GÜNCEL YAYIN Koruyucu Hekimlik, Yaşam Tarzı Tıbbı ve Hücresel Biyoloji
📅 16 Kasım 2026 · Bağımsız Editoryal Ağ
Nöroloji & Uyku

Göz Kuruluğu Hastalığı Gözyaşı Eksikliğinin Ötesinde: İltihaplanma, Biyarkerler, Genetik ve Hassas Tıp

✍️ Editör Masası • 📅 14 Kasım 2026 • ⏱️ 32 dk okuma
Göz Kuruluğu Hastalığı Gözyaşı Eksikliğinin Ötesinde: İltihaplanma, Biyarkerler, Genetik ve Hassas Tıp

KÜÇÜK DERLEME makalesi

Front. Med., 11 Kasım 2026

Sec. Göz Hastalıkları

Cilt 13 – 2026 | https://doi.org/10.3389/fmed.2026.1943129

  • LA

    Leenah Alaalm 1

  • AC

    Angeli Christy Yu 2

  • EM

    Elisabetta Melloni 2,3*

  • GZ

    Giorgio Zauli 1

  • 1. Araştırma Departmanı, King Khaled Eye Specialist Hospital and Research Center, Riyad, Suudi Arabistan

  • 2. Translasyonel Tıp Departmanı, Ferrara Üniversitesi, Ferrara, İtalya

  • 3. LTTA Merkezi, Ferrara Üniversitesi, Ferrara, İtalya

Makale metrikleri

Özet

Kuru göz hastalığı (KGH), gözyaşı filminin istikrarsızlığı, hiperozmolari, iltihaplanma ve nöroduyusal epitelde bozulmayla ilişkili, yaygın görülen çok faktörlü bir göz yüzeyi hastalığıdır. Eskiden yetersiz gözyaşı üretiminin pasif bir sonucu olarak kabul edilen KGH, bugün birden fazla etkileşen patofizyolojik mekanizmayı içeren karmaşık ve heterojen bir hastalık olarak tanınmaktadır. iltihaplanma, KGH’de önemli bir rol oynar ve dünya çapında görsel performans ile yaşam kalitesi üzerinde ciddi etkileri vardır. Son yıllarda yapılan gelişmeler, KGH’nin moleküler patogenezini anlama konusunda önemli ilerlemeler sağladı. Hiperozmolari, proinflamatuar sitokin salınımı, matris metaloproteinazların aktivasyonu, inflamasom ve ICAM-1/LFA-1 sinyal yolaklarının katılımını içeren doğuştan gelen ve edinilmiş免疫 yanıtlarını tetikler. Bu mekanizmalar, göz yüzeyinde kronik iltihaplanmaya ve hastalığın ilerlemesine yol açar. Aynı zamanda, biyomarker çalışmalarında gözyaşı sitokinleri, inflamatuar ara maddeler ve çoklu biyomarker panelleri; hastalığın tanısı, hastanın alt gruplara ayrılması ve tedavinin izlenmesi için potansiyel araçlar olarak belirlenmiştir, ancak bu araçların klinik yararlılığının daha fazla doğrulamaya ihtiyacı vardır. Sistem biyolojisi ve çoklu omik alanlarında yapılan son çalışmalar, genetik, moleküler ve çevresel faktörler arasındaki karmaşık etkileşimleri ortaya koyarak hastalık heterojenliği hakkında ek bilgiler sağlamıştır. İmmünmodülatörler ve yeni ilaç teslim sistemleri gibi hedefe yönelik tedavilerdeki gelişmeler, mekanizmaya dayalı tedavi yöntemlerine yönelik artan ilguyu desteklemektedir. KGH yönetiminin geleceği, muhtemelen biyomarker analizi, genomik veri ve klinik fenotipler temel alınarak tıbbın kişiselleştirilmesini destekleyecek şekilde şekillenecektir. Ancak, bu yaklaşımların bireyselleştirilmiş tanı, tedavi seçimi ve uzun vadeli hastalıkları iyileştirip iyileştiremeyeceğini belirlemek için daha fazla klinik doğrulamaya ihtiyaç vardır.

1. Giriş

Kuru göz hastalığı (KGH), gözyaşı filminin homeostazinin kaybi ile karakterize, oküler yüzey belirtileri ile eşlik eden, gözyaşı filmi istikrarsızlığı, hiperozmolariyet, oküler yüzey iltihabı, hasarı ve nörosensor anormalliklerin etyolojik rolleri oynadığı multifaktöryel bir oküler yüzey bozukluğudur. Tarihsel olarak KGH öncelikli olarak yetersiz gözyaşı sekresyonu veya aşırı gözyaşı buharlaşmasına attribüite edilmiştir. Bununla birlikte, oküler yüzey araştırmalarındaki ilerlemeler, bu hastalığın gözyaşı fonksiyon bozukluğu, bağışıklık yanıtları, epitel hasarı ve nöral kontrol arasındaki karmaşık ilişkilerin bir bileşimi olduğunu ortaya koymuştur. Bu gelişen anlayış, KGH’nin kronik iltihabi doğasını ve heteroklinik tezahürlerinin altında yatan çoklu biyolojik mekanizmaları öne çıkarmıştır.

KGH, küresel ölçekte yüz milyonlarca bireyi etkileyen önemli bir küresel sağlık yükü oluşturur. Bildirilen yaygınlık; yaş, cinsiyet, coğrafi bölge, çevresel maruziyetler ve kullanılan tanı kriterlerine göre belirgin biçimde değişebilir. KGH’nin küresel yaygınlık tahminleri %5 ile %50 arasında değişmekte ve Afrika’da %42’ye, Amerika Birleşik Devletleri’nde ise %8,1’e kadar ulaşan belirgin coğrafi farklılıklar içermektedir. KGH’nin yaygınlığı aynı zamanda yaşla birlikte artmakta, sıcaklık, nem, uzun süreli ekran kullanımı, belirli ilaçlar, açık hava mesleki maruziyeti, mesleki kıdem ve kontakt lens kullanımı gibi diğer çevresel ve yaşam tarzı faktörleri ise hastalığın gelişim riskini daha da etkileyebilir.

Kadınlar, özellikle hamilelik ve menopoz döneminde, DED’den erkeklere göre daha sık etkilenir; menopoz sonrası kadınlarda %71.88’e ulaşan bir yaygınlık bildirilmiştir (). DED özellikle yaşlılarda ve kadınlarda yaygın olsa da, artan yaygınlık genç bireylerde de raporlanmıştır; bu durum muhtemelen dijital cihaz kullanımındaki artış ve çevresel koşullardaki değişimlerle ilişkilendirilmektedir. Göz rahatsızlığının yanı sıra DED, görsel işlevi bozabilir, verimliliği azaltabilir, günlük rutin aktiviteleri engelleyebilir ve yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilir (). Video ekranlar, göz kırpma sıklığındaki azalma, hızlanan gözyaşı buharlaşması ve göz yüzeyi belirtilerinin şiddetlenmesi nedeniyle önemli bir risk faktörü haline gelmiştir ().

Son kanıtlar, kronik iltihabın DED’in gelişimi ve ilerlemesine katılan ana bir süreç olduğunu göstermektedir (). Gözyaşının hiperosmolalitesi, proinflamatuar sitokinlerin salgılanmasını, bağışıklık hücrelerinin çekilmesini ve epitel bariyerinin bozulmasını artıran hem içsel hem de edinilmiş bağışıklık yanıtlarını başlatır. Bu mekanizmalar, göz yüzeyi iltihabı ve hasarının kendini besleyen bir döngüsünü oluşturarak DED’in ilk zarar verici etki ortadan kalktıktan sonra bile sürmesini sağlar (, ). Sonuç olarak, son çalışmalar daha çok DED için tanı, prognoz ve tedavide kişiselleştirilmiş stratejilerin uygulanmasında potansiyel olarak kullanılabilecek moleküler biyomarkerlar, genetik yatkınlık faktörleri ve hedefli tedavi müdahalelerini bulmaya yönelmiştir. Ancak, bu ortaya çıkan yaklaşımları destekleyen kanıt gücü büyük ölçüde değişmektedir. Bu derleme, DED’de ortaya çıkan yaklaşımlar üzerine mevcut kanıtları, özellikle biyomarkerlar, göz yüzeyi mikrobiyomu, çoklu-omikler, kök hücre tedavileri ve nanotıp konularında değerlendirmektedir.

Bu anlatısal derleme, kuru göz hastalığında (KEH) patofizyoloji, inflamatuar ve moleküler mekanizmalar, biyomarkerler, genetik ve çok-omikler ile güncel ve gelişmekte olan terapötik yaklaşımları ele alan çalışmaları içermektedir. Özellikle gözyaşı ve inflamatuar biyomarkerleri, oküler yüzey mikrobiyomunu, genetik ve moleküler profilleştirmeyi, hedefli terapileri, kök hücre tabanlı yaklaşımları, nanomedisini ve kişiselleştirilmiş tıp alanını araştıran çalışmalara özel önem verilmiştir. Orijinal klinik ve deneysel çalışmalar, sistematik derlemeler, meta-analizler ve ilgili konsensüs ve rehber belgeleri değerlendirilmiştir.

Edebiyat taraması, PubMed üzerinde aşağıdaki arama terimlerinin kombinasyonlarıyla gerçekleştirilmiştir: “dry eye disease,” “ocular surface inflammation,” “cytokines,” “biomarkers,” “MMP-9,” “microbiome,” “genetics,” “multi-omics,” “precision medicine,” “stem cells” ve “nanomedicine.” Derlenen edebiyat 2012 ile 2026 yılları arasında 15 takvim yılı kapsamış; güncel çalışmalara vurgu yapılırken, uygun olduğu durumlarda önceki kurucu araştırmalar da dahil edilmiştir. Yalnızca İngilizce dilinde yayımlanan çalışmalar dahil edilmiştir. Makaleler, bu derlemede kapsanan konularla ilgileri açısından başlık ve özet düzeyinde taranmıştır. Klinik kanıt mevcut olduğunda önceliklendirilmiş; klinik kanıt hâlâ sınırlı olan gelişmekte alanlar için preklinik ve keşif niteliğindeki çalışmalar dahil edilmiştir. Derleme, ayrıca ilgili ön baskıları da göz önünde bulundurmuş ve bunlar derleme içinde açıkça belirtilmiştir.

2 Gözyaşı filmi kararsızlığı ve oküler yüzey inflamatuarı

2.1 Gözyaşı hiperozmolariitesi ve oküler yüzey stresi

Mevcut anlayışa göre DED, hastalığın patojenezinde hiperosmolarite ve gözyaşı filmi kararsızlığını öne çıkarmaktadır. TFOS DEWS II Tanı ve Sınıflandırma Raporu, gözyaşı filmi kararsızlığının ve hiperosmolaritenin DED’in tanılayıcı özellikleri arasında geldiğini ve göz yüzeyi hasarına katkıda bulunan kritik faktörler olduğunu kabul etmektedir (). Gözyaşı filmi kararsızlığı, su içeren gözyaşı eksikliği, aşırı gözyaşı buharlaşması, meibom bez işlev bozukluğu veya gözyaşı sekresyonu ile gözyaşı kaybı arasındaki dengeyi bozan çevresel faktörler nedeniyle ortaya çıkabilir. Gözyaşı osmolaritesinin artmasıyla, kornea ve konjonktivanın epitel hücreleri, disfonksiyonel hücre aktivitesine yol açan ve stres yanıtı mekanizmalarını tetikleyen osmotik strese maruz kalmaktadır. Bu değişiklikler, epitel bariyerlerinin bütünlüğünü bozmakta, bağışıklık yanıtlarını aktive etmekte ve kronik iltihabı ilerletmektedir ().

2.2 İçsel bağışıklık aktivasyonu

Hiperosmolar stres, içsel bağışıklık hücrelerini göz yüzeyine çeken interleukin (IL)-1β, IL-6, tümör nekroz faktörü (TNF)-α ve kemokinler dahil iltihabılayıcı ara maddelerin salınımını tetiklemektedir. Bu ara maddeler, yerleşik antijen sunan hücreleri uyarmakta ve içsel ve edinilmiş bağışıklık arasında görev yapan dendritik hücrelerin olgunlaşmasını arttırmaktadır (, ). Aynı zamanda, epitel hasarı aracılığıyla üretilen oksidatif stres, iltihabılayıcı sinyal yollarını güçlendirmekte ve hasara yol açmaktadır. İçsel bağışıklık yanıtlarının tutarlı uyarılması, sitokin üretiminde artışa ve normal gözyaşı filminde homeostaz kaybına yol açmaktadır. Bu iltihabılayıcı süreç, geçici bir koruyucu mekanizma olmak yerine, kendini besleyen bir hal alarak hastalığın kronikleşmesine katkıdamaktadır ().

2.3 Edinilmiş bağışıklık ve Th1/Th17 yanıtı

DED gelişiminde adaptiv bağışıklık mekanizmaları da kritik bir rol oynar. Aktive olan dendritik hücreler, bölgesel lenf bezlerinde özellikle T yardımcı 1 (Th1) ve T yardımcı 17 (Th17) lenfositlerini uyarır. Bu hücre popülasyonları ardından göz yüzeyine yerleşir ve epitel disfonksiyonuna ve doku hasarına katkıda bulunan proinflamatuar sitokinleri üretir (). Th1’ın indüklediği interferon-gamma (IFN-γ), kadeh hücrelerinin kaybını artırır ve müsin üretimini baskılar, bu da gözyaşı filminin stabilitesini etkiler. Th17’yle ilişkili sitokinler, IL-17 gibi, epitel bariyerlerinde bozulma, matris metaloproteinaz ifadesi ve kronik inflamasyon oluşturur (). Lenfosit fonksiyonu ile ilişkili antijen-1 (LFA-1) ve hücrearası adezyon molekülü-1 (ICAM-1) etkileşimi, inflamatuar dokuda bağışıklık hücrelerinin çekilmesini ve tutulmasını sağlayarak patojenik bağışıklık yanıtını güçlendirir (). Bu koruyucu bağışıklık yanıtları, inflamasyonun gözyaşı filmi disfonksiyonunu kötüleştirdiği, bunun da bağışıklık yanıtlarının uyarılmasını daha da teşvik ettiği bir kısır döngü yaratır.

2.4 NLRP3 inflamasom

DED patojenezinde NLRP3 inflamasomunun rolü son dönemde aydınlatılmıştır. NLRP3 inflamasom, hücresel stres sensörü olarak görev yapan hücre içi çoklu proteinli bir komplekstir. Bu yolak, göz yüzeyinin inflamasyonunda rol oynayan güçlü proinflamatuar sitokinler olan IL-1β ve IL-18’in olgunlaşmasını ve salınmasını kolaylaştırmak için uyarılabilir. Hiperosmolarite, oksidatif stres ve epitel hasarının NLRP3 sinyalini tetikleyebildiği keşfedilmiştir. Deneysel kanıtlar, inflamasomun aşırı aktivasyonunun epitel hasarı, bağışıklık yanıtları ve uzun süreli hastalık aktivitesine katkıda bulunan bir faktör olduğunu göstermekte ve bu da onu gelecekte çekici bir terapötik hedef haline getirmektedir.

2.5 Nörosensoryal disfonksiyon

Neurosensör anormalliklerin KBY’nin önemli bir yönü olarak tespit edilmesi. Korneal sinirler gözyağı sekresyonunu, göz kırpma kontrolünü ve oküler yüzey bütünlüğünü içerir. Bu sinirlere verilen zarar koruyucu refleksleri etkileyebilir ve klinik bulgularla zorunlu olarak ilişkili olmadan duysal algıları değiştirebilir. Bir meta-analiz ve sistematik derleme, KBY’si olan kişilerde korneal sinir parametrelerinde anlamlı değişiklikler göstermiş; bu da hastalığın gelişimindeki nöral disfonksiyonun () ve onun ortaya çıkışındaki () dahil olmasına dair kanıt sağlar. Enflamatör süreçlerle nöral devreler arasındaki iletişim, hastalığın patofizyolojisini daha da karmaşık kılar; nöral defektler oküler yüzey stresini potansiyel olarak artırabilir.

3 Hastalık ilerlemesinde moleküler yolların rolü

3.1 ICAM-1/LFA-1 yolu

ICAM-1/LFA-1 bağlanması, KBY’de rol oynayan iki moleküler yol arasındaki anlamlı bir etkileşimdir. ICAM-1 ve LFA-1 sırasıyla enflamatör oküler yüzey dokularında ve aktive olmuş T lenfositlerde ifade edilir. Bu moleküller arasındaki bağlanma, lökosit adezyonunu, göçünü, aktivasyonunu ve sitokin salınımını uyarır ve kronik enflamasyonun sürdürülmesine katkıda bulunur. Bu yolun klinik önemi, lifitegrast ile kanıtlanmıştır; küçük molekül antagonisti olan lifitegrast, ICAM-1/LFA-1 etkileşimini geri alır ve enflamatör hücrelerin çekilmesini azaltır. Bir sistematik derleme ve meta-analiz, lifitegrast’ın KBY için güvenli ve etkili bir tedavi seçeneği olduğunu bulmuş; LFA-1/ICAM-1 yolunu hedeflemenin terapötik önemi için klinik destek sağlamıştır.

3.2 Sitokin ağları

DED, bağışıklık hücreleri ve iltihabın etkileşimlerini düzenleyen karmaşık bir sitokin kaskadı ile karakterize edilir. Etkilenen hastaların göz yüzeyi gözyaşı ve dokularında IL-1β, IL-6, TNF-α, IFN-γ ve IL-17 gibi yüksek düzeyde pro-iltihabi sitokinler saptanmıştır (). Gözyaşı içindeki sitokinler ayrıca hastalık aktivitesi ve göz yüzeyinin yerel bağışıklık durumları hakkında bilgi verebilmeleri nedeniyle potansiyel biyomarkerlar olarak incelenmektedir. Göz yüzeyi iltihabına dair çalışmalar, sitokin ekspresyon profil ile klinik şiddet arasında korelasyon göstermiş olup, dolayısıyla iltihabi desen hastaları sınıflandırmak ve hedefe yönelik tedavi kararları almak için kullanılabilir (, ).

3.3 Matrix metalloproteinazlar ve göz yüzeyi hasarı

DED patofizyolojisinin bir diğer önemli yönü de matrix metalloproteinazlarla (MMP’ler) ilgilidir. Bu enzimler, hücre dışı matrisin yeniden yapılanması ve epitel bariyerinin yıkımı işlevlerine yardımcı olur. MMP-9, DED’de en yaygın incelenen iltihabi biyomarkerlardan biridir. MMP-9 düzeyindeki artış, kornea epitel hasarı ve gözyaşı filmi istikrarsızlığı ile birlikte hastalığın şiddeti ile de ilişkilidir (). MMP’lerdeki sürekli artış, hasarı tetikleyerek iltihabi iletimi güçlendirir ve göz yüzeyi hastalığının gelişimini kolaylaştırır ().

3.4 Mikrobiyom ve bağışıklık-metabolik etkileşimler

Yeni ortaya çıkan literatür, oküler mikrobiyomanın DED’de immün düzenleme ve inflamatuar tepkileri etkileyebileceğini göstermektedir. Konjonktival mikrobiyomayı inceleyen ön çalışmalar, sağlıklı bireylerle DED hastaları arasında mikrobiyal bileşimdeki farklılıkları ortaya koymuş ve hastalığın patojenezinde olası bir disbiosis rolüne işaret etmiştir (). Ancak bu bulgular hâlâ keşif niteliğindedir ve mikrobiyoma değişikliklerinin hastalık patojenezine katkıda mı yoksa oküler yüzey disfonksiyonunun bir sonucu olarak mı ortaya çıktığını belirlemez. Yerleşik mikrobiyomanın epitel ve immün hücrelerle etkileşimleri, mikrobiyal toplulukların yerel immün aktivite üzerindeki etkilerini aracılabilir ve inflamatuar sinyal yollarının etkisini etkileyebilir; ancak bu mekanizmaların aydınlatılması için daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır. Mikrobiyoma temelli terapötik yaklaşımlar da oküler yüzey homeostazını geri kazandıracak potansiyel stratejiler olarak öne sürülmüştür, ancak klinik etkinlikleri hâlâ kanıtlanmamıştır ().

4 Göz yaşı hastalığının biyomarkerları

4.1 Biyomarker kavramı

DED’in klinik heterojeniliği, hastalık durumunu, prognozu ve tedavi kararlarını nesnel olarak tanımlayabilen biyomarkerlara yönelik artan ilgıyı beslemiştir. Biyomarkerlar, fizyolojik veya patolojik süreçlerin ve tedaviye yanıtların ölçülebilir biyolojik göstergeleridir. Biyomarkerlar, tanısal incelemelerin genellikle hastanın bildirdiği belirtilerle zayıf korelasyon göstermesi nedeniyle DED’de özellikle önemlidir. Moleküler profilleştirme ilerlemeleri, oküler yüzey disfonksiyonu ile ilişkili çok sayıda göz yaşı, hücresel ve inflomatuar biyomarkerın tespit edilmesini mümkün kılmıştır (, ). Ancak aday biyomarkerların tespit edilmesi, onların klinik yararlılığını kesin olarak kanıtlamaz. Güvenilirlikleri, tanısal veya prognozsal performansları ve hasta yönetimini yönlendirmedeki olası rollerinin belirlenmesi için daha fazla analitik ve klinik doğrulamaya ihtiyaç vardır.

4.2 Göz yaşı sitokinleri

Göz yağı, geniş bir sitokin, kemokin, büyüme faktörü ve immün medyatör yelpazesini içeren, erişimi kolay bir biyolojik bilgi kaynağıdır. Yüksek düzeyde proinflamatör sitokin olan IL-1β, IL-6, TNF-α ve IFN-γ’nin göz yüzeyi inflamasyonu ve hastalık şiddeti ile ilişkili olduğu gösterilmiştir. Sitokin profilleştirmesi, göz yüzeyi hastalıkları boyunca farklı inflamatör paternleri karakterize etmeye de yardımcı olabilir. Örneğin, akut göz yüzeyi bağışıklık hücreleri konakçıya karşı hastalık (GVHD) için potansiyel tanısal biomarkerlar olarak spesifik göz yağı sitokinleri ve immün medyatörleri incelenmiş; göz yağı inflamatör profillerinin, konvansiyonel klinik bulguların ötesinde bilgi sağlayabileceği öne sürülmüştür. DREAM çalışmasında, bir yıl içinde pro- ve antiinflamatör sitokin oranlarındaki değişimler, DED’in bazı klinik bulgularındaki değişimlerle zayık korelasyonlar göstermiş; bu da onların göz yüzeyi inflamasyonunun dinamik biomarkerları olarak potansiyelini işaret etmiştir. Sitokin oranları dolayısıyla, mutlak sitokin konsantrasyonlarının ötesinde ek bilgi sağlayabilecek aday biomarkerlar olarak öne çıkmıştır. Ancak bu ilişkiler, onların tanısal veya prognozsal yararını ispatlamaz. Klinik yararları kurulmadan önce, standartlaştırılmış klinik değerlendirmeler, göz yağı toplama protokolleri ve analitik yöntemler kullanılarak ek validasyon gerekmektedir ().

4.3 Inflamatör biomarkerlar

Sitokinlere ek olarak, diğer inflamatör biomarkerlar da tanısal ve prognozsal amaçlar için incelenmiştir. Bunlar arasında MMP-9, en kapsamlı şekilde çalışılanlardan biridir ve göz yüzeyi inflamasyonunun nokta bakımı (point-of-care) göstergesi olarak kullanılabilir. MMP-9 testi, TFOS ve ASCRS’ye ait olanlar dahil olmak üzere, yerleşik göz yüzeyi hastalık tanısal ve yönetim algoritmalarına dahil edilmiştir (, ).

TFOS DEWS III Yönetim ve Terapi Raporu, göz yüzeyi anormalliklerini tanımlama ve mekanizmaya yönelik tedaviyi yönlendirme çerçevesi içinde inflamatör belirteçlerin değerlendirmesini içermektedir (). ASCRS ameliyat öncesi göz yüzeyi hastalık algoritması, göz yüzeyi hastalığı için ameliyat öncesi taramanın bir parçası olarak MMP-9 testi ile birlikte gözyaşı ozmorilitesi değerlendirmesini özellikle önermektedir (). Ancak MMP-9, DED’e özgü değildir ve diğer klinik bulgularla birlikte yorumlanmalıdır.

Buna karşılık, doku hasarı ve bağışıklık yanıtında rol oynayan adezyon molekülleri, kemokinler ve oksidatif stres mediatörleri gibi diğer inflamatör belirteçler, bağışıklık aktivasyonu ve doku hasarındaki rolleri nedeniyle potansiyel belirteçler olarak öne sürülmüştür; ancak bu belirteçlerin tanısal ve prognozsal yararları büyük ölçüde araştırmaya açık durumdadır ve daha fazla klinik doğrulamaya ihtiyaç vardır (). Kapsamlı derlemeler, bu yaklaşımın klinik değerinin henüz belirlenmemiş olması koşuluyla, herhangi bir tek molekül kullanılmaya kıyasla inflamatör belirteçlerin birkaçının birleştirilmesinin hastalık durumunun daha iyi bir yansıtmasını sağlayabileceğini göstermektedir ().

4.4 Tanısal yaklaşımlar

Belirteç araştırmalarının klinik uygulamaya aktarım hızı, nokta bakımı tanı teknolojilerinin icadı ile artmıştır. Klinik ziyaretler sırasında inflamatör mediatörleri tespit edebilen hızlı immunoassayların yardımıyla nesnel hastalık değerlendirmesi ve tedavilerin izlenmesi olanakları kazanılmaktadır. Çift belirteç sistemleri, moleküler tanıların düzenli oftalmik bakım ile birleştirilmesinin mümkün olduğunu ve tanı doğruluğunu artırarak bireyselleştirilmiş yönetim yaklaşımlarını mümkün kılabileceğini göstermektedir (, ). Ancak bu ortaya çıkan yaklaşımlar araştırmaya açık durumdadır ve daha fazla analitik ve klinik doğrulamaya ihtiyaç vardır.

4.5 Çoklu belirteç panelleri

Son veriler, çoklu biyomarker panellerinin DED’in karakterizasyonunu iyileştirme ve biyolojik açıdan farklı hastalık fenotiplerini belirlemede umut verici bir yaklaşım olduğunu öne sürüyor. Sitokinlerin, inflamatuar enzimlerin, adezyon moleküllerinin ve immün medyatörlerin kombine değerlendirmesi, hastayının stratifikasyonunu artırabilir ve biyolojik açıdan farklı hastalık fenotiplerini ayırt edebilir. Bu yöntemler, biyomarker imzalarının belirli terapötik müdahaleleri yönlendirmek ve klinik sonuç ölçümünü rehberlemek için karşılaştırılabileceği yeni tıbbi kişiselleştirme paradigmalarıyla uyumludur. Ancak, önerilen gözyaşı biyomarkerlarının çok sayıda olmasına rağmen, gözyaşı örnekleme ve işleme, analiz platformları, tanı eşikleri ve tekrarlanabilirlikteki belirgin değişkenlik, klinik çeviride hâlâ büyük bir engel oluşturuyor. Buna ek olarak, moleküler biyomarkerlar ile konvansiyonel DED bulguları ve hastanın bildirdiği belirtiler arasındaki korelasyonlar sık sık tutarsız veya zayıftır. Sonuç olarak, çoklu biyomarker yaklaşımları büyük ölçüde keşif aşamasında kalmaya devam ediyor ve rutin uygulamadan önce standartlaşmış metodolojiler, doğrulanmış eşikler ve ileriye dönük klinik çalışmalar gerekli.

Table 1

Biomarker category Biomarker Role in DED Potential/current clinical relevance Supporting evidence Clinical availability/status Major limitations Reference
Cytokine IL-1β Pro-inflammatory cytokine associated with ocular surface inflammation and epithelial injury Candidate marker of inflammatory activity Clinical biomarker studies, including ocular GVHD-associated dry eye Research use Lack of standardized thresholds and limited validation for routine DED assessment Qiu et al. ()
Sitokin IL-6 İflamasyonel sinyal iletimi ve bağışıklık hücresi göçünde rol alır İflamasyonel biyomarker profillerinin aday bileşeni Sitokin oranlarının ve DED bulgu/semptomlarının uzun süreli klinik değerlendirilmesi Araştırma amaçlı kullanım Klinik sonuçlarla zayıf tutarsız ilişkiler; tek başına biyomarker olarak validasyonu yoktur Zhao ve ark. ()
Sitokin TNF-α İflamasyonel sinyal iletimi ve göz yüzeyi hasarına katkı sağlar Aday iflamasyonel biyomarker ve mekanistik hedef Göz yaşı biyomarker çalışmalarının derlemesi Araştırma amaçlı kullanım Sınırlı özgüllük ve validasyon görmüş tanı veya tedavi seçimi eşiği yoktur Kumar ve ark. ()
Kemokin CXCL8 (IL-8) İflamasyonel hücre göçünü aracılar Göz yüzeyi iflamasyonel aktivitesinin aday markörü Göz yaşı biyomarker çalışmalarının derlemesi Araştırma amaçlı kullanım Sınırlı özgüllük ve standartlaşmış klinik eşiklerin olmaması Kumar ve ark. ()
Matrix metaloproteinaz MMP-9 Epitelyal bariyer bozulması ve göz yüzeyi iflamasyonuyla ilişkilidir Göz yüzeyi iflamasyonunun tamamlayıcı değerlendirmesi Klinik çalışmalar ve tanı derlemeleri Nokta bakımı testleri klinik olarak kullanılabilir İflamasyonu gösterir ancak nedenini ortaya çıkarmaz veya belirli bir tedavinin seçimini güvenilir şekilde belirlemez Suárez-Cortés ve ark. (), Sambursky ()
Göz yaşı proteini Laktoperin Lakrimaal bezin sekresyonunu ve göz yaşı filminin homeostazını yansıtır Sulu göz yaşı eksikliğinin olası tamamlayıcı markörü Derlemeye özetlenen yaş biyomarker çalışmaları Sınırlı klinik/araştırma kullanımı Değişken konsantrasyonlar ve validasyon görmüş klinik eşiklerin olmaması Kumar ve ark. ()
Göz yaşı proteini Lizozim Lakrimal sekresyon ve antimikrobiyal savunma ile ilişkilidir Göz yaşı filmi ve lakrimal fonksiyon için potansiyel işaretçi İncelemede özetlenen göz yaşı biyoişaretçi çalışmaları Öncelikli olarak araştırma kullanımında Sınırlı özgüllük ve rutin klinik kararlar için yeterli doğrulama eksikliği Kumar et al. ()
Hücresel işaretçi HLA-DR Göz yüzeyi bağışıklık aktivitesi işaretçisi İflamativ aktivite ve tedavi yanıtı için potansiyel işaretçi Klinik ve çevirimli biyoişaretçi çalışmaları Öncelikli olarak araştırma/klinik deney kullanımında Özelleştirilmiş numune alma ve analiz gerektirir; rutin yönetim için standartlaştırılmış eşik yok Jones et al. ()
Çoklu işaretçi paneli Sitokin imzaları/oranları Bireysel sitokinlerden daha geniş iflamativ profilleri karakterize edebilir Hastalık kategorileştirme ve uzun süreli değerlendirme için potansiyel Uzun süreli klinik çalışmalar ve biyoişaretçi araştırmalar Araştırma kullanımında Belirtiler ve belirtilerle ilişkiler genellikle zayıf veya tutarsızdır; dış doğrulama gerektirir Zhao et al. ()
Çoklu-omik biyoişaretçiler Proteomik ve metabolomik imzalar Moleküler yollar ve biyolojik açıdan ayrılmış DED alt gruplarını belirtebilir Geleceğin moleküler kategorileştirmesi ve kişiselleştirilmiş tedavi için aday araçlar Keşif ve çevirimli çalışmalar Araştırmaya dönük/keşif amaçlı kullanım Standartlaştırılmış platformlar, doğrulanmış imzalar, prospektif doğrulama ve tedaviyle bağlantılı eşikler eksikliği Jones et al. (), Zhang et al. ()

Bioişaretçiler ve göz yaşı hastalığının ilerlemesindeki rolleri.

5 Göz yaşı hastalığının genetiği ve epigenetiği

5.1 Kalıtılabilirlik ve genetik yatkınlık

Çevresel faktörlerin DEH gelişimindeki önemi ne kadar büyükse, ortaya çıkan veriler genetiğin de hastalığa yatkınlık ile klinik heterojeniteye katkı sağladığını göstermektedir. 3.930 kadın ikizden oluşan bir kohortta tahmini kalıtsallık DEH belirtileri için %29, eş zamanlı yapay gözyaşı kullanımı ile klinik olarak tanı konan DEH için %41 olarak hesaplanmıştır. Kalıtsallık, Schirmer testi değerleri için %58 ve gözyaşı ozmolalitesi için %40 olmak üzere bireysel klinik bulgular arasında değişmekte, ancak gözyaşı kırılma zamanı için anlamlı bir kalıtsallık gösterilememektedir.

Erken dönem aday gen çalışmalarında, inflamatuar sitokinler, bağışıklık düzenlemesi, epitel bütünlüğü ve gözyaşı filmi homeostazıyla ilgili polimorfizmler incelenmiştir. Ancak bu ilişkilerin çoğu nispeten küçük çalışmalardan elde edilmiş ve popülasyonlar arasında tutarlı şekilde tekrarlanmamıştır. Bu nedenle, aday gen ilişkileri günümüzde DEH’nin kanıtlanmış genetik belirleyicileri yerine, olası biyolojik yolları destekleyen bulgular olarak değerlendirilmelidir.

Sistem biyolojidir çalışmalar, DEH’nin genetik yatkınlık ile çevresel faktörler arasındaki karmaşık etkileşimlerden kaynaklandığı kavramını daha da desteklemekte; genetik varyasyon aynı zamanda klinik sunum ve terapötik yanıttaki heterojeniteye de katkı sağlayabilmektedir. Genel olarak güncel kanıtlar, DEH’nin genetik bir bileşeni olduğunu desteklemektedir; ancak bireysel genetik belirleyiciler, rutin klinik risk tahmini veya tedavi seçimi için henüz yeterli düzeyde doğrulanmamıştır.

5.2 Tüm genom tabanlı genetik kanıtlar

Giderek daha güncel tüm-genom yaklaşımları, DEK’in polijenik bir mimariye sahip olduğuna dair daha güçlü kanıtlar sunmaktadır. Tüm-genom ilişkilendirme çalışmalarında, göz yüzeyi biyolojisi, bağışıklık düzenlemesi ve nöronal yollarla ilişkili lokuslar da dahil olmak üzere DEK ile ilişkili birden fazla yatkınlık lokusu belirlenmiştir. Henüz medRxiv ön baskısı olarak erişilebilir olan büyük, çok ırksal kökenli bir tüm-genom analizi, sinaps fonksiyonu ve otoimmüniteyle ilişkili lokuslar da dahil olmak üzere dokuz yatkınlık bölgesinde on bağımsız lokus tespit etmiştir. DEK ile Sjögren hastalığı ve kronik ağrı ile ilişkili durumlar dahil olmak üzere birçok sistemik fenotip arasında da genetik korelasyonlar gözlemlenmiştir. Ancak bireysel lokuslar genellikle küçük etki boyutlarına sahip olup bu durum, DEK yatkınlığının tek gen modeli yerine polijenik bir modele işaret etmektedir. Bu genetik ilişkiler, hastalık yatkınlığı yollarına dair kanıt sunmakla birlikte, günümüzde klinik tanı veya tedavi seçiminde kullanılmamaktadır.

Polijenik risk skoru yaklaşımları, DEK için risk katmanlandırılması açısından ayrıca incelenmiştir. Bu çalışmalar, birden fazla genetik varyantın hastalık yatkınlığına kümülatif katkısını daha da desteklemekle birlikte, klinik uygulamaya geçmeden önce bu yaklaşımların prediktif performansı ve popülasyonlar arasındaki genelleniriliğinin daha fazla doğrulanması gerekmektedir.

5.3 HLA ve bağışıklıkla ilişkili genetik ilişkiler

Bağışıklıkla ilişkili genetik varyasyonlar, özellikle inflamatöz KBY fenotipleri açısından önem taşıyabilir. HLA ilişkileri, Sjögren kaynaklı hastalıkta iyi bilinmektedir ve son klinik çalışmalar, Sjögren olmayan KBY’de HLA polimorfizmlerini de incelemiştir. HLA-B*40:01, orta-ağır Sjögren olmayan KBY ile greater ocular surface staining ve meibomian gland dropout gibi klinik bulgularla ilişkilendirilmiştir; buna ek olarak ek HLA aleller Sjögren kaynaklı KBY ile ilişkilendirilmiştir (). Bu bulgular, HLA genetik varyasyonu ile Sjögren kaynaklı KBY arasında potansiyel bir ilişki olduğunu düşündürmektedir. Ancak bu ilişkiler, belirgin moleküler alt gruplar ortaya koymaz veya HLA tiplemenin hastalık sınıflandırması, prognozu veya tedavi seçimi için klinik yararını kanıtlamaz. Bu bulguların klinik uygulamaya aktarılabilmesi için daha büyük ve daha çeşitli popülasyonlarda doğrulama gerekmektedir.

5.4 Epigenetik ve gen–çevre etkileşimleri

Epigenetik mekanizmalar, KBY ile ilişkili genetik yatkınlık ile çevresel etkenler arasında biyolojik bir bağ sağlayabilir. DNA metilasyonu, histon modifikasyonu ve kodlamayan RNA düzenlemesi, altta yatan DNA dizisini değiştirmeden gen ifadesini değiştirebilir ve inflamatöz ve göz hastalıklarında rol almıştır (). Bu mekanizmalar, KBY patofizyolojisini anlama açısından potansiyel bir temel sağlasa da, hastalığa özgü epigenetik imzalar yeterince karakterize edilememiş ve klinik anlamlılıkları henüz ortaya konulamamıştır.

Jen–çevre etkileşimleri de DED yatkınlığına katkıda bulunabilir. Dijital cihaz kullanımı, ilaçlar, hava kirliliği ve düşük nemli ortamlar dahil çevresel ve davranışsal faktörler DED ile ilişkilendirilirken, genetik yatkınlık bireylerin bu maruz kalımlara verdiği yanıtları etkileyebilir. Son yıllarda nüfus temelli kanıtlar bu etkileşimi desteklemeye başlamıştır; Tayvan Biyobank çalışması genetik yatkınlık, çevresel maruz kalma ve DED riski arasında bir ilişki belirlemiştir (). Ancak kanıtlar hâlâ sınırlıdır ve DED riski tahmini veya tedavi seçimi için klinik olarak doğrulanmış gen–çevre modelleri şu anda mevcut değildir.

5.5 Çoklu-omik yaklaşımlar

Genomik, transkriptomik, proteomik ve metabolomikteki son gelişmeler, DED patofizyolojisine dair anlayışı daha da artırmıştır. Çoklu-omik analizler, tek molekül yollarına karşı çıkmış şekilde karmaşık biyolojik ağların derinlemesine analizini kolaylaştırmıştır. Sistem biyolojisi çalışmaları, iltihaplanma, oksidatif stres, epitel yaralanması ve bağışıklık düzensizliğiyle ilgili birbirine bağlı sinyal yollarını ortaya koyarak DED patofizyolojisine daha bütüncül bir bakış sunmuştur (). Ayrıca, hastaya özgü hastalık imzalarını tanımlamak için moleküler profilleştirme ve klinik fenotipleştirme kullanan biomarker tespit çalışmalarının sayısı artmaktadır. Ancak bu bulgular büyük ölçüde hâlâ keşif ve araştırma aşamasındadır. Çoklu-omik imzalar prospektif klinik çalışmalarda yeterince doğrulanmamıştır ve DED tanısı, prognozu, hastanın alt kümeye ayrılması veya tedavi seçimi için standartlaşmış moleküler profiller veya eşikler belirlenmemiştir. Bu nedenle, çoklu-omiklerin DED’deki güncel değeri başlıca hastalık mekanizmalarını aydınlatmaya ve aday biomarkerları ortaya çıkarmaya yöneliktir; rutin klinik karara vermeye değil.

5.6 Gelecekteki genomik uygulamalar

Gelecekte DED araştırmalarının klinik karar almaya genomik bilgiler dahil etmesi muhtemeldir. Genetik risk varyantlarının, hastalıkla ilgili moleküler yolların ve kişiselleştirilmiş biomarker desenlerinin son dönemde keşfedilmesi, daha erken ve doğru tanı koymaya ile tedavi seçeneklerinin doğru şekilde seçilmesine yardımcı olabilir. Genetik yatkınlığı, genom çapında ilişkileri, sitokin polimorfizmleri, HLA ilişkileri ve epinetik düzenlemeyi inceleyen çalışmalar, hastalığın genetik temeli hakkında değerli bilgiler sağlamıştır. Ancak bu bulgular, rutin klinik risk tahmini veya tedavi seçimi için henüz yeterli düzeyde doğrulanmamıştır (, ). Klinik yararlarının ortaya konulması ve genetik bilgilerinin kişiselleştirilmiş yönetim stratejilerini desteklemek için klinik ve moleküler biomarkerlarla nasıl entegre edilebileceğinin belirlenmesi için daha büyük ölçekli çalışmalar ve bağımsız doğrulamaya ihtiyaç vardır ().

6 Güncel tedaviler

DED patofizyolojisine dair bilginin artması, semptomatik yönetimin klasik yaklaşımını daha çok fenotipe ve mekaniğe dayalı bir yaklaşıma yönlendirmiştir. Güncel yönetim, gözyaşı filmi bozukluğunun baskın katkıda bulunanlarını belirlemeyi ve ortadan kaldırmayı, göz yüzeyi homeostazını geri kazandırmayı amaçlar. Gözyaşı takviyesi, tedaviye dair temel bir dayanak olmaya devam etmekte; yapay gözyaşıları gözyaşı filmi stabilitesini artırmak, sürtünmeyi azaltmak ve göz yüzeyinin yağlanmasını iyileştirmek üzere tasarlanmıştır. Hyaluronik asit ve trehaloz içeren formülasyonlar, artmış nemlenme ve hücresel stresin önlenmesi açısından ek avantajlar sunabilir ().

Buğulandırıcı kuru göz hastalığı (DED) ile mibomiy bez disfonksiyonu (MGD) eşliğinde tedavi, mibomiy bez fonksiyonunu iyileştirmeye ve aşırı gözyağı buharlaşmasını azaltmaya yöneltilir. Konvansiyonel yaklaşımlar göz kapağı hijyeni ve ısı kompreslerini içerirken, birkaç ofis içi cihaz temelli tedavi seçeneği de mevcuttur. LipiFlow gibi termal pulsasyon sistemleri, mibomiy bez fonksiyonunun bazı ölçümlerinde iyileşmeler göstermiştir; ancak sistematik derlemeler belirtiler ve gözyağı filmi parametreleri üzerindeki etkilerin tutarsız olduğunu ve kanıt güvenilirliğinin genel olarak düşük veya çok düşük olduğunu ortaya koymuştur (). Bu nedenle bu müdahaleler, konvansiyonel tedavinin yerine geçen evrensel üstün alternatifler yerine, fenotip yönlendirmeli MGD yönetiminin bir parçası olarak değerlendirilmelidir ().

Göz yağı filminin kuru göz hastalığı gelişimindeki merkezi rolü nedeniyle, anti-inflamativer tedaviler güncel tedavi protokollerinde öne çıkan bir yer edinmiştir (). Kortikosteroidler göz yüzeyi inflamativer sürecini hızlı bir şekilde kontrol altına alırken, siklosporin gibi immunomodülatuar ajanlar T-hücrelerini ve inflamativer sitokin üretimini baskılayarak ek uzun vadeli kontrol sağlar (, ). Lifitegrast, ICAM-1/LFA-1 etkileşiminin inhibitörü olup inflamativer hücrelerin görecesini önler ve DED belirtileri ve bulgularının iyileşmesinde etkili olduğu kanıtlanmıştır (, ). Tedavi seçimi yine de baskın hastalık mekanizmaları, şiddet, eşlik eden göz yüzeyi durumları ve bireysel yanıta göre belirlenmelidir.

Son dönemde tanılanan tedaviler, gözyağı disfonksiyonunun ek bileşenlerine yönelir. Vareniklin burun spreyi, endojen gözyağı üretimini artırmak için trigeminal parasempatik yolu uyarırken, perflorohoksioktan oftalmik çözelti aşırı gözyağı buharlaşmasına hedef alır ve özellikle MGD ile eşlik eden buğulandırıcı DED için önem taşır. İkisi de Amerika Birleşik Devletleri’nde regülasyon onaylı tedavi seçeneklerini temsil eder ().

Ciddi veya dirençli DED vakalarında ek yaklaşımlar arasında otologik serum gibi biyoloik gözyaşısı ikame ediciler ve seçili vakalarda daha gelişmiş oküler yüzey terapileri yer alır. Buna karşılık, mezenkimal kök hücre tabanlı tedaviler hâlâ araştırma aşamasındadır. Önerilen immunomodülatuar ve doku onarım özellikleri oküler yüzey homeostazinin ve epitelial onarımın yeniden sağlanmasını destekleyebilir; ancak güncel kanıtlar bu tedavinin rutin DED yönetimindeki rolünü ortaya koymak için yeterli değildir (). Ayrıca, terapötik seçenekleri artıran yeni teknolojiler de mevcuttur. Benzer şekilde, nanotıp tabanlı ilaç teslim sistemleri, oküler ilaç biyoyararlanımını artırma, ilacın salınımını uzatma ve tedavi yükünü azaltma potansiyelleri için incelenmektedir; ancak bu teknolojiler hâlâ çoğunlukla preklinik veya deneysel olup, yerleşik klinik tedaviler değildir (, ).

Bu gelişmelerin tümü, genel tedavi modlarının DED’in patojenetik mekanizmalarına dayalı spesifik girişimlerle değiştirildiğini göstermektedir. Güncel ve ortaya çıkan tedaviler Tablo 2’de sunulmaktadır.

Tablo 2

Terapi kategorisi Dayanak Örnek Klinik uygulama Destekleyecek kanıt Klinik/düzenleyici durum Büük sınırlamalar Kaynak
Gözyaşısı tamamlayıcıları Yağlama ve gözyaşısı filması stabilitesinin yeniden sağlanması Hiyalonik asit ve trehaloz içeren yapay gözyaşısı DED fenotiplerinin tamamında, özellikle hafif hastalıkta semptomatik yönetim Anlatımsal derleme ve klinik çalışmalar Yerleşik klinik kullanım Çoğunlukla semptomatik; formülasyonlar ve tedavi yanıtları değişkendir Barnett ve ark. ()
Davranışsal terapi Göz kırpma ve gözyaşı dağılımını iyileştirmek, buharlaşmayı azaltmak Göz kırpma egzersizleri Tamamlanmamış veya verimsiz göz kırpma, dijital cihaz kullanımı dahil olmak üzere DED ile ilişkili Klinik müdahale kanıtları Klinik olarak uygulanabilir yardımcı terapi Uyum bağımlı; uzun süreli sonuçlar için kanıt sınırlı Wolffsohn et al. ()
Meibomian bezi terapisi Meibomian bezi fonksiyonu ve gözyaşı filmi lipid tabakasını iyileştirmek Termal pulsasyon (LipiFlow) MGD ile ilişkili buharlaşma tipi DED Cochrane sistematik derleme Klinik olarak mevcut cihaz temelli tedavi Birçok sonuç için düşük/çok düşük kesinlik; diğer MGD tedavileri üstünlüğü belirsiz Pucker et al. ()
İmmünomodülatör terapi Hücre içi yüzey iltihabını T-hücresi aracılı olarak düzenlemek Göz içi siklosporin Uzun süreli tedavi gerektiren iltihaplı DED Klinik deneyimler ve klinik derleme kanıtları Kurumsallaşmış/onaylı klinik terapi Etkinin başlangıcı gecikmeli; yerel tolerebilim ve değişken tedavi yanıtı Periman et al. ()
LFA-1 antagonist terapi ICAM-1/LFA-1 aracılı T-hücresi aktivasyonu ve çekilmesini inhibe etmek Lifitegrast DED bulguları ve belirtileri Sistematik derleme ve meta-analiz Onaylı klinik terapi Yerel yan etkiler ve değişken yanıt; doğrulanmış moleküler biyomarker ile seçilmiyor Li et al. ()
Kortikosteroid terapi Göz içi yüzey iltihabını hızlı baskılamak Loteprednol, fluorometholone İltihaplı DED veya akut alevlenmelerin kısa süreli tedavisi Göz içi farmakolojik tedavilerin sistematik derlemesi Kurutsallaşmış klinik kullanım Kortikosteroid ilişkili yan etkiler nedeniyle sınırsız uzun süreli kullanım için genellikle uygun değil Tong et al. ()
Göz yaşını koruma Mevcut göz yaşlarının retansiyonunu artırmak Punktal koteri Seçilen mukus-altı veya dirençli DED Sistematik derleme Seçilen hastalarda yerleşik klinik prosedür Kanıt heterojen; geçici punktal oklüzyona kıyasla geri döndürülemez veya geri döndürmesi zor Ranjan et al. ()
Regeneratif terapi Doku onarımı ve immunomodülasyonu teşvik etmek Mezenkimal kök hücre temeli terapi Ağır veya dirençli göz yüzeyi hastalığı için potansiyel gelecekteki seçenek Klinik öncesi ve erken klinik/çevirisel kanıt Araştırma aşamasında Sınırlı DED’e özgüklinik kanıt; standartlaştırılmış protokoller ve uzun vadeli güvenlik/etkinlik verisi eksik Surico et al. ()
Nanotıp Göz ilaç teslimini, biyoyararlanımı ve retansiyonu iyileştirmek Nanoparticle temeli formülasyonlar Terapötik ajanların potansiyel hedefli teslimi Çoğunlukla klinik öncesi ve çevirisel kanıt Araştırma/yeni ortaya çıkan Sınırlı klinik validasyon; formülasyon, üretim, güvenlik ve düzenleyici zorluklar Krawczyk et al. ()
Gelişmiş ilaç teslimi sistemleri Hedifleme ve kalıcı ilaç salınımını iyileştirmek Nanotıp temeli oftalmik teslim platformları Potansiyel gelecekteki mekanizma yönlü ilaç teslimi Klinik öncesi/çevirisel derleme kanıtı Araştırma/yeni ortaya çıkan Sınırlı DED’e özgüklinik kanıt ve konvansiyon teslim üzerine yerleşik klinik fayda eksik Lin et al. ()
Gözyaşı salgılatıcı Trigeminal parasempatik yol üzerinden içsel gözyaşı üretimini uyarmak Vareniklin burun spreyi Sulu bileşen eksikliği dahil yetersiz gözyaşı üretimi olan KGG Randome kontrollü klinik deneyler Amerika Birleşik Devletleri’nde KGG belirti ve belirtileri için FDA onaylı Samurma ve öksürük dahil burun kaynaklı yan etkiler; karşılaştırmalı ve uzun süreli etkinlik verileri sınırlı (), plus primary trials
Buharlaşmaya karşı terapi Gözyaşı-hava arayüzünde koruyucu bir tabaka oluşturarak gözyaşı buharlaşmasını azmak Perfluoroheksiloktan oftalmik çözelti MGD ile ilişkili buharlaşmaya bağlı KGG Randome kontrollü klinik deneyler Amerika Birleşik Devletleri’nde KGG belirti ve belirtileri için FDA onaylı Yerel göz kaynaklı yan etkiler; uzun süreli karşılaştırmalı etkinlik verileri sınırlı (), plus primary trials

KGG için güncel ve gelişmekte olan terapiler.

a

Düzenleyici onay, yargı alanına ve formülasyona göre değişir. Topikal siklosporin ve lifitegrast, Amerika Birleşik Devletleri dahil belirli yargı alanlarında KGG için düzenleyici onaya sahiptir. Onay durumu, mevcut formülasyonlar ve onaylı göstergeler, yerel düzenleyici gereksinimlere göre yorumlanmalıdır.

7 KGG’de kişiselleştirilmiş tıp

KGG’nin biyolojik açıdan heterojen bir hastalık olarak giderek artan biçimde tanınması, kişiselleştirilmiş tıp stratejilerine yönelik artan ilgiyi beraberinde getirmiştir. KGG yönetimi için güncel yaklaşımlar esas olarak belirti derecesi ve klinik analize dayanır, ancak hastalar arasında tedavi yanıtları arasında belirgin fark vardır. Kişiselleştirilmiş tıp, moleküler, genetik ve klinik verilerin birleştirilmesiyle kişiselleştirilmiş bakım sunarak bu açığı kapatmayı hedefler ().

Bu paradigmadaki temel rol, hastalık durumunun ve patojenetik süreçlerinin nesnel kanıtını sunan biyomarker’lar tarafından oynanır. İnflamatör medyatörler ve gözyaşı sitokin profilleri gibi diğer moleküler imzalarla hastaların stratifikasyonu, herhangi bir hastalığın endotiplerini ayırt etmeye yardımcı olabilir. Bu yöntem, hastalığın başlangıcı ve ilerlemesinde rol oynayan biyolojik yolların tam olarak tanımlanmasını sağlayan genomik ve çoklu-omik teknolojilerin entegrasyonu ile daha da güçlendirilir. Sistem biyolojisi analizlerinin sonuçları, DED’nin bağışıklık, metabolik ve çevresel faktörlerin karmaşık etkileşiminden kaynaklandığını göstermiş olup, bu durum daha kişiselleştirilmiş tedavi yaklaşımlarının geliştirilmesi için bir fırsat sunmaktadır ().

Hassas tıp, aynı zamanda hedefli tedavilerin önemli bir klinik kullanım alanıdır. Klinik pratikte, DED tedavisinin seçimi, kısmen baskın hastalık fenotipinden etkilenir. Buharlaşmaya bağlı DED ve göz yaşı bezidisfonksiyonu olan hastalar, gözyaşı bezı fonksiyonuna yönelik tedavilere yönlendirilebilir; buna karşılık su eksikliğine bağlı hastalık gözyaşı takviyesi ile yönetilebilir. Benzer şekilde, oküler yüzey inflamatyonuna dair kanıtlar, kortikosteroidler ve siklosporin dahil olmak üzere anti-inflamatör veya immunomodülatör tedavilerin kullanımını desteklemektedir. ICAM-1/LFA-1 etkileşimini engelleyen Lifitegrast, tanımlanmış bir inflamatör yolun mekanizma temelli tedaviye klinik düzeyde aktarımını daha iyi açıklamaktadır ().

Biyişaretçi rehberliğinde tedavi ise belirgin ölçüde yerleşik değil. MMP-9, nokta bakımında klinik kullanıma ulaşan az sayıdaki inflamatuar biyişaretçiden biridir ve oküler yüzey inflamatuarının nesnel kanıtını sağlayabilir; ancak belirli bir inflamatuar tedaviyi seçme veya tedavi yanıtını öngörme yeteneği sınırlı kalmaktadır (). Diğer moleküler yaklaşımlar araştırma aşamasındadır. Gözyaşı sitokin profilleri ve sitokin oranları, inflamatuar aktiviteyi veya endotipleri karakterize etmek için aday biyişaretçilerdir; proteomik, metabolomik ve genomik imzalar ise biyolojik açıdan ayrılabilir DED alt gruplarının belirlenmesi için incelenmektedir (). Ancak bu yaklaşımlar büyük ölçüde keşif niteliğindedir ve belirli moleküler imzaları tedavi seçimi veya yanıtıyla ilişkilendiren doğrulanmış eşikler henüz belirlenmemiştir.

Bu nedenle, DED’in güncel hassas yönetimi öncelikle fenotip rehberliğindedir ve seçili ortamlarda MMP-9 gibi klinik olarak ulaşılabilir biyişaretçilerle desteklenirken, gerçek moleküler biyişaretçi rehberliğinde tedavi gelişmekte olan bir araştırma hedefi olmaya devam etmektedir. Moleküler stratifikasyonun terapötik yanıtı güvenilir biçimde öngörüp öngöremediği ve konvansiyonel klinik fenotipleştirmenin ötesinde sonuçları iyileştirip iyileştirmediğini belirlemek için ileriye dönük klinik çalışmalar gereklidir.

8 Güncel zorluklar ve gelecekteki yönler

DED anlaşılmasında önemli ilerlemeler kaydedilmesine rağmen, araştırma bulgularının rutin klinik uygulamaya aktarılmasını engelleyen bir dizi zorluk bulunmaktadır. Biyişaretçilerde değişkenlik, standart tanışiklerinin olmaması ve çalışma metodolojilerindeki farklılıklar nedeniyle moleküler verilerin yorumlanması ve uygulanması da karmaşıktır (). Benzer şekilde, çoklu-omik aracılığıyla aydınlatılan biyolojik yolların önemi ne kadar büyükse, ilişkili maliyet, ulaşılabilirlik ve analiz karmaşıklığı nedeniyle bu yolların klinik karar vermeye uygulanması hâlâ sınırlıdır ().

Mikrobiom bilimi, nanomedisin ve modern ilaç teslim sistemleri alanları gelişmekte ve yenilik potansiyeli taşımaktadır (). Göz yüzeyi mikrobiomundaki değişikliklerin DEB ile ilişkilendirilmiş olmasıyla birlikte, hastalığın gelişimine yönelik nedensel katkıları belirsizliğini korumakta ve mikrobiom temelli terapötik yaklaşımlar hâlâ deneysel aşamada (). Benzer şekilde, nanoteknoloji temelli ilaç teslim sistemleri terapötik hedeflemeyi ve ilaç biyoyararlanımını iyileştirebilir; ancak klinik etkinliği ve güvenliğin kanıtlanması için daha fazla çalışmaya ihtiyaç vardır (). Bu alanlardaki ilerlemelerle birlikte, ortaya çıkan moleküler ve tanısal yaklaşımların klinik geçerliliğinin sağlanması, nihayetinde DEB için daha kişiselleştirilmiş yönetim stratejilerine katkıda bulunabilir ().

9 Sonuç

Göz kuruğu hastalığına dair anlayışımız, çoğunlukla gözyaşı eksikliğine dayalı bir modelden, gözyaşı filmi istikrarsızlığı, bağışıklık düzensizliği, sürüklenen iltihaplanma ve nöro-duyusal bozuklukları içeren çok faktörlü bir hastalık olarak tanınmasına kadar evrilmiştir (). Moleküler araştırmalardaki ilerlemeler, iltihaplanma sitokinlerinin, ICAM-1/LFA-1 yolunun ve inflamasom sinyallemenin DEB patofizyolojisindeki rolünü anlama kapasitemizi artırmıştır. Göz yüzeyi mikrobiomuna dair ortaya çıkan araştırmalar, DEB ile ilişkiler tespit etmiştir; ancak nedensel rolünün belirlenmesi gerekmektedir. Benzer şekilde, biyomarker keşfi, sistem biyolojisi ve çoklu-omik alanlarındaki ilerlemeler, hastalık heterojenliği ve hasta stratifikasyonu için potansiyel fırsatlar hakkında yeni bilgiler sağlamıştır. Bununla birlikte, bu yaklaşımların çoğu deneysel kalmakta ve rutin uygulamaya geçmeden önce daha klinik geçerliliğe ihtiyaç duymaktadır. Klinik, genetik ve moleküler bilgilerin bütünleştirilmesi, nihayetinde DEB’nin daha kişiselleştirilmiş yönetimini destekleyebilir; ancak bu stratejiler aracılığıyla hasta çıktılarında iyileşme gösteren kanıtlar sınırlı kalmaya devam etmektedir (, ).

İfadeler

Finansman

yazar(lar), bu çalışma ve/veya yayınının finansman desteği almadığını beyan etmiştir.

Çıkar çatışması

Yazar(lar), bu çalışmanın, olası bir çıkar çatışması olarak değerlendirilebilecek herhangi bir ticari veya finansal ilişki içinde yürütülmediğini beyan etmektedir.

Üretken yapay zeka bildirimi

Yazar(lar), bu metnin oluşturulmasında üretken yapay zeka kullanıldığını beyan etmektedir. Yapısal içerik kapsamının doğrulanması ve dilbilgisel açıklığın artırılması amacıyla (ChatGPT Classic) kullanılmıştır.

Bu makaledeki figürlerle birlikte sağlanan alternatif metinler (alt text) Frontiers tarafından yapay zekanın desteğiyle oluşturulmuş olup, mümkün olduğunca yazarların gözden geçirmesini de içeren doğruluğun sağlanması için makul çabalar sarf edilmiştir. Herhangi bir sorunu tespit ederseniz, lütfen bizimle iletişime geçin.

Yayıncının notu

Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarların görüşlerini yansıtır ve mutlaka bağlı oldukları kuruluşların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini temsil etmez. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisinin yapabileceği herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya desteklenmez.

  • 1.

    CraigJPNicholsKKAkpekEKCafferyBDuaHSJooC-Ket al. TFOS DEWS II tanı ve sınıflandırma raporu. Ocul Surf. (2017) 15:276–83. 10.1016/j.jtos.2017.05.008

  • 2.

    StapletonFAlvesMBunyaVYJalbertILekhanontKMaletFet al. TFOS DEWS II epidemoloji raporu. Ocul Surf. (2017) 15:334–65. 10.1016/j.jtos.2017.05.003

  • 3.

    DanaRBradleyJLGuerinAPivnevaIStillmanIÖEvansAMet al. Büyük, tüm yaş gruplarını kapsayan bir Amerika Birleşik Devletleri sağlık bakım sisteminin kodlama analizi temel alınarak kurak göz hastalığının tahmini yaygınlığı ve insidansı. Am J Ophthalmol. (2019) 202:47–54. 10.1016/j.ajo.2019.01.026

  • 4.

    Kwon JM, Moghtader A, Kang C, Bibak Bejandi Z, Shahjahan S, Alzein A ve ark. Birincil bakım hekimleri için kuru göz hastalığının genel değerlendirmesi. Medicina (B Aires). (2025) 61:460. 10.3390/medicina61030460

  • 5.

    Joshi K, Poudel M, Shrestha NM. Toplum göz merkezine başvuran menopoz sonrası kadınlarda kuru göz: gözlemlenmeye dayalı bir çalışma. JNMA J Nepal Med Assoc. (2025) 63:662–6. 10.31729/jnma.9202

  • 6.

    Vehof J, Smitt-Kamminga S, Nibourg N, Hammond S, JC. Kuru göz hastalığının klinik özelliklerinde cinsiyet farkları. Ocul Surf. (2018) 16:242–8. 10.1016/j.jtos.2018.01.001

  • 7.

    Artime-Ríos E, Seguí-Crespo M, Doménech-Amigot B, Sánchez-Brau M, Suárez-Sánchez A, Ramada-Rodilla JM. Video ekran terminallerine mesleki maruzluk: göz ve görme sağlığı etkilerinin ve ilişkili risk faktörlerinin sistematik derlemesi. J Occup Health. (2026) 68:uiaf073. 10.1093/joccuh/uiaf073

  • 8.

    Baudouin C, Irkeç M, Messmer E, Benítez-del-Castillo JM, Bonini S, Figueiredo FC ve ark. Kuru göz hastalığında iltihabın klinik etkisi: ODISSEY grubu toplantısı tutanakları. Acta Ophthalmol (Copenh). (2018) 96:111–9. 10.1111/aos.13436

  • 9.

    Bron JA, De Paiva CS, Chauhan SK, Bonini S, Gabison EE, Jain S ve ark. TFOS DEWS II patofizyoloji raporu. Ocul Surf. (2017) 15:438–510. 10.1016/j.jtos.2017.05.011

  • 10.

    Periman, L., Perez, V., Saban, D. R., Lin, M., Neri, P. Göz kuruluğu hastalığının bağışıklık temeli ve güncel lokal tedavi seçenekleri. J Ocul Pharmacol Ther. (2020) 36:137–46. 10.1089/jop.2019.0060

  • 11.

    Perez, V. L., Stern, M. E., Pflugfelder, S. C. Göz kuruluğu hastalığı ataklarının iltihabi temeli. Exp Eye Res. (2020) 201:108294. 10.1016/j.exer.2020.108294

  • 12.

    Stern, M., Schaumburg, C. S., Pflugfelder, S. C. Göz kuruluğu bir mukoza otoimmün hastalığı olarak. Int Rev Immunol. (2013) 32:19–41. 10.3109/08830185.2012.748052

  • 13.

    Pflugfelder, S. C., Stern, M., Zhang, S., Shojaei, A. LFA-1/ICAM-1 etkileşimi göz kuruluğu hastalığında terapötik hedef olarak. J Ocul Pharmacol Ther. (2017) 33:5–12. 10.1089/jop.2016.0105

  • 14.

    Zhuang, D., Misra, S., Mugisho, O. O., Upenthal, I., Craig, J. P. NLRP3 inflamzomu göz curuluğu hastalığında potansiyel bir terapötik hedef olarak. Int J Mol Sci. (2023) 24:10866. 10.3390/ijms241310866

  • 15.

    Chiang, J. C. B., Tran, V., Wolffsohn, J. S. Göz curuluğu hastalığının korneal sinir parametreleri üzerindeki etkisi: sistematik derleme ve meta-analiz. Ophthalmic Physiologic Optic. (2023) 43:1079–91. 10.1111/opo.13186

  • 16.

    LeDT-MKandelHChidi-EgbokaNCGeerlingGRauzSRecchioniA ve ark. Ocular neuropathic pain in a real-world patient cohort with dry eye disease: a save sight dry eye registry study. AJO Int. (2024) 1:100068. 10.1016/j.ajoint.2024.100068

  • 17.

    LiJ-XTsaiY-YLaiC-TLiY-LWuY-HChiangC-C. Lifitegrast ophthalmic solution 5% is a safe and efficient eyedrop for dry eye disease: a systematic review and meta-analysis. J Clin Med. (2022) 11:5014. 10.3390/jcm11175014

  • 18.

    KumarNRPraveenMNarasimhanRKhamarPD’SouzaSSinha-RoyA ve ark. Tear biomarkers in dry eye disease: progress in the last decade. Indian J Ophthalmol. (2023) 71:1190–202. 10.4103/IJO.IJO_2981_22

  • 19.

    QiuYHuBPengRHuangJ-FHongJ. Tear cytokines as biomarkers for acute ocular graft-versus-host disease. Cornea. (2022) 41:1405–11. 10.1097/ICO.0000000000002959

  • 20.

    ZhaoCSChenYYuYYingG-SAsbellPA, Dry Eye Assessment and Management (DREAM) Study Group. Longitudinal analysis of tear cytokine ratios in association with dry eye signs and symptoms in the dry eye assessment and management (DREAM) study. Curr Eye Res. (2025) 50:124–31. 10.1080/02713683.2024.2398113

  • 21.

    Suárez-Cortés, Merino-Inda, Benitez-del-Castillo. Göz yaşları ve göz yüzeyi hastalığı biyomarkerları: göz alerjileri ve kurak göz hastalığı için tanısal ve klinik bir bakış. Exp Eye Res. (2022) 221:109121. 10.1016/j.exer.2022.109121

  • 22.

    Gupta, Chhibber-Goel, Gupta, Mukherjee, Maitra, Sharma ve ark. Kurak göz hastalığında oküler konjonktiv mikrobiyom profillemesi: olgu-kontrol pilot çalışması. Indian J Ophthalmol. (2023) 71:1574–81. 10.4103/ijo.IJO_1756_22

  • 23.

    Berzack, Galor. Göz hastalıkları için mikrobiyom temalı terapötikler. Clin. Exp. Optom. (2025) 108:115–22. 10.1080/08164622.2024.2422479

  • 24.

    Jones, Frenia, Gelman, Beatty, Zhou, Ma ve ark. Biyomarker keşfinin çevrilmesi: kurak göz hastalığında yataktan yatağa. IJMS. (2025) 26:8556. 10.3390/ijms26178556

  • 25.

    Starr, Gupta, Farid, Beckman, Chan, Yeu ve ark. Yüzey bozukluklarının ameliyat öncesi tanısı ve tedavisi için bir algoritma. J Cataract Refract Surg. (2019) 45(5):669–84. 10.1016/j.jcrs.2019.03.023

  • 26.

    Zhang, Echegoyen. Çift biyomarker tespiti için duyarlı bir immünassay ile kurak göz hastalığının klinik tanı yöntemi. Biochem Biophys Rep. (2022) 32:101396. 10.1016/j.bbrep.2022.101396

  • 27.

    Papas EB. Göz kuruluğunun tanısı: En doğru testler hangileridir? Contact Lens Anterior Eye. (2023) 46:102048. 10.1016/j.clae.2023.102048

  • 28.

    Jones L, Craig JP, Markoulli M, Karpecki P, Akpek EK, Basu S ve ark. TFOS DEWS III: Yönetim ve tedavi. Am J Ophthalmol. (2025) 279:289–386. 10.1016/j.ajo.2025.05.039

  • 29.

    Vehof J, Wang B, Kozareva D, Hysi PG, Snieder H, Hammond CJ. Dişilerden oluşan ikiz kohortunda göz kuruluğu hastalığının kalıtsallığı. Invest Ophthalmol Vis Sci. (2014) 55(11):7278–83. 10.1167/iovs.14-15200

  • 30.

    Lee L, Garrett Q, Flanagan J, Chakrabarti S, Papas E. Göz kuruluğu hastalığında genetik faktörler ve moleküler mekanizmalar. Ocul Surf. (2018) 16:206–17. 10.1016/j.jtos.2018.03.003

  • 31.

    Zhang Z, Liu C, Zhao L, Yao J. Göz kuruluğunun sistem biyolojisi: Çoklu omik bütünleştirme ile moleküler mekanizmaların çözülmesi. Ocul Surf. (2025) 36:25–40. 10.1016/j.jtos.2024.12.010

  • 32.

    Chang K-J, Wu H-Y, Chiang P-H, Hsu Y-T, Weng P-Y, Yu T-H ve ark. Göz kuruluğu ile depresyon arasındaki hastalık ilişkilerinin çözülmesi ve yeniden inşası: Meta-analiz, genetik yollar ve Mendel randomizasyonunu içeren çok modallı bir araştırma. J Adv Res. (2025) 69:197–213. 10.1016/j.jare.2024.03.015

  • 33.

    Paik BT, Tong L. Lymphotoxin-alfa polimorfizmleri: kuru göz hastalığında omega-3 takviyesine iyi yanıtın öngörülmesinde “eksik halka”. Anlatılı bir derleme. Int J Mol Sci. (2023) 24:4236. 10.3390/ijms24044236

  • 34.

    Gorman BR, Huang JJ, Barr P, Halladay CW, Nealon CL, Chatzinakos C ve ark. Kuru göz hastalığının genom çapında ilişki çalışması: sistemik eşlik eden hastalıklarla paylaşılan kalıtsallığı ortaya koyar (Yayına Hazırlık). medRxiv. 202503.18.25324218. 10.1101/2025.03.18.25324218

  • 35.

    Hsu C-C, Chuang H-K, Hsiao Y-J, Chiang P-H, Chen S-W, Luo W-T ve ark. Genom çapında polijenik risk skoru modeli kullanarak kuru göz hastalığı gelişim riskinin öngörülmesi. Transl Vis Sci Technol. (2024) 13(5):13. 10.1167/tvst.13.5.13

  • 36.

    Chen Z, Jiang D, Zheng Q, Xing S, Li J, Lin L ve ark. İnsan lökosit antijeni polimorfizmlerinin orta-ağır kuru göz ile Sjögren sendromu olan ve olmayan olgulardaki ilişkisi. Invest Ophthalmol Vis Sci. (2025) 66:57. 10.1167/iovs.66.9.57

  • 37.

    Alkozi HA, Franco R, Pintor JJ. Gözde epigenetik: en ilgili göz hastalıklarına dair bir genel bakış. Front Genet. (2017) 8:144. 10.3389/fgene.2017.00144

  • 38.

    Wu H-Y, Chang K-J, Chiu W, Wang C-Y, Lin Y-C, Hsu Y-T ve ark. Sıcak kaynaklarda yaşama ile kuru göz hastalığı arasındaki ilişki: Tayvan’da kesişmeli bir gen-çevre etkileşimi (GxE) çalışması. Hum Genomics. (2025) 19(1):120. 10.1186/s40246-025-00824-8

  • 39.

    Barnett MR, Hee M, Donaldson KE. Sentetik gözyaşı ile kuru göz hastalığının yönetimi: hyaluronik asit ve trehalos içeren sentetik gözyaşı kullanımı: anlatısal bir derleme. Clin Ophthalmol. (2026) 20:1–14. 10.2147/OPTH.S551503

  • 40.

    Pucker Y, Im T, Rueff E, Ngo W, Tichenor A, Conto J E. Kuru göz hastalığının tedavisinde LipiFlow. Cochrane Database Syst Rev. (2024) 2024:1–78. 10.1002/14651858.CD015448.pub2

  • 41.

    Giannaccare G, Issergepova B, Kozak M, Takáčová A, Wróbel-Dudzińska D, Begimbayeva Yenbekovna G ve ark. Şiddetli kuru göz hastalığında göz yüzeyinin immunmodülasyonu: temsilci zorlanılan olguların tanımıyla birlikte tedavi stratejileri üzerine uzman yönlendirmeli literatür derlemesi. Ophthalmol Ther. (2026) 15:1313–40. 10.1007/s40123-026-01348-7

  • 42.

    Coursey T G, De Paiva C. İnflamatör tedavi ile Sjögren sendromu ve Sjögren olmayan sendrom kuru gözünün yönetimi. Clin Ophthalmol. (2014) 8:1447–58. 10.2147/OPTH.S35685

  • 43.

    Tong L, Liu Z, Şahin A, Gümüş K, Messmer E E, Benítez-del-Castillo J ve ark. Kuru göz hastalığının topikal farmakolojik tedavileri: sistematik derleme. Ocul Surf. (2025) 38:302–17. 10.1016/j.jtos.2025.07.010

  • 44.

    Wong J C, Barak A. Yeni ilaçlarla kuru göz hastalığının yönetimi: mekanizma, çalışma geçerliliği, güvenlik, etki ve pratik uygulama. Pharmacy (Basel). (2024) 12(1):19. 10.3390/pharmacy12010019

  • 45.

    Surico, PL, Barone, V, Singh, RB, Coassin, M, Blanco, T, Dohlman, TH ve diğerleri. Mesenkimal kök hücrelerin oküler yüzey bağışıklara dayalı hastalıklardaki olası uygulamaları. Surv Ophthalmol. (2025) 70:467–79. 10.1016/j.survophthal.2024.07.008

  • 46.

    Krawczyk, A, Stadler, SM, Strzalka-Mrozik, B. Kuru göz sendromu için nanomedisinler: modern nanomalzeme stratejileriyle oksidatif stresi hedeflemek. Molecules. (2024) 29:3732. 10.3390/molecules29163732

  • 47.

    Lin, X, Zhou, Y, Lv, K, Wu, W, Chen, C. Oküler hastalıkların tedavisinde nanomedisine dayalı oftalmolojik ilaç teslim sistemleri. Int J Nanomedicine. (2025) 20:9221–49. 10.2147/IJN.S532074

  • 48.

    Sen, H, Durgapal, S, Jakhmola, V. Kuru göz hastalığının komplikasyonlarını bağlayan moleküler manzara: mekanizmalar, terapötik hedefler, biyomarkerlar ve gelecekteki yenilikler. Int Ophthalmol. (2026) 46:97. 10.1007/s10792-026-03940-z

  • 49.

    Stevenson, W. Kuru göz hastalığı: oküler yüzey bağışıklara dayalı bir hastalık. Arch Ophthalmol. (2012) 130:90. 10.1001/archophthalmol.2011.364

  • 50.

    Wolffsohn, JS, Travé-Huarte, S, Bahra, I, Finch, C, Anyaegbu, U, Garcia-Porta, N ve diğerleri. Kuru göz hastalığı için göz kırpma egzersizlerinin optimize edilmesi. Contact Lens Anterior Eye. (2025) 48:102453. 10.1016/j.clae.2025.102453

  • 51.

    Ranjan A, Basu S, Singh S. Punctal cautery in dry eye disease: a systematic review. Ocul Surf. (2024) 34:235–40. 10.1016/j.jtos.2024.08.006

Özet

Anahtar Kelimeler

güncel tedaviler, göz kuruluğu hastalığı, genetik, meibomian bez disfonksiyonu, oküler yüzey iltihabı, precizyon tıp, gözyaşı biomarkerları, gözyaşı filmi istabillitesi

Başvuru

Alaalm L, Yu AC, Melloni E ve Zauli G (2026) Dry eye disease beyond tear deficiency: inflammation, biomarkers, genetics and precision medicine. Front. Med. 13:1943129. doi: 10.3389/fmed.2026.1943129

Kabul Tarihi

20 Temmuz 2026

Düzelleme Tarihi

26 Ekim 2026

Onay Tarihi

28 Ekim 2026

11 Kasım 2026

13 – 2026

Jillian Ziemanski, University of Alabama at Birmingham, United States

Murat Kasikci, Muğla Sıtkı Koçman University, Türkiye

© 2026 Alaalm, Yu, Melloni ve Zauli.

Bu makale Creative Commons Atıf Lisansı (CC BY) koşulları altında açık erişimli olarak dağıtılmıştır. Orijinal yazar(lar)ın ve telif hakkı sahibinin(lerin) atıf edilmesi ve kabul edilen akademik uygulamaya uygun olarak bu dergideki orijinal yayının gösterilmesi şartıyla, diğer forumlarda kullanım, dağıtım veya çoğaltma izinlidir. Bu koşullara uymayan herhangi bir kullanım, dağıtım veya çoğaltma izinlidir.

*İletişim: Elisabetta Melloni elisabetta.melloni@unife.it

Frontiers | Dry eye disease beyond tear deficiency: inflammation, biomarkers, genetics and precision medicine
Frontiers | Dry eye disease beyond tear deficiency: inflammation, biomarkers, genetics and precision medicine

Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve onların bağlı oldukları kuruluşların ya da yayıncının, editörlerin ve değerlendirenlerin görüşlerini kesin olarak temsil etmeyebilir. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisinin yapabileceği herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya desteklenmez.

İlginizi Çekebilir: FedPCOS-XAI: Ultrason Görüntülerinden Polikistik Over Sendromu Sınıflandırması için Güvenilirlik Denetimli Federative Öğrenme Çerçevesi →
Kaynak: Frontiersin ↗
BENZER İNCELEMELER

İlgili Diğer Rehberler