortalama yaş 31,4 ± 9,3 yıl) çalışmaya dahil edildi: A1–A5 palmaryal yaralanması, kapsül iltihabı, tenosinovitis, parmak epifiziel stres kırığı veya lumbrical kas yarlanması. Tırmanış deneyimi, tırmanış seviyesi, antrenman bileşimi (tırmanış hacmi, campus board, güç, antagonist, core, ısınma, koç, antrenman planı) ve yaralanma özellikleri geçerliliği kanıtlanmış bir anketle kaydedildi. Çapraz tablolar ki-kare ile analiz edildi; sütun bazlı post-hoc testleri; sürekli antrenman hacmi verileri ise Bonferroni düzeltmesi ile ANOVA veya Kruskal–Wallis testiyle değerlendirildi.

Sonuçlar:

Palmaryal yaralanmalar (%34,2) en sık görülen yaralanmaydı; onu kapsül iltihabı (%28,1), tenosinovitis (%26,2), lumbrical yırtılmaları (%8,0) ve epifizel kırıklar (%3,5) izledi. Yaralanmaların üçte ikisi (%68) kronik aşırı yüklenmeye bağlandı; tırmanışın yaşandığı aktivite olarak bouldering, iple tırmanıştan 1,6 kez daha sık bildirildi. Campus board antrenmanı daha çok lumbrical yırtılması, ancak daha az kapsül iltihabı ile ilişkilendirildi; ek güç antrenmanı daha az kapsül iltihabı ile; ısınma ise daha az epifizel kırık ile ilişkilendirildi. Koç gözetiminde antrenman daha çok epifizel ve lumbrical yaralanma ile ilişkilendirildi. Epifizel kırıkların göreceli sayısı, aynı kaydın 2017–2018 yıllarına ait daha eski bir değerlendirmesiyle karşılaştırıldığında artmadı.

Tartışma:

Antrenman bileşimi, tırmanışa özgü parmak yarlanmalarının yelpazesinin farklı farklı ile ilişkilendirilmesi, yaralanma türüne özel önlemeyi destekliyor. Gençlerde campus board ve ağırlıklı antrenmanın büyüme plakları kapanana kadar ertelenmesi ve sistematik ısınma özellikle önem taşıyor. Yetişkinlerde ek güç antrenmanı, kapsül iltihabına karşı koruyucu bir ilişki olarak ortaya çıkabilir. Bu ilişkileri doğrulamak ve önlem etkilerini nicelendirmek için prospektif müdahale çalışmalarına ihtiyaç vardır.

1. Giriş

Spor tırmanışı, alpiniş kökenlerinden, otonom ve hızla büyüyen bir rekabet disiplinine evrilmiştir (). 2016’da Olimpik programa dahil edilmesi ve 2020 Tokyo Olimpiyat Oyunları’ndaki ilk katılımıyla spor, hem elit profesyonelleşmede hem de rekreasyonel katılımda benzersiz bir yükseliş yaşamıştır (, ). Kapalı alan tırmanış ve bouldering tesislerinin sayısı önemli ölçüde artmış, tırmanışla ilgili kas-iskelet sistemi rahatsızlıklarına yönelik spor hekimliği ilgisi buna paralel olarak artmıştır (–).

Tırmanışta atletik performans, güç, dayanıklılık, teknik ve esnekliğin karmaşık bir etkileşimine dayanır; maksimum ve sürdürülebilir parmak fleksör gücü merkezi performans belirleyici olarak geniş ölçüde kabul edilmektedir (–). Artan rota zorluğuna uyum sağlamak için tırmanışçılar, parmak fleksörleri ve önkol kaslarını hedefleyen parmak tahtaları ve campusboard gibi özel parmak yüklemeli aletleri giderek daha sık kullanmaktadır (–). Bu aletlerin ve temel antrenman yoğunluğunun tırmanış performansını artırmasıyla birlikte (, ), aynı zamanda son derece özelleşmiş parmak yapılarını tekrarlayan, neredeyse maksimum yüklerle de maruz bırakmaları (, ).

Genel olarak spor tırmanışı, 1.000 saat başına 0,079–0,2 arasında genel yaralanma oranları ve ciddi travmaların düşük oranıyla en düşük riskli atletik faaliyetlerden biridir (–). Yine de yaralanma örüntüsü, sporun değişen talepleriyle paralel olarak değişmiştir: güncel tırmanıcı popülasyonlarında tüm spesifik yaralanmaların üçten fazlası üst ekstremiteyi etkiler ve parak yaralanmaları tek başına tırmanışa özgü yarlanmaların %41’ini oluşturarak en sık görülen tanı grubunu oluşturur (). Önceki Bamberg/Rostock kohortumuzda belirlediğimiz en sık görülen tırmanışa özgü parak yarlanmaları, parak fleksör makara yarlanmaları, proksimal/distal interfalangial eklemin kapsüliti, fleksör tenosinoviti, parak-falangial epifiz stres yarlanmaları ve lumbrical kas yırtılmalarıydı (, ). Her bir varlığın kendine özgü biomekaniği vardır: makara yırtılmaları, crimp yaparken A2–A4 makara sistemindeki fizyolojik sınırları aşan yüklenmelere yansır (, ); kapsülite, interfalangial eklemelerin kronik aşırı yüklenmesinden kaynaklanır (, ); tenosinovitis, fleksör tendon kınısının aşırı kullanım yanıtıdır (, ); orta falangin epifiz stres kırıkları, büyüme hatları hâlâ açıkken ortaya çıkan pediyatrik/adolesan aşırı kullanım yarlanmalarıdır (, , , ); ve lumbrical kas yırtılmaları, cep tutamaçlarında sözcük “Quadriga” etkisi nedeniyle oluşan akut, tırmanışa özgü kayma yarlanmalarıdır (, –).

Bu yarlanmaların önlenmesi, değiştirilebilir risk faktörlerinin sistematik olarak belirlenmesini ve önleyici önlemlerin ardışık olarak uygulanıp değerlendirilmesini gerektirir (). Diğer dallarda etkili, spora özgü programlar oluşturulmuştur—futbolda FIFA 11+, hentbolda egzersiz temelli programlar, buz hokeyinde kuralların değiştirilmesi ve NFL konkusyon protokolü (, )—ancak spor tırmanışında önleme için kanıt tabanı kıyaslamalı olarak oldukça zayıftır (–). Mevcut tırmanış çalışmalarının büyük bölümü tüm kas-iskelet sistemini yarlanmalarına odaklanmıştır; eğitim bileşimini parak yarlanmaları yelpazesiyle doğrudan ilişkilendiren veriler nadırdır.

Korumanın öne çıkan sorusu, tırmanış antrenmanının farklı ögeleri—tırmanış hacmi, campusboard kullanımı, ek güç ve stabilite çalışmaları, antagonist antrenmanı, ısınma rutinleri ve koç gözetiminde ya da yazılı bir plan altında yapılan antrenman—belirli parmak yaralanmalarıyla farklı biçimde ilişkili mi olduğudur.

Bu çalışmanın amacı, tırmanış hacmi, antrenman bileşimi ve antrenman örgütlenmesindeki farkların, spor tırmanışçılarında en sık görülen beş parmak yarlanması arasında belirgin örüntülerle ilişkili olup olmadığını analiz etmektir. Şu varsayımları sınamayı hedefledik: (i) aşınmaya bağlı parmak yarlanmaları, akut travmatik olanların üzerinde baskındır; (ii) sporun profesyonelleşmesiyle epifiziel stres kırıklarının görülme sıklığı artmaya devam etmiştir; (iii) ek güç, antagonist ve ısınma antrenmanları tırmanışa özgü parmak yarlanmalarına koruyucu etki göstermektedir; ve (iv) campusboard antrenmanı parmak yarlanması riskini, özellikle de epifizel kırıkları artırmaktadır.

2 Materyaller ve yöntemler

2.1 Çalışma tasarımı ve ortamı

Bu çalışma, Sozialstiftung Bamberg (Bavyera, Almanya; sorumlu: V.S.) ve Rostock Tıp Merkezi (Mecklenburg-Vorpommern, Almanya; sorumlu: C.L.) merkezlerindeki özel tırmanış/spor ortopedisi polikliniklerine başvuran tırmanışa bağlı parmak yarlanmalarının, altı yıllık bir dönemde (1 Ocak 2017–31 Aralık 2022) çok merkezli, kayıtabazlı, kesitsel bir analizidir. Her iki merkez de tırmanış yarlanmaları için bölgesel ve ulusal referans bakımı sunmaktadır; Bamberg merkezi, ülkenin en büyük tırmanış alanı olan Frankenjura’ya hizmet veren Almanya’daki en büyük travma merkezlerinden birine entegredir ve Alman ulusal tırmanış takımının tıbbi üssüdür. Çalışma, Friedrich Alexander Erlangen/Nürnberg Üniversitesi Etik Kurulunun onayını almıştır (No: 379-18B). Tüm sporcular, pseudonimleştirilmiş verilerinin bilimsel amaçlarla kullanımına ilişkin yazılı bilgi formu imzalamıştır. Raporlama, uygun olduğu ölçüde STROBE Sport Injury and Illness Surveillance (STROBE-SIIS) uzantısı önerilerini izlemektedir ().

2.2 Katılımcılar

Dahil edilme kriterleri (i) beş en sık görülen tırmanışa özgü parmak yaralanmasından birinin klinik ve görüntüleme ile doğrulanmış tanısı—A1–A5 kılavuz bağ yaralanması, fleksor tenosinovit, interfalangial eklem kapsüliti, parmak falanks epifiz stres yaralanması veya lumbrical kas yırtılması—ve (ii) şikayetin tırmanış aktivitesiyle zaman ve mekanistik açıdan ilişkisini içeriyordu. Hem akut hem de aşırı kullanıma bağlı sunumlar adaydı. Anket uygulanırken tetkikleri henüz tamamlanmayan sporcular çalışmadan çıkarıldı. Çalışma penceresi içinde aynı sporcunun yeni bir yaralanma ile tekrar başvurması bağımsız yaralanma olayı olarak dahil edildi.

2.3 Veri toplama

Grubun önceki çalışmalarında geliştirilen ve geçerliliği doğrulanmış, 8 sayfalık kağıt form, ilk tetkinin ardından tırmanış tıbbı polikliniklerinde ve acil serviste dağıtıldı. Altı alandan oluşuyordu: kişisel veriler (yaş, cinsiyet, boy, kilo, eşlik eden hastalıklar, ilaçlar, takviyeler); tırmanış seviyesi, tırmanış deneyimi, önceki tırmanışa bağlı yaralanmalar, mevcut yaralanma ve gerekirse takip yaralanmaları. Tırmanış seviyesi, ipli tırmanış için UIAA Zorluk Ölçeği ile—analiz için metrik karşılığına dönüştürüldü (ör. UIAA 7+ = 7.66)—ve bouldering için Fontainebleau ölçeği ile, V-ölçeğine dönüştürülerek kaydedildi. Tanı anketin doldurulduğu anda henüz kesin değilse, hastaların klinik kayıtlarının gözden geçirilmesiyle elde edildi ve uzlaştırıldı. Tüm formlar anonimleştirildi ve katılımcı başına 69 değişken kodlanarak Microsoft Excel (Microsoft 365, v. 2204) içine elle girildi.

2.4 Değişkenler

Eğitim bileşimi değişkenleri arasında haftalık saf tırmanış saatleri; campusboard eğitimi, genel kuvvet eğitimi, ek ağırlıklı eğitim, antagonist/dengeleyici eğitim, omuz-durukluğu ve ön kol uzatıcı kas eğitimi, merkez (core) eğitimi, tamamlayıcı spor [Peck ve ark. ()’a uygun şekilde kuvvet/hız-, hız/çeviklik-, dayanıklılık- veya oyun sporu ağırlıklı olarak kategorize edilmiş], dayanıklılık sporu aktiviteleri, ısınma rutini, koç bulunması ve yazılı bir eğitim planının kullanılması yer aldı. Yaralanma şiddeti, UIAA Yaralanma ve Hastalık Şiddeti Sınıflandırması (IIC—UIAA MedCom Puanı) ()’a göre derecelendirildi.

2.5 İstatistiksel analiz

İstatistiksel analizler IBM SPSS Statistics v. 27.0.1.0 (IBM Corp., Armonk, NY) kullanılarak yapıldı. Süreklilik değişkenleri ortalama ± SD (aralık) olarak bildirildi. Normal dağılım Kolmogorov–Smirnov testiyle değerlendirildi. Beş yaralanma kategorisi arasındaki grup farkları tek yönlü ANOVA ile; normal dağılımın olmaması durumunda ise Kruskal–Wallis testiyle analiz edildi ve Bonferroni düzeltmeli post-hoc çiftli karşılaştırmalar uygulandı. Kategorik eğitim-bileşimi değişkenleriyle yaralanma türü arasındaki ilişkiler, kontingans tabloları üzerinde Pearson ki-kare testleriyle incelendi ve çapraz tabülasyon içinde yön farklarını belirlemek için Bonferroni düzeltmeli sütun bazlı z-testleriyle desteklendi. Belirli bir eğitim biçimi için haftalık saat analizleri, bu biçimi düzenli olarak yaptığını bildiren sporcularla sınırlandı. İstatistiksel anlamlılık için iki yönlü alfa 0.05 kabul edildi. Grafikler Microsoft Excel ve GraphPad Prism v. 9.2.0 (GraphPad Software, San Diego, CA) kullanılarak hazırlandı.

3 Bulgular

3.1 Kohort

31 Aralık 2022 ile 1 Ocak 2017 arasında, tırmanış sporcularında görülen toplam 488 benzersiz parmak yaralanması analize dahil edilebilir bulundu. Ortalama yaş 31,4 ± 9,3 yıl (aralık 9–69), ortalama boy 176,9 ± 9,3 cm, ortalama kütle 69,3 ± 10,8 kg ve ortalama VKI 22,0 ± 2,3 kg·m⁻² olarak hesaplandı. Kümeye dahil edilenlerin 372’si erkek (%76,2), 115’i kadın (%23,6) ve biri cinsiyetini belirtmeyi reddetti; bu da yaklaşık 3:1 bir cinsiyet oranı verdi. Kadın sporcular, erkeklerden anlamlı derecede daha kısa, daha hafif ve daha düşük VKI’ya sahipti (tümü için p < 0,001). Eğlence amaçlı tırmanıcılar baskındı; %17,6’sı (n = 86) düzenli yarışmalara katılıyor ve %2,3’ü (n = 11) Dünya Kupası etkinliklerine katılmıştı. Bouldering en sık uygulanan disiplin oldu (%83,8), onu iple tırmanış (%75,8) ve dağ tırmanışı (%24,8) izledi (birden fazla cevap mümkün). Ortalama tırmanış deneyimi iple tırmanış için 9,1 ± 7,8 yıl, bouldering için ise 7,0 ± 5,8 yıl oldu; ortalama iple tırmanış seviyesi UIAA ölçüsünde 8,7 ± 1,1 (aralık 6,0–12,0) ve ortalama bouldering seviyesi V ölçeğinde 6,6 ± 3,8 olarak ölçüldü (Tablo 1).

488 Tırmanıcıdan 6 Yıllık Çok Merkezli Analiz: Spor Tırmanışında Antrenman İçeriği ve Parmak Yaralanmaları - Karşılaştırmalı Süreç Analizi
Ekosistem döngüsü ve doğal süreçlerin pratik yansımaları.

Tablo 1

Parametreler Toplam Pulev (n = 167) Kapsülit (n = 137) Tenovaginit (n = 128) Lumbrik yırtılması (n = 39) Epifiz fraktörü (n = 17) p
Yaralanma sayısı 488 167 137 128 39 17 —
Cinsiyet, kadın, n (%) 115 (24%) 40 (24%) 36 (26%) 24 (19%) 11 (28%) 4 (24%) —
Cinsiyet, erkek, n (%) 372 (76%) 127 (76%) 100 (73%) 104 (81%) 28 (72%) 13 (76%) —
Yaş (yıl), ortalama ± SD (aralık) 31.4 ± 9.3 (9–69) 32.5 ± 8.4a (15–55) 33.4 ± 8.7a (13–56) 31.2 ± 9.4a (14–69) 29.2 ± 8.5a (15–54) 14.3 ± 1.6b (9–16) <0.001
Boy (cm), ortalama ± SD (aralık) 176.9 ± 9.3 (130–199) 177.2 ± 9.6a (156–199) 177.1 ± 9.1a (154–196) 177.5 ± 7.8a (155–198) 176.5 ± 9.7a (150–198) 167.9 ± 14.7b (130–190) 0.01
Ağırlık (kg), ortalama ± SD (aralık) 69.3 ± 10.8 (28–114) 69.9 ± 10.4a (40–90) 70.1 ± 11.1a (39–114) 69.9 ± 9.6a (45–95) 68.5 ± 10.2a (40–85) 53.1 ± 11.5b (28–68) <0.001
KBİ (kg·m−2), ortalama ± SD (aralık) 22.0 ± 2.3 (15.2–34.9) 22.2 ± 2.2a (16.0–34.9) 22.3 ± 2.4a (15.2–31.8) 22.1 ± 1.9a (18.4–29.3) 21.9 ± 2.1a (17.8–27.0) 18.6 ± 1.8b (15.2–20.5) <0.001

Kohortun demografik ve antropometrik özellikleri, parmak yaralanması türüne göre gruplandırılmıştır.

Değerler n (sütun yüzdesi) veya ortalama ± SD (aralık) olarak bildirilmiştir. p-değerleri yaralanma kategorileri arasında tek yönlü ANOVA’dan türetilmiştir.

Farklı satırdaki üst simgeler, yaralanma grupları arasında anlamlı çift yönlü fark olduğunu göstermektedir (Bonferroni düzeltmeli post-hoc testi).

3.2 Antrenman kompozisyonu

Ortalama toplam tırmanış süresi 9,4 ± 7,3 saat/hafta (aralık 0–70) olarak bulundu. Ek antrenmanlar çoğunlukla bildirildi: genel kuvvet antrenmanı yapan %59,0 (n = 288), dayanıklılık antrenmanı yapan %53,7 (n = 262), campusboard antrenmanı yapan %36,1 (n = 176), belirli bir antagonist/denkleştirme antrenmanı yapan %51,1 (n = 259) ve tırmanış dışında ek spor aktiviteleriyle uğraşan %61,9 (n = 302). Ek ağırlık kullanımı, özel omuz stabilizasyonu, ön kol ekstensörleri ve merkez (core) antrenmanları kohortun daha küçük bir oranı tarafından bildirildi (Tablo 2). Tırmanıştan önce düzenli ısınma yapan %80,1 (n = 391); spor özgü ısınma (kolay rotaların tırmanışı) ve esnetme baskındı. En sık tercih edilen tutuş tipi kramp (%40), ardından açık tutuş (%30) ve eğik tutuş (%12); %18 ise tercih ettikleri tutuşu belirtmedi (Tablo 2).

Tablo 2

Antrenman modaliyesi Sporcular, n (%) Haftalık saatler, ortalama ± SD (aralık)
Tırmanış (ip ve/veya bouldering) 488 (100%) 9,4 ± 7,3 (0–70)
Campus board 176 (36,1%) —
Genel kuvvet antrenmanı 288 (59,0%) —
Ağırlıklı antrenman — —
Antagonist ve/veya denkleştirme antrenmanı 259 (53,1%) ≈1†
Omuz stabilizasyonu — —
Ön kol ekstensörleri — —
Merkez (core) antrenmanı — —
Dayanıklılık antrenmanı 262 (53,7%) —
Ek spor 302 (61,9%) ≈2†
Tırmanıştan önce ısınma 391 (80,1%) —

488 tırmanışcının bildirdiği ek antrenman modaliyetleri.

†

Ortalama haftalık antrenman süresi, tüm kohortun ortalaması olarak (yani söz konusu antrenman yöntemini kullanmayanlar dahil 488 sporcu üzerinden hesaplanan ortalama) verilmiştir ve yalnızca kullanıcıların ortalamalarıyla doğrudan karşılaştırılamaz.

3.3 Yaralanma dağılımı ve şiddeti

488 parmak yaralanması arasında parmak fleksör kasnak yaralanmaları en yaygın olanlardı (%34,2; n = 167), bunu kapsül iltihabı (%28,1; n = 137) ve tenosinovit (%26,2; n = 128) izledi. Lumbrical kas yırtılmaları %8,0 (n = 39), epifiz kırıkları ise %3,5 (n = 17) oranında kaydedildi (Şekil 1). Tüm yaralanmalar UIAA Yaralanma Puanı 1 (43%) veya 2 (57%) olarak sınıflandırıldı; daha yüksek dereceler temsil edilmedi. Parmak yarlanmalarının üçte ikisi (%68) kronik aşırı yüklenmeye, üçte biri (%32) ise akut travmatik bir olaya bağlandı. Bouldering’de ( kaya tırmanışı) yaralanmanın gerçekleştiği aktivite olarak iple tırmanıştan 1,6 kez daha sık bildirildi (%49,0’a karşı %31,2) (Tablo 3). Sporcuların genelinde herhangi bir önceki parmak yaralanması öyküsü %29,9 oranında mevcuttu; bu oran kasnak yarlanmalarında en yüksek düzeydeydi (%34,7) ancak yarlanma türleri arasında anlamlı fark göstermedi (p = 0,228).

Şekil 1

Tablo 3

Zedelenmeler Bouldering Kopu ile tırmanma Diğer Belirtilmemiş
Toplam kohort (n = 488) 49,0% (n = 239) 31,2% (n = 152) 1,4% (n = 7) 18,4% (n = 90)
Pule zedelenmesi (n = 167) 46,1% (n = 77) 32,9% (n = 55) 1,8% (n = 3) 19,2% (n = 32)
Kapsülit (n = 137) 48,2% (n = 66) 31,4% (n = 43) 2,9% (n = 4) 17,5% (n = 24)
Tenosinovit (n = 128) 53,1% (n = 68) 28,9% (n = 37) 1,6% (n = 2) 16,4% (n = 21)
Lumbrik yırtılması (n = 39) 41,0% (n = 16) 28,2% (n = 11) 5,1% (n = 2) 25,6% (n = 10)
Epifiz fraktürü (n = 17) 70,6% (n = 12) 11,8% (n = 2) 0,0% (n = 0) 17,6% (n = 3)

Zedelenmenin gerçekleştiği bildirilen tırmanma aktivitesi, zedelenme türüne göre.

Değerler satır yüzdeleridir ve mutlak sayılar parantez içinde verilmiştir. Zedelenme türleri arasındaki farklar istatistiksel olarak anlamlı değildir (Pearson χ², p > 0,05).

Yaş ve antropometrik ölçümler zedelenme grupları arasında anlamlı biçimde farklıydı (hepsi p < 0,001). Özellikle epifiz fraktürü ile başvuran sporcular, diğer dört zedelenme kategorisindeki sporculara göre belirgin biçimde daha gençti (ortalama 14,3 yaş)—ve dolayısıyla daha kısa ve daha hafifti (Tablo 1). Yalnızca 18 yaş altındaki sporcular (gençler) incelendiğinde, epifiz fraktürü en sık görülen parmak zedelenmesiydi (58,6%).

3.4 Eğitim bileşiminin zedelenme türü ile ilişkisih3>

Tırmanma hacmi farkları (haftalık saf tırmanma saatleri) yaralanma türleri arasında anlamlı biçimde farklılık göstermedi (Kruskal–Wallis, p > 0.05). Ancak birkaç tamamlayıcı antrenman yöntemi, parmak yaralanmaları yelpazesi ile anlamlı ilişkiler gösterdi. Kampüs tahtası antrenmanı yarlanma grupları arasında anlamlı biçimde farklıydı (χ2, p = 0.013): sütun bazlı karşılaştırma, kapsülitin kampüs tahtası kullanan sporcularda daha az sıklıkla, lumbrical kas yırtılmalarının ise bu alt kümede daha sık görüldüğünü gösterdi. Kampüs tahtası kullananlar arasında haftalık kampüs tahtası antrenmanı süresi yarlanma kategorileri arasında farklılık göstermedi (p > 0.05). Genel kuvvet antrenmanı genel anlamda anlamlı bir ilişki göstermedi (p > 0.05); ancak sütun bazlı karşılaştırmada kapsülitin tamamlayıcı kuvvet antrenmanı yapan sporcularda daha az sıklıkla görüldü. Ek ağırlıklarla yapılan antrenman yarlanma türleri arasında anlamlı biçimde farklıydı (χ2, p = 0.04): ek ağırlık ekleyen sporcularda kapsülitin daha az, lumbrical kas yırtılmalarının ise daha sık görüldü. Antagonist/dengelenme antrenmanı, sütun bazlı testlerde daha fazla makara yarlanması ve daha az kapsülit ile ilişkilendirildi. Çekirdek (core) antrenmanı yarlanma kategorileri arasında farklılık gösterdi (haftalık saatler için Kruskal–Wallis, p = 0.007; çift yönlü Bonferroni: tenosinovit > kapsülit, p = 0.003); sütun bazlı kontingans analizi ayrıca çekirdek antrenmanı yapan sporcularda epifiz kırıklarının daha az sıklıkla görüldüğünü gösterdi. Omuz stabilite antrenmanı, ön kol ekstensor antrenmanı, tamamlayıcı spor ve dayanıklılık antrenmanı yarlanma kategorileri arasında anlamlı biçimde farklılık göstermedi.

Herhangi bir tamamlayıcı (tırmanma dışı) sporla uğraşmak, sütun bazlı testlerde daha az epifiz kırılması ile ilişkilendirildi.

3.5 Antrenman örgütlenmesi

İşlemeye başlamadan önce ısınma, daha az epifizial kırıklarla ilişkilendirildi (sütun yönünde z– testi, p < 0,05); diğer dört yaralanma kategorisi için anlamlı bir ilişki gözlenmedi. Antrenör gözetiminde yapılan antrenman, anlamlı derecede daha çok epifizial kırıklarla ve lumbrical kas yırtıklarıyla ilişkilendirildi. Yapılandırılmış, yazılı bir antrenman planının olmaması, anlamlı derecede çok daha fazla makara (pulley) yaralanması ve anlamlı derecede daha az lumbrical yaralanmayla ilişkilendirildi.

4 Tartışma

4.1 Ana bulgular

2017–2022 yılları arasında beş en sık görülen tırmanışa özgü parmak yarlanmasını içeren, 488 tırmanıcıyı kapsayan bu altı yıllık çok merkezli değerlendirme, şunları göstermektedir: (i) parmak yaralanmalarının üçte ikisi kronik aşırı yüklemeden, üçte biri ise akut travmatik olaylardan kaynaklanmaktadır; (ii) bouldering’in, yaralanmanın gerçekleştiği aktivite olarak iple tırmanıştan 1,6 kez daha sık raporlandığı; (iii) campus board antrenmanının, iki farklı yaralanma karşıt yönlerde ilişkilendirildiği—lumbrical yırtıkların göreli sıklığının artması ve kapsülitin göreli sıklığının azalması; (iv) ek güç antrenmanının kapsülit için koruyucu olabileceği; (v) tırmanıştan önce ısınmanın, epifizial kırıkların göreli sıklığının azalmasıyla ilişkilendirildiği; (vi) antrenörle antrenmanın, daha çok epifizial kırık ve lumbrical yaralanmayla ilişkilendirildiği; ve (vii) tırmanış yaralanması kohortumuzda epifizial kırıkların göreli payının, önceki 2017–2018 analizimize kıyasla artmadığı. Birlikte alındığında, farklı antrenman profillerinin farklı parmak yarlanması örüntüleriyle ilişkilendirildiğine dair hipotez desteklenirken, öngörülen epifizial kırıklarda sürekli artış doğrulanmadı.

4.2 Kohort özellikleri

Finger yaralanmaları kohortumuzda kadın sporcuların oranı (%24), kapalı alan tırmanışında kadınların artan genel oranının altında ve Lutter ve arkadaşlarının tüm vücut tırmanış yarlanmaları kohortunda bildirdiği %31,4’ün biraz altındadır İki faktör muhtemelen buna katkı sağlar: (i) kohortu, önceki analizde incelenen tüm vücut yelpazesinden ziyade, beş spesifik finger yarlanmasından birine sahip sporcularla sınırladık; ve (ii) Bamberg ve Rostock, elit düzeyde ve kronik tırmanış yarlanmaları için yönlendirme merkezleri olarak işlev görür ve bu tür vakalarda erkekler aşırı temsil edilir. Boy, kilo ve BMI önceki kohortla karşılaştırılabilir ve yeni tırmanış literatörüyle tutarlıydı; BMI kendi başına yarlanma türüyle farklılaşmış bir şekilde ilişkili değildi. Tırmanış performans düzeyi—özellikle bouldering’de—önceki raporlardan daha yüksekti ve bu da Olimpiyat sonrası dönemde artan tırmanış standartlarının daha geniş trendini yansıtır.

4.3 Finger yarlanmalarının dağılımı

Bu çalışmada gözlemlenen en sık beş finger yarlanmasının sıralaması, aynı kaynaktan elde edilen 2017–2018 değerlendirmesiyle büyük ölçüde örtüşür; epiphyseal kırıklarla lumbrical yırtılmaları arasındaki sıralama hariç. Lumbrical kas yırtılmaları 2017–2018’de %4,6 (12/259) iken 2017–2022 arasında %8,0 (39/488)’e yükseldi. Önceki analiz geçmiş yarlanmaları da indeks yarlanmasıyla birlikte içerdiği için bu eğilim, gerçek bir insidans değişiminden ziyade bir sinyal olarak yorumlanmalıdır. Yine de, pocket ve bir-/iki parmaklı tutuşların artan kullanımı ve buna bağlı Quadriga mekanizması göz önüne alındığında, hem mutlak hem de göreceli sıklığın biyolojik olarak makul olması mümkündür. Bu sıklıkla tanılanmayan varlığa, tırmanış tıbbı topluluğunda artan tanı farkındalığının da aynı derecede önemli olabileceği düşünülmektedir.

Buna karşılık, orta falanksta epifizial kırıklar altı yılda parak yaralanmalarının %3,5’ini (17/488) oluştururken, 2017–2018 döneminde bu oran %7,3’tü (19/259); burada da eski kohortun tarihsel yaralanmaları içerdiği dikkate alınmalıdır. Edebiyatın, sporun profesyonelleşmesiyle birlikte epifizial kırıklarda süreklilik arz eden bir artış öngördüğü bilinmekle birlikte, bizim verilerimiz bunun yerine göreceli payda konusunda geçici bir düşüş eğilimine işaret etmektedir. Olası açıklamalar arasında büyüme plakları kapanmadan önce campus board antrenmanına karşı erken farkındalık kampanyaları, antrenörlerin ve ebeveynlerin eğitimi ve rehberliklerin benimsenmesi yer alabilir (, –, –). Bu durumun gerçek bir insidans azal mı yoksa seçim etkileri mi temsil ettiği, ideal olarak ulusal federasyon kayıtlarına yerleştirilmiş, buna adanmış prospektif gözetim gerektirmektedir.

Önceden bir parak yaralanması tüm sporcuların %29,9’u tarafından bildirilmiş; bu, tırmanmada önceki yaralanmanın tekrar yaralanma için bir risk faktörü olduğunu belirleyen önceki raporlarla uyumludur (, , ). Yaralanma öyküsü ile günceli yaralanma türü arasında bir farklılaşma gösterilen ilişki gözlemlenmemiştir; temel mekanizma—yetersiz rehabilitasyon, kalıcı teknik eksiklikler, erken tırmanmaya dönüş—gelecekteki uzunlamasına çalışmalar için bir hedef olarak kalmaktadır.

4.4 Antrenman bileşimi ve yaralanma riski

Bouldering, indeks yaralanmasının gerçekleştiği aktivite olarak iple tırmanmaya göre 1,6 kez daha sık bildirilmiştir. Yaralanmasız kontrol grubu almadığımız için bu bulgu, göreceli riski değil, yaralanmış tırmanıcılar arasındaki dağılımı tanımlamaktadır. Yine de, bouldering’in iple tırmanmaya göre daha yüksek yaralanma oranlarıyla ilişkilendirildiği daha geniş edebiyatla örtüşmektedir; bu, kaçınılmaz düşmeler (, ), yeni hareket kalıpları (“koş ve atla”, “paddle”) (, ) ve kaslar, tendonlar ve eklemlerde yüksek tekrarlayan yüklerle beslenmektedir (, , ). Burada keskin (32%) yaralanmalara göre kullanıma bağlı (68%) yaralanmaların baskınlığının, tüm vüud kohortumuzda (, ) olduğundan daha belirgin olması ve önleme için antrenman yükü yönetiminin merkeziliğini vurgulaması dikkat çekicidir (, ).

Spor tahtası (campus board) antrenmanının kapsüliti ile olan zıt yönlü ilişkisinin (daha az sıklıkta) lumbrical yaralanmaları ile olanına (daha sık) göre kavramsal olarak iki oluşumun farklı patomekanizması ile tutarlı olması muhtemeldir. Kapsülit, interphalangeal eklemlerin kronik aşırı kullanım sürecidir (, , , ); spor tahtasında parmak fleksörlerine yapılan kademeli ve yapılandırılmış yüklenme, doku dayanımını artırmak ve aşırı yüklenmelerini azaltmak mantıklı bir şekilde mümkün görünebilir (, ). Bununla birlikte, bunun seçilen parmak pozisyonuna bağlı olması ve yalnızca sarkmış pozisyonda geçerli olması muhtemeldir. Kampüs yaparken crimping pozisyonu kullanılırsa, proksimal interphalangeal (PIP) ve distal interphalangeal (DIP) eklemler üzerindeki basıncın artmasıyla zıt bir etki beklenmeli, böylece aşırı yüklenme yaralanmalarının riskinin muhtemelen artması beklenmelidir. Lumbrical yırtılmaları ise, ceplerdeki tutuşlarda bireysel parmakların komşu parmaklarının çekilmesine karşı uzatması sırasında ortaya çıkan akut kayma yaralanmalarıdır (, –); bu tablo daha sık yüksek performanslı antrenmanda görülür ki bu da kendisi daha çok spor tahtası kullanımı ile ilişkilidir. Veriler dikkatle yorumlanmalıdır: Bu kohorttaki lumbrical yarlanmalarının yalnızca %’si spor tahtası antrenmanı sırasında meydana gelmiştir, dolayısıyla ilişki doğrudan nedensel bir bağlantıdan çok daha gelişmiş bir sporcu profilini (daha yüksek seviye, daha çok cep, daha dinamik hareketler) yansıtıyor olabilir. Spor tahtasının genel kullanımında tüm parmaklar halılara yerleştirilir. “Quadriga” yüklenmesi yalnızca makinalar parmakları yalnızca bir, iki veya üç parmaklı tutuş tekniklerine izole ettiklerinde ortaya çıkar ki bu da daha sık elit makinalarda yapılır. Literatür heterojendir; bazı çalışmalar ilişki olmadığını gösterirken (), diğerleri spor tahtası kullanıcıları arasında daha yüksek genel tırmanış yarlanması oranları bildirmektedir (, ).

Kapsülit açısından tamamlayıcı güç antrenmanının görünen koruyucu sinyali, patomekanizma göz önüne alındığında makul görünüyor. Capsulitis, özellikle crmp tutuşlarında parmak eklemelerindeki tekrarlayan baskı aşırı yüklemesiyle tetikleniyor; daha geniş kas-iskelet kondisyonu, döngü başına tepe kuvvetleri azaltabilir ve tekrarlayan yüklemeye dayanıklılığı artırabilir. Mevcut tırmanış önleme deneyleri, güç temelli programların omuz ve dirsek yaralanmaları üzerindeki muhtemel koruyucu etkilerini gösterdi ve egzersiz temelli müdahaleler heterojen spor popülasyonlarında genel yaralanma riski azalımı gösterdi. Ek ağırlıklı eşzamanlı antrenman, campus board için kapsülit (daha az sık) ve lumbrical yırtılmaları (daha sık) bulgusuyla paralel gösterdi; bu da yine muhtemelen doğrudan nedensellikten çok sporcu profilinin gradyanını yansıtıyor.

Tırmanıştan önce ısınma, epifiz kırıklarının göreceli sıklığının düşük olmasıyla ilişkilendirildi. Bilindiği kadarıyla bu, ısınmanın tırmanışta koruyucu etkisi gösterdiği ilk parmak yaralanması-özgü ilişkidir; önceki çalışmalar ısınmanın tırmanış yarlanmasını önleme etkisini istatistiksel olarak göstermekte zorlanmıştır (, , , ). Epifiz kırıklarının çok düşük mutlak sayısı (n = 17) göz önünde bulundurularak bu sonuç hipotez üreten niteliktedir; yine de ısınma, olgunlaşmamış büyüme plakasının stres yaralanması için biyomekanik açıdan mantıklıdır ve ergen antrenman rutinlerinde korunmalıdır (, ). Antrenmen denetiminde ısınmanın daha fazla epifiz ve lumbrical yarlanmayla ilişkilendirilmesi sinyali, muhtemelen nedensel bir antrenmen etkisinden çok seçilimi yansıtıyor; iddialı ergenler ve bu iki yarlanmaya özellikle yatkın popülasyonlar olan yüksek seviyeli sporcular, antrenmanı bir antrenman eşliğinde yapma eğilimi çok daha fazladır (, ).

4.5 Önleme için çıkarımlar

Bu veriler birlikte, van Mechelen dizisi () temelinde yapılandırılan ve tırmanışa özgü parmak yaralanmalarının önlenmesi için üç somut öncelik içeren bir önleme çerçevesini desteklemektedir. Birinci olarak, epifiz plak stres yaralanmalarının hâlâ en sık parmak yaralanması olduğu genç sporcularda (bizim <18 yaş altı alt grubumuzda %58,6, önceki bulgularla uyumlu olarak) (, , , , ) kamp tahtası eğitimi ve ek ağırlıklı eğitim, British Mountaineering Council’ın (İngiliz Dağcılar Kurulu) savunduğu ve genç kadro sporcularında iskelet olgunluğunun bireyselleştirilmiş değerlendirmesiyle desteklendiği gibi, büyüme plağının kapanmasına kadar ertelenmelidir (, , ). Bu yaş grubunda yapılandırılmış bir ısınma, her tırmanış seansının müzakere edilemez bir bileşeni olmalıdır. İkinci olarak, yetişkin amatör ve ileri düzey tırmanış sporcularında yapılandırılmış tamamlayıcı güç eğitimi, kronik kapsül iltihabına karşı koruma sağlarken, diğer parmak yarlanmalarında belirgin bir kayıp sunmamaktadır. Yine de genel ilişki istatistiksel olarak anlamlı değildi; yalnızca prospektif çalışmalarla doğrulanması gereken potansiyel bir ilişki işaret etmektedir. Üçüncü olarak, cep tutuş riski, parmak yüklemesi hacimlerinin uygun şekilde artırılması ve aşırı kullanıma işaret eden uyarı işaretleri belirtileri konusundaki eğitim hem antrenörler hem de sporcular için temel önemini korumaktadır (, ). Parmağa özgü önlemenin ötesinde, birkaç daha geniş konu—spor beslenmesinde enerji eksikliği (RED-S) (–), ayakkabıya bağlı ayak şikayetleri (–) ve FIFA 11+ ve benzeri çerçevelerden ilham alan kanıta dayalı önleme programlarının uygulanması (–, , , )—paralel olarak ele alınmalıdır. Tırmanış sporcuları için bir omuz önleme programı olan ve (Adjunct compensatory training) kısaltmasıyla bilinen ACT, yakın zamanda sunulmuş ve bilimsel değerlendirmede olumlu sonuçlar göstermiştir ().

Bir diğer değerlendirme de antrenman örgütlenmesi ve denetiminin rolüdür. Koç önderliğindeki antrenmanların daha fazla epifiz ve lumbral yaralanma ile ilişkilendirilmesi, bir koçun mevcut olmasının baş başına yaralanmaya koruyucu antrenman güvencesi vermediğini ortaya koymaktadır. Aksine, koruyucu müdahalelerin en çok ilgili olduğu nüfusu işaret etmektedir: iddialı gençler ve yüksek seviyeli yetişkinler. Tırmanış koçlarının sertifika müfredatlarına kanıta dayalı, yaşa göre ayrıştırılmış rehberlerin doğrudan yerleştirilmesi—örneğin, 18 yaş altı sporcular için kampüs tahtası kullanımına açık sınırlar, varsayılan ısınma protokolü ve kırmızı bayrak belirtilerinin tanınması—bu nüfusu en etkili şekilde hedeflerdi. Benzer şekilde, yazılı bir antrenman planının olmamasının önemli ölçüde daha fazla palmary kılıf yaralanması ile ilişkilendirilmesi, yapılandırılmış periyotlama ve yük izlemenin önemini vurgulamaktadır. Tırmanış dakikası, algılanan çaba ve parmak yüklemesi hacmini içeren basit oturum kayıtları gibi en temel planlama araçları bile koçlara ve sporculara yük yönetimi için ulaşılabilir bir temel sağlayabilir. Gelecekteki çalışmalar, bu araçların basit entegrasyonunun—kağıt ya da uygulama biçiminde—kohort tasarımlarında parmak yaralanması insidansını anlamlı biçimde değiştirip değiştirmediğini değerlendirmelidir.

Alanla en ilgili metodolojik boşluk, yüksek kaliteli, prospektif olarak izlenen kontrol kohortlarının mevcut olmamasıdır. Bizim de dahil olduğumuz mevcut tırmanış önleme çalışmalarının çoğu gözlemsel olup yalnızca yaralanan tırmanış sporcularını analiz etmektedir. Rekreasyonelden elit sporcuya kadar olan spektrumda yaralanmayan tırmanış sporcularını standartlaştırılmış maruziyet kaydı (disipline göre tırmanış dakikaları, parmak yüklenme hacimleri, tutuş tipleri, antrenman düzenlemesi) ve önceden tanımlanmış yaralanma uç noktalarıyla izleyen, kayırtıcı faktörler için düzeltme yapılarak modern hayatta kalma ve olaya ulaşma süresi analizlerinin yapılmasına olanak tanıyacak şekilde, çok merkezli, prospektif, önceden kayıtlı bir kohort; IOC’nin yaralanma ve hastalık gözetimi () ve STROBE-SIIS uzantısı tarafından sağlanan yerleşik bir raporlama çerçevesi, tırmanış tıbbı topluluğunun kohort çalışmalarında artık varsayılan olarak benimsemesi gereken bir çerçevedir. Müdahale deneylerinin mümkün olduğu durumlarda—örneğin ergenlerde kampüs tahtası kullanım yasağı ya da yapılandırılmış ısınma protokolü—bunlar tırmanış salonu veya federasyon düzeyinde pragmatik küme-randomize tasarımlara uygun olmalıdır.

4.6 Sınırlamalar

Bu çalışmanın birkaç kısıtlaması bulunmaktadır. İlk olarak, kayıt sistemi yalnızca sakatlanan sporcuları içermektedir; sakatlanmayan bir kontrol grubunun olmaması, mutlak sakatlanma riski veya yönü belli nedensellik ilişkileri hakkında yorum yapmayı olanaksız kılmaktadır. İkinci olarak, iki yönlendirme merkezinden, tırmanış tıbbında uzmanlaşmış merkezlerden yapılan katılımcı seçimi örnekleme kronik, karmaşık ve elit sakatlanmalara doğru eğik kılmaktadır; akut ve daha basit sakatlanmalar genellikle en yakın acil serviste tedavi edildiğinden bu şekilde yakalanma oranları düşüktür. Üçüncü olarak, veriler kağıt formülle toplanmış ve öz-bildirime dayanmaktadır; gelecekteki dijital veri toplama, daha geniş ve daha temsilî bir örneklem kümesi sağlayabilir ve eksik veri miktarını azaltabilir. Dördüncü olarak, epifiz kırıklarının küçük mutlak sayısı (n = 17) alt grup çıkarımlarını sınırlamaktadır; gelecekteki çalışmalarda, belirgin kırık olmadan kronik epifiz stres reaksiyonları da kaydedilmelidir. Beşinci olarak, parmak sakatlanmaları anatomik yapılarına göre alt sınıflara ayrılmamıştır (örneğin, dahil olan spesifik paça, kısmi tam kopma gibi) (), bu da mekanizma düzeyinde çıkarımları sınırlamaktadır. Son olarak, analiz gözlemsel ve ilişkiye dayalıdır; nedensellik kurmak için önceden kayıtlı ileri düzey tasarımlar ve müdahale deneyleri gerekmektedir.

4.7 Sonuç

Bu altı yıllık çok merkezli kayıt analizinde yaralanmaların üçte ikinin kronik aşırı yüklenmeyi, boulderin ise en sık yer alan faaliyeti yansıttığını ve eğitim bileşeninin bireysel öğelerinin yaralanma spektrumuyla farklı şekilde ilişkili olduğunu—campus board egzersizinin kapsülitle ters, lumbrical yırtıklarla doğru; ek güç antrenmanının kapsülitle ters; ısınmanın ise epifiz kırıklarıyla ters ilişkili olduğunu—gösterdik. Beklenen epifiz kırıklарında sürekle artışı doğrulanmadı, bu da son dönem adolensan önleme çalışmalarının bağlamında umut vericidir. Bu bulgular gözlemsel olsa da, tırmanış yarlanmalarının önlenmesinin yaralanma türüne göre uyarlanmasına olanak tanıyan somut bir kanıt platformu sunmakta ve özellikle adolensan iskeletin korunmasına odaklanmaktadır. Gelecekteki tırmanış yarlanması araştırmalarının, prospektif kohort tasarımlarını standartlaştırılmış maruziyet kaydıyla birleştirmesi, yaralanmamış karşılaştırma sporcularını dahil etmesi ve burada en savunmasız olarak belirlenen popülasyonlarda—adolensan sporcular ve yüksek hacimli yetişkin boulder sporcuları—hedefli müdahale deneylerine öncelik vermesi gerektiğini öne sürüyoruz; böylece van Mechelen önleme döngüsünün bir sonraki aşaması, parmak yarlanması oluşum oranında ölçülebilir, tırmanışa özgü azalmalar sağlayabilir.

Açıklamalar

Veri erişilebilirliği açıklaması

Bu makalenin sonuçlarını destekleyen ham veriler, authors tarafından gereksiz bir şart koymadan sağlanacaktır.

Etik açıklaması

İnsanların dahil edildiği çalışmalar, Friedrich Alexander Erlangen Nürmberg Üniversitesi Etik Kurulu tarafından onaylanmıştır (onay no. 379-18B). Çalışmalar, yerel mevzuat ve kurumsal gerekliliklere uygun olarak yürütülmüştür. Bu çalışmaya katılıma ilişkin yazılı bilinçli onam, yetişkin katılımcılar tarafından ve 18 yaş altındaki katılımcıların yasal velileri/akrabaları tarafından verilmiştir.

Yazar katkıları

VS: Kavramlaştırma, Veri düzenleme, Biçimsel analiz, Finansman edinme, Araştırma, Metodoloji, Proje yönetimi, Kaynaklar, Yazılım, Gözetim, Doğrulama, Görselleştirme, Yazım – taslak, Yazım – inceleme & düzenleme. LH: Kavramlaştırma, Veri düzenleme, Biçimsel analiz, Araştırma, Metodoloji, Doğrulama, Görselleştirme, Yazım – taslak, Yazım – inceleme & düzenleme. AK: Veri düzenleme, Biçimsel analiz, Yazılım, Gözetim, Doğrulama, Yazım – taslak, Yazım – inceleme & düzenleme. XI: Biçimsel analiz, Araştırma, Gözetim, Doğrulama, Yazım – taslak, Yazım – inceleme & düzenleme. CL: Kavramlaştırma, Veri düzenleme, Biçimsel analiz, Finansman edinme, Metodoloji, Kaynaklar, Yazılım, Gözetim, Doğrulama, Yazım – taslak, Yazım – inceleme & düzenleme.

Fonlandırma

Yazar(lar), bu çalışma ve/veya yayımı için finansal destek alınmadığını beyan etmiştir.

Çıkar çatışması

Yazar(lar), bu çalışmanın herhangi bir ticari veya finansal ilişkinin bulunmaması altında yürütüldüğünü beyan etmiştir; böyle bir ilişki potansiyel bir çıkar çatışması olarak değerlendirilebilir.

İnceleyici JV, muamele eden editöre karşı VRS ve CL ile geçmişte ortak yazarlık yaptığını beyan etmiştir.

Üretken yapay zekâ ifadesi

Yazar(lar), bu metnin hazırlanmasında üretken yapay zekânın kullanılmadığını beyan etmiştir.

Bu makaledeki figürlerle birlikte sağlanan alternatif metinler (alt text), Frontiers tarafından yapay zekâ desteğiyle oluşturulmuş olup; mümkün olduğunca yazarların incelemesini de içeren makul çabalarla doğruluğunun sağlanması için uğraş verilmiştir. Herhangi bir sorunu tespit ederseniz, lütfen bizimle iletişime geçin.

Yayıncı notu

Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarların görüşlerini yansıtır ve bağlı oldukları kuruluşların, yayncının, editörlerin veya inceleyicilerin görüşlerini mutlaka yansıtmaz. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisinin yapabileceği herhangi bir iddia, yayncı tarafından garanti edilmez veya desteklenmez.

  • 1.

    Giles L, Rhodes E, Aunton J E. Kayaklı tırmanışın fizyolojisi. Sports Med. (2006) 36:529–45. 10.2165/00007256-200636060-00006

  • 2.

    El-Sheikh Y, Lutter C, Schoeffl I, Schoeffl V, Flohe S. Elite spor kayaklı tırmanışçılarda proksimal interfalangial eklemde yinelenmiş stresten kaynaklanan epifiz kırığının birleşmemesi cerrahi yönetimi. J Hand Surg (Am Volume). (2018) 43:572.e1–5. 10.1016/j.jhsa.2017.10.009

  • 3.

    Lutter C, Tischer T, Schöffl V R. Olimpik yarışma tırmanışı: yeni bir dönemin başlangıcı—anlatısal bir derleme. Br J Sports Med. (2021) 55:857–64. 10.1136/bjsports-2020-102035

  • 4.

    Andersen V, Baláš J, Michailov M L, Saeterbakken A H. Derleme: tırmanışta eğitim ve test. Front Sports Act Living. (2022) 4:1006035. 10.3389/fspor.2022.1006035

  • 5.

    Stien N, Pedersen H, Vereide V A, Saeterbakken A H, Hermans E, Kalland J ve ark. İki ile dört haftalık campus board eğitim seansının ileri düzey ve elite kayaklı tırmanışçılarda bouldering performansı ve tırmanışa özgü testlere etkisi. J Sports Sci Med. (2021) 20:438–47. 10.52082/jssm.2021.438

  • 6.

    Saeterbakken A H, Schöffl V R, Schweizer A, Grønhaug G. Derleme: yaralanmalar, yaralanma önlemi ve tırmanışta eğitim. Front Sports Act Living. (2024) 6:1390338. 10.3389/fspor.2024.1390338

  • 7.

    Stien N, Riser A, Shaw M, P, Seterbakken A, Andersen V. Tırmanış ve direnç antrenmanlarının tırmanışa özgü performansa etkileri: sistematik derleme ve meta-analiz. Biol Sport. (2023) 40:179–91. 10.5114/biolsport.2023.113295

  • 8.

    Grant S, Hynes V, Whittaker A, Aitchison T. Elite ve rekreasyonel tırmanışcuların antropometrik, güç, dayanıklılık ve esneklik özellikleri. J Sports Sci. (1996) 14:301–9. 10.1080/02640419608727715

  • 9.

    Park B, Kim JH, Kim JH, Choi BH. Farklı eğim açılarında dik tırmanış sırasında gövde kası aktivitelerinin karşılaştırmalı analizi. J Phys Ther Sci. (2015) 27:3137–9. 10.1589/jpts.27.3137

  • 10.

    Saul D, Steinmetz G, Lehmann W, Schilling A. Tırmanışta başarı belirleyicileri: sistematik derleme. J Exerc Sci Fit. (2019) 17:91–100. 10.1016/j.jesf.2019.04.002

  • 11.

    Hermans E, Seterbakken A, Vereide V, Nord I, Stien N, Andersen V. 10 haftalık hangboard antrenmanının tırmanışa özgü maksimal güç, patlayıcı güç ve parmak dayanıklılığına etkileri. Front Sports Act Living. (2022) 4:888158. 10.3389/fspor.2022.888158

  • 12.

    Mundry S, Steinmetz G, Atkinson E, Schilling A, Schöffl VR, Saul D. İleri düzey tırmanışcularda hangboard antrenmanı: rastgele kontrollü deney. Sci Rep. (2021) 11:13530. 10.1038/s41598-021-92898-2

  • 13.

    Medernach JP, Kleinoder H, Lotzerich H. Rekabet boulderinginde parmak tahtası: antrenman etkileri tutma gücü ve dayanıklılık üzerinde. J Strength Cond Res. (2015) 29:2286–95. 10.1519/JSC.0000000000000873

  • 14.

    Sjöman AE, Grønhaug G, Julin MV. Oyunda bir parmak: spora özgü parmak gücü antrenmanı ve yaralanmanın başlangıcı. Wilderness Environ Med. (2023) 34:435–41. 10.1016/j.wem.2023.06.004

  • 15.

    Schöffl I, Morrison A, Schöffl I, Küpper T. Dağcılık, kaya ve buz tırmanışında yaralanmaların epidemiyolojisi. Med Sport Sci. (2012) 58:17–43. 10.1159/000338575

  • 16.

    Lutter C, Tischer T, Hotfiel T, Frank L, Enz A, Simon M ve ark. Olimpik programa dahil edilmesinden sonra tırmanış sporu yaralanmalarının güncel eğilimleri: 2017/18 yılları içinde 633 yaralanmanın analizi. Musches Ligaments Tendons J. (2020) 10:201–10. 10.32098/mltj.02.2020.06

  • 17.

    Schöffl I, Simon M, Lutter C. Tırmanış sporunda parmak ve omuz yaralanmaları. Der Orthopäde. (2019) 48:1005–12. 10.1007/s00132-019-03825-3

  • 18.

    Schöffl V, Winkelmann H. “Kapalı alan tırmanış tesislerinde” kaza istatistiği. Sportverletz Sportschaden. (1999) 13:14–6. 10.1055/s-2007-993308

  • 19.

    Neuhof A, Hennig F, Schöffl I, Schöffl V. Tırmanış sporunda yaralanma riski değerlendirmesi. Int J Sports Med. (2011) 32:794–800. 10.1055/s-0031-1279723

  • 20.

    Schöffl, Hochholzer, Winkelmann, H. ve Strecker, W. Kayakçılarda pulley yaralanmaları. Wilderness Environ Med. (2003) 14:94–100. 10.1580/1080-6032

  • 21.

    Steffen, Soligard, Mountjoy, Dallo, Gessara, Giuria ve ark. Yeni olimpik sporlar gelenekşik olimpik sporlarla nasıl karşılaştırılır? Arjantin’in Buenos Aires şehrinde düzenlenen 2018 Gençlik Olimpiyat Yaz Oyunları’ndaki yaralanma ve hastalıklar. Br J Sports Med. (2020) 54:168–75. 10.1136/bjsports-2019-101040

  • 22.

    Miro, Hansonnenberg, Sabb, D. ve Schöffl, I. Kayakçılarda parmak fleksör pulley yarlanmaları. Wilderness Environ Med. (2021) 32:247–58. 10.1016/j.wem.2021.01.011

  • 23.

    Zafonte, Rendulic, Szabo, R. Fleksör pulley sistemi: anatom, yaralanma ve tedavi. J Hand Surg (Am Volume). (2014) 39:2525–32. 10.1016/j.jhsa.2014.06.005

  • 24.

    Schöffl, VR, Lutter, C, Lang, H, Perl, M, Moser, O ve Simon, M. Kayakçılarda parmak kapsülitisinin yeni bir tedavi algoritmasının etkinliği. Front Sports Act Living. (2025) 7:1497110. 10.3389/fspor.2025.1497110

  • 25.

    Vagy, J. Bir kayakçıda parmak eklem kapsülitisinin/sinovitisinin klinik yönetimi. Front Sports Act Living. (2023) 5:1185653. 10.3389/fspor.2023.1185653

  • 26.

    Schöffl V, Strohm P, Lutter C. Kayaklı sporcu tenosynovitisinde kortikosteroid enjeksiyonunun etkinliği. Hand Surg Rehabil. (2019) 38:317–22. 10.1016/j.hansur.2019.07.004

  • 27.

    Leung J. İç mekan tırmanış yaralanmaları için bir rehber. Curr Sports Med Rep. (2023) 22:55–60. 10.1249/JSR.0000000000001036

  • 28.

    Schöffl I, Schöffl I, Flohé S, El-Sheikh Y, Lutter C. Ergen tırmanışçılarda parmak epifiziel büyüme plakası stres yaralanmaları için tanı-terapötik algoritmanın değerlendirilmesi. Am J Sports Med. (2022) 50:229–37. 10.1177/03635465211056956

  • 29.

    Schöffl I, Lutter C, Woollings K, Schöffl I. Tırmanışta çocuk ve ergen yaralanmaları. Res Sports Med. (2018) 26:91–113. 10.1080/15438627.2018.1438278

  • 30.

    Lutter C, Schweizer A, Schöffl I, Römer F, Bayer T. Lumbrical kas yırtılması: klinik sunum, görüntüleme bulguları ve sonuç. J Hand Surg (Eur Volume). (2018) 43:767–75. 10.1177/1753193418765716

  • 31.

    Carnicero N, Ferreres Claramunt À, Del Valle Jou M, Casado A, Rodríguez-Baeza A. Tırmanışçılarda lumbrical ve flexor digitorum profundus kas yırtmalarının patomekanikleri: bir kadavra modeli. J Biomech. (2024) 171:112196. 10.1016/j.jbiomech.2024.112196

  • 32.

    Schweizer A. Kayakçılarda lumbrical kas yırtılmaları. J Hand Surg [Br]. (2003) 28:187–9. 10.1016/S0266-7681(02)00250-4

  • 33.

    Van Mechelen W, Hlobil H, Kemper H C. Spor yaralanmalarının oluşum sıklığı, şiddeti, etyolojisi ve önlemi: Kavramların bir değerlendirmesi. Sports Med. (1992) 14:82–99. 10.2165/00007256-199214020-00002

  • 34.

    Sadigursky D, Braid J A, De Lira D L L, Machado B A, Carneiro R J F, Colavolpe P O. Futbolcular için FIFA 11+ yaralanma önleme programı: sistematik derleme. BMC Sports Sci Med Rehabil. (2017) 9:18. 10.1186/s13102-017-0083-z

  • 35.

    Bizzini M, Dvorak J. FIFA 11+: dünya çapında farklı oyuncu gruplarında futbol yaralanmalarını önlemek için etkili bir program—anlatımsal derleme. Br J Sports Med. (2015) 49:577–9. 10.1136/bjsports-2015-094765

  • 36.

    Naderi A, Shaabani F, Keikha M, Degens H. Eşli hentopunda egzersiz temelli yaralanma önleme programı etkili mi? Sistematik derleme ve meta-analiz. J Athl Train. (2024) 59:845–56. 10.4085/1062-6050-0680.22

  • 37.

    Cusimano M D, Nastis S, Uccaro L. Buz hokeyi oyuncuları arasında saldırganlığı ve yaralanmaları azaltmaya yönelik müdahalelerin etkinliği: sistematik derleme. Can Med Assoc J. (2013) 185:E57–69. 10.1503/cmaj.112017

  • 38.

    Jacobi J, Wasserman E B, Mack C, Heinzelmann M, Cárdenas J, Rehberg R ve diğerleri. Ulusal futbol ligi concusyon (beyin sarsıştı) protokolü: bir derleme. HSS J. (2023) 19:269–76. 10.1177/15563316231177207

  • 39.

    Auer J, Schöffl V R, Achenbach L, Meffert R H, Fehske K. Kapalı alanda bouldering: ileriye dönük bir yaralanma değerlendirmesi. Wilderness Environ Med. (2021) 32:160–7. 10.1016/j.wem.2021.02.002

  • 40.

    Woollings K Y, McKay C D, Emery C A. Spor tırmanma ve bouldering’de yaralanma risk faktörleri: literatürün sistematik derlemesi. Br J Sports Med. (2015) 49:1094–9. 10.1136/bjsports-2014-094372

  • 41.

    Josephsen G, Shinneman S, Tamayo-Sarver J, Josephsen K, Boulware D, Hunt M ve diğerleri. Bouldering’de yarlanmalar: ileriye dönük bir çalışma. Wilderness Environ Med. (2007) 18:271–80. 10.1580/06-WEME-OR-071R1.1

  • 42.

    Quarmby A, Zhang M, Geisler M, Javorsky T, Mugele H, Cassel M ve diğerleri. Yetişkin tırmacılarda aşırı yüklenmeye bağlı yarlanmalar için risk faktörleri ve yarlanma önleme stratejileri: bir sistematik derleme. Front Sports Act Living. (2023) 5:1269870. 10.3389/fspor.2023.1269870

  • 43.

    Woollings K Y, McKay C D, Kang J, Meeuwisse W H, Emery C A. Genç kaya tırmacılarında yarlanma insidansı, mekanizması ve risk faktörleri. Br J Sports Med. (2015) 49:44–50. 10.1136/bjsports-2014-094067

  • 44.

    Grohnert L, Bonato M, Schöffl V. Omuzda kletreneye özgü aşırı yüklenme sendromlarının tedavisinde dört haftalık tamamlayıcı düzeltici antrenmanın değerlendirilmesi. Sportverl Sportsch. (2022) 36:138–44. 10.1055/a-1397-1466

  • 45.

    Bahr R, Charsen B, Derman W, Dvorak J, Emery C, Finch C ve ark. Uluslararası Olimpiyat Komitesi uzlaşma bildirisi: Sporda yaralanma ve hastalıklara ilişkin epidemiyolojik verilerin kaydedilmesi ve raporlanması için yöntemler 2020 (spor yaralanması ve hastalık gözetimi için STROBE uzantısı (STROBE-SIIS) dahil). Br J Sports Med. (2020) 54:372–89. 10.1136/bjsports-2019-101969

  • 46.

    Schöffl I, Morrison A, Hefti U, Ullrich S, Küpper T. Dağ sporları ve kletren sporları için UIAA tıp komis yaralanma sınıflandırması. Wilderness Environ Med. (2011) 22:46–51. 10.1016/j.wem.2010.11.008

  • 47.

    Münch C. Bouldern’de zorluk dereceleri – Tablo ve dönüşüm (2021).

  • 48.

    Peck E, Chomko G, Gaz D, Farrell A. Esnemenin performans üzerindeki etkileri. Curr Sports Med Rep. (2014) 13:179–85. 10.1249/JSR.0000000000000052

  • 49.

    Drastig J, Hillebrandt D, Rath W, Küpper T. Hamilelik ve kletren sporu—daha yüksek erken doğum oranı bulunuyor mu? Z Geburtsh Neonatol. (2017) 221:25–9. 10.1055/s-0042-119654

  • 50.

    Henkel R. Kletren ve Bouldern: Bir dağ sporunun trendsport olma süreci (2019).

  • 51.

    Lutter C, Hotfiel T, Tischer T, Lenz R, Schöffl I. Yaşlı sporcularda tırmanışa ilişkin yaralanmaların değerlendirilmesi. Wilderness Environ Med. (2019) 30:362–8. 10.1016/j.wem.2019.06.008

  • 52.

    van Middelkoop M, Bruens M, Coert J, Selles R, Verhagen E, Bierma-Zeinstra S ve ark. Kapalı alan tırmanıcılarında üst ekstremite tırmanış yarlanmaları ve risk faktörleri. Int J Sports Med. (2015) 36:837–42. 10.1055/s-0035-1547224

  • 53.

    Schöffl I, Popp D, Küpper T, Schöffl I. Kayalık tırmanıcılarda yarlanma eğilimleri: 2009 ile 2012 yılları arasında 911 yaralanmanın olgu serisinin değerlendirilmesi. Wilderness Environ Med. (2015) 26:62–7. 10.1016/j.wem.2014.08.013

  • 54.

    Meyers R, Hobbs S, Howell D, Provance A. Ergen tırmanıcılar en yaygın genç tırmanış yarlanması ve güvenli antrenman uygulamaları hakkında bilinçli mi? Int J Environ Res Public Health. (2020) 17:812. 10.3390/ijerph17030812

  • 55.

    Morrison A, Schöffl I. 18 yaş altındakiler campus board kullanmalı mı? (2012).

  • 56.

    Caine D, Meyers R, Nguyen J, Schöffl V, Maffulli N. Genç sporcularda primer periphyseal stres yarlanmaları: sistematik derleme. Sports Med. (2022) 52:741–72. 10.1007/s40279-021-01511-z

  • 57.

    Jones G, Ehiogu U, Johnson M. Yarlanma önlemi. Schöffl V, Schöffl I, Lutter C, Hochholzer T, editörler. Climbing Medicine: A Practical Guide. Cham: Springer International Publishing (2022). s. 285–301.

  • 58.

    Jones G, Johnson R, Schöffl V, Schöffl I, Lutter C, Johnson M ve ark. Ergen kaya tırmanıcılarında parmaklarda birincil epifiz stres yaralanmaları: kritik bir derleme. Curr Sports Med Rep. (2022) 21:436–42. 10.1249/JSR.0000000000001016

  • 59.

    Miro P, Schöffl V. İskeletsel olgunluğa ulaşmayan tırmanıcılarda birincil epifiz stres yarlanmalarının önlenmesi. Br J Sports Med. (2024) 58:883–4. 10.1136/bjsports-2023-107774

  • 60.

    Miro P, Crawford A, Mills M, Schöffl V. Tırmanıcılarda birincil epifiz parmak stres yarlanmalarının görüntülenmesi. Skeletal Radiol. (2025) 54:1215–24. 10.1007/s00256-024-04832-y

  • 61.

    Schöffl V, Iruretagoiena X, Nelson T, Miro P. Ergen kaya tırmanıcılarında birincil epifiz stres yarlanmalarının özgün bir sınıflandırmasının önerisi. Front Sports Act Living. (2025) 7:1596624. 10.3389/fspor.2025.1596624

  • 62.

    Caine D, Maffulli N, Meyers RN, Schöffl V, Nguyen J. Birincil epifiz stres yarlanmalarını betimlemek için kullanılan terminolojideki tutarsızlıklar ve belirsizlikler: daha iyi bir anlayışa doğru. Sports Med. (2022) 52:685–707. 10.1007/s40279-022-01648-5

  • 63.

    Jones G, Llewellyn D, Johnson M. Önce yaralanma, kaya tırmanıcılığında yeniden yaralanma için bir risk faktörü: aktif kaya tırmanıcılarının retrospektif kesitsel kohort anketinden veri alınarak yapılan ikincil analiz. BMJ Open Sport Exerc Med. (2015) 1:e000031. 10.1136/bmjsem-2015-000031

  • 64.

    Wright D, Royle T, Marshall T. İç mekanda kaya tırmanışı: Kimler yaralanıyor? Br J Sports Med. (2001) 35:181–5. 10.1136/bjsm.35.3.181

  • 65.

    Backe S, Ericson L, Janson S, Timpka T. Genel bir tırmanış nüfusunda kaya tırmanışı yaralanma oranları ve ilişkili risk faktörleri. Scand J Med Sci Sports. (2009) 19:850–6. 10.1111/j.1600-0838.2008.00851.x

  • 66.

    Zieliński G, Zięba E, Wilkowicz W, Byś A, Ginszt M, Libera O ve ark. Düzenli tırmanışın depresyon, genel anksiyete ve bel ağrısı üzerindeki etkisi. Ann Agric Environ Med. (2021) 28:463–8. 10.26444/aaem/124189

  • 67.

    Eichler M, Uutter C, Morris P, Schöffl V. “Koş ve atla” hatası: İç mekanda boulder yapmada yeni yaralanma biçimleri. Sportverletz Sportsc. (2024) 38:27–30. 10.1055/a-2197-6017

  • 68.

    Vagy J, Marenzi A, Shiou B, Woollings K, Saric K. Kaya tırmanışında muskuloskeletal yaralanmalar: Bir tarama derlemesi. BMJ Open Sport Exerc Med. (2026) 12:e002830. 10.1136/bmjsem-2025-002830

  • 69.

    Jemmett H, James C, Davidson E. Boulder yapmaya bağlı travmalar: Bir İngiltere’deki büyük travma merkezinde 10 yıl içinde yaralanma biçimleri ve ameliyat yükü. Injury. (2026) 57:113359. 10.1016/j.injury.2026.113359

  • 70.

    Ehiogu U, Wells G, Jones G, Buckthorpe M, Patterson S. Torku iskelet yaralanmalarından sonra tırmanışa dönüş: tırmanıcılarda rehabilitasyon içeriği, sonuç ölçümleri ve spora dönüş kriterleri açısından bir tarama derlemesi protokolü. BMJ Open Sport Exerc Med. (2026) 12:e003156. 10.1136/bmjsem-2025-003156

  • 71.

    Ehiogu U, Schöffl V, Jones G, Buckthorpe M, Patterson S. Yetişkinlerde üst ekstremite rehabilitasyonu, fizik hazırlık ve tırmanışa dönüş için uzlaşı geliştirme: uluslararası e-Delphi çalışması protokolü. BMJ Open Sport Exerc Med. (2025) 11:e002584. 10.1136/bmjsem-2025-002584

  • 72.

    Freyschmidt J. Skeletterkrankungen: Klinisch-radiologische Diagnose und Differentialdiagnose. Berlin Heidelberg: Springer-Verlag (2016).

  • 73.

    Schöffl V, Schöffl I. Kayak tırmanıcılarında parmağ ağrısı: doğru tanı ve tedaviye ulaşmak. J Sports Med Phys Fitness. (2007) 47:70–8.

  • 74.

    Lauersen JB, Bertelsen D, Andersen LB. Egzersiz müdahalelerinin spor yaralanmalarını önlemede etkinliği: randomize kontrollü çalışmaların sistematik derlemesi ve meta-analizi. Br J Sports Med. (2014) 48:871–7. 10.1136/bjsports-2013-092538

  • 75.

    Schöffl V, Hoffmann P, Imhoff A, Küpper T, Schöffl I, Hochholzer T ve ark. Eski genç atletlerde yüksek düzey ve eğlence amaçlı kaya tırmanışının strese uzun süreli radyografik uyumları: 11 yıllık prospektif longitudinal çalışma. Orthop J Sports Med. (2018) 6:2325967118792847. 10.1177/2325967118792847

  • 76.

    Kozin S, Kozina Z, Jagiello M, Joksimović M. Öğrenci kaya tırmanışçıların yaralanmalarının önlenmesi için hareketlerin rasyonel tekniğinin oluşturulmasına dayalı yaklaşım: randomize kontrollü deney. Phys Educ Stud. (2021) 25:307–18. 10.15561/20755279.2021.0507

  • 77.

    Kozin S, Cretu M, Kozina Z, Chernozub A, Yepko O, Shepelenko T ve ark. Öğrenci kaya tırmanışçıların omuz yaralanmalarının önlenmesinde kapalı kinematik zincir egzersizlerinin ekserk ve güç egzersizleriyle kullanımı: randomize kontroll deney. Acta Bioeng Biomech. (2021) 23:159–68. 10.37190/ABB-01828-2021-01

  • 78.

    Stephenson S, Kocan J, Vinod A, Kluczynski M, Bisson L. Spor yaralanmalarının önlenmesi stratejileri üzerine kapsamlı bir sistematik derleme özeti. Orthop J Sports Med. (2021) 9:23259671211035776. 10.1177/23259671211035776

  • 79.

    Lion A, Van Der Zwaard B, Remillieux S, Perrin P, Buatois S. El tırmanışına ilişkili yaralanmaların risk faktörleri. Scand J Med Sci Sports. (2016) 26:739–44. 10.1111/sms.12505

  • 80.

    Woods KB, Bishop P, Jones E. Isınma ve esneme egzersizlerinin kas yaralanmalarının önlenmesindeki rolü. Sports Med. (2007) 37:1089–99. 10.2165/00007256-200737120-00006

  • 81.

    Fradkin AJ, Gabbe BJ, Cameron PA. Isınma yaralanmanın önlenmesini sağlar mı? Randomize kontrollü çalışmalardan elde edilen kanıtlar. J Sci Med Sport. (2006) 9:214–20. 10.1016/j.jsams.2006.03.026

  • 82.

    Kovářová M, Pyszko P, Kikalová K. Tırmanışta yaralanma örüntülerinin analizi: Risk faktörlerinin kapsamlı bir çalışması. Sports (Basel). (2024) 12:61. 10.3390/sports12020061

  • 83.

    Hochholzer T, Schöffl V. Genç spor tırmanışçılarında parmak orta eklemlerinin epifiz kırıkları. Wilderness Environ Med. (2005) 16:139–42. 10.1580/PR15-04.1

  • 84.

    Meyers RN, Schöffl V, Mei-Dan O, Provance AJ. Epifiz parmak yorgunluk kırığı sonrası tırmanışa dönüş. Curr Sports Med Rep. (2020) 19:457–62. 10.1249/JSR.0000000000000770

  • 85.

    Saeterbakken AH, Stien N, Pedersen H, Langer K, Scott S, Michailov M ve ark. Direnç egzersizinin, tırmanış performansı ve yaralanmanın önlenmesi arasındaki bağlantı. Sports Med Open. (2024) 10:10. 10.1186/s40798-024-00677-w

  • 86.

    Joubert L, Warme A, Larson A, Grønhaug G, Michael M, Schöffl V ve ark. Üst düzey rekabetçi tırmanıcılarda amenore prevalansı. Front Sports Act Living. (2022) 4:895588. 10.3389/fspor.2022.895588

  • 87.

    Schöffl I, Schöffl I. RED-S: Situation im olympischen Klettersport (2023).

    • Google Scholar
  • 88.

    Mountjoy M, Sundgot-Borgen J, Burke L, Carter S, Constantini N, Lebrun C ve ark. IOC konsensüs beyanı: kadın sporcu üçlüsünün ötesinde—sporda enerji eksikliği (RED-S). Br J Sports Med. (2014) 48:491–7. 10.1136/bjsports-2014-093502

  • 89.

    Edlund K, Nigicser I, Sansone M, Identeg F, Hedelin H, Forsberger N ve ark. Kaynak tırmanıcılarında yeme bozuklukları, mental sağlık sorunları ve aşırı kullanım yaralanmalarına ilişkin 2 yıllık longitudinal çalışma protokolu (CLIMB). BMJ Open. (2023) 13:e074631. 10.1136/bmjopen-2023-074631

  • 90.

    Tan K, Schöffl V. Kaynak tırmanıcılarında sporda enerji eksikliği (RED-S): anlatısal bir derleme. J Strength Cond Res. (2025). (baskıda). 10.1519/JSC.0000000000005157

  • 91.

    Jenkins D, Page J, Stein A, Wissman L, Rowe B, Rowe F. Tırmanıcı ayakkabıları: tutumlar ve uygulamalara dair bir araştırma. J Am Podiatr Med Assoc. (2022) 112:20–177. 10.7547/20-177

  • 92.

    McHenry R, Arnold G, Wang W, Abboud R. Kaynak tırmanıcılında giyilen ayakkabılar: güncel uygulama. Foot (Edinb). (2015) 25:152–8. 10.1016/j.foot.2015.07.007

  • 93.

    Schöffl, Küpper T. Kayalara tırmanışında ayak yaralanmaları. World J Orthop. (2013) 4:218–28. 10.5312/wjo.v4.i4.218

  • 94.

    Killian RB, Nishimoto G, Page JC. Kayalara tırmanışla ilgili ayak ve ayak bileği yarlanmaları: Ayakkabının rolü. J Am Podiatr Med Assoc. (1998) 88:365–74. 10.7547/87507315-88-8-365

  • 95.

    Tischer T, Martens G, Cabrí J, Thoreux P, Tscholl P, Édouard P ve ark. Avrupa’daki Fransızca ve Almanca konuşan spor hekimliği topluluklarında yarlanma önleme programlarına dair farkındalık yetersizdir. Knee Surg Sports Traumatol Arthrosc. (2023) 31:2563–71. 10.1007/s00167-023-07416-w

  • 96.

    Iruretagoiena X, Schöffl V, Blasi M, Davila F, Balius R, Sala X ve ark. A2 kılçak yarlanmalarının ultrasonografik tanısı: kadavrik bir çalışmada landmarksına özel tendon-kemik mesafesi ve fleksor tendon eğriliği. Wilderness Environ Med. (2026). 10.1177/10806032261435903

  • 97.

    Schlegel C. Tırmanış sporuna tıbbi açıdan bakış. Swiss Med Wkly. (2012) 142:w13688. 10.4414/smw.2012.13688

Özet

Anhtar kelimeler

bouldering, kapsülit, epifiziel stres kırığı, parak yarlanmaları, yarlanma önleme, lumbrical kas yırtılması, kılçak yarlanması, tırmanış sporu

Başvuru

Schöffl VR, Heyer L, Klinder A, Iruretagoiena X ve Lutter C (2026) Tırmanış sporunda antrenman bileşimi ve parak yarlanmaları: 488 tırmanışçıdan 6 yıllık çok merkezli kayıt analizi. Front. Sports Act. Living 8:1994765. doi: 10.3389/fspor.2026.1994765

Cep aldı

10 Eylül 2026

Güncellendi

05 Ekim 2026

Kabul edildi

20 Ekim 2026

Yayınlandı

10 Kasım 2026

8 – 2026

Emiliano Cè, Milano Üniversitesi, İtalya

Jared Vagy, Kaliforniya Güney Üniversitesi, Amerika Birleşik Devletleri

Lucas Mena, São Paulo Üniversitesi, Brezilya

© 2026 Schöffl, Heyer, Klinder, Iruretagoiena ve Lutter.

Bu, Creative Commons Atıf Lisansı (CC BY) koşulları altında dağıtılan açık erişimli bir makaledir. Orijinal yazar(lar)ın ve telif hakkı sahib(lar)ının kabul edilmesi ve kabul edilen akademik uygulamalara uygun olarak bu dergideki orijinal yayının atıf edilmesi şartıyla, diğer platformlarda kullanım, dağıtım veya çoğaltma izinlidir. Bu koşullara uymayan herhangi bir kullanım, dağıtım veya çoğaltma izinlidir.

*İletişim: Volker R. Schöffl volker.schoeffl@me.com

Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve bağlı oldukları kuruluşların, ya da yayıncının, editörlerin ve değerlendirenlerin görüşlerini kesin olarak yansıtmayabilir. Bu makalede değerlendirilen veya üreticisi tarafından yapılabilecek herhangi bir ürün veya iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya desteklenmez.

İlginizi Çekebilir: Omurga Sağlığı ve Masa Başı Ergonomisi: Boyun Düzleşmesi ve Bel Fıtığı Egzersizleri →
Kaynak: Frontiersin ↗
BENZER İNCELEMELER

İlgili Diğer Rehberler