OJİNAL ARAŞTIRMA MAKALESİ
Front. Neurol., 11 Kasım 2026
Ayırım: Deneysel Terapötikler
Hacim 17 – 2026 | https://doi.org/10.3389/fneur.2026.1953762
- JL
Joan Lorente-Piera 1,2*
- AS
Andrea Santana Santana 3
- ÁR
Ángel Ramos de Miguel 1,2,4
- SB
Silvia Borkoski-Barreiro 1,2
- JC
Juan Carlos Falcón González 1,2
- JM
Jaime Monedero 1,2
- JM
Jorge Miranda Ramos 5
- AS
Alina Sanfiel Delgado 5
- RM
Raquel Manrique-Huarte 6
- MM
Manuel Manrique 6
- MS
Morgana Sluydts 7,8
- ÁR
Ángel Ramos Macías 1,2
-
1. Otorhinolaryngology Bölümü, Complejo Hospitalario Universitario Insular MaternoInfantil, Las Palmas de Gran Canaria, İspanya
-
2. Canarias Sağlık Araştırmaları Enstitüsü (IISC), Las Palmas Üniversitesi, Las Palmas de Gran Canaria, İspanya
-
3. Otorhinolaryngology Bölümü, Hospital Universitario Doctor Negrín, Las Palmas de Gran Canaria, İspanya
-
4. Cochlear Technology Centre Belgium, Mechelen, Belçika
-
5. Nükleer Tıp Bölümü, Complejo Hospitalario Universitario Insular MaternoInfantil, Las Palmas de Gran Canaria, İspanya
-
6. Otorhinolaryngology Bölümü, Clínica Universidad de Navarra, Pamplona, İspanya
-
7. Equilibrium Investigations and Aerospace Laboratuvarı, Antwerp Üniversitesi, Antwerp, Belçika
-
8. European Institute for ORL-HNS, Sint-Augustinus, GZA Hospital, Antwerp, Belçika
Makale metrikleri
Özet
Arka Plan:
Parkinson hastalığı (PH), artan şekilde dağılmış duyusal-motor ağların bir bozukluğu olarak kabul görmekte; yürüme bozukluğu ve durumsal dengesizlik gibi eksenel belirtiler sık sık konvansiyonel tedavilere yanıt vermeyebilir. Vestibüler sistem, motor kontrolle ilgili bazal ganglion, serebellum, talamus ve kortikal yollar Sürekli girdi sağlayarak çevresel nöromodülasyon için potansiyel bir hedef temsil etmektedir. Bu çalışma, PH ve buna eşlik eden bilateral vestibüler hipofunksiyon (BVP) hastalarında kronik vestibüler implant (VI) stimülasyonunun etkilerini incelemektedir.
Yöntem:
Altı hastaya VI yerleştirildi; bunların üçü PH ile ilişkili BVP sahipti. Tüm katılımcılar implantasyon öncesi ve cihazın aktive edilmesinden 12 ay sonra prospektif olarak değerlendirildi. Sonuçlar, aynı implantı alan izole BVP’li üç hastalıktan oluşan eşleştirilmiş bir kohort ile karşılaştırıldı. Motor sonuçlar, Movement Disorder Society-Birleştirilmiş Parkinson Hastalığı Derecelendirme Ölçeği III. bölüm (MDS-UPDRS III) ile birlikte dinamik denge, yaşam kalitesi ölçümleri, kapsamlı vestibüler testler ve 123I-Ioflupane SPECT (DaTSCAN) ile dopaminerjik nörogörüntüleme kullanılarak değerlendirildi.
Sonuçlar:
PH ile ilişkili BVP’li tüm hastalarda VI aktive edildikten sonra klinik açıdan anlamlı motor iyileşme gözlemlendi; MDS-UPDRS III ölçeğinde sırasıyla 45, 20 ve 27 puanlık azalmalar kaydedildi. En tutarlı iyileşmeler bradikinezi, yürüme, yürüme donması ve durumsal dengeyi kapsarken, titremeyle ilgili ögeler daha değişken bir yanıt gösterdi. İmplantasyon sonrası dinamik denge ve duyusal bütünlenme iyileşti; fonksiyonel sonuçlar izole BVP’li hastalarda gözlemlenenlere yaklaştı. DaTSCAN analizi, tüm PH hastalarında vestibüler implant AÇIK ve KAPALI durumları arasında striatal 123I-Ioflupane bağlanması farkları ortaya koydu; ancak değişimin büyüklüğü ve dağılımı bireyler ve striatal bölgeler arasında farklılık gösterdi.
Sonuç:
Kronik vestibüler nöromodülasyon, implant edilebilir bir cihaz aracılığıyla, PD ve eşlik eden bilateral vestibüler disfonksiyon (BVP) hastalarında motor performans ve sensorimotor ağ işlevinde değişikliklerle ilişkili olabilir. Bu ön bulgular, vestibüler implantasyonu, karmaşık hareket bozuklukları için potansiyel bir periferik nöromodülasyon stratejisi olarak desteklemektedir. Klinik iyileşmelerin öncelikle girdi duyusal geri beslemenin geri kazanılması, merkezî ağ modülasyonu yoksa her ikisinin bir kombinasyonunu yansıtıp yansıtmadığını belirlemek için daha büyük kontrollü çalışmalara ihtiyaç vardır.
1. Giriş
Parkinson hastalığı (PD), dünyada en sık görülen nörodejeneratif hastalıklardan biri ve nüfuslar yaşlandıkça yaygınlığının artması öngörülen, nörolojik engelliliğin önde gelen nedenlerinden biridir ( 1 ). Dopaminerjik tedaviler tedaviye ilişkin temel taşı olmaya devam ederken, yürüme bozukluğu, durumsal kararsızlık ve yürüme donması gibi aksal belirtiler hastalık ilerledikçe sıkça tedaviye yanıt vermeyebilir ( 2 ). Nigrostriatal dejenerasyonun ötesinde, bu bulgular bazal gangliyonlar, serebellum, talamus ve korteksi içeren dağıtık motor ağlarda işlev bozukluğunu yansıtmaktadır ( 3 , 4 ). Bu durum, bu dopaminerjik olmayan devreleri fizyolojik girdi duyusal geri besleme yoluyla hedefleyen terapötik stratejilere yönelik ilgiyi artırmıştır.
Vestibüler sistem, motor ağların birçoğuna sürekli afferent girdi sağlar ve serebeller, talamik ve kortikal yollar aracılığıyla duruş, lokomosyon ve çok duyusal entegrasyona katkıda bulunur ( 5 , 6 ). Vestibülo–thalamo–striatal bağlantılar, vestibüler sinyallerin özellikle yerçekimi ve doğrusal ivmelenmeyle ilişkili otolitik bilgilerin motor davranışı etkileyebileceğine dair makul bir anatomik temel sunmaktadır ( 7 , 8 ).
Vestibüler anormalliklerin PD’de nispeten sık görüldüğü, ancak yaygınlığının değerlendirilen fonksiyon ve tanı testi göre belirgin biçimde değiştiği görülmektedir. Son çalışmalar, çalışılan PD popülasyonunun yaklaşık %39’unda vestibüler işaret veya belirtiler rapor ederken, diğer çalışmalar vestibülo-oküler refleks (VOR) fonksiyonunu değerlendirmiş ve VOR disfonksiyonunun yığıntı yaygınlığının yaklaşık %44 olduğu tahmin edilmiştir ( 9 , 10 ). Bu anormallikler değiştirilmiş VEMP’ler, bozulmuş vestibülo-oküler refleksler, öznel dikey doğrultuda anormallikler ve postüral duysal entegrasyonda bozuklukları içermektedir. Önemli olan, bu tahminlerin vestibüler disfonksiyonu geniş anlamda tanımlaması ve Bárány Topluluğu tarafından tanımlanan kesin bilateral vestibulopati (BVP) ile aynı sayılmamasıdır. Bilgimiz dahilinde, kesin BVP ile PD’nin özgün eşlik etmesinin yaygınlığı ve insidansı henüz belirlenmemiştir; bu da mevcut çalışmada incelenen nadir ve yeterince karakterize edilmemiş fenotipi vurgulamaktadır.
Bu gözlemler, vestibüler neuromodülasyon konusundaki ilgini canlandırdı. Envasive olmayan teknikler, özellikle galvanik vestibüler stimülasyon, kortikal uyarılabilirliği ve fonksiyonel bağlantıyı modüle ederken yürüme ve denge üzerinde faydalı etkiler gösterdi ( 11 , 12 ). Cerrahi olarak yerleştirilen vestibüler stimülasyon, bu kavramı, kronik ve alan bazında hedeflenmiş elektriksel stimülasyonu doğrudan periferik vestibüler aferent liflere ileterek genişletiyor. Bu çalışmada kullanılan cihaz, sakküler makula yakınında konumlandırılmış özel vestibüler elektrotları içeriyor ve böylece elektriksel uyarılma yoluyla, fizyolojik mekaniko-akustik dönüştürmeden bağımsız olarak kalan otolitik afferent liflerin aktive edilmesini sağlıyor. Ortaya çıkan sinirsel girdi, vestibüler çekirdekler ve bu çekirdeklerin serebeller, talamik, kortikal ve bazal gangliyon proyeksyonları aracılığıyla iletiliyor; bu da periferik vestibüler stimülasyonun hem durumsal kontrolü hem de dağıtılmış sensorimotor ağları nasıl etkileyebileceğine dair potansiyel bir mekanizma sunuyor ( 7 , 13 , 14 ). Başlangıçta bilateral vestibülopati hastaları için geliştirilen bu yaklaşım, elektriksel yolla uyarılan vestibüler yanıtların yanı sıra fonksiyonel ve merkezî metabolik değişiklikler de göstermiştir; bu bulgular, eşlik eden nörodejeneratif motor bozuklukları olan hastalarda potansiyel etkilerinin incelenmesine yön vermiştir.
Son yıllarda PD araştırmaları, hastalık mekanizmalarını ve terapötik müdahaleleri daha iyi karakterize etmek için klinik, fizyolojik ve moleküler nörogörüntüleme biyarkerlerinin bütünleştirilmesine vurgu yapmaktadır (15–17). Bu doğrultuda, motor sonuçlar, kapsamlı audiovestibüler değerlendirme ve dopaminerjik nörogörüntüleme biyarkerlerini birleştiren çok modlu bir değerlendirme kullanarak PD’li hastalarda implantable otolitik stimülasyonu inceledik. Kronik otolitik stimülasyonun PD’li hastalarda aksiyal motor performansı ve vestibüler fonksiyonu iyileştireceğini varsaydık. Ayrıca, işlevsel iyileşmenin büyüklüğü ve biçiminin, aynı implantı alan BVP’li hastalarda gözlemlenenlerden farklı olacağını, böylece periferik vestibular fonksiyonun geri kazanımının ötesinde bir hastalığa özgü terapötik strateji olarak vestibular neuromodülasyonu destekleyeceğini de varsaydık.
Birincil amaç, kronik implantable otolitik stimülasyonun PD’li hastalarda motor performans ve vestibular fonksiyon üzerindeki işlevsel etkilerini değerlendirmekti. İkincil amaç ise, hastalığa özgü etkileri yalnızca vestibular stimülasyonla ilişkili etkilerden ayırt etmek için işlevsel sonuçları, aynı vestibular cihazla implantlanan eşitlenmiş bir BVP hastası kohortuyla karşılaştırmaktı. Son olarak, dopaminerjik nörogörüntüleme biyarkerleri, bu çok modlu çerçeve içinde PD kohortunun altta yatan nigrostriatal durumunu karakterize etmek için kullanıldı.
2 Materyaller ve yöntemler
2.1 Çalışma tasarımı
Faz I çok merkezli bir klinik denemenin pilot çalışması, 2018 ile 2024 yılları arasında İspanya’ Las Palmas de Gran Canaria’daki CHU Insular Materno-Infantil üçüncü derece hastanesinde yürütüldü. Ortaya çıkan tasarım, 12 aylık takip süresine sahip, öznelere yönelik tekrarlı ölçümlü bir prospektif çalışmaydı. Bu pilot çalışma, vestibular implant ile implantlanan iki BVP hastası kohortunu kapsadı. İlk kohort yalnızca BVP’li hastalardan, ikinci kohort ise eşzamanlı BVP ve PD’li hastalardan oluşuyordu.
Bu çalışma, müteakip revizyonları veya eşdeğer etik kurallar dahilinde 1964 Helsinki Bildirgesi’nde özetlenen ilkelerine uygun olarak yürütüldü. Katılımcıların tümünden çalışmaya dahil edilmeden önce yazılı bilgilendirilmiş onay alındı. İnsan konularını içeren tüm işlemler, kurumsal araştırma komisyonumuz tarafından belirlenen etik kurallara uygun bulundu ve Gran Canaria’daki Complejo Hospitalario Insular Materno-Infantil Etik Kurulundan onay alındı (CEIm-CHUIMI 956 ve CEIm 2023-134-1).
Cerrahi öncesi değerlendirmeler, implantasyonun ardından gelen ilk iki ay içinde gerçekleştirilirken, cerrahi sonrası değerlendirmeler bir, iki, üç, altı ve 12 aylık takiplerde planlandı. İşlevsel ve nörogörüntüleme değerlendirmelerinin aynı cerrahi sonrası zaman noktasında elde edilmesi ve bu iki yöntem arasında doğrudan korelasyon sağlanması amacıyla, bu analizde yalnızca son cerrahi öncesi değerlendirme ile son cerrahi sonrası değerlendirme (12 ay) dahil edildi.
2.2 Dahil etme ve hariç tutma kriterleri
Uygun katılımcılar, Bárány Derneği araştırma kriterlerine (18) göre en az 1 yıllık ve en az 6 aylık vestibüler rehabilitasyona iyi yanıt vermeyen bilateral vestibüler fonksiyon kaybı (BVP) tanısı konmuş yetişkinlerdi (≥18 yaş). İmplantasyon yapılan kulakta cVEMP ve oVEMP yanıtlarının ortadan kalkmış olması ve BT ile MRG’lerde elektrot yerleştirmeye uygun anatomik koşulların (açık vestibül ve bütünlüğü korunmuş vestibüler sinir) görülmesi gerekiyordu. Katılımcıların ayrıca cerrahi geçirebilmesi ve kişiselleştirilmiş bir rehabilitasyon programına uyum sağlaması gerekiyordu. İşitsel açıdan, implantasyon yapılacak kulakta Cárdenas ve Marrero (19) ikisilabik kelime testiyle ölçülen, orta dereceden derin derecede işitme kaybı sunanlar aday olarak değerlendirildi.
Eklem kriterlerini karşılayan hastalarda bile, implantasyon için dışlama kriterleri arasında tam elektrod yerleştirmeyi engelleyen iç kulak ossifikasyonu veya malformasyonlar, orta kulak hastalığı veya iletim tipi işitme kaybı yer alıyordu. Sürekli durumsal-alımsal baş dönmesi (PPPD), görsel uyarmayla tetiklenen veya fonksiyonel vertigo, okülomotor anormallikler, periferik nöropatiler, tek taraflı vestibüler defisitler ya da alkol veya ilaç kaynaklı zehirlenme olan hastalar da dışlandı. Ek dışlama kriterleri arasında kronik depresyon veya başka bir aktif psikiyatrik hastalık; potansiyel fayda açısından yetersiz uyum veya gerçekçi olmayan beklentiler; hamaralık veya emzirme; önceki 30 gün içinde başka bir klinik deneye katılım veya katılımdan açıkça kaçınma yer aldı.
2.3 Vestibular implant. Elektriksel uyarım ve cihaz programlaması
Vestibular implant, vestibüler uyarıma adanmış üç aktif elektrod içeren tam bantlı düz elektrod dizisiyle donatılmış, özel olarak modifiye edilmiş Cochlear™ CI24RE (ST) cihazından (Cochlear Ltd., Lane Cove, NSW, Avustralya) oluşuyordu. Tam bantlı elektrodlar, sakküler makulayı innerv eden nöral yapılara en yakın konumu maksimize ederek elektriksel uyarımı optimize etmek için seçildi.
Otolit uyarımı, yük dengeli biphasik darbelerden oluşan sürekli bir dizi şeklinde uygulandı. Darbe genişliği faz başına 25 μs uyardı ve uyarım hızı 900 ile 1.200 darbe/saniye arasında hastaya özel olarak ayarlandı. Tek kutuplu (monopolar) uyarım, MP1 + 2 konfigürasyonunda top ve plak elektrodalar referans olarak kullanılarak uygulandı. Üç vestibular temas noktası aynı akım seviyesinde aktive edildi. Vestibular dinamik aralık genellikle bir akım seviyesi olarak belirlendi ve uyarım genliği operasyon sırasındaki yanıtlardan seçilerek, istenmeyen işitsel, yüz veya vestibüler hislerin olmaması ve tolerans göz önünde bulundurularak sonrasında ayarlandı.
2.4 Klinik ve demografik değerlendirme. Vestibular rehabilitasyon programıyla takip
Tüm katılımcılar için cinsiyet, tanı yaşı, etyoloji ve hastalık süresi dahil olmak üzere klinik ve demografik veriler toplandı.
Daha önce bildirildiği gibi, tüm katılımcılar implantasyon sonrasında periferik vestibüler hipofunksiyon için önerilen kanıta dayalı ilkellere dayalı standartlaştırılmış bir vestibüler rehabilitasyon programına tabi tutuldu. Rehabilitasyon protokolü, deneyimli vestibüler rehabilitasyon uzmanları tarafından gerçekleştirildi ve vestibülo-oküler refleks adaptasyonu, bakış stabilizasyonu, postural kontrol ve duysal ikame stratejilerine odaklanan bireyselleştirilmiş egzersizlerden oluşuyordu. Hastalar, bireysel müsaitliklerine bağlı olarak haftada bir veya iki kez olmak üzere yaklaşık 10-15 gözetimli seans tamamladı.
2.5 İşitsel-vestibüler değerlendirme
-
İşitsel değerlendirme: İşitme performansı, saffı tonda audiometri (AC40, Interacoustics, Danimarka) kullanılarak değerlendirildi ve desibel işitme seviyesi (dB HL) cinsinden ifade edilen saffı t ortalaması (PTA) olarak özetlendi. Konu anlama performansı, 65 dB HL’de elde edilen konu anlama skoru (SRS, %) kullanılarak değerlendirildi.
-
Video baş impuls testi: vHIT, tüm yarım daire kanallarındaki vestibülo-oküler refleks (VOR) fonksiyonunu değerlendirmek için kullanıldı (ICS Impulse, GN Otometrics®, Natus Medical, Danimarka). Lateral yarım daire kanalı (LSC) kazançlarının 0.6’nın altında olması, güncel tanı kriterlerine göre patolojik kabul edildi ( 1 ). Hem sağda hem de solda hem örtük hem de açık düzeltici sakkadlar ayrıca değerlendirildi ( 22 ).
-
Vestibular uyarılı miyojenik potansiyeller (VEMPs): Servikal (cVEMP) ve oküler (oVEMP) yanıtlar, hem hava yollarıyla hem de kemik yollarıyla uyarılan uyarım protokolleri kullanılarak kaydedildi (Eclipse, Interacoustics, Assens, Danimarka). Buna ek olarak, implant edilen saküler elektrotun elektriksel uyarılması sırasında ipsilateral sternokleidomastoid kasından elektriksel uyarılı servikal VEMPs (EcVEMPs) kaydedildi. Yüzey EMG sinyalleri bant geçiren filtrelemeye tabi tutuldu (1–3.000 Hz) ve uyarımın başlangıcından sonra 25–50 ms pencere içinde, çevrimiçi gürültü ayıklaması yapılmadan kaydedildi. Tüm VEMP kayıtlarında, her biri 100 taramadan oluşan en az üç deneme alındı. EcVEMPs’lerin varlığı, tekrarlanabilir biphasik P1–N1 dalga biçimi ve tepe-ten tepeye 20 μV’den büyük genlikle tanımlandı ( 23 ). Sunulan çalışmanın amacı doğrultusunda, EcVEMP yanıtları yalnızca elektriksel uyarının tekrarlanabilirliğine dayanarak ikili bir değişken olarak (var/yok) analiz edildi. Bu basitleştirilmiş sınıflandırma, EcVEMP morfolojisinin ve genliğinin detaylı elektrofizyolojik karakterizasyonunun önceki yayınlarımızda ele alındığı ve sunulan çalışmanın kapsamı dışında kaldığı için benimsendi ( 24 ).
-
Dinamik postografi: Bilgisayarlı dinamik postografi, Sensory Organization Test (SOT) protokolü kullanılarak (EquiTest, NeuroCom International Inc., Clackamas, OR, ABD) gerçekleştirildi. SOT, altı test koşulunda genel durumsal performansı yansıtan bütüncül bir denge skoru ile dengenin kontrolüne katılan farklı duyusal sistemlerin göreli katkısını nicelendiren duyusal analiz oranlarını sağlar. Bu çalışmanın amacı doğrultusunda, bütüncül SOT skoru ile SOT’dan türetilen dört duyusal oran dahil olmak üzere somatosensör oranı, görsel oranı, vestibüler oranı ve görsel tercih oranı analiz edildi.
Üreticinin normatif veritabanına ve önceki yaygın normatif değerlere göre, normal bütüncül SOT değerleri ≥69 olarak tanımlandı ve yaş düzeltmesinden sonra normal sınırlar içinde kabul edildi ( 25 ). Düşük vestibüler, görsel ve somatosensör oranları daha zayıp duyusal kullanımı gösterirken, düşük görsel tercih oranları daha yüksek görsel bağımlılığı yansıttı. Tüm muayeneler standart koşullarda gerçekleştirildi ve yerleşik normatif referanslara göre yorumlandı [ 25 ].
-
Sabit öznel dikey görüş (SVV), tamamen karanlıkta Difra Verti Equipment sistemi (Difra, Avustralya) kullanılarak değerlendirildi. Katılımcılar, algıladıkları yer dikeyine eşitleyecek şekilde aydınlatılmış bir çizgiyi ayarlayarak utrikül fonksiyonu ve yerçekimi algısı yolunun bütünlüğünün nicel değerlendirmesine olanak tanıdı. Sonuçlar, gerçek dikeye göre açısale sapma (°) olarak ifade edildi ve ≤2.3° sapmalar normal kabul edildi ( 14 , 26 ). Bu çalışmada yalnızca sabit SVV protokolü gerçekleştirildi.
2.6 Yaşam kalitesi değerlendirmesi
Yaşam kalitesi, işlevsel engelli ve hareketlilik aşağıdaki geçerli ölçeklerle değerlendirildi:
-
Baş Dönmesi Engelleme Envanteri (DHI): vestibüler belirtilerin fiziksel, işlevsel ve duygusal alanlardaki algılanan etkilerini değerlendiren, geçerliliği kanıtlanmış 25 maddelik anket. Puanlar 0 ile 100 arasında değişir; 0–30 hafif, 31–60 orta, 60’tan fazla ise ciddi engelleme anlamına gelir ( 27 ).
-
Dinamik Yürüme İndeksi (DGI): giderek zorlaşan yürüme görevleri sırasında yürüme ve dinamik dengeyi değerlendiren standartlaştırılmış klinik bir test. Puanlar 0 ile 24 arasında değişir; 19’dan düşük puanlar düşme riskinin arttığını, 20–24 ise normal işlevsel performans olarak kabul edilir ( 28 ).
-
Zamanlı Ayağa kalkma ve İtme (TUG): bir sandalyeden ayağa kalkma, 3 m yürüme, dönme, geri dönme ve oturma için gereken süreyi ölçen bir işlevsel hareketlilik testidir. 12 s’den kısa tamamlama süreleri normal kabul edilirken, 13 s ve üzeri süreler hareketlilik bozukluğunu ve düşme riskinin arttığını gösterir; daha uzun süreler giderek artan bir işlevsel bozukluğu yansıtır ( 29 ).
2.7 Parkinson hastalığı değerlendirmesi
Aşağıdaki değerlendirmeler yalnızca eşlik eden PD ve BVP’li hastalardan oluşan alt kümede, hastalık şiddetini, motor performansı ve işlevsel sonuçları karakterize etmek amacıyla gerçekleştirildi.
2.7.1 Hoehn ve Yahr ölçeği
Hastalık şiddeti, Parkinson hastalığını motor bozulmanın ilerlemesine göre sınıflandıran, tek taraflı tutulumdan ciddi durumsal kararsızlığa ve işlevsel bağımlılığa uzanan, yaygın olarak kabul gören bir evrelendirme sistemi olan Hoehn ve Yahr (HY) ölçeği ile değerlendirildi. HY ölçeği, belirli motor alanlar hakkında sınırlı bilgi verse de, hastalık evresinin standart bir ölçüsü olarak kalmaya devam etmiş ve motor bozulma, yaşam kalitesi ve dopaminerjik disfonksiyon ile ilişkilendirilmiştir ( 30 ). Parkinson hastaları, HY evresi >1.5 ve <3.5 olduğunda çalışmaya dahil edildi. Bu kriter, motor bulguları yerleşmiş ve klinik açıdan anlamlı bozulması olan bireyleri dahil ederken, sınırlı motor tumulumu olan çok erken hastalık evreleri ve daha fazla sakatlıkla, artmış motor olmayan yük ve işlevsel değerlendirme ile rehabilitasyon sonuçlarını etkileyebilecek ek potansiyel karıştırıcı faktörlerle ilişkili ileri evrelerle sonuçlanmamak için seçildi.
2.7.2 Motor fonksiyon değerlendirmesi
Motor fonksiyon, Parkinson hastalarında motor bozulmayı nicelendirmek için yaygın olarak kullanılan, hekim tarafından uygulanan bir ölçek olan Hareket Bozuklukları Derneği–Birleştirilmiş Parkinson Hastalığı Ölçeği (MDS-UPDRS) III. Bölüm kullanılarak değerlendirildi. Değerlendirme, standart bir nörolojik muayene aracılığıyla PD’de etkilenen başlıca motor alanları—bradikinezi, rijidite, titreme, yürüme, duruş ve durumsal stabilite—değerlendirir. Bu çalışmada, MDS-UPDRS III, kronik vestibüler implantasyondan sonra motor performansındaki bireysel değişiklikleri karakterize etmek için kullanıldı. Yüksek puanlar daha büyük motor bozulmayı gösterir. Betimleyici amaçlarla, vestibüler uyarımdan sonraki bireysel yanıt örüntülerini karakterize etmek için toplam puanlar ve seçili klinik açıdan anlamlı motor alanları analiz edildi ( 31 ). Tablo, MDS-UPDRS III’ün tamamı item düzeyinde yapı yerine en ilgili motor alanların özet bir temsilini sunmaktadır. Önemlisi, hiçbir hastanın motor değerlendirmeleri sırasında dopaminerjik ajist terapi almadığıdır.
2.7.3 DaTSCAN edinimi ve analizi
Dopaminer görüntüleme, 123I-ioflupane (DaTSCAN™, GE Healthcare) kullanılarak tek foton emisyon bilgisayarlı tomografi (SPECT) ile gerçekleştirildi. Serbest radyoaktif iyodun tiroidde birikiminin azaltılması için hastalara izotop uygulamasından 1 saat önce ağız yoluyla potasyum iyot (Lugol çözeltisi) verildi. Sağ üst uzuvda 24 kalibre periferik venöz kateter yerleştirildi ve 165 MBq 123I-ioflupane ven yoluyla verildi. Görüntü elde etme, düşük enerjili yüksek çözünürlüklü (LEHR) kollimatörlerle donatılmış çift başlı gamma kamera kullanılarak izotop uygulamasından yaklaşık 3 saat sonra yapıldı. Projeksiyon verileri, standart adım-ve-çek protokolüyle elde edildi ve kurumsal görüntüleme protokolüne göre zayıflama düzeltmesiyle yinelemeli olarak yeniden yapılandırıldı.
Fonksiyonel ve nörogörüntüleme değerlendirmelerinin zamanlamasını standartlaştırmak için DaTSCAN görüntüleme yalnızca implantasyonun ardından 12. ayda gerçekleştirilen son postoperatif değerlendirme sırasında yapıldı. Nörogörüntüleme çalışmalarımızda daha önce uygulanan aynı protokol (14) kullanılarak, standart koşullarda iki elde etme gerçekleştirildi: OFF koşulu için, kalan uyarım etkilerinin azaltılması amacıyla değerlendirmeden 2 saat önce vestibüler implant deaktive edildi. Ertesi gün değerlendirmeler implant aktive edilerek (ON koşulu) tekrarlandı. Görüntüler, her taramayı otomatik olarak standart anatomik bir şablonla eşleştiren ve izotop birikimini bilateral kaudat nükleus ve putamen açısından oksipital kortekse (referans bölge) göre nicelendiren syngo.via Scenium VB40 (Siemens Healthineers, Erlangen, Almanya) kullanılarak analiz edildi. Preoperatif bir DaTSCAN elde etmesi yapılmadı; dolayısıyla ON–OFF farkları, implantasyon sonrası uzun süreli değişimler yerine 12. ay postoperatif değerlendirmede vestibüler implant aktivasyonuyla ilişkili değişimlerini yansıtmaktadır.
Nicel sonuçlar, her striatal bölge için—putamen, hem arka hem de ön kısım ve kaudat—hesaplanan dağılım hacmi oranları (DVR) olarak ifade edildi ve yaş eşleştirmeli bir normatif veri tabanına (LPHR Flash 3D CTAC için kalibre edilmiş FPCIT) göre göreli olarak bildirildi.
2.8 İstatistiksel analiz
Bu pilot çalışmanın keşif niteliğinde olması ve iki implantasyon grubunun küçük örneklem boyutu göz önüne alındığında, betimleyici istatistikler ve bireysel hasta seyirleri önceliklendirildi. Süreklilik değişkenleri, uygun olduğunda ortalamaya ± standart sapma olarak ve klinik açıdan uygun olduğunda bireillet hasta değerleriyle birlikte sunuldu. Audiovestibüler ve fonksiyonel çıktılardaki değişimler, değişim puanları (ΔGain = ameliyat sonrası − ameliyat öncesı) olarak nicelendirildi.
Yalnızca BVP ve PD + BVP grupları arasında audiovestibüler ve fonksiyonel çıktılar için resmi gruplar arası hipotez testi yapılmadı; çünkü her grup yalnızca üç katılımcıdan oluşuyordu, bu da dağılım varsayımlarının güvenilir biçimde değerlendirilmesini olanaksız kılıyor ve doğrulayıcı grup düzeyinde çıkarım için yeterli dayanak sağlamıyordu. Buna göre, bu iki implantasyon grubu arasındaki karşılaştırmalar betimleyici olarak sunulmalı ve keşif niteliğinde değerlendirilmelidir.
Çıkarımlı analizler yalnızca yeterli sayıda bağımsız gözlem ve açık biçimde tanımlanmış bir istatistiksel birimle desteklendiğinde korundu. DaTSCAN analizi için, üç implantasyon hastası, yaşa bağlı striatal DVR ilişkilerinin tahmin edildiği örneklem olarak değerlendirilmedi. Bunun yerine, bireillet hastaların DVR değerleri, nükleer tıp veritabanı tarafından sağlanan yaşa bağlı normatif referans dağılımıyla ilişkilendirildi; grafiksel gösterim yalnızca bireillet DVR değerlerinin normatif aralıktaki göreli konumunu göstermek için kullanıldı. Tüm istatistiksel testler iki yönlüydü ve uygun analizlerde anlamlılık düzeyi p < 0,05 olarak belirlendi. İstatistiksel analizler GraphPad Prism sürüm 10.4.0 (GraphPad Software Inc., San Diego, CA, Amerika Birleşik Devletleri) kullanılarak yapıldı.
3 Bulgular
3.1 Popülasyon
Çalışmaya altı hasta dahil edildi. Üç hasta yalnızca BVP tanısı alan bireylerden oluşan ilk grubu oluştururken, geri kalan üç hasta BVP ile birlikte PD tanısı alan ikinci grubu oluşturdu. Çalışma popülasyonunun demografik ve klinik özelliklerinin daha detaylı özeti Tablo 1’de sunulmaktadır. İki kohort arasında yaş (p = 0,972) veya BVP süresi (p = 0,372) açısından istatistiksel olarak anlamlı fark gözlenmedi.
Tablo 1
| Klinik ve demografik | Yalnızca BVP tanısı | ||
|---|---|---|---|
| Hasta 1 | Hasta 2 | Hasta 3 | |
| Cinsiyet | Erkek | Erkek | Erkek |
| Yaş | 60 yaşında | 66 yaşında | 42 yaşında |
| BVP etiyolojisi | İdiyopatik | Ménière hastalığı | Ménière hastalığı |
| BVP evrimi | 6 yıl | 44 yıl | 19 yıl |
| İpsilateral taraf | VI + HA | VI + CI | VI + CI |
| Kontralateral taraf | Sunma cihazı | Koklear implant | Koklear implant |
| BVP + PD tanısı | |||
| Değişken | Hasta 1 | Hasta 2 | Hasta 3 |
| Cinsiyet | Erkek | Erkek | Erkek |
| Yaş | 56 yaşında | 49 yaşında | 67 yaşında |
| BVP evrimi | 1 yıl | 19 yıl | 10 yıl |
| PD evrimi | 6 yıl | 3 yıl | 4 yıl |
| İpsilateral taraf | VI + CI | VI + CI | VI + CI |
| Kontralateral taraf | Koklear implant | Koklear implant | Sunma cihazı |
| Hoehn ve Yahr | Evre 3 | Evre 1.5 | Evre 2 |
| MDS-UPDRS III | 56 puan | 42 puan | 29 puan |
Çalışma kohortlarının demografik ve klinik özellikleri. İpsilateral taraf, vestibüler implantın yer aldığı kulağı ifade eder. VI: Vestibüler implant; CI: Koklear implant; HA: İşitme cihazı.
3.2 İşitme ve vestibüler sonuçlar
Kohortlar arasındaki karşılaştırma, vestibüler implantasyon sonrası işlevsel sonuçların farklı desenler gösterdiğini ortaya koydu (Tablo 2). İşitme sonuçları gruplar arasında karşılaştırılabilir düzeydeydi; implantasyon öncesi ve sonrasındaki PTA veya SRS açısından anlamlı fark gözlenmedi. Vestibüler fonksiyon açısından ise vHIT kazançları yarı dairesel kanallar boyunca heterojen değişiklikler gösterdi; izole BVP ve BVP-PD kohortları arasında hem başlangıçta hem de implantasyon sonrası anlamlı fark bulunmadı. Ancak kazanç değerlerinde anlamlı fark olmamasına rağmen, implantasyon yapılan hastaların 6’sının 5’inde, Örnek 1’den birinde gösterildiği gibi, kompanse edici sakkadik yeniden organizasyon gözlemlendi.
Tablo 2
| Audiovestibular testler | BVP tanısı alone | |||
|---|---|---|---|---|
| Implantasyon öncesi | Implantasyon sonrası | Δ Kazanç | ||
| Otolojik | PTA (dB) | 90.17 ± 11.18 | 44.83 ± 18.94 | 45.34 ± 32.15 |
| SRS (%) | 14.00 ± 24.25 | 75.33 ± 14.47 | 61.33 ± 41.68 | |
| vHIT | Ipsilateral SSC | 0.56 ± 0.12 | 0.29 ± 0.21 | −0.27 ± 0.22 |
| Contralateral SSC | 0.47 ± 0.11 | 0.51 ± 0.21 | 0.04 ± 0.15 | |
| Ipsilateral LSC | 0.26 ± 0.20 | 0.29 ± 0.11 | 0.03 ± 0.20 | |
| Contralateral LSC | 0.37 ± 0.20 | 0.46 ± 0.23 | 0.09 ± 0.12 | |
| Ipsilateral PSC | 0.37 ± 0.19 | 0.27 ± 0.21 | −0.10 ± 0.07 | |
| Contralateral PSC | 0.28 ± 0.20 | 0.32 ± 0.09 | 0.04 ± 0.11 | |
| Posturografi | Global SOT | 43.00 ± 15.52 | 62.67 ± 11.50 | 19.67 ± 16.29 |
| Somatosensoryel | 63.00 ± 42.88 | 89.67 ± 0.58 | 26.67 ± 23.47 | |
| Görsel | 75.00 ± 20.22 | 86.33 ± 13.20 | 11.33 ± 11.24 | |
| Vestibüler | 13.00 ± 14.11 | 36.67 ± 32.75 | 23.67 ± 26.31 | |
| Görsel tercih | 96.67 ± 5.77 | 91.67 ± 8.50 | −5.00 ± 9.85 | |
| SVV (°) | 4.33 ± 4.50 | 1.13 ± 0.29 | 3.20 ± 4.39 |
| Audiovestibular testler | BVP + PD tanısı | |||
|---|---|---|---|---|
| İmplantasyon öncesi | İmplantasyon sonrası | Δ Kazanç | ||
| Otolojik | PTA (dB) | 83.33 ± 20.23 | 54.67 ± 25.72 | 28.66 ± 41.66 |
| SRS (%) | 3.33 ± 5.77 | 67.00 ± 5.57 | 63.67 ± 10.82 | |
| vHIT | Ipsilateral SSC | 0.30 ± 0.05 | 0.24 ± 0.08 | −0.06 ± 0.09 |
| Contralateral SSC | 0.50 ± 0.28 | 0.39 ± 0.20 | −0.11 ± 0.04 | |
| Ipsilateral LSC | 0.06 ± 0.08 | 0.16 ± 0.09 | 0.10 ± 0.24 | |
| Contralateral LSC | 0.26 ± 0.17 | 0.49 ± 0.16 | 0.23 ± 0.02 | |
| Ipsilateral PSC | 0.45 ± 0.22 | 0.31 ± 0.26 | −0.14 ± 0.18 | |
| Contralateral PSC | 0.43 ± 0.26 | 0.44 ± 0.20 | 0.01 ± 0.22 | |
| Posturografi | Global SOT | 18.00 ± 4.58 | 49.00 ± 8.54 | 31.00 ± 5.66 |
| Somatosensoryel | 87.00 ± 13.00 | 100.00 ± 0.00 | 13.00 ± 18.38 | |
| Görsel | 77.00 ± 2.65 | 95.33 ± 5.03 | 18.50 ± 7.78 | |
| Vestibüler | 23.67 ± 23.03 | 37.67 ± 21.55 | 15.50 ± 2.12 | |
| Görsel tercih | 8.33 ± 7.64 | 8.33 ± 7.64 | 0.00 | |
| SVV (°) | 3.23 ± 1.70 | 1.23 ± 0.51 | 2.00 ± 1.65 |
Vestibüler implantasyon sonrası işlevsel sonuçların, altta yatan tanısına göre değişimi. İmplantasyon öncesi ve sonundaki değerlerden değişimler ortalama ± standart sapma (Δ Kazanç) olarak sunulmuştur.
Şekil 1
Posturografik değerlendirme, kohörler arasında belirgin temel ve ameliyat sonrası desenler ortaya koydu. BVP + PD hastalarında, yalnızca BVP’li hastalara kıyasla daha düşük temel global SOT değerleri gözlemlendi. İmplantasyon sonrasında, BVP + PD hastalarında somatosensor performans belirgin biçimde iyileşirken, tercih edilen görsel değerler hem implantasyon öncesi hem de sonrasında izole BVP kohöründe tutarlı şekilde yüksek kaldı. Otolit fonksiyonları açısından, her iki kohördeki tüm hastalarda implantasyon öncesi ve sonrasında cVEMP ve oVEMP yanıtları alınamadı. Buna karşılık, implantasyon sonrasında elektriksel vestibüler stimülasyon sonrası 6 hastanın 4’ünde EcVEMP yanıtları izlendi.
Klinik açıdan, hastaların şikayetleri açısından en dikkat çekici iyileşme düşme riskinin azalmasıydı; başlangıçta düşme bildiren 6 hastanın 4’ünde iyileşme görüldü. Bu bulgu, Şekil 2’de gözlemlenen posturografik iyileşmelerle uyumluydu. Ayrıca öznel dengesizlik iyileşirken, baş dönmesi atakları yalnızca 1 hastada, çoğunlukla ameliyat sonrası ilk dönemde ve cihazın aktive edildiği anda sürdü.
Şekil 2
Şekil 2 ve 3, vestibüler implantasyon sonrasında graviceptif yollar ve denetim kontrolünde gözlemlenen değişiklikleri göstermektedir. Her iki kohör de stimülasyon sonrası postural kontrol stratejilerinde, SOT ve SVV’deki değişimlerle yansıtıldığı gibi değişiklikler gösterdi. Bu bulgular, vestibüler stimülasyon öncesi ve sonrasında kohörler arasında gözlemlenen duysal yeniden ağırlıklandırma desenlerinin farklılığını grafiksel olarak ortaya koymaktadır.
Şekil 3
3.3 Klinik, dinamik ve yaşam kalitesi sonuçları
İşlevsel sonuçlar ve yaşam kalitesi ölçümleri, vestibüler implantasyon sonrasında tutarlı bir iyileşme paterni gösterdi; DHI, DGI ve TUG puanlarında kohortlar arasında anlamlı fark bulunmadı (Şekil 4). Başlangıçta, PD + BVP hastalarında yalnızca BVP olan hastalara göre değerlendirilen tüm araçlarda daha kötü bir işlevsel profil gözlemdi. Implantasyon sonrasında her iki kohort da normal işlevsel aralığa veya bu aralığa yakın puanlara ulaştı. DGI değerleri, her iki gruptaki tüm hastalarda dinamik yürüme performansının korunduğunu gösterdiği kabul edilen düzeylere (>20 puan) iyileşti. Benzer şekilde, TUG puanları her iki kohortta da normal hareketlilik aralığında (<12 s) kaldı; özellikle, zaten normal aralıkta ortalık başlangıç değerleri sunmalarına rağmen her iki grup da implantasyon sonrasında ek iyileşme gösterdi. DHI puanları her iki kohortta da orta düzeyde engelli aralığına indi; ancak PD + BVP hastaları klinik açıdan anlamlı özürlülüğün eşiğine daha yakın kaldı.
Şekil 4
3.4 PD’li hastalarda sonuçların değerlendirilmesi
3.4.1 Motor fonksiyon değerlendirmesi
MDS-UPDRS III kullanılarak yapılan motor değerlendirme, vestibüler implantasyon sonrasında tüm hastalarda toplam motor puanlarında iyileşme gösterdi. Toplam MDS-UPDRS III puanları, Sırasıyla 1, 2 ve 3 numaralı hastalarda 44, 20 ve 28 puan azaldı. En büyük mutlak değişim, aynı zamanda en yüksek başlangıç motor özürlülüğünü gösteren 1 numaralı hastada gözlemdi. Hastalar arasında özellikle bradikinezi, yürüme, hareketlilik ve durumsal kontrolle ilgili olmak üzere birkaç motor alanda iyileşmeler gözlemdi. Katılık ve titremeyle ilgili alanlardaki değişimler daha büyük bireylerarası değişkenlik gösterdi. Küçük örneklem büyüklüğü ve kontrollü olmayan çalışma tasarımı göz önüne alındığında, bu bulgular tedavi etkinliğine dair kanıt yerine bireysel hastalar yanıtı olarak yorumlanmalıdır (Tablo 3).
Tablo 3
| Motor değerlendirme | Hasta 1 | Hasta 2 | Hasta 3 | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
| VI öncesinde | VI sonrasında | VI öncesinde | VI sonrasında | VI öncesinde | VI sonrasında | |
| Konuşma | 2 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 |
| Yüz ifadesi | 4 | 1 | 2 | 1 | 3 | 1 |
| Sertlik | 3 | 1 | 2 | 1 | 3 | 1 |
| Parmak dokunması | 4 | 0 | 1 | 0 | 3 | 1 |
| El hareketi | 4 | 0 | 2 | 0 | 3 | 1 |
| Dönme-hareketi | 3 | 1 | 3 | 1 | 2 | 1 |
| Parmak ucu dokunması | 3 | 1 | 2 | 1 | 2 | 1 |
| Bayak hassasiyeti | 3 | 1 | 3 | 1 | 3 | 1 |
| Sekiden ayağa kalkma | 2 | 1 | 2 | 0 | 2 | 0 |
| Yürüme | 4 | 1 | 3 | 1 | 2 | 0 |
| Yürüme donması | 3 | 1 | 3 | 1 | 2 | 0 |
| Postural stabilite | 4 | 1 | 2 | 0 | 2 | 0 |
| Postür | 3 | 0 | 2 | 0 | 2 | 1 |
| Cisim bradikinezi | 4 | 1 | 1 | 1 | 4 | 2 |
| Postural titreme | 3 | 0 | 0 | 0 | 3 | 1 |
| Hareket sırasında titreme | 3 | 0 | 0 | 0 | 2 | 1 |
| Dinlenme titreme | 3 | 0 | 0 | 0 | 3 | 1 |
| Toplam puanlar | 55 | 11 | 29 | 9 | 42 | 14 |
| Δ Kazanç | 44 | 20 | 28 |
MDS-UPDRS III motor değerlendirme alanlarının vestibüler implantasyonundan önce ve sonra özetlenmesi.
3.4.2 Nörogörüntüleme bulguları
Dopaminerimg’in nicel analizi, ameliyat sonrası 12. ay değerlendirmesinde VI-AÇIK durumu ile VI-KAPALI durumu karşılaştırıldığında striatumda daha yüksek DVR değerlerinin görüldüğünü ortaya koydu; ancak bu farkların büyüklüğü ve dağılımı hastalar arasında ve striatum alt bölgeleri arasında değişkenlik gösterdi (Tablo 4). En tutarlı artışlar striatum ve putamen bölgelerinde gözlemlenirken, kaudat ve posterior putamen farkları daha yüksek bireysel değişkenlik gösterdi. Değişiklikler her iki tarafta da izlendi ve implantasyon yapılan tarafın karşıt hemisferinde daha büyük artış eğilimi gözlemlendi.
Tablo 4
| Dağılım hacmi oranları | BD + BVP Tanılı Hastalar | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| VI-KAPALI | VI-AÇIK | Referans değerler | Δ Kazanç | |||
| Ipsi. | Contra. | Ipsi. | Contra. | Ortalık ± 2SD | Ipsi. | Contra. |
| Striyatal | 3.21 | 2.98 | 3.50 | 3.49 | 4.20 ± 0.78 | 0.29 | 0.51 |
| Kaudat | 3.31 | 3.21 | 3.65 | 3.79 | 4.26 ± 0.81 | 0.34 | 0.58 |
| Putamen | 3.05 | 2.66 | 3.3 | 3.11 | 4.11 ± 0.78 | 0.25 | 0.45 |
| Anterior putamen | 3.23 | 2.64 | 3.15 | 3.22 | 4.24 ± 0.84 | −0.08 | 0.58 |
| Posterior putamen | 2.80 | 2.68 | 3.47 | 2.95 | 3.93 ± 0.78 | 0.67 | 0.27 |
| PD + BVP Tanılı 2. Hastası | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Striyatal | 2.68 | 2.67 | 2.92 | 3.13 | 4.31 ± 0.78 | 0.24 | 0.46 |
| Kaudat | 2.84 | 2.70 | 3.08 | 2.37 | 4.36 ± 0.81 | 0.24 | −0.33 |
| Putamen | 2.46 | 2.62 | 2.71 | 2.93 | 4.24 ± 0.78 | 0.25 | 0.31 |
| Anterior putamen | 2.60 | 2.63 | 2.71 | 3.03 | 4.36 ± 0.84 | 0.11 | 0.40 |
| Posterior putamen | 2.26 | 2.62 | 2.70 | 2.80 | 4.06 ± 0.78 | 0.44 | 0.18 |
| PD + BVP Tanılı 3. Hastası | |||||||
| Striyatal | 2.15 | 2.01 | 2.20 | 2.31 | 4.03 ± 0.78 | 0.05 | 0.30 |
| Kaudat | 2.26 | 2.07 | 2.34 | 2.62 | 4.11 ± 0.81 | 0.08 | 0.55 |
| Putamen | 2.01 | 1.92 | 2.02 | 1.85 | 3.92 ± 0.78 | 0.01 | −0.07 |
| Anterior putamen | 2.21 | 1.97 | 2.17 | 1.95 | 4.06 ± 0.84 | −0.04 | −0.02 |
| Posterior putamen | 1.62 | 1.86 | 1.74 | 1.73 | 3.72 ± 0.78 | 0.12 | −0.13 |
PD’li ve eşlik eden BVP’li hastalarda DVR kullanılarak striatal dopaminerjik bağlanmanın iki farklı koşulda nicel değerlendirmesi.
Yaşa düzeltilmiş analiz, yaşla ilişkili beklenen azalmayla uyumlu olarak yaşla striatal DVR değerleri arasında ters bir ilişki göstermiştir. Önemle belirtmek gerekir ki, bu analiz yaşa bağlı referans dağılımı kullanılarak yapılmış olup, üç implantlı hastadan bağımsız bir örneklem olarak elde edilmemiştir. Tüm hastalarda VI-AÇIK koşulunda VI-KAPALI koşuluna göre daha yüksek DVR değerleri gözlemlenmiş; ancak bu farkların büyüklüğü bireyler ve striatal bölgeler arasında değişmiştir. Yaş eşleştirilmiş referans verileriyle karşılaştırıldığında (Şekil 5), yalnızca Hastah 1 VI-AÇIK koşulunda beklenen referans aralığında değerlere ulaşırken, Hastalar 2 ve 3 referans dağılımının altında kalmıştır. Yine de tüm hastalarda vestibüler implantın aktive edilmesi durumunda KAPALI duruma göre daha DVR değerleri gösterilmiştir. Şekil 6’daki temsilci DaTSCAN görüntüleri, VI-AÇIK ve VI-KAPALI koşulları arasındaki striatal izleyici tutulumundaki farkları daha iyi ortaya koymaktadır.
Şekil 5
Şekil 6
4 Tartışma
Bu pilot çalışmada, kronik vestibüler nörostimülasyonun vestibüler implant aracılığıyla PD’li ve eşlik eden BVP’li hastalarda motor fonksiyonları ve merkezî sensorimotor ağları etkileyebileğine dair önleyici kanıtlar sunmaktayız. Klinik motor değerlendirmeyi, vestibüler fonksiyon testlerini ve dopaminerjik nörogörüntülemeyi bir araya getirmemizle, bulgularımız vestibüler girdinin geri kazandırılmasının denge rehabilitasyonunun ötesine geçebileceğini ve dağılmış motor devrelere hedeflenen potansiyel bir periferik nöromodülasyon stratejisi temsil edebileceğini işaret etmektedir.
Vestibüler modülasyonun PD’de desteklenmesinin dayanağı, vestibüler yollar ile motor ağlar arasındaki kapsamlı anatomik ve fonksiyonel etkileşimlere dayanmaktadır ( 32 ). PD, giderek artan biçimde nigrostriatal dopaminerjik nöronların izole dejenerasyonu olarak değil, dağıtılmış sensorimotor sistemleri etkileyen bir bozukluk olarak kabul edilmektedir ( 33 ). Lokomosyon ve durumsal kontrol, basal gangliyon, beyin sapı, serebellum ve geri bildirim yollarının entegrasyonuna dayanmaktadır ( 34 ). Son deneysel çalışmalar, yürüme parametrelerinin başlatma, hız ve yön kontrolü gibi unsurların, mezensefalik lokomosyon bölgesinden medüller lokomosyon merkezlerine projeksiyonları içeren belirli basal gangliyon–beyin sapı devreleri aracılığıyla kodlandığını göstermektedir ( 35 ). Bu gözlemler, lokomosyon düzenlemesine katılan duyusal girdilerin modüle edilmesinin PD’de motor performansı etkileyebileceği kavramını desteklemektedir. ( 36 )
Bu bağlamda, vestibüler neurostimülasyon, PD’de araştırılan terapötik neuromodülasyon stratejilerinin daha geniş çerçevesi içinde değerlendirilmelidir. ( 37 ) Derin beyin stimülasyonu (DBS), özellikle subtalamik nükleus veya globus pallidus internus hedefleyen, doğrudan bazal gangliyon devrelerini modüle eder ve ileri evre PD ve motor komplikasyonları olan seçilmiş hastalar için yerleşik bir tedavi seçeneği temsil eder. ( 38 ) Buna karşılık, tekrarlayan kranial manyetik stimülasyon (rTMS) ve kranial doğru akım stimülasyonu (tDCS) gibi invaziv olmayan beyin stimülasyon teknikleri, kortikal excitabiliti ve ağ plastikliğini değiştirmeyi hedefler; ancak klinik etkinlikleri değişkendir ve stimülasyon parametrelerine, hedef bölgelere ve hasta özelliklerine büyük ölçüde bağlıdır. ( 39 , 40 ) Bu yaklaşımlardan farklı olarak, vestibüler implantasyon, kronik yapay vestibüler girdi sağlayan periferik bir neuromodülasyon stratejisi olup, yukarı yönl vestibüler yollar aracılığıyla merkezi sinir sistemi yapılarını doğrudan stimüle etmeden dağıtık sensorimotor ağları etkileyebilir. ( 36 , 41 ) Dolayısıyla, vestibüler neurostimülasyon şu anda yerleşik neuromodülasyon tedavilerine bir alternatif olarak değil, kontrollü çalışmalarla daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyan, mekanistik açıdan farklı bir yaklaşım olarak değerlendirilmelidir. Önemlisi, bu pilot kohortta gözlemlenen motor değişikliklerin büyüklüğü, mevcut çalışma tasarımından doğrudan karşılaştırmalar yapılamayacağı için, yerleşik neuromodülasyon yaklaşımlarına göre üstün etkinlik olarak yorumlanmamalıdır.
Çalışma grubumuzda, altı hastanın dördünde EcVEMP’lerin varlığı, sürdürülen acustik uyarılı cVEMP ve oVEMP’lerin sürekli olarak kaybolmuş olması rağmen, implant edilen sistemin periferik vestibüler yolları aktive edebildiğine dair elektrofizyolojik kanıt sağlar. Bu ayrışma, yerel sakküler mekanotransduksiyonun geri kazanılması olarak yorumlanmamalıdır; bunun yerine doğrudan elektriksel uyarının, disfonksiyonel otolitik duyusal aygıtı atlayarak kalan vestibüler aferentleri aktive etmesi ve böylece bir vestibulokollik yanıt uyarması söz konusu olabilir; bu durum, akustik arefleksik hastalarda aynı otolitik implant yaklaşımıyla daha önce gösterilmiştir ( 23 ). Bununla birlikte, elektriksel olarak geri kazandırılan vestibüler girdinin fonksiyonel sonuçları, yalnızca BVP’li hastalar ile eşlik eden PD’li hastalar arasında farklılık gösterebilir. Sonrakilerde, artmış vestibüler girdi, yalnızca duyusal ikame ve duruş telafisi yoluyla değil, aynı zamanda bozulmuş sensorimotor ağların modülasyonu yoluyla da katkıda bulunabilir.
Çalışma grubumuzda, tüm hastalarda vestibüler implantasyon sonrasında motor performansında iyileşme gözlemlendi; MDS-UPDRS III puanlarında azalma ve özellikle yürüme, duruş stabilitesi ve bradikineik bulgularda tutarlı iyileşmeler görüldü. Önemli olan, bu değişikliklerin motor değerlendirmeler sırasında dopaminerjik ajist tedavisinin ardından gerçekleşmemesiydi; bu durum farmakolojik modülasyonun olası karıştırıcı etkisini azaltmaktadır ( 42 , 43 ). Küçük örneklem büyüklüğü klinik etkinlik hakkında kesin sonuçları oluşturmasa da, hastalar arasında gözlemlenen motor değişikliklerin büyüklüğü ve tutarlılığı, vestibüler girdinin PD belirtilerinde rol alan motor ağların düzenlenmesine katkıda olabileceği hipotezini desteklemektedir. Yine de gözlemlenen MDS-UPDRS III değişikliklerinin büyüklüğü dikkatli yorumlanmalıdır. Tüm motor değerlendirmeler standartlaştırılmış MDS-UPDRS III ölçeği kullanılarak nörologlar tarafından gerçekleştirilmiş olsa da, kontrol grubunun olmaması ve kör değerlendirmenin bulunmaması, vestibüler nöromodülasyonun özgün etkisini; implantlı bir cihazla ilişkili placebo etkileri, motor değerlendirmelere tekrarlı maruz kalma, vestibüler rehabilitasyon ve Parkinson bulgularının kendiliğinden değişkenliği gibi diğer olası etkenlerden ayırt etmeyi engellemektedir. Bu nedenle, bu bulgular yerleşmiş terapötik etkinlik kanıtından ziyade, keşif amaçlı ve hipotez üreten bulgular olarak değerlendirilmelidir.
Mevcut çalışmanın dikkat çeken bulgularından biri postografik sonuçlara, özellikle SOT performansındaki ve visual tercih arasındaki belirgin farklara ilişkilidir. Bu bulgular, periferik vestibüler kayıp ile merkez motor ağ işlev bozukluğu arasındaki etkileşimden kaynaklanan duysal ağırlıklandırmanın farklı örüntülerini yansıtıyor olabilir. İzole BVP’li hastalarda vestibüler girdinin yokluğu, durumsal kontrol için kararlı bir referans olarak bilgiye dayalı olarak artan güvenirlik sağlayan uyumlu duysal ağırlıklandırma mekanizmaları yoluyla kademeli olarak telafi edilir ( 44 , 45 ). Buna karşılık, PD + BVP’li hastalar belirgin şekilde daha düşük visual tercih değerleri göstermiş, bu da görsel ipuçlarını etkili bir şekilde kullanabilme yeteneğinin merkez duysal bütünleştirme ağlarının eşlik eden işlev bozukluğu tarafından olumsuz etkilenebileceğini düşündürmektedir. Periferik vestibüler eksikliğin ötesinde, PD; basal ganglia, talamus, korteks ve beyin sapını içeren, mevcut duysal girdilere göre uygun motor yanıtları seçme ve ölçeklendirme açısından kritik öneme sahip dağıtılmış devreleri etkiler ( 32 , 46 ). Bu bağlamda, vestibüler nükleuslar ve talamik aktarımlar üzerinden, pedunkulopontin bölge ve striatal yapılarla bağlantıları da içeren vestibüler projeksiyonlar, vestibüler sinyallerin lokomotor ve durumsal kontrol ağlarını etkileyebileceği potansiyel bir anatomik temel sağlamaktadır. Bu nedenle, PD + BVP’de gözlemlenen azalmış visual tercih, basitçe azalmış görsel bağımlılık olarak değil, uyumlu durumsal stratejiler için gerekli olan çoklu-duysal bütünleştirme ve duysal seçim mekanizmalarındaki bozukluğun bir göstergesi olarak yorumlanmalıdır.
Önemli olan, bu temel farklara rağmen, PD + BVP’li hastaların implantasyon sonrasında durumsal performansta kaydedilen belirgin iyileşmedir; bu da vestibüler uyarının, merkezî motor bozukluğun varlığına rağmen duyusal bütünleştirmeyi artırma kapasitesini desteklemektedir. Bu yanıt, kohortlar arasında gözlemlenen farklı temel stratejilerle çelişmekte ve vestibüler nörouyarının, bozulmuş durumsal kontrol ağlarına dahil edilebilen ek bir duyusal referans sağlayabileceğini düşündürmektedir. Önceki çalışmalar, vestibüral gürültü uyarısının stokastik rezonans ve artmış duyusal işleme gibi mekanizmalar aracılığıyla durumsal kontrolü iyileştirebileceğini göstermiştir ( 47 , 48 ). Bulgularımız, kronik vestibüler nöuyarının, hem periferik vestibüler kayıp hem de nörodejeneratif bozukluk içeren hastalarda karşılaştırılabilir işlevsel etkiler elde edebileceğini göstererek bu gözlemleri genişletmektedir.
Manyetik rezonans görüntüleme bulguları, vestibüler uyarının merkezî sistemde yol açtığı değişimlerle ilgili ek keşif düzeyinde kanıt sunmaktadır. 12. ay değerlendirmesinde, tüm implant hastalarında VI-AÇIK ve VI-KAPALI durumları arasında striatal DVR değerlerinde fark gözlemlenmiş, en tutarlı desen ise kontralateral striatumda saptanmıştır. Deneysel bulgular, vestibular uyarının bazal gangliyon aktivitesini etkileyebileceği vestibülö–talamo–striatal yolların varlığını desteklemektedir (49–51). Önemle belirtilmelidir ki, 123I-ioflupane bağlanması presynaptik dopamin taşıyıcı (DAT) kullanılabilirliğini yansıtır ve doğrudan dopamin salınımı, taşıyıcı işlevi veya dopaminergik nöron iyileşmesinin doğrudan bir ölçümü olarak yorumlanmamalıdır (52). Deneysel çalışmalar, periferik vestibular uyarının striatal nöronal aktivite ve kimyasal iletimini düzenleyebileceğini göstermiştir (53, 54); buna karşılık DAT kullanılabilirliğinin hücre içi iletim yolları ve membran taşıma mekanizmaları yolu dinamik olarak düzenlendiği bilinmektedir (55). Ancak vestibular uyarının DAT ile ilişkili mekanizmaları etkileyip etkilemediği halen bilinmemekte ve vestibüler girdinin DAT kullanılabilirliğini doğrudan düzenlediğine dair bir kanıt sunulmamıştır. Bu nedenle, gözlemlenen DVR farkları, doğrudan DAT düzenlemesi veya dopaminergik geri kazanım kanıtı olarak değil, farklı vestibular implant uyarı durumlarıyla ilişkili keşif düzeyinde bir görüntüleme eşleniği olarak yorumlanmalıdır. Yükselen vestibüler yolların çoğunlukla çapraz örgülenmesine ve tek taraflı vestibular uyarıdan sonra bildirilen asimetrik etkilere dayanarak, kontralateral striatal ağlara yönelik tercihli bir etki, gözlemlenen DVR desenini açıklayan makul ancak spekülatif bir açıklama temsil etmektedir (56–58).
Ele alındığında, bu ön bulgular, vestibüler sistinin Parkinson hastalığında etkilenen motor ağları modüle etmek için erişilebilir bir periferik arayüz olarak görev yapabileceği kavramını desteklemektedir. Vestibüler implantasyonun, karmaışık hareket bozuklukları için klinik açıdan anlamlı bir neuromodülasyon yaklaşımı temsil edip etmeyeceğini belirlemek amacıyla, klinik sonuçları, neurofizyolojik biyarkerları ve fonksiyonel görüntülemeyi birleştiren daha büyük boyutlu uzunlamasına çalışmalar gerekecektir.
4.1 Sınırlamalar
Birkaç kısıtlamanın kabul edilmesi gerekir. İlk olarak, bu çalışmanın temel kısıtlaması küçük örneklem boyutudur ve bu, bu Faz I klinik çalışmanın pilot doğasından kaynaklanır. Katılımcı sayısının sınırlı olması, etkinlik hakkında kesin sonuçlar çıkarmayı engeller ve sağlam çıkarımsal karşılaştırmaları veya yanıt öngörücülerinin belirlenmesini olanaksız kılar. İkinci olarak, implant edilmemiş bir kontrol grubunun olmaması, implantla ilişkili etkileri placebo veya beklenti etkileri, tekrarlayan değerlendirmeler, doğal hastalık değişkenliği ve rehabilitasyonun olası katkısı gibi spesifik olmayan faktörlerden tamamen ayırmayı zorlaştırır. Tüm hastaların yapılandırılmış bir vestibüler rehabilitasyon programına uymuş olması rağmen, mevcut tasarım rehabilitasyonun ve vestibüler uyarımın gözlemlenen değişikliklere katkısını bağımsız olarak belirleyemez. Üçüncü olarak, kohortlar arasındaki temel farklar karıştırıcı bir olası kaynak olarak değerlendirilmelidir; çünkü PD’ye eşlik eden BVP’li hastalar, yalnızca BVP’si olanlara göre daha karmaşık bir çok sistemli hastalık temsil eder. Dördüncü olarak, VEMP bulguları dikkatli yorumlanmalıdır. Elektriksel uyarıyla elde edilen cVEMP yanıtları implantasyon sonrası tüm hastalarda tekrarlanabilir değildi ve EcVEMP kayıtları, uyarım parametreleri, elektrot konfigürasyonu, kas aktivasyonu vestibüler yanıtların merkezî işlenmesi dahil olmak üzere birden fazla teknik ve fizyolojik faktörden etkilenebilir. Son olarak, DaTSCAN bulguları da dikkatli yorumlanmalıdır. Görüntüleme yalnızca 12. ayın operasyon sonrası VI-DEAKTİF ve VI-AKTİF koşullarında elde edildiğinden, bu sonuçlar dopaminerjik iyileşmenin uzunlamasına kanıtı yerine, uyarımla ilişkili değişikliklerin keşif amaçlı ölçümleri olarak değerlendirilmelidir. DVR değerlerindeki farklar striatal ağların değişmiş fonksiyonel durumlarını veya dopamin taşıyıcı erişilebilirliğindeki değişiklikleri yansıtabilir; ancak DAT’ın vestibular uyarım tarafından doğrudan modülasyonu kanıtlanmamıştır.
5 Sonuç
Kronik vestibüler nöromodülasyon, implantasyonlu vestibüler cihaz aracılığıyla, PD ve BVP’li hastalarda motor performans, durumsal kontrol ve fonksiyonel sonuçlarda iyileşmelerle ilişkilendirilmiştir. Çok modallı değerlendirme, klinik, fonksiyonel ve nörogörüntüleme değişikliklerinde uyumlu bulgular ortaya koymuş ve vestibüler sistemi motor ağları modüle etmeye yönelik potansiyel bir periferik arayüz olarak desteklemiştir. Bu ön bulgular, daha büyük kontrollü çalışmalarda doğrulama gerektirse de, vestibüler nöromodülasyonun karmaışık hareket bozuklukları için potansiyel bir terapötik yaklaşım olarak daha ileri düzeyde incelenmesini desteklemektedir.
Açıklamalar
Veri erişilebilirliği açıklaması
Bu makalenin sonuçlarını destekleyen ham veriler, gereksiz bir saklama olmaksızın yazarları tarafından erişime sunulacaktır.
Etik açıklaması
İnsanlar dahil edilen çalışmalar, çalışma protokolünün Ocak 2018’de gözden geçirilmesi ve Gran Canaria’daki Complejo Hospitalario Insular Materno-Infantil Etik Kurulundan (CEIm-CHUIMI 956 ve CEIm 2023-134-1) onay alınmasıyla onaylanmıştır. Çalışmalar, yerel mevzuat ve kurumsal gerekliliklere uygun olarak yürütülmüştür. Katılımcılar, bu çalışmaya katılmaya ilişkin yazılı aydınlatılmış onaylarını vermişlerdir.
Yazar katkıları
JL-P: Kavramlaştırma, Veri düzenleme, Biçimsel analiz, Metodoloji, Yazım – taslak, Yazım – inceleme ve düzenleme. AS: Kavramlaştırma, Veri düzenleme, Biçimsel analiz, Yazım – inceleme ve düzenleme. AM: Kavramlaştırma, Veri düzenleme, Biçimsel analiz, Finansman edinme, Soruşturma, Kaynaklar, Görselleştirme, Yazım – taslak, Yazım – inceleme ve düzenleme. SB-B: Kavramlaştırma, Veri düzenleme, Metodoloji, Gözetim, Yazım – taslak, Yazım – inceleme ve düzenleme. JG: Biçimsel analiz, Metodoloji, Gözetim, Yazım – taslak, Yazım – inceleme ve düzenleme. JM: Yazım – taslak, Yazım – inceleme ve düzenleme. JMR: Veri düzenleme, Metodoloji, Doğrulama, Yazım – taslak, Yazım – inceleme ve düzenleme. ASD: Veri düzenleme, Biçimsel analiz, Metodoloji, Proje yönetimi, Yazım – taslak, Yazım – inceleme ve düzenleme. RM-H: Biçimsel analiz, Proje yönetimi, Gözetim, Yazım – taslak, Yazım – inceleme ve düzenleme. MM: Yazım – taslak, Yazım – inceleme ve düzenleme. MS: Finansman edinme, Kaynaklar, Doğrulama, Yazım – taslak, Yazım – inceleme ve düzenleme. ÁR: Kavramlaştırma, Soruşturma, Yazılım, Yazım – taslak.
Fonlama
Yazar(lar), bu çalışmanın ve/veya yayımlanmasının finansal destek almadığını beyan etmiştir.
Çıkar çatışması
Yazar(lar), bu çalışmanın ticari veya finansal herhangi bir ilişki olmadan, olası bir çıkar çatışması olarak değerlendirilebilecek herhangi bir bağlantının bulunmadan yürütüldüğünü beyan etmiştir.
ÁR adlı yazar, gönderim sırasında Frontiers’in editör kurulu üyesi olduğunu beyan etmiştir. Bu durum hakem sürecini ve nihai kararı etkilememiştir.
Üretken yapay zeka beyanı
Yazar(lar), bu metnin oluşturulmasında Üretken Yapay Zeka kullanılmadığını beyan etmiştir.
Bu makalede şekillerle birlikte sağlanan alternatif metin (alt text) Frontiers tarafından yapay zekânın desteğiyle oluşturulmuş olup, mümkün olduğunca yazarların da gözden geçirmesini içeren doğruluk sağlamaya yönelik makul çabalar gösterilmiştir. Herhangi bir sorunu tespit ederseniz, lütfen bizimle iletişime geçin.
Yayıncının notu
Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarların görüşlerini yansıtır ve bağlı oldukları kuruluşların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini zorunlu olarak temsil etmez. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisinin yapabileceği herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya desteklenmez.
-
1.
Bloem BRO kun MS Klein C. Parkinson hastalığı. Lancet. (2021) 397:2284–303. doi: 10.1016/S0140-6736(21)00218-X,
-
2.
Armstrong MJ Okun MS. Parkinson hastalığının tanısı ve tedavisi. JAMA. (2020) 323:548–60. doi: 10.1001/jama.2019.22360,
-
3.
Poewe W Seppi K Tanner C M Halliday G M Brundin P Volkmann J ve ark. Parkinson hastalığı. Nat Rev Dis Primers. (2017) 3:17013. doi: 10.1038/nrdp.2017.13
-
4.
McGregor M M Nelson A B. Parkinson hastalığının devre mekanizmaları. Neuron. (2019) 101:1042–56. doi: 10.1016/j.neuron.2019.03.004,
-
5.
Lopez C. Vestibüler sistem: yalnızca bedeni değil dengeleri de dengelemek. Curr Opin Neurol. (2016) 29:74–83. doi: 10.1097/WCO.0000000000000284
-
6.
Cullen K E. Doğal öz-hareket sırasında vestibüler işleme: algı ve eylem için çıkarımlar. Nat Rev Neurosci. (2019) 20:346–63. doi: 10.1038/s41583-019-0153-1,
-
7.
Stiles LS, Smith PF. Vestibüler-bazal ganglion bağlantısı: motor kontrolün dengelenmesi. Neuroscience. (2015) 293:171–86. doi: 10.1016/j.neuroscience.2015.02.027,
-
8.
Curthoys IS, Ramos de Miguel Á, Ramos-Macías A. Neden iki taraflı vestibüler disfonksiyonu olan hastaların duruş ve yürüyüşünü sakküler aferentlerin uyarılması değiştirmelidir? Sakküler ikame hipotezi. J Clin Med. (2022) 11:6599. doi: 10.3390/jcm11226599
-
9.
Rosado-Martins F, Santos B, Costa CM, Eça T, Bouça-Machado R, Ferreira JJ. Parkinson hastalığında vestibüler disfonksiyon: bulgular ve belirtilerin sistematik derlemesi. Mov Disord Clin Pract. (2026) 13:318–30. doi: 10.1002/mdc3.70304,
-
10.
Ferri N, Schubert MC, Ravizzotti E, Piatti D, Franceschelli GM, Bracci A ve ark. Nörolojik bozukluğu olan kişilerde vestibülo-oküler refleks disfonksiyonunun yaygınlığı: sistematik derleme ve meta-analiz. J Neurol. (2026) 273:91. doi: 10.1007/s00415-026-13619-1,
-
11.
Lee S, Liu A, KeKeown MJ. Parkinson hastalığının tedavisinde galvanik vestibüler uyarılma konusundaki güncel bakış açıları. Expert Rev Neurother. (2021) 21:405–18. doi: 10.1080/14737175.2021.1894928,
-
12.
Mahmud M, Hadi Z, Prendergast M, Ciocca M, Saad A, Pondeca Y ve ark. Parkinson hastalığında galvanik vestibüler uyarılmanın duruş dengesi üzerindeki etkisi: sistematik derleme ve meta-analiz. J Neurol Sci. (2022) 442:120414. doi: 10.1016/j.jns.2022.120414,
-
13.
Ramos de Miguel Á, Sluydts M, Falcón J, Manrique-Huarte R, Rodríguez I, Zarowski A ve ark. İki taraflı vestibüler patolojide denge ve işitme fonksiyonunun otolitik vestibüler uyarımla artırılması: koklea-vestibüler implant etkinliğine dair ön çalışma bulguları. Front Neurol. (2025) 16:1520554. doi: 10.3389/fneur.2025.1520554
-
14.
Lorente-Piera J, Prieto E, Ramos de Miguel Á, Manrique M, Pérez-Fernández N, Ramos Macías Á ve ark. Koklea-vestibüler implantlı hastalarda nöro-uyarımlı sistemin pozitron emisyon tomografisi ile görüntülenmesine dair klinik araştırmalar: periferik organın ötesinde bir yanıt var mı? J Clin Med. (2025) 14:1445–5. doi: 10.3390/jcm14051445,
-
15.
Zarkali A, Thomas G E, Zetterberg H, Weil R. Hedeflenen müdahalelerin çağında Parkinson hastalığında nörogörüntüleme ve sıvı biyomarkerları. Nat Commun. (2024) 15:5661. doi: 10.1038/s41467-024-49949-9,
-
16.
Ellis E G, Meyer G M, Kaasinen V, Corp D T, Pavese N, Reich M ve ark. Hareket bozukluklarında beliriye özgü ağları karakterize etmek için çok modlu nörogörüntüleme. npj Parkinsons Dis. (2024) 10:154. doi: 10.1038/s41531-024-00774-3,
-
17.
Perovnik M, Rus T, Schindlbeck K A, Eidelberg D. Nörodejeneratif bozukluğu olan hastaların değerlendirmesinde işlevsel beyin ağları. Nat Rev Neurol. (2023) 19:73–90. doi: 10.1038/s41582-022-00753-3,
-
18.
Strupp M, Kim J S, Surofushi T, Straumann D, Jen J C, Rosengren S ve ark. İki taraflı vestibüler patoloji: Bárány Derneği sınıflandırma komitesinin tanı kriterleri konusunda uzlaşı belgesi. J Vestib Res. (2017) 27:177–89. doi: 10.3233/VES1706192
-
19.
Cárdenas MR, Marrero-Aguiar V. Cuaderno de Logoaudiometría. Madrid, İspanya: UNED (1994).
- Google Scholar
-
20.
Ramos A, Ramos de Miguel A, Rodriguez I, Borkoski S, Falcon J C. Otolit organın kronik elektriksel uyarılması: bilateral vestibulopati ve sinirsel kayıp işitme kaybı olan insanlarda ön sonuçlar. Audiol Neurootol. (2020) 25:79–90. doi: 10.1159/000503600,
-
21.
Hall C D, Herdman S J, Whitney S L, Cass S P, Clendaniel R A, Fife T D ve ark. Periferik vestibüler hipofunksiyon için vestibüler rehabilitasyon: kanıta dayalı klinik uygulama rehberi. J Neurol Phys Ther. (2016) 40:124–55. doi: 10.1097/NPT.0000000000000120
-
22.
Halmagyi G M, Chen L, MacDougall H G, Weber K P, McGarvie L A, Curthoys I S. Video baş ivme testi. Front Neurol. (2017) 8:258. doi: 10.3389/fneur.2017.00258,
-
23.
Parkes W J, Gnanasegaram J J, Cushing S L, McKnight C L, Papsin B C, Gordon K A. İşitme implantlarıyla vestibüler uyarılmanın nesnel ölçümü olarak vestibüler uyarılı myojenik potansiyel testi. Laryngoscope. (2017) 127:E75–81. doi: 10.1002/lary.26037,
-
24.
Rodríguez-Montesdeoca I, Ramos de Miguel A, Falcón González J C, Borkoski Barreiro S, Pérez Fernández N, Vanspauwen R ve ark. İşitme implantı ve otolit organ dolaylı uyarılması kullanılarak vestibüler uyarılı myojenik potansiyel yanıtları arasındaki farklar. Front Neurol. (2021) 12:663803. doi: 10.3389/fneur.2021.663803
-
25.
Cevette M J, Puetz B, Marion M S, Wertz M L, Muenter M D. Dinamik posturografide fizyolojik performans. Otolaryngol Head Neck Surg (1995) 112:676–688. doi: 10.1016/s0194-59989570175-3 21.
-
26.
Clarke AHSchönfeld UHamann CScherer H. Tek taraflı otolit fonksiyonunun otolit-oküler yanıt ve öznel dikey ölçümü ile değerlendirilmesi. Acta Oto-Laryngol Suppl Internet. (2001) 545:84–7. doi: 10.1080/000164801750388180,
-
27.
Jacobson GPNewman CW. Baş dönmesi engelleme ölçeğinin geliştirilmesi. Arch Otolaryngol Head Neck Surg. (1990) 116:424–7. doi: 10.1001/archotol.1990.01870040046011
-
28.
Herman TInbar-Borovsky NBrozgol MGiladi NHausdorff JM. Sağlıklı yaşlı yetişkinlerde dinamik yürüyüş indeksi: merdiven çıkma, düşme korkusu ve cinsiyetin rolü. Gait Posture. (2009) 29:237–41. doi: 10.1016/j.gaitpost.2008.08.013,
-
29.
Pereiro AXCampos-Magdaleno MNavarro-Pardo EJuncos-Rabadán OFacal D. İşlevselliği korunan, toplum içinde yaşayan yetişkinlerden oluşan İspanyol örneğinde “kalk ve yürü” testi için normatif puanlar. Aten Primaria. (2021) 53:102065–5. doi: 10.1016/j.aprim.2021.102065,
-
30.
Goetz CGPoewe WRascol OSampaio CStebbins GCounsell C ve ark. Hoehn ve Yahr evreleme ölçeğine ilişkin Hareket Bozuklukları Derneği görev gücü raporu: durum ve öneriler. Mov Disord. (2004) 19:1020–8. doi: 10.1002/mds.20213,
-
31.
Hareket Bozuklukları Derneği Parkinson Hastalığı için Ölçekler Görev Gücü. Parkinson hastalığının birleştirilmiş değerlendirme ölçeği (UPDRS): durum ve öneriler. Mov Disord. (2003) 18:738–50. doi: 10.1002/mds.10473,
-
32.
Smith PF. Vestibular fonksiyonlar ve Parkinson hastalığı. Front Neurol. (2018) 9:1085. doi: 10.3389/fneur.2018.01085,
-
33.
Gui M, Lingling L, Qin L, Wang C. Parkinson hastalığında vestibular disfonksiyon: ihmal edilen bir konu. Front Neurol. (2024) 15:1398764. doi: 10.3389/fneur.2024.1398764,
-
34.
Stiles L, Smith PF. Vestibular-bazal ganglion bağlantısı: motor kontrol dengesi. Brain Res. (2015) 1597:180–8. doi: 10.1016/j.brainres.2014.11.063,
-
35.
Wuehr M, Peto D, Fietzek U, Katzdobler S, Nübling G, Zaganjori M ve ark. Düşük yoğunluklu vestibular gürültü uyarımı, progreseyen supranükleer paralizide postür belirtilerini iyileştirir. J Neurol. (2024) 271:4577–86. doi: 10.1007/s00415-024-12419-9,
-
36.
Peto D, Schmidmeier F, Katzdobler S, Fietzek U, Levin J, Wuehr M ve ark. Parkinson hastalarında hafif-orta düzeyde yürüme bozukluklarında düşük yoğunluklu vestibular gürültü uyarımının etkilerine dair kanıt yok. J Neurol. (2024) 271:5489–97. doi: 10.1007/s00415-024-12504-z,
-
37.
Dlugaiczyk J, Wuehr M, Straka H. “Vestibular endorganların elektriksel uyarılması”. In: Fritzsch B, editör. The Senses: a comprehensive Reference, 2nd Edn. Oxford: Elsevier (2020). p. 635–71.
- Google Scholar
-
38.
Deuschl G, Schade-Brittinger C, Krack P, Volkmann J, Schäfer H, Bötzel K ve ark. Parkinson hastalığı için derin beyin uzarımı randomized bir çalışması. N Engl J Med. (2006) 355:896–908. doi: 10.1056/NEJMoa060281,
-
39.
MadridJBenningerDH. Parkinson hastalığı için invaziv olmayan beyin stimülasyonu: klinik kanıtlar, güncel kavramlar ve gelecekteki hedefler: sistematik derleme. J Neurosci Methods. (2021) 347:108957. doi: 10.1016/j.jneumeth.2020.108957,
-
40.
LiuXLiuHLiuZRaoJWangJWangPet al. Parkinson hastalığı için kranial doğru akım stimülasyonu: sistematik derleme ve meta-analiz. Front Aging Neurosci. (2021) 13:13. doi: 10.3389/fnagi.2021.746797
-
41.
WuehrMDeckerJSchnieppR. Gürültülü galvanik vestibular stimülasyon: bilateral vestibulopati için ortaya çıkan bir tedavi seçeneği. J Neurol. (2017) 264:81–6. doi: 10.1007/s00415-017-8481-4,
-
42.
GalnaBLordSBurnDJRochesterL. Yeni ortaya çıkan Parkinson hastalığında yürüme bozukluğunun ilerlemesi: ilaçların ve fenotipin etkisi. Mov Disord. (2015) 30:359–67. doi: 10.1002/mds.26110,
-
43.
SterlingNWCusumanoJPShahamNPiazzaSJLiuGKongLet al. Parkinson hastalarında yürüme sırasında kol salınımının dopaminerjik modülasyonu. J Parkinsons Dis. (2015) 5:141–50. doi: 10.3233/JPD-140447,
-
44.
Lorente-PieraJManrique-HuarteRde MiguelÁRRamos-MacíasÁRobainaSBPicciafuocoSet al. Bilateral vestibulopati spektrumunun kodu çözülmesi: etyolojiye dayalı fenotipler, klinik profiller ve implant adayı olma yolları. Front Neurol. (2026) 17:17. doi: 10.3389/fneur.2026.1745221,
-
45.
Doménech-Vadillo E, Montes-Jovellar L, Rey-Martínez J, Pérez-Fernández N. Meniere hastalığı olan hastalarda posturografik dinamik incelemenin normal ve vestibüler kalıpları. Acta Otorrinolaringol Esp. (2009) 61:34–40. doi: 10.1016/j.otorri.2009.08.003
-
46.
Müller M, Albin R, Kotagal V, Koeppe R, Scott P, Frey K ve ark. Parkinson hastalığında talamik kolinergenik innervasyon ve durumsal duyusal entegrasyon işlevi. Brain. (2013) 136:3282–9. doi: 10.1093/brain/awt247
-
47.
Samoudi G, Jivegård M, Mulavara A, Bergquist F. Stokastik vestibüler galvanik uyarım ve L-dopanın Parkinson hastalığı hastalarında denge ve motor belirtiler üzerindeki etkileri. Brain Stimul. (2015) 8:474–80. doi: 10.1016/j.brs.2014.11.019
-
48.
Wuehr M, Nusser E, Decker J, Krafczyk S, Straube A, Brandt T ve ark. Gürültülü vestibüler uyarım, çift yönlü vestibulopatide dinamik yürüyüş stabilitesini iyileştirir. Neurology. (2016) 86:2196–202. doi: 10.1212/wnl.0000000000002748
-
49.
Manzanera O, Meles S, Leenders K, Renken R, Pagani M, Arnaldi D ve ark. 3 boyutlu nükleer görüntüleme verilerinde Parkinson hastalığının tanısında ölçekli alt profil modellemesi ve evrişikli sinir ağıları. Int J Neural Syst. (2019) 29:1950010. doi: 10.1142/s0129065719500102
-
50.
Brajkovic L, Kostic V, Sobic-Saranovic D, Stefanova E, Jecmenica-Lukic M, Jesic A ve ark. FDG-PET’in parkinsonizm farklı tanısında yararlılığı. Neurol Res. (2017) 39:675–84. doi: 10.1080/01616412.2017.1312211
-
51.
Chu J, Liu T, Wang K, Han C, Liu Y, Michitomo Set al. Kuyruk beyni ve ön frontal korteksin metabolik aktivitesi idyopatik Parkinson hastalığının şiddetiyle negatif korelasyon gösterir. Aging Dis. (2019) 10:847–53. doi: 10.14336/ad.2018.0814,
-
52.
Djang D, S W, Janssen M, Bohnen N, Booij J, Henderson T, Herholz K et al. 123I-ioflupane SPECT ile dopamin taşıyıcı görüntülemesi için SNM uygulama kılavuzu 1.0. J Nucl Med. (2012) 53:154–63. doi: 10.2967/jnumed.111.100784
-
53.
Stiles L, Reynolds JN, Napper R, Zheng Y, Smith PF. Sıçan striatumında periferik vestibüler sistemin elektriksel uyarılması sonrası tek nöron aktivitesi ve c-Fos ekspresyonu. Physiol Rep. (2018) 6:e13791. doi: 10.14814/phy2.13791,
-
54.
Stiles L, Zheng Y, Smith PF. Periferik vestibüler sistimin elektriksel uyarısının sıçan striatumında nörokimyasal salınım üzerindeki etkileri. PLoS One. (2018) 13:e0205869. doi: 10.1371/journal.pone.0205869,
-
55.
Torres GE, Gainetdinov RR, Caron MG. Plazma membran monoamin taşıyıcıları: yapı, düzenlenme ve işlev. Nat Rev Neurosci. (2003) 4:13–25. doi: 10.1038/nrn1008,
-
56.
Espinosa-Sanchez JM, Perez-Fernandez N, de Castro F, Batuecas-Caletrio A. Cajal’ın vestibüler araştırmalara katkıları. Front Neuroanat. (2024) 18:640. doi: 10.3389/fnana.2024.1476640,
-
57.
GoldbergJM. Afferent çeşitliliği ve merkezî vestibüler yolların organizasyonu. Exp Brain Res. (2000) 130:277–97. doi: 10.1007/s002210050033,
-
58.
VenhovensJMeulsteeJBloemBRVerhagenWIM. Parkinson hastalığı ve atypik Parkinsonizmde neurovestibüler analiz ve düşmeler. Eur J Neurosci. (2016) 43:1636–46. doi: 10.1111/ejn.13253,
Özet
Anahtar Kelimeler
bilateral vestibulopati, Ménière hastalığı, Parkinson hastalığı, vestibular implant, vestibüler rehabilitasyon
Atıf
Lorente-Piera J, Santana AS, de Miguel ÁR, Borkoski-Barreiro S, González JCF, Monedero J, Miranda Ramos J, Sanfiel Delgado A, Manrique-Huarte R, Manrique M, Sluydts M ve Ramos Macías Á (2026) Karmaşık hareket bozuklukları için yeni bir periferik neuromodülasyon stratejisi olarak vestibular implant: bilateral vestibüler disfonksiyon ile ilişkili Parkinson hastalığı hastalarında pilot çalışma. Front. Neurol. 17:1953762. doi: 10.3389/fneur.2026.1953762
Kabul Tarihi
30 Temmuz 2026
Güncellenme Tarihi
28 Eylül 2026
Kabul Tarihi
30 Ekim 2026
Yayınlanma Tarihi
11 Kasım 2026
17 – 2026
Annibale Antonioni, Ferrara Üniversitesi, İtalya
Enrique Soto, Puebla Övünçlü Otonom Üniversitesi, Meksika
Erin Williams, Miami Üniversitesi, Amerika Birleşik Devletleri
© 2026 Lorente-Piera, Santana, de Miguel, Borkoski-Barreiro, González, Monedero, Miranda Ramos, Sanfiel Delgado, Manrique-Huarte, Manrique, Sluydts ve Ramos Macías.
Bu, Creative Commons Atıf Lisansı (CC BY) koşulları altında erişime açık bir makaledir. Orijinal yazar(lar)ın ve telif hakkı sahib(lar)ının isimlendirilmesi ve bu dergideki orijinal yayının atıf edilmesi şartıyla, kabul edilen akademik uygulama uygun olarak diğer forumlarda kullanım, dağıtım veya çoğaltma izinlidir. Bu koşullara uymayan herhangi bir kullanım, dağıtım veya çoğaltma izinlidir.
*İletişim: Joan Lorente-Piera, jlorentep@unav.es


Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve bağlı oldukları kuruluşların, ya da yayıncının, editörlerin ve hakemlerin görüşlerini kesinlikle yansıtmaz. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisinin yapabileceği herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya desteklenmez.