GÜNCEL YAYIN Koruyucu Hekimlik, Yaşam Tarzı Tıbbı ve Hücresel Biyoloji
📅 16 Kasım 2026 · Bağımsız Editoryal Ağ
Dahiliye

Tükürük Bezi Tümörü Organoidleri: Biyolojik Doğallıktan Biyomarker Keşfine ve Hassas Onkolojiye

✍️ Editör Masası • 📅 14 Kasım 2026 • ⏱️ 36 dk okuma
Tükürük Bezi Tümörü Organoidleri: Biyolojik Doğallıktan Biyomarker Keşfine ve Hassas Onkolojiye

DERLEME MAKALESI

Front. Oncol., 11 Kasım 2026

Bölüm: Kanser Epidemiyolojisi ve Önleme

Cilt 16 – 2026 | https://doi.org/10.3389/fonc.2026.2010573

  • YY

    Yalin Yu †

  • LL

    Lingzi Liao †

  • ZC

    Zhigang Cai *

  • SX

    Shang Xie *

  • Çin, Beijing, Pekin Üniversitesi Diş Tıbbı ve Diş Hastanesi Ağı ve Çene Cerrahisi Bölümü & Ulusal Diş Tıbbı Merkezi & Ulusal Ağı Hastalıkları Klinik Araştırma Merkezi & Ulusal Ağı Biyomalzemeleri ve Dijital Tıbbi Cihazlar Mühendislik Araştırma Merkezi

Makale metrikleri

Özet

Şir bezi tümörleri (SGT’ler), tanısal karmaşıklığı, temsilî deneyisel modellerlere erişimin sınırlı olması ve tedavi yanıtında belirgin hastadan hastaya değişkenliği başlıca zorluklar olarak öne çıkan, nadir ve histolojik açıdan çeşitli neoplazmlardır. Hastadan elde edilen organoidler (PDO’lar), üst tümörün seçili mimari, fenotipik ve moleküler özelliklerini koruyabilecek, ayrıca genişleme, kontrollü müdahale ve fonksiyonel testlere olanak tanıyan üç boyutlu kültür sistemleri sağlar. Bu derleme, SGT organoid modellerinin gelişimini ve bunların hastalık modeli kurma, biyomarker keşfi ve hassas onkoloji alanındaki uygulamalarını ele alır. Güncel kanıtlar, SGT organoidlerin alt tip ilişkili morfoloji, ata izi belirleyicileri, sürücü varyantlar, füzyen genler, transkriptomik programlar ve hastadan hastaya heterojenliği koruyabildiğini göstermektedir. Çoklu-tip biyobankaları, koçlu epitelial karsinomda PTP4A1 ve adenoid kistik karsinomda EN1 dahil aday tanısal biyomarkerların tespitine olanak tanımıştır. Genotip bilgili ve fenotip temelli taramalar, adenoid kistik karsinom ve şir kanal karsinomunda hedefe yönelik terapi için preklinik kanıtlar üretmiştir. Bununla birlikte, kurulum verimliliği kohortlar arasında belirgin biçimde değişmekte ve örnek bileşimi, kültür koşulları, pasaj gereksinimleri ve başarılı kurulum tanımları dikkate alınmadan karşılaştırılamamaktadır. Kültüre bağlı epitelial seçim, tanısal veya terapötik açıdan ilgili proteinlerin kaybi ve bağışık ile stromal bileşenlerin tam olmayan temsili, genetik sadakati fenotipik ve farmakolojik sadakatden daha da uzaklaştırabilir. Bu nedenle klinik çevirim, standartlaştırılmış raporlama, uzunlamasına kalite kontrolü, hastalık açısından anlamlı mikroçevre bileşenlerinin yeniden inşası, toksisite değerlendirmesi için eşlenmiş normal doku kontrolleri ve hastaların sonuçlarıyla ileriye dönük doğrulama gerektirmektedir. Günümüzde SGT organoidler, patoloji, moleküler profilleme ve in vivo sistemleri tamamlayan, hastadan edilen deneyisel modeller olarak değerlendirilmelidir.

Grafik Özet

1. Giriş

Sil glandı tümörleri (SGT’ler), iyi ve kötü huylu epitelial neoplazmilerin histolojik ve moleküler açıdan heterojen bir yelpazesini oluşturur. Dünya Sağlık Örgütü’nün beşinci baskı sınıflandırması, 15 iyi huylu ve 21 kötü huylu epitelial varlığı tanımlamaktadır. Bu tümörlerin çoğu nadirdir ve birbirini örten mimari, sitomorfolojik ve immunofenotipik özellikler paylaşır; bu durum uzman pratiğinde kesin sınıflandırmayı zorlaştırabilir. Bu nedenle güncel tanı, hematoxilin ve eozin (H&E) morfolojisi ve immunohistokimya (IHC) entegrasyonu içerir ve moleküler testler, gen füzyonları veya diğer tanımlayıcı değişimler tanısal açıdan zorlu olguları çözebildiğinde uygulanır (– 4 ).

Bu taksonomik karmaşıklık, önemli ölçüde biyolojik ve klinik heterojenlikle paralellik gösterir. Polimorfik adenom (PA) ve bazal hücre adenomu (BCA), farklı epitelial ve mioepitelial farklılaşma paternlerini yansıtan iyi huylu tümörlerken, onkositoma ve Warthin tümörü karakteristik onkositik morfoloji gösterir ( 5 – 7 ). Kötü huylu SGT’ler, füzyon sürücülü varlıklar olan mukoididermoid karsinom (MEC) ve adenoid kistik karsinom (AdCC) ( 8 , 9 ) ile ayrıca farklı klinikopatolojik davranış gösteren akiner hücre karsinom (AciCC) ve polimorfik adenokarinom (PAC) ( 10 , 11 ) içerir. Sil glandı duktal karsinom (SDC) ve epitelial-mioepitelial karsinom (EMC), biyolojik açıdan ayrı malignansikleri oluşturur ( 12 , 13 ). Birincil sil glandı skuamöz hücre karsinomu son derece nadirdir ve çoğunlukla sınırlı seriler ve olgu raporlarıyla temsil edilir ( 14 ). Kötü huylu SGT’ler boyunca, müdahale edilebilir değişimlerin yaygınlığı ve sistemik tedavilere duyarlılık, histolojik alt türe ve moleküler bağlama göre belirgin şekilde değişir ( 15 , 16 ). Bu heterojenlik, düzlei tanı algoritmalarının ve tedavi stratejilerinin uygulanabilirliğini sınırlar.

Yerelleşmiş malign SGT’lerde cerrahi, başlıca iyileştirici tedavi olarak kalmaya devam etmekte; ameliyat sonrası radyoterapi, histolojik alt tip, evre, cerrahi sınır durumu ve diğer kötü pronozlu patolojik bulgulara göre değerlendirilmektedir. Tekrarlayan veya metastatik hastalığın yönetimi, düşük görülme sıklığı, çeşitli onkojenik sürücüler ve sitotoksik tedavi, hedefe yönelik ajanlar ve immunterapiye değişken duyarlılık nedeniyle daha zorludur (15-17). Mekanistik ve translasyonel araştırmalar da ayrıca, iyi karakterize edilmiş hücre hatlarının ve hastalığı temsil eden in vivo modellerinin sınırlı erişilebilirliği ile kısıtlanmıştır. Bu sınırlamalar, klinik açıdan anlamlı tümör özelliklerini korurken aynı zamanda deneytsel açıdan yönetilebilir kalan, hastadan elde edilen sistemlerin geliştirilmesini desteklemektedir.

Hastadan elde edilen organoidler (PDO’lar), doku ile ilişkili hücre programlarının üretilmesini destekleyen koşullar altında primer dokudan veya diğer hastadan elde edilen materyalden oluşturulan, kendiliğinden örgütlenen üç boyutlu kültürlerdir. Ağız ve baş-boyun onkolojisinde organoid sistemler, kontrollü deneytsel müdahaleye izin verirken seçili mimari ve fenotipik bulguları koruyabilmektedir (18, 19). Daha geniş ölçekte kanser organoidleri, hastaya özgü moleküler özellikleri koruyabilir ve ölçeklenebilir müdahale çalışmalarını destekleyebilir (20, 21). Ağız mukoza organoid modelleri, baş-boyun kanserinde fonksiyonel terapötik testlerin yapılabilirliğini ayrıca ortaya koymuştur (22). Histopatoloji ve moleküler profille entegre edildiğinde PDO’lar, tümör biyolojisini araştırmak, biomarker’ları belirlemek ve terapötik yanıtı değerlendirmek için bir platform sağlamaktadır.

Organoid’in yorumlama değeri, bunun için gereken sadakat düzeyine bağlıdır. Konvansiyonel epitelial organoid sistemleri, bağışıklık, stromal, vasküler veya nöral mikrov çevreyi içsel olarak korumaz. SGT’ye özgü çalışmalar, kültür sırasında epitelial seçilimi ve klinik açıdan ilgili reseptörlerin veya atımsal ilişkili proteinlerin kaybını belgelemiştir. Dolayısıyla, sürücü alterasyonunun korunması, ilgili proteinin, sinyal bağımlılığının veya ilaç yanıtının korunmasını garanti etmez. Doğrulama dolayısıyla uygulama özgü olmalı ve deney okumasını doğrudan belirleyen biyolojik düzeyi değerlendirmelidir.

Bu derleme, SGT organoid platformlarının gelişimini inceler ve biyolojik sadakatleri, hastalar arası heterojenliği modelleme kapasiteleri, biomarker keşfine katkıları ve terapötik testlerde kullanımlarını eleştirisel olarak değerlendirir. Morfolojik ve moleküler uyum ile fonksiyonel öngörü geçerliliği arasındaki ayrım özellikle vurgulanır, çünkü bu kanıt biçimleri birbirinin yerine geçmez. Tartışma, model kurulumu ve kalite kontrolünden biyolojik ve tanısal uygulamalara, terapötik çalışmalara ve ileriye dönük klinik entegrasyon gereksinimlerine kadar ilerler.

2 Tükrük bezi tümörü organoid platformlarının kurulması ve doğrulanması

SGT organoidleri tümör biyolojisini veya terapötik yanıtı incelemek için kullanılmadan önce, numune menşei, kültür koşulları ve doğrulama kriterleri açık şekilde tanımlanmalıdır. Dolayısıyla SGT organoid platformlarının gelişimi, bir modelin kendi amacı için uygun olup olmadığını belirleyen çok boyutlu kriterlerle birlikte değerlendirilmelidir.

2.1 Model evrimi, kaynaklar ve biyobankacılık

Şir bezi tümörlerinin üç boyutlu kültürü, modern organoid çağının öncesine dayanmaktadır. 1997’de Steiner ve arkadaşları PA dokusunu kolajen jellerde kültürlemiş ve DNA ploidisinin, mioepitelyal belirteçlerin ve salgılayıcı özelliklerin korunduğunu göstermiştir ( Şekil 1 ). Bu sistem güncel organoid platformlarından beklenen tanımlı niş faktörü kontrolü, sıralı genişletme, kriopreservasyon ve moleküler karakterizasyondan yoksundu, ancak şir bezi tümörlerinin belirgin özelliklerinin üç boyutlu bir kültür bağlamında sürdürülebileceğini ortaya koymuştur.

Şekil 1

Güncel SGT modelleri, cerrahi veya biyopsi örneklerinden doğrudan elde edilen organoidler, hastadan elde edilen xenograft kaynaklı organoidler (PDXOs) ve dolaşan tümör hücresi (CTC) kaynaklı tumoroidleri içerir. Her bir kaynak farklı bir deneysel kısıtlamaya yanıt verir. Doğrudan PDO’lar ara in vivo seçilimi en aza indirir ve nispeten hızlı fonksiyonel analizlerle uyumludur. PDXOs, kıt malzeme genişletebilir ve eşleştirilmiş in vitro ve in vivo sistemler üretebilir; ancak xenograftlama ek bir seçilim adımı getirir. CTC kaynaklı tumoroidler, tekrarlanan doku biyopsisinin uygunsuz olduğu ileri hastalığın uzunlamasına örnekleme imkanı sağlayabilir. Daha geniş baş ve boyun organoid kaynakları, SGT modellerinin bez ile ilişkili özelliklerini korurken çoklu tümör biyobankalarına dahil edilebileceğini daha da göstermiştir. Eş zamanlı olarak üç boyutlu biyobaskı, hücresel ve hücre dışı-matriks organizasyonu üzerinde daha fazla uzaysal kontrol sağlayarak organoid yapımı için mühendislik araç setini genişletmiştir ( 27 ).

Raporlanan kurulum oranları SGT kohortları arasında geniş ölçüde değişmektedir. Lassche ve arkası, 37 denemeden yedi sürdürülebilir kısa süreli PDO kültürü oluşturmuştur (19%); bunlar arasında üç SDC, üç AdCC ve bir MEC yer almaktadır ( 23 ). Aizawa ve arkası, PDO’ları 35 denemeden 4’ünde (%11,4), PDX’leri 29 denemeden 6’ında (%20,7) ve PDXO’ları kurulan 6 PDX’den 3’ünde (%50) kurmuştur; bu da hem yararlılığı hem de birbirine bağlı PDO-PDX-PDXO iş akışının getirdiği ek seçimi göstermektedir ( 28 ). Buna karşılık Ishikawa ve arkası, genel olarak organoid’leri 29 olgunun 21’inde (%72,4) ve karsinom örneklerinin 24’ünden 17’sinde (%70,8) aktarılabilir durumda bildirmiştir ( 29 ) (Tablo 1).

Sonraki, alt tipleri kapsayan ve hastalığa odaklanan çalışmalar daha yüksek kurulum oranları raporlamıştır. Wang ve arkası, altı SGT alt tipinde 45 tumor PDO’su ile birlikte 26 eşleşmiş normal organoid kültürü oluşturmuş; toplamda 85 denemeden 71’ini başarılı kılmiştir (%84) ( 24 ). Chai ve arkası, 50 cerrahi örnekten 44 AdCC organoid modeli kurmuş ve kurulum oranının ilk aşamada %75’ten protokol kararlılığından sonra %96,7’ye yükseldiğini bildirmiştir ( 30 ). Bu çalışmalar, SGT organoid biyobankalarının kurulmasının mümkün olduğunu göstermektedir; ancak raporlanan oranlar, basit bir kronolojik iyileşmenin kanıtı olarak yorumlanmamalıdır. Kohortlar tümör spektrumunda, doku kalitesinde, stromal içerikte, kirlilik yükünde, ortam bileşiminde, asgır aktarım gereksinimlerinde ve başarılı kurulum tanımlarında farklılık göstermektedir. Diğer tümör tiplerindeki büyük canlı biyobankalar da kurulum verimliliği ile korunan heterojeniliğin açık örnekleme, kültür ve kalite kontrol kriterlerine bağlı olduğunu göstermektedir ( 31 , 32 ) (Tablo 1).

Tablo 1

Model ve kapsamı Kurulum sonucu Ana katkı ve sınırlama
SDC, AdCC ve MEC’den doğrudan PDO’lar 37 denemenin 7’si (%19); kısa süreli kültürler Küçük ölçekli ilaç taraması ile fenotipik ve genotipik karakterizasyon; seçili modellerde AR/HER2 kaybı veya azalması ().
Eşleştirilmiş normal organoidlerle çoklu alt tip tümör organoidleri 45 tümör PDO’su ve 26 normal organoid; toplam 85 denemenin 71’i (%84) Alt tip düzeyinde karşılaştırma ve biyomarker keşfi; kültür sırasında bazı epitel olmayan bileşenlerin azalması ile epitel zenginleştirilmesi ().
Bağlantılı PDO, PDX ve PDXO platformu PDO 4/35; PDX 6/29; 6 PDX’in 3’ünden PDXO Model çapında histolojik ve moleküler karşılaştırma; PDX’e bağlı kurtarma ile ek in vivo seçilimi ().
Benign ve malign SGT’ler boyunca organoidler ve 2D kültürler Toplam organoid 29’in 21’i; 24 karsinomun 17’si Genotip odaklı ilaç testi ve mutasyon imzası analizi; olgular arasında heterojen kültür sonuçları ().
İleri kanserlerden CTC kökenli tümöroidler İki SGC hastasından üç numune uzun süreli modeller oluşturdu Uzunlamasına moleküler ve fonksiyonel analiz; yalnızca iki hastada uygulanabilirlik gösterildi ().
Eşleştirilmiş normal bez kontrolleriyle AdCC PDO’ları 50 cerrahi örneğin 44’ü (%88) Multidimensiyonel sadakat değerlendirmesi ile hızlı yüksek verimli tarama; değerlendirme tek merkezde tek alt tip ile sınırlı ().

Temsili tükürük bezi tümör organoid platformları: model kapsamı, kurulum sonuçları, ana katkılar ve sınırlamalar.

2D, iki boyutlu; AdCC, adenoid kistik karsinom; AR, androjen reseptörü; CTC, dolaşımda tümör hücresi; HER2, insan epidermal büyüme faktörü reseptörü 2; MEC, mukoid epimorfid karsinom; PDO, hastadan elde edilen organoid; PDX, hastadan elde edilen xenograft; PDXO, PDX kökenli organoid; SDC, tükürük katarı karsinom; SGC, tükürük bezi karsinom; SGT, tükürük bezi tümörü.

2.2 Çok boyutlu doğrulama ve kalite kontrolü

Henüz bir SGT’ye özgü konsensüs, bir organoid hattının başarılı şekilde kurulmasına dair tanımlanmış kriterler belirlememektedir. İlgili kriterler arasında birincil kültürün ötesinde tekrarlanabilir büyüme, ardışık nesille aktarım, kriopreservasyon sonrası iyileşme, mikrobiyal kirlenmenin olmaması, tümör hücre zenginleşmesinin doğrulanması ve amaçlanan uygulama için gerekli özelliklerin korunması yer almaktadır. Genel organoid kalite çerçeveleri, örnek kaynağının, işleme yöntemlerinin, kültür koşullarının, nesil geçmişinin ve ana lezyonla uyumunun belge-lenmesini vurgulamaktadır ( 20 , 21 , 34 ). Büyük ileriye dönük canlı biyobankalardan elde edilen deneyimler, örnekleme stratejisi ve kültür koşullarının hem kurulum verimliliğini hem de korunan heterojenliği etkileyebileceğini göstermektedir ( 31 , 32 ). Kısa süreli bir kültür yine de acil bir fonksiyonel analiz için uygun olabilir; ancak bu, kararlı ve ardışık olarak nesille aktarılan bir organoid hattından ayrılmalıdır.

Doğruluk, tamamlayıcı biyolojik alanlar boyunca değerlendirilmelidir. Morfolojik doğruluk mimariyi, hücre atipisini ve alt tip ile ilişkili yapıları kapsar. Fenotipik doğruluk, hat bileşimi ve tanısal açıdan ilgili protein ifadesinde uyum gerektirir. Moleküler doğruluk sürücü varyantları, kopya sayısı değişimlerini ve füzyen genleri içerirken, transkriptomik doğruluk küresel ve yol düzeyinde ifade programlarıyla ilgilidir. Fonksiyonel doğruluk, modeli kaynak tümör veya hastayla ilgili biyolojik bağımlılığı veya terapötik yanıtı koruyup korumadığını değerlendirdiği için daha sıkı bir kriter önerir. Bir düzeydeki uyum, başka bir düzeydeki doğrulamanın yerini tutamaz; dolayısıyla her model, amaçlanan çıktıyla doğrudan bağlantılı olan biyolojik özelliğine göre değerlendirilmelidir.

3 Tükürük bezi tümör biyolojisi ve heterojenliğin yakalanması

Teknik kurulum sağlandıktan sonra ortadaki temel soru, ortaya çıkan organoidin planlanan deney için gerekli biyolojik özellikleri koruyup korumadığıdır. Morfoloji, hat bileşimi, moleküler değişimler ve hastaya özgü varyasyonu birleştiren çalışmalar, yalnızca tek bir alana dayananlara göre daha kapsamlı bir sadakat değerlendirmesi sunar.

3.1 Morfolojik ve hat sadakati

Yaygın olarak yayınlanan kohortlarda SGT organoidleri genellikle sferoid veya kistik yapılar oluşturur; ancak detaylı morfoloji alt tipe ve hastaya göre değişir. PA organoidleri, odaksal kanalcık benzeri yapılarla birlikte pleomorfik mimariyi koruyabilir ( 24 , 29 ), BCA organoidleri ise basaloid morfoloji ve çevresel dizilimi ( 24 , 35 ) yeniden üretir. MEC organoidleri, üstel tümörlerdeki heterojenlikle uyumlu olarak mukoz, ara ve skuamoid farklılaşmayı değişken biçimde yansıtır ( 24 , 29 , 36 ).

AdCC organoidleri, mukoid madde ve temel zar ile ilişkili özellikler dahil olmak üzere kistik, tübüler, kribriform ve solid büyüme paternlerini yeniden üretmiştir ( 23 , 29 , 30 ). SDC organoidleri, pleomorfik çekirdekler ve eozinofilik sitoplazmayla yüksek dereceli kanalcık sitolojisini koruyabilir ( 23 , 28 ). Bu gözlemler topluca karşılaştırmalı morfolojik analizi destekler; ancak kanıt tabanı hâlâ dengesizdir. Onkositoma, Warthin tümörü, PAC, primer tükürük skuamoid hücre karsinomu ve EMC dahil olmak üzere birkaç nadir varlık yetersiz biçimde temsil edildiğinden, güncel kültür sistemlerinin bu alt tiplerdeki başarısı hakkında kesin sonuçlar çıkarılamaz.

Morfolojik koruma, hücresel bileşimin kararlı olduğunu garanti etmez. Yoon ve ark., PA, AdCC ve MEC’den türetilmiş normal tükürük bezi organoidleri ve tumoroidleri destekleyen, alt tip ilişkili histoloji, belirteçler ve genetik değişiklikleri koruyan, nöregülin-1 temelli bir sistem geliştirmiştir ( 36 ). Wang ve ark. benzer şekilde organoidler ile ana tümörler arasında geniş uyum gözlemiş, ancak transkriptomik analizler kültür sırasında giderek artan epitel baskınlığını ortaya koymuştur. PA, BCA ve AdCC’den türetilmiş organoidler, AciCC, MEC ve SDC’den türetilmiş olanlara göre kaynak dokularından daha güçlü biçimde sapmış; bu durum mioepitelyal ve stromal bileşenlerin seçici olarak azalmasıyla tutarlıdır ( 24 ). Dolayısıyla morfolojik sadakat, hücresel bileşimde önemli kaymalarla birlikte var olabilir.

Protein düzeyindeki uyumsuzluk, organoidler tanı odaklı çalışmalar veya tedavi seçiminde kullanıldığında özellikle önem taşır. Lassche ve ark., AdCC’nin biphazik p63-pozitif ve p63-negatif organizasyonunun yapıların çoğunda korunduğunu, ancak androjen reseptör ifadesinin bir SDC PDO’sında kaybolduğunu ve HER2 ifadesinin HER2-pozitif tümörlerden türetilmiş PDO’larda bolbol kaybolduğu veya belirgin biçimde azaldığını bulmuştur ( 23 ). Bu bulgular, kültür koşulları ve ardışık nesil aktarımının, daha geniş histolojik veya genomik özellikler korunduğu durumlarda bile klinik açıdan ilgili protein ifadesini değiştirebileceğini göstermektedir. Bu nedenle tanıyı veya tedavi seçimini yönlendiren belirteçler, deneyde kullanılan geçiş (passaj) numarasında organoidde yeniden değerlendirilmelidir.

3.2 Moleküler sadakat ve heterojenlik

Moleküler analizler organoid sadakatini desteklemekle birlikte, kanıtlar hâlâ eksiktir. Lassche ve ark., hedef dizileme, tüm ekson dizileme ve füzyon analizi kullanarak PDO’ları ana örneklerle karşılaştırmıştır. COSMIC-annotasyonlu varyantların 97,6%’den fazlası ve değerlendirilen tüm MYB, MYBL1 ve NFIB yeniden düzenlenmeleri ilgili kültürlerde korunmuştur ( 23 ). Tespit edilen tüm varyantlar boyunca daha düşük uyum, muhtemelen hem teknik farklardan hem de ana örneklerdeki neoplastik olmayan hücrelerin karışımından kaynaklanmakta ve yalnızca kültüre bağlı tümör mutasyonlarının kaybına attributed edilmemelidir.

Aizawa ve arkadaşları, PDO’lar, PDX’ler ve PDXO’lar arasında yüksek hastaya özgü korelasyon bildirmiş ve modellerin halka açık SGT transkriptomları ile analiz edildiğinde histolojik alt tiplere göre kümeleştiğini göstermiştir. Alt tipi belirleyen füzyonlar arasında MEC’de CRTC1-MAML2 ve AdCC’de MYBL1-NFIB yer almakta ve ilgili modellerde korunmuştur ( 28 ). Yoon ve arkadaşları da MEC tümoroidlerinde CRTC1-MAML2’yi korumuştur ( 36 ). Bu çalışmalar genelinde füzyon korunumu, füzyon kaynaklı SGT’ler için tekrarlanabilir bir moleküler kalite kontrol ölçütü olarak öne çıkmaktadır.

Transkriptomik veriler aynı zamanda kültür seçiminin etkilerini de ortaya koymaktadır. Wang ve arkadaşlarının biyobankında organoidler, major tümör sınıflarını ayırt edebilecek ve aday biyarkerları işaretleyecek kadar yeterli alt tiple ilişkili ekspresyonu korurken, toplu tümör dokusundan sapma, epitel olmayan sinyallerin azalmasıyla yansıtılmıştır ( 24 ). Bu nedenle organoid transkriptomları, sağlam tümörlerin tam moleküler replikaları yerine, kültür ile uyumlu tümör epitel hücrelerinin zenginleştirilmiş temsilleri olarak yorumlanmalıdır.

Alt tipi belirleyen füzyonlar ve ekspresyon programları, güncel SGT sınıflandırmasının merkezindedir. Organoid koleksiyonlarında bu yapıların korunması, yalnızca izole hücre hatlarıyla zorlanan karşılaştırmalı analizlere olanak tanımaktadır. Ishikawa ve arkadaşları ayrıca AdCC, MEC ve SDC organoidleri arasında mutasyon imzalarını karşılaştırmış ve alt tiple ilişkili paternler bildirmişlerdir ( 29 ). Mutasyon imzaları, somatik mutasyon profillerini altta yatan mutajenik veya DNA onarım süreçleriyle ilişkilendirdiğinden ( 37 ), organoid analizini statik varyant kataloğunun ötesine taşıyabilmektedir. Yine de küçük SGT kohortlarında etyolojik yorumlama hipotez üreten düzeyde kalmalıdır.

İ hastalar arası heterojenilik, bireysel histolojik alt tipler içinde de aynı ölçüde önemlidir. Chai ve arkası 44 AdCC organoidi oluşturmuş ve bireysel modellerin ebeveyn kalıplarını tekrarlayan mutasyonlar, kodlamayan düzenleyici değişimler, kopya sayısı varyasyonu, füzyon durumu ve transkriptomik programlar açısından koruduğunu göstermiştir ( 30 ). NOTCH1, NOTCH3, JAG1, MYB, TP63, MKI67, TERT ve CD44 ekspresyonları hastalar arasında değişmekle birlikte, karşılık gelen tümörlerle geniş çapta uyumlu kalmıştır. Bu eşli tasarım, organoidlerin hasta özgü biyolojiden bir histolojik alt tip boyunca paylaşılan özellikleri nasıl ayırt edebileceğini göstermektedir (Şekil 2). Daha geniş çapta, primer ve metastatik HNSCC’nin çoklu-omik profilleştirilmesi, tümör ilerlemesinin hücresel kimliğin ve epinetik durumun kapsamlı yeniden yapılandırılmasını içerebileceğini ortaya koymuştur ( 38 ). Kanıtlar farklı bir baş ve boyun malignansından gelmekle birlikte, ilgili bir metodolojik noktayı güçlendirmektedir: organoidler tümör evrimini modellemek amacıyla kullanıldığında, sadakat yalnızca kurulum aşamasında değil, aynı zamanda hastalık durumları ve uzunlamasına müdahaleler boyunca da değerlendirilmelidir. Xu ve arkası benzer şekilde PDO’ları, tümörler arası, tümör içi ve zamansal heterojeniliği çözmek için deneyisel açıdan ulaşılabilir sistemler olarak konumlandırmıştır ( 39 ).

Şekil 2

4 Biyomarker keşfi ve tanısal çevirim

Alt tip ile ilişkili programların korunması, hastalık modellemesinden biyomarker keşfine deneysel bir yol sağlar. Organoid kaynaklı adayların tanısal önem kazanmaları için primer dokuya geri getirilmeli, ilgili morfolojik taklitlerle karşılaştırılmalı ve SGT’ler için kullanılan bütünleştirilmiş tanı çerçevesi içinde yorumlanmalıdır (Şekil 3).

Şekil 3

4.1 Bütünleştirilmiş tanı içinde organoidler

SGT’lerde merkezi bir tanısal zorluk, uygun moleküler bağlam içinde örtüşen morfoloji ve immunofenotiplerin yorumlanmasıdır. İH paneli epitel ve mioepitel diferansiyasyonunu, proliferatif aktiviteyi ve alt tip ile ilişkili proteinleri değerlendirir (, 40 ). Tanısal açıdan zorlu olgularda, tanımlayıcı yeniden düzenlenmelerin veya diğer alt tip ile ilişkili değişikliklerin sınıflandırmayı netleştirebilmesi nedeniyle moleküler testleme özellikle bilgilendiricidir (, , 4 ). Örnekler arasında AdCC’de MYB ile ilişkili testleme ve pan-TRK taramasının ardından salgı karsinomunda ETV6-NTRK3’ün doğrulanması yer alır (, 41 ). NR4A3’ün AciCC’de ve LEF1’in BCA’daki dahil edildiği diğer belirteçler, farklı tanıya göre eklenmektedir (). LMO2 ayrıca AciCC ile salgı karsinomu arasında ayırt edici bir unsur olarak da önerilmiştir ( 42 ).

Organoidlerin doku temelli tanıyı yerine ikame etmesi beklenmez; çünkü kültür kurulumu zaman alır ve değerlendirmekte olan hücre bileşimini değiştirebilir. Daha olası tanısal rolleri, klinik sınıflandırmadan önce, yaşayan tümör epitelinin zenginleştirilmesi, nadir alt tipler arasında kontrollü karşılaştırma ve aday biomarker’ların fonksiyonel sorgulanması yoluyla işler. Bu bağlamda organoidler, patoloji temelli tanının yerini alan değil, tamamlayan keşif ve doğrulama modelleri olarak hizmet verir.

4.2 Aday keşfinden doku doğrulamasına

Wang ve arkadaşları tarafından kurulan çok alt tipli biyobank, bu iş akışını göstermektedir. Altı SGT alt tipi ile eşleştirilmiş organoidleri kapsayan karşılaştırmalı transkriptomik analiz, epitel açısından zengin aday belirteçleri ortaya koymuştur. PTP4A1, sonrasında 388 SGT örneği içeren bir doku mikrodizi dizisinde değerlendirilmiş; MEC’lerin %81’inde saptanmış, ancak AciCC ve SDC’nin alt kümelerinde de daha düşük ekspresyon gözlemlenmiştir ( 24 ). Bu bulgular, PTP4A1’i tek başına sınıflandırıcıdan ziyade tamamlayıcı bir belirteç olarak desteklemektedir.

Aynı kaynak, ENGRAILED-1 (EN1)’i AdCC için aday bir işaretçi olarak aday göstermiştir ( 24 ). Bağımsız bir çalışmada Hui ve arkadaşları, 68 AdCC’nin 67’sinde nükleer EN1 ifadesi saptamış ve BCN ile diğer değerlendirilen alt tiplerde çok az veya hiç ifade gözlememiş; bu da AdCC ile BCN arasındaki ayırıcı tanıdaki potansiyel değerini desteklemektedir ( 43 ). Organoid sistemi aynı zamanda mekanistik genişlemeye de olanak tanımıştır: dönüştürücü büyüme faktörü-beta sinyallemesi EN1’i indüklemiş ve EN1, AdCC PDO’larında tümör tomurcuklanmasına katkıda bulunmuştur. Organoid tabanlı aday göstermeden doku doğrulamasına ve işlevsel sorgulamaya giden bu dizinin, işaretçi keşfinin yalnızca organoid sisteminin ötesinde test edildiği bir çerçeve sağlaması beklenmektedir.

Organoid destekli işaretçi keşfine dair kanıtlar, küçük sayıda biyobankde yoğunlaşmıştır. Aday işaretçiler, en yakın morfolojik taklitçileri ve klinik açıdan ilgili varyantları içeren bağımsız kohortlarda doğrulanmalıdır. Analitik performans, önceden tanımlanmış eşikler kullanılarak duyarlılık, özgüllük ve laboratuvarlar arası tekrarlanabilirlikle birlikte rapor edilmelidir. Kültüre ilişkin miyoepitelyal hücre kaybi veya reseptör proteinlerinin kaybı, keşfi epitelyel özelliklere doğru yanlılığa uğratabilir ve yanlış-negatif bulgular üretebilir. Bu nedenle tanısal performans, organoid verisinden yalnızca çıkarım yapmak yerine primer dokuda kurulmalıdır. Organoid fenotiplerin tedavi önceliklendirmesinde kullanıldığı durumlarda, dik doğrulama gereksinimi daha da önem kazanmaktadır.

5 Terapötik modelleme ve kesin onkoloji

İşlevsel terapötik testleme, SGT organoidlerinin büyük bir dönüştürücü uygulamadır; ancak bunu destekleyen kanıtların olgunluğu kullanım durumuna göre değişmektedir. Yayınlanan çalışmalar, fenotip tabanlı ilaç taraması, genotip rehberliğinde müdahale, uzunlamasına CTC kaynaklı modeller, radyasyon tepkisi deneyleri ve tümör-başıklık etkileşimlerini yeniden inşa etmeye yönelik ilk girişimleri kapsamaktadır (Şekil 4). Bu yaklaşımlar, dolayısıyla ulaşılan biyolojik ve klinik doğrulama düzeyine göre yorumlanmalı, kanıtın eşit biçimleri gibi muamele edilmemelidir.

Şekil 4

5.1 Fonksiyonel ilaç profillemesi ve klinik prediktif geçerlilik

Malign SGT’lerin nadirliği ve moleküler çeşitliliği göz önüne alındığında, fonksiyonel testler genomik profillemeyi tamamlayabilir. Lassche ve ark. SDC, AdCC ve MEC PDO’ları üzerinde küçük ölçekli ilaç taramasının uygulanabilirliğini göstermiş ( 23 ), Ishikawa ve ark. ise genotyene yönelik ilaç panelleri oluşturmak için whole-exome bilgisini kullanmıştır ( 29 ). Chai ve ark. bu yaklaşımı AdCC’de hızlı organoid genişletme, yaklaşık iki hafta içinde tarama ve toksisite kontrolü olarak eşleştirilmiş normal tükürük bezi organoidleriyle birleştirerek geliştirmiştir ( 30 ). Böylece tasarımlar, tümör seçici etkinlikle spesifik olmayan sitotoksik etki arasında ayrım yapmaya başlar. Zhao ve ark. tarama tekrarlanabilirliğini ve fizyolojik uygunluğu iyileştirmek için kültür sisteminin iyileştirilmesiyle bilişsel ve mühendislik teknolojilerinin entegrasyonunu öne çıkarmıştır ( 44 ). Komşu oral ve baş-boyk skamöz karsinomlarından elde edilen bulgular, PDO temelli fonksiyonel testlerin metodolojik uygulanabilirliğini ayrıca desteklemektedir. Zhang ve ark. cerrahi örneklerden OSCC organoidleri oluşturmuş ve hastalar arası kanser ilaç hassasiyetinde değişkenlik göstermiştir ( 45 ). Wang ve ark. HNSCC PDO’larını anti-SIA-cIgG temelli kombinasyonları değerlendirmek için kullanmış ve tedavi yanıtını SIA-cIgG/PTPN13 tümör-stemlik eksenine bağlamıştır ( 46 ). Bu çalışmalar baş-boyk organoid farmakolojisi için metodolojik örnekleme genişletse de, SGT’lerde doğrudan geçerliliği temsil etmemektedir.

Mevcut kanıtlar dolayısıyla, bu yorumun klinik öngörüden çok preklinik bir yorum olduğunu desteklemektedir. Assay koşulları, maruz kalma süresi, hayatta kalma uç noktaları, farmakokinetik uygunluk ve hücre geçişi sayısı ölçülen ilaç hassasiyetini etkileyebilir. Klinik açıdan yararlı bir platform, önceden belirlenmiş bir organoid yanıtının hasta faydası veya direncini proaktif olarak kanıtlamalıdır; buna, kültür kurulamadığı hastalar veya tedavi, assay sonuçları elde edilmeden önce başlatılması gereken hastalar da dahildir. Gastrointestinal ve rektal kanserlerde yapılan çalışmalar, organoid yanıtı ile klinik sonuç arasındaki uyum için ilke kanıtı sunar, ancak bu çalışmalar SGT’lerde doğrudan kanıt olmaktan çok metodolojik örnektir ( 47 – 49 ).

5.2 Genotip rehberliğinde hedefe yönelik terapi

AdCC, en kapsamlı şekilde modellenmiş SGT alt tiplerinden biridir. Ferrarotto ve arkadaşları, gamma-secretase inhibitörü AL101’in, hasta kaynaklı xenograft organoidleri de içeren, aktive olmuş Notch sinyallemesi bulunan modellerde Notch hedef gen ekspresyonunu ve tümör büyümesini baskıladığını, ancak aktivitenin NOTCH1 wild-tipi hücre hatlarında sınırlı kaldığını göstermiştir ( 9 ). Bu bulgular, deney modellerinin ve potansiyel olarak hastaların, yalnızca histolojiye dayalı seçim yerine moleküler stratifikasyonunu desteklemektedir.

Tamamlayıcı bir strateji, moleküler profilleme yoluyla aday bağımlılıkları belirlemek ve ardından bunları fonksiyonel olarak test etmektir. Mishra ve arkadaşları, transkriptomik önceliklendirme yoluyla protein arginine methyltransferase 5 (PRMT5)’i aday bir zayıflık olarak belirlemiştir. Seçici inhibitör PRT543, aktive olmuş NOTCH1 mutasyonu bulunan bir model ile wild-tipi NOTCH1 bulunan bir model dahil olmak üzere iki AdCC organoid modelinde hayatta kalma ve MYB/MYC ekspresyonunu azaltmıştır. Bir PRMT5 inhibitörünün lenvatinib ile kombinasyonu, ilgili moleküler bağlamlarda tek tek ajanlardan daha güçlü bir büyüme inhibisyonu üretmiştir ( 50 ). Bu çalışma, hesaplamalı önceliklendirmeyi, organoid müdahalesini ve in vivo validasyonu birbirine bağlamaktadır, ancak tek başına klinik etkinliği ispatlamamaktadır.

SDC, hedef ekspresyonu ile model sadakatinin birlikte değerlendirilmesi gereken ikinci bir örneği sunar. Androjen reseptörü ve HER2 varyasyonları potansiyel olarak müdahale edilebilir olsa da SDC’ler arasında heterojenlik gösterir ( 12 , 51 ) ve tedavi değerlendirmeleri moleküler stratifikasyonun önemini vurgular ( 15 , 16 ). Kültürlenme, seçilen SDC organoidlerinde HER2 kaybı ile ortaya çıkan şekilde ilgili hedefi daha da değiştirebilir. Aoyama ve arkadaşları, HER2-pozitif SDC PDXOs ve eşleşmiş PDX’lerde HER2 blokajını test etmiştir. HER2 knockdown ve lapatinib, PDXOs’ta proliferasyonu azaltmış, HER2 ve aşağı yönlü fosforilasyonu baskılamış ve apoptozu indüklemiştir; lapatinib ayrıca çift PDX modelinde tümör büyümesini azaltmıştır ( 52 ). Moleküler, ex vivo ve in vivo seviyelerinde tutarlı etkiler, yalnızca organoid içeren bir sonuca göre hedef bağımlılığı için daha güçlü bir destek sağlar.

Ishikawa ve arkadaşları, SDC içinde hastaya özgü farmakolojik yanıtları daha da ortaya koymuştur. Bir organoid, güçlü androjen reseptörü ve zayıf HER2 ekspresyonu ile birlikte PIK3CA, HRAS ve BRAF varyasyonlarını korurken, diğerinde bu varyasyonlar yoktur ve kültürlenme sırasında HER2 ekspresyonu kaybolmuştur. Genotip odaklı testler, rapamisin, tipifarnib, bicalutamide, selumetinib ve trastuzumaba farklı yanıtlar ortaya koymuştur. MAPK yolundaki varyasyonlara rağmen selumetinibe direnç, tamamlayıcı AKT aktivitesi ile ilişkilendirilmiş ve kombinasyon stratejileri için mekanistik bir gerekçe sunmuştur ( 29 ). Bir kültürdeki HER2’nin eşzamanlı kaybı, terapötik açıdan ilgili hedeflerin tarama anında yeniden doğrulanmasının neden gerekli olduğunu bir kez daha göstermektedir.

Secretory karsinom farklı bir sınırı gösterir: genomik sadakat sürerken farmakolojik sadakat kaybolabilir. Tümör genellikle ETV6-NTRK3 tarafından yönlendirilir ve tropomiyosin reseptör kinaz inhibitörlerine ( 15 , 16 , 41 ) karşı yüksek duyarlılık gösterebilir. Lassche ve ark., ETV6-NTRK3 pozitif metastatik tümörünün larotrectinib’e hızlı yanıt verirken, tedavi öncesi PDO’nun duyarlı olmadığı bir hastayı tanımladı. Organoid füzyonu ve geniş genomik özellikleri korudu ancak algılanabilir pan-TRK protein ifadesinden yoksundu ( 23 ). Bu uyumsuzluk, bir genomik değişimin korunmasının, kodlanan proteinin, yol bağımlılığının veya klinik ilaç yanıtının korunmasını garanti etmediğini gösterir. Eyleme geçirilebilir hedefler için kalite kontrolü, dolayısıyla ilaç etkinliğini doğrudan aracılık eden moleküler katmanı içermelidir.

5.3 Boylamalı ve radyo-yanıt modellemesi

CTC kaynaklı modeller, organoid tabanlı analizi ileri ve gelişen hastalığa kadar uzatabilir. Stojanovic Guzvic ve ark., 62 ileri kanser hastasından gelen 71 kan örneğini değerlendirdi. Sekiz kanser türünü kapsayan 52 CTC pozitif örneği arasında, tükürük bezi kanseri olan iki hastadan alınan üç örnekten uzun süreli tumoroid üretildi ( 33 ). Kuluçka olasılığını tahmin etmek için kohort çok küçüktür, ancak ardışık doku biyopsisinin uygunsal olabileceği durumlarda teknik uygunluğu gösterir.

Bu modellerin potansiyel değeri, tek seferlik ilaç taramasından çok boylamalı karşılaştırmada yatabilir. Bir HER2 pozitif SDC olusunda, klinik seyir sırasında tumoroidler doketaksel ve HER2 yönlendirmeli ajanlara dirençliydi; sonralamalar, ATP-bağlanıcı kaset taşıyıcı genlerinin artmış ifadesiyle birlikte süregelen TP53 ve PIK3CA değişimlerini gösterdi. İkinci bir hastada ise AdCC kaynaklı bir model, platin bileşikleri ve trastuzumab deruxtecan dahil birkaç ajana duyarlıydı ( 33 ). Bu gözlemler boylamalı fonksiyonel soruşturmayı destekler; ancak örneklem boyutu ve prospektif doğrulamanın olmaması, CTC kaynaklı tumoroidlerin rutin tedavi seçiminde kullanılmasını engeller.

SGT’lerde ameliyat sonrası radyoterapi ve kemoradyoterapi için klinik kanıt, histolojik çeşitlilik, retrospektif çalışma tasarıları ve küçük kohortlar nedeniyle genellenmesi zordur. AdCC’de Qiu ve ark., platin bazlı ameliyat sonrası kemoradyoterapinin ameliyat sonrası tek başına radyoterapiye göre yerel-bölgesel kontrolü iyileştirdiğini, ancak uzak metastazsız hayatta kalma, hastalıksız hayatta kalma veya genel hayatta kalma açısından anlamlı bir iyileşme göstermediğini bildirmiştir ( 53 ). An ve ark. benzer şekilde, keşif amaçlı alt grup analizleri seçilmiş yüksek riskli hastalarda olası bir fayda önermiş olsa da, kemoradyoterapinin çalışma popülasyonunun genelinde genel hayatta kalma açısından ek bir fayda sağlamadığını bulmuştur ( 54 ). AciCC’de ise sistematik bir derleme, seçilmemiş hastalarda adjuvan radyoterapinin hayatta kalmayı iyileştirdiğine dair yüksek kaliteli bir kanıt bulunmadığını ortaya koymuştur ( 55 ). Bu belirsizlikler, hastaya özgü fonksiyonel modellerin araştırılmasını gerekçelendirir; ancak yalnızın klinik belirsizlik, organoid temelli tiênosi geçerli kılmaz.

SGT’lerde organoid temelli radyoterapi çalışmaları hâlâ ön çalışma aşamasındadır. Yoon ve ark., tükürük tümöroidleri arasında farklı radyoterapi yanıtları gözlemıştır ( 36 ). Xu ve ark. ardından, bir AdCC, iki AciCC ve iki MEC içeren beş malign SGT organoidi kullanarak iyodin-125 brakiterapi modeli oluşturmuştur. Doz-yanıt deneyleri, histolojik alt tipler arasında ve aynı alt tipe sahip hastalar arasında değişkenlik göstermiştir ( 56 ). Yorumlama, küçük kohort, konvansiyonel dış ışın tedavileri yerine brakiterapi kullanımı ve prospektif sonuç korelasyonunun olmaması nedeniyle sınırlıdır. Gelecek çalışmalar, radyoterapi teslimi, fraksiyonlama, canlılık ve yeniden büyüme uç noktalarını ve hem tümör kontrolü hem de normal bez toksisitesi ile karşılaştırmaları standartlaştırmalıdır.

5.4 İmuno-onkoloji ve mikroortam ile yeniden oluşturulan modeller

İmmun kontrol noktası blokajı, malign SGT’lerde sınırlı ve heterojen etkinlik göstermiştir (57, 58). Bu değişkenlik, histolojik alt tipler arasında belirgin bağışıklık bağlamı farklarıyla tutarlıdir. Bazı MEC’ler nispeten inflamatöz fenotipler sergilerken, AdCC’ sık sık bağışıklıktan yoksun olup alternatif inhibitor yollar açısından zengindir; SDC ise bağışıklık infiltrasyonlu ve bağışıklıktan yoksun durumlar arasında değişir (59-61).

Konvansiyonel epitelial PDO’ler bu mikrov çevresel karmaşıklığı tek başlarına yeniden üretemez. Bu nedenle immunoterapi odaklı modeller, otolog veya uyumlu hücreler, fibroblastlar, ekstrasellüler matris bileşenleri ve ilgili sitokin sinyallerinin bilinçli biçimde dahil edilmesini gerektirir. Ko-kültür ve hava-sı arayüzü sistemleri, diğer kanserlerde tümör-bağışıklık etkileşimlerini korumuş veya yeniden oluşturmuştur; otolog organoid-T hücre platformları ise tümör reaktif lenfositlerin değerlendirilmesi için tanımlanmış bir strateji sağlar (62-64). SGT’lerdeki sadakat ve tekrarlanabilirlik ise henüz kesinleştirilmemiştir. Böyle bir doğrulama sağlanana kadar, epitelial organoidler tümöre özgü duyarlılığı inceleyebilir ancak tek başına immun kontrol noktası blokajına yönelik tam yanıtı öngöremez.

6 Klinik çeviri için öncelikler

Tanı ve terapötik uygulamalar boyunca dört çevirisel sınırlama tekrarlanır: tutarsız raporlama, kültüre bağlı evrim, tümör mikrov çevresinin eksik yansıtılması ve sınırlı prospektif sonuç verileri. Bu kısıtlamaların aşılması, deneysel yarar ile klinik geçerliliği açık biçimde ayıran bir doğrulama çerçevesiyle birlikte teknik iyileştirmeyi gerektirir.

6.1 Standartlaştırma ve uzunlamasına sadakat kontrolü

Anlamlı karşılaştırmalar için paylaşılan bir minimum raporlama çerçevesi gereklidir. Raporlarda numune tipi ve yeri, iskem süresi, tümör hücresi içeriği, dissosiasyon yöntemi, ekstrasellüler matris kaynağı ve parti numarası, ortam bileşimi, pasaj numarası, krioprezervasyon durumu, kontaminasyon testi ve başarılı kurulumun operasyonel tanımı belirtilmelidir. Kurulum oranları iyi huylu ve kötü huylu tümörler, doğrudan PDO’lar ve PDXOs ile kısa süreli analiz kültürleri ve kararlı bankolanmış hücre hatları için ayrı ayrı rapor edilmelidir. Bu ayrımlar olmadan, görüldüğü kadarıyla büyük performans farkları yorumlamak zor olmaya devam etmektedir.

Kalite kontrolü uzunlamasına olmalı, yalnızca erken pasajlarla sınırlı kalmamalıdır. En azından, ana doku ile deney için kullanılan organoid pasajı, H&E morfolojisi, alt tipine uygun bir İHC paneli ve sürücü düzeyindeki değişimler kullanılarak karşılaştırılmalıdır. Belirli bir reseptör, yolak veya hücre durumuna dayanan uygulama, transkriptomik veya proteomik profilleştirmenin gerekli olduğu durumları içeriyorsa bu profilleştirme gerekli hale gelir. İlaç tarama çalışmalarında da testten hemen önce hedef bolluğu ve aktivitesi doğrulanmalıdır. Tek hücreli analiz ve klonal kodlama, içsel tümör içi heterojeniliği kültür kaynaklı seçilimden ayırmaya yardımcı olabilir; ancak bu yaklaşımlar dikkatli histopatolojik değerlendirmenin yerini almaz, onu tamamlar.

6.2 Tümör mikrovir ortamının yeniden oluşturulması

Bağışıklık, stromal, vasküler ve nöral bileşenlerin yokluğu SGT’lerde özellikle önemli sonuçlar doğurur. Bu sınırlandırma, perinöral tropizmi nedeniyle AdCC açısından, daha geniş ölçüde ise immunterapi, invazyon ve metastatik yayılım çalışmalarının önemiyle ilgilidir. Gelecek modeller, yalnızca biyolojik soruyu yanıtlamak için gerekli olan tümör dışı bileşenleri içermelidir. Checkpoint-bloke çalışmalarında otonom bağışıklık eş kültürü gerekli olabilirken, fibroblast veya sinir içeren sistemler invazyon ve perinöral yayılım açısından daha bilgilendirici olabilir. Eklenen her bileşen, model karmaşıklığının artırılmasının yorumlanabilirliği azaltmamasını sağlamak için açık kimlik, canlılık ve fonksiyonel kontrollerle desteklenmelidir. Liao ve arkı, hücre ve ekstraselüler matris organizasyonunda daha fazla uzamsal kontrol sağlayan üç boyutlu biyobaskının ilerlemelerini gözden geçirmiş ve ölçeklenebilir, tekrarlanabilir biyofabrikasyon yönünde yollar sunmuştur ( 27 ).

6.3 İleriye dönük validasyon ve klinik entegrasyon

Klinik çevirim, önceden tanımlanmış ileriye dönük çalışmalar aracılığıyla ilerlemelidir. Klinikte kullanılabilir bir iş akışı, yeterli organoid malzemenin terapötik karar penceresi içinde üretilebileceğini, assay başarısızlığının belirli klinik veya patolojik bulgularla ilişkili olup olmadığını ve körleştirilmiş organoid tahminlerinin hastaya yanıtla uyumlu olduğunu belirlemelidir. Performans, moleküler profilleştirme ve standart klinik-patholojik değişkenlerle karşılaştırılarak değerlendirilmeli, uyumsuz olgular açıkça analiz edilmeli, hariç tutulmamalıdır. Çok merkezli çalışmalar esastır çünkü tek bir kurumun SGT alt tiplerinin tüm yelpazesinde yeterli sayıya ulaşması beklenmez.

Yüksek verimli tarama, çoklu-omikler ve hesaplama tabanlı hedef önceliklendirme, nadir tümör biyobankalarından elde edilen bilgi miktarını artırabilir. PRMT5 çalışması, hesaplama tabanlı hedef aday gösteriminin organoid bozulumu ve in vivo doğrulama ile sürdürüldüğü bir iş akışını ( 50 ) gösterirken, Wang biyobankası, karşılaştırmalı transkriptomikanın sonraki doku seviyesi testleri için biomarker adaylarını nasıl aday gösterebileceğini ortaya koyar ( 24 ). Her iki ortamda da hesaplama sıralaması ve organoid tepkisi, nihai doğrulamadan ziyade ara kanıt niteliği taşır. Aday hedefler, biomarkerlar ve ilaç kombinasyonları yine de ortogonal mekanistik doğrulama, mümkün olduğunca normal doku modelleri kullanılarak toksik değerlendirmesi ve bağımsız kohortlarda doğrulama gerektirir. Organoid platformlarının deneysel açıdan bilgilendirici sistemlerden klinik açıdan yorumlanabilir araçlara evrilmesi için bu ayrım gerekliidir.

6.4 Hesaplama ile birleştirilmiş organoid modelleri ve dijital ikizlere doğru

Fiziksel mikroçevre karmaşıklığının yeniden inşasından öteye, bir adım da yaşayan organoidlerin, yeni biyolojik ve klinik bilgiler elde oldukça güncellenebilen hesaplama modelleriyle birleştirilmesidir. He ve arkadaşları, zamansal programlama, eğrilik bilinçli biriktirme, çevresel duyarlılık ve geri besleme kontrollü organoid sistemlerini içeren genişletilmiş bir mühendislik çerçevesi tanımlamıştır ( 65 ). SGT araştırmaları için bu yetenekler önemlidir, çünkü tümör davranışı yalnızca statik moleküler kimliğe değil, aynı zamanda uzamsal örgütlenmeye ve dinamik durum geçişlerine de bağlıdır.

Tamamlayıcı bir yönelim, organoidlerin yapay zeka, otomatik deneyimleme ve çoklu-omikler analiziyle birleştirilmesidir. Yukarıda tartışılan mühendislik, farmakolojik ve heterojenlik odaklı gelişmeler birlikte, histopatoloji, moleküler profiller, boyuna klinik veriler ve deneysel olarak ölçülen bozulum yanıtlarının, güncellenebilir hastaya özgü bir modele entegre edildiği, organoid ile kalibre edilmiş bir dijital ikiz için kavramsal bir temel sağlar.

Rare SGT’ler için böyle bir çerçeve özellikle yararlı olabilir, çünkü birey histolojik alt tipler büyük ileriye dönük kohortlarda çalışmak zorundadır. Hücre ölçeğinde sanal-hücre modelleri durum geçişleri veya ilaç müdahaleleri hakkında hipotez üretebilirken, organoidler bu tahminleri sınırlamak, test etmek ve yinelemeli olarak iyileştirmek için ampirik veri sağlayabilir. Hastalar ölçeğinde, ardışık klinik bilgi ve organoid yanıt verileri, prensip olarak tümör evrimi ve terapötik hassasiyetin hesaplamalı temsilini güncelleyebilir. Bu iki yönlü tasarım, organoidleri daha geniş hastaya özgü modelin içinde deneyzel kalibrman katmanı olarak konumlandırır; yalnız başına ex vivo analizler yerine.

Bu yön hala ileriye dönüktür. Hiçbir dijital ikiz veya sanal-hücre çerçevesi şimdiye kadar tükürük bezi tümörlerinde geçerli klinik yarar kanıtlamadı ve hesaplamalı karmaşıklık, kötü organoid sadakati, seyrek uzunlamasına örneklemeler veya geçerliliği kanıtlanmamış sonuç etiketleriyle telafi edilemez. İlerleme dolayısıyla ileriye dönük prediktif performans, merkezler arası tekrarlanabilirlik, açık belirsizlik nicelikselleştirme ve hesaplamalı entegrasyonun karar vermeyi patoloji, moleküler profilleme veya yalnızca organoid testi ötesinde iyileştirdiğine dair kanıtlarla değerlendirilmelidir. Bu bağlamda dijital ikizler, teknolojik bir son nokta yerine test edilebilir bir çeviri hedefi temsil eder.

7 Sonuçlar

SGT organoid araştırmaları, izole üç boyutlu kültürlerden alt tipleri kapsayan biyobankalara, bağlantılı PDO-PDX-PDXO sistemlerinden ve uzunlamasına CTC kaynaklı modellere kadar ilerledi. Güncel kanıtlar, seçili histolojik ve moleküler özelliklerin korunması, hastalar arası heterojenitin modellenmesi, biomarker keşfi ve preklinik terapötik testin desteklenmesini içerir. Aynı literatür, kurulum verimliliğindeki değişkenlik, epitel seçimi, klinik açıdan ilgili proteinlerin kaybi ve organoid ilaç hassasiyeti ile hastalar yanıtı arasındaki uyumsuzluk dahil olmak üzere önemli sınırlamaları da belgelemektedir.

İlerleme, standartlaştırılmış raporlama, uygulamaya özgü doğruluk kriterleri, biyolojik açıdan ilgili mikroçevre bileşenlerinin yeniden inşası ve klinik sonuçlarla prospektif karşılaştırma üzerine kurulacaktır. Mühendislik ve hesaplamalı yaklaşımlar, uzaysal kontrol, uzunlamasına ölçüm ve çok modlu hasta verilerinin entegrasyonunu iyileştirerek organoid kullanım alanını genişletebilir. Bu gelişmeler, yalnızca teknolojik karmaşıklık yerine, mekanistik yorumlanabilirliği ve öngörü performansını iyileştirip iyileştirmediklerine göre değerlendirilmelidir. Bu güvencelerle, organoidler tükürük bezi tümörleri için patoloji, moleküler tanı, hesaplamalı modelleme ve in vivo doğrulamayı tamamlayan, bütüncül bir hassas onkoloji çerçevesinin kullanışlı bir bileşeni haline gelebilir.

Açıklamalar

Yazar katkıları

YY: Kavramsal tasarım, Özgün metin yazımı, İnceleme ve düzenleme. LL: Kavramsal tasarım, Özgün metin yazımı, İnceleme ve düzenleme. ZC: Kavramsal tasarım, Finansal destek edinme, Kaynaklar, Yönetmenlik, İnceleme ve düzenleme. SX: Kavramsal tasarım, Finansal destek edinme, Kaynaklar, Yönetmenlik, İnceleme ve düzenleme.

Finansman

Yazar(lar), bu çalışma ve/veya yayını için finansal destek alındığını beyan etmiştir. Bu çalışma, Çin Ulusal Doğal Bilimler Fonu (Birim No. 82373434) tarafından desteklenmiştir.

Tesekkürler

Yazarlar, bu derlemede atıf yapılan çalışmaların araştırma ekiplerine içten geleneklerini iletmek istemektedirler.

Çıkar çatışması

Yazar(lar), bu çalışmanın, olası bir çıkar çatışması olarak değerlendirilebilecek herhangi bir ticari veya finansal ilişki olmadan yürütüldüğünü beyan etmiştir.

Üretken yapay zekâ açıklaması

Yazar(lar), bu metnin hazırlanmasında üretken yapay zekânın kullanılmadığını beyan etmiştir.

Bu makaledeki figürlerle birlikte sağlanan alternatif metinler (alt text), Frontiers tarafından yapay zekânın desteğiyle oluşturulmuş olup, mümkün olduğunca yazarların da katkısıyla doğruluğun sağlanması için makul çabalar gösterilmiştir. Herhangi bir sorunu tespit ederseniz lütfen bizimle iletişime geçin.

Yayıncının notu

Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarların görüşlerini yansıtır ve bağlı oldukları kuruluşların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini mutlaka temsil etmez. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisinin yapabileceği herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya desteklenmez.

  • SkálováA, HyrczaMD, LeivoI.
    Baş ve boyun tümörlerinin Dünya Sağlık Örgütü sınıflandırmasının 5. baskısından güncelleme: Tükürük bezleri. Head Neck Pathol. (2022) 16:40–53. doi: 10.1007/s12105-022-01420-1

  • SwidM, LiL, DrahnakE, IdomH, QuinonesW.
    Güncellenmiş tükürük bezı immunohistokimya: Bir derleme. Arch Pathol Lab Med. (2023) 147:1383–9. doi: 10.5858/arpa.2022-0461-RA

  • StenmanG.
    Tükürük bezı tümörlerinde füzyon onkojenleri: Moleküler ve klinik sonuçlar. Head Neck Pathol. (2013) 7:12–9. doi: 10.1007/s12105-013-0462-z

  • SkálováA, StenmanG, SimpsonRWH, HellquistH, SloukaD, SvobodaT ve ark.
    Tükürük bezı karsinomlarının ayırıcı tanısında moleküler testin rolü. Am J Surg Pathol. (2018) 42:e11–27. doi: 10.1097/PAS.0000000000000980

  • Porcheri C, Meisel C, Mitsiadis T. Tümör bez ve hücre modellerinin tükürük bezi tümörlerinde tanı ve tedaviye yeni ufuklar açması. Cancers (Basel). (2020) 12:3107. doi: 10.3390/cancers12113107

  • Sharma V, Kumar S, Sethi A. Onkositoma parotid bezi. Ann Maxillofac Surg. (2018) 8:330–2. doi: 10.4103/ams.ams_154_17

  • Eveson JW, Cawson RA. Tükürük bezlerinde Warthin tümörü (kistadenolymphoma): 278 olgunun klinikopatolojik incelemesi. Oral Surgery Oral Medicine Oral Pathol. (1986) 61:256–62. doi: 10.1016/0030-4220(86)90371-3

  • Byrd SA, Spector ME, Carey TE, Bradford CR, McHugh JB. Baş ve boyun mukoid epidermoid karsinomunda nüks ve hayatta kalma öngörücüleri. Otolaryngol Head Neck Surg. (2013) 149:402–8. doi: 10.1177/0194599813489659

  • Ferrarotto R, Mishra V, Herz E, Yaacov A, Solomon O, Rauch R ve ark. AL101, aktive olmuş NOTCH sinyallemesine karşı adenoid kistik karsinomda güçlü antitörmer etki gösteren bir gamma-secretase inhibitörü. Cell Death Dis. (2022) 13:678. doi: 10.1038/s41419-022-05133-9

  • Al-Zaher N, Obeid A, Al-Salam S, Al-Kayyali BS. Tükürük bezlerinin akiner hücre karsinomları: edebiyat incelemesi. Hematol Oncol Stem Cell Ther. (2009) 2:259–64. doi: 10.1016/S1658-3876(09)50035-0

  • Seethala R, Johnson JT, Barnes E, Myers EN. Polimorfus düşük dereceli adenokarsinom: Pittsburgh Üniversitesi deneyimi. Arch Otolaryngol Head Neck Surg. (2010) 136:385–92. doi: 10.1001/archoto.2010.39

  • Williams M, Roberts D, Blumenschein G R, Temam S, Kies M S, Rosenthal D ve ark.
    Tümor ve büyüme faktörü reseptörlerinin salivar duct karsinomlarında farklı ekspresyonu: Biolojik önemi ve hastaların terapötik stratifikasyonundaki olası rolü. Am J Surg Pathol. (2007) 31:1645–52. doi: 10.1097/PAS.0b013e3180caa099

  • Daa T, Kashima K, Gamachi A, Nakayama I, Yokoyama S.
    p53 mutasyonu taşıyan epitelyal-miyoepitelyal karsinom. APMIS. (2001) 109:316–20. doi: 10.1034/j.1600-0463.2001.d01-126.x

  • Manvikar V, Ramulu S, Ravishanker S, Chakravarthy C.
    Alt çene tümseği salivar bezinde skamöz hücreli karsinom: nadir bir olgu raporu. J Oral Maxillofac Pathol. (2014) 18:299–302. doi: 10.4103/0973-029X.140909

  • Weaver A, Lakritz S, Mandair D, Ulanja M, Bowles D W.
    Salivar gland karsinomlarında sistemik tedavide moleküler bir yol gösterici. Head Neck. (2023) 45:1315–26. doi: 10.1002/hed.27307

  • Rached L, Saleh K, Casiraghi O, Even C.
    Salivar gland karsinom: Daha kişiselleştirilmiş bir yaklaşıma doğru. Cancer Treat Rev. (2024) 124:102697. doi: 10.1016/j.ctrv.2024.102697

  • Goyal G, Mehdi S A, Ganti A K.
    Salivar gland kanserleri: Bioloji ve sistemik tedavi. Oncol (Williston Park). (2015) 29:773–80.

    • Google Scholar
  • Gao X, Wu Y, Liao L, Tian W.
    Ağız organoidleri: İlerleme ve zorluklar. J Dent Res. (2021) 100:454–63. doi: 10.1177/0022034520983808

  • Qi HT, Zhang W, Zhou Y, Chen S, Zha D, et al.
    Baş ve boyun kanseri terapisinde organoidlerin uygulamaları ve teknikleri. Front Oncol. (2023) 13:1191614. doi: 10.3389/fonc.2023.1191614

  • Drost J, Clevers H.
    Kanser araştırmalarında organoidler. Nat Rev Cancer. (2018) 18:407–18. doi: 10.1038/s41568-018-0007-6

  • Tuveson D, Clevers H.
    Kanser modellemesi insan organoid teknolojisiyle buluşuyor. Science. (2019) 364:952–5. doi: 10.1126/science.aaw6985

  • Driehuis E, Kolders S, Spelier S, Lohussaar K, Willems S, Devriese L, et al.
    Kişiselleştirilmiş kanser terapisi için potansiyel bir platform olarak oral mukoza organoidleri. Cancer Discov. (2019) 9:852–71. doi: 10.1158/2159-8290.CD-18-1522

  • Lassche G, van Boxtel W, Alders T, van Hooij O, van Engen-van Grunsven A, Verhaegh G, et al.
    Hasta kaynaklı tükürük bezi kanseri organoid kültürlerinin geliştirilmesi ve karakterizasyonu. Oral Oncol. (2022) 135:106186. doi: 10.1016/j.oraloncology.2022.106186

  • Wang B, Gan J, Liu Z, Hui Z, Wei J, Gu X, et al.
    Tükürük bezi tümörlerinin bir organoid kütüphanesi alt tip özgü özellikleri ve biomarkerları ortaya koyar. J Exp Clin Cancer Res. (2022) 41:350. doi: 10.1186/s13046-022-02561-5

  • Steiner M, Kuhel W, Carew J, Huo J, Hoda S, Staiano-Coico L, et al.
    Kollajen jel sisteminde oluşturulan parotid bezinin polimorfik adenomlarından yeni hücre hatlarının karakterizasyonu. Laryngoscope. (1997) 107:654–60. doi: 10.1097/00005537-199705000-00018

  • MillenRDe KortWWBKoomenMVan SonGJFGobitsRPenning De VriesBet al.
    Hastadan elde edilen baş ve boyun kanseri organoidleri, tedavi sınıflandırmasını sağlar ve biyomarker doğrulama ve tespitinde araç olarak kullanılır. Med. (2023) 4:290–310.e12. doi: 10.1016/j.medj.2023.04.003

  • LiaoLFengQShanXCaiZXieS.
    Üç boyutlu yazdırılan organoidlerin biyoüretim ve tıbbi uygulamalarındaki gelişmeler: Bir derleme. Int J Bioprint. (2025) 11:66–98. doi: 10.36922/IJB025190184

  • AizawaYTakadaKAoyamaJSanoDYamanakaSSekiMet al.
    Organoid kültürü hastadan elde edilen xenograftlama kullanarak deneytsel tükürük bezi kanseri modellerinin oluşturulması. Cell Oncol (Dordr). (2023) 46:409–21. doi: 10.1007/s13402-022-00758-6

  • IshikawaTOgawaTShiiharaMUsubuchiHOmoriYHiroseKet al.
    Tükürük bezi kanseri organoidleri, klinik öncesi genotye yönelik tıbbi hassas denemeler için geçerlidir. iScience. (2023) 26(5):106695. doi: 10.1016/j.isci.2023.106695

  • ChaiYSuiYZhangXXieSKangYFengYet al.
    Hastalar arası heterojenliği yakalayan, hastalık modellemesi ve ilaç taraması için kapsamlı bir adenoid kistik karsinom kaynaklı organoid platformu. Cells. (2026) 15:383. doi: 10.3390/cells15040383

  • van de WeteringMFranciesHEFrancisJMBounovaGIorioFPronkAet al.
    Renal hücreli karsinom hastalarının yaşayan bir organoid biyobankasının ön görülü türetimi. Cell. (2015) 161:933–45. doi: 10.1016/j.cell.2015.03.053

  • Sachs N, de Ligt J, Kopper O, Gogola E, Bounova G, Weeber F ve ark. Yaşayan bir meme kanseri organoid biyobankası hastalık heterojenliğini yakalar. Cell. (2018) 172:373–386.e10. doi: 10.1016/j.cell.2017.11.010

  • Stojanović Gužvić N, Lüke F, Treitschke S, Coluccio A, Hoffmann M, Feliciello G ve ark. Hücreli sıvı biyopsi, nadir tükürük bezi kanseri hastalarında hastalık izlemi, klinik öncesi model üretimi ve terapi ayarlaması için benzersiz olanaklar sağlar. Mol Oncol. (2025) 19:2056–73. doi: 10.1002/1878-0261.13741

  • Chen Z, Xu N, Chen M, Hu J, Yu Z, Zhu S ve ark. Standart: çeşitli klinik numune kaynaklarından türetilmiş insan meme kanseri organoidleri. Cell Regener. (2026) 15:19. doi: 10.1186/s13619-026-00291-z

  • Chen W. Bir tükürük bezi bazal hücre adenoidi organoid modelinin kurulması [Çince makale]. Zhonghua Kou Qiang Yi Xue Za Zhi. (2022) 57:1141. doi: 10.3760/cma.j.cn112144-20220712-00379

  • Yoon YJ, Kim D, Tak K, Hwang S, Kim J, Sim N ve ark. Tükürük bezi organoid kültürü, fare ve insan büyük tükürük bezlerinin ayrı bezsel özelliklerini korur. Nat Commun. (2022) 13:3291. doi: 10.1038/s41467-022-30934-z

  • Alexandrov LB, Nik-Zainal S, Edge DC, Aparicio SAJR, Behjati S, Biankin AV ve ark. İnsan kanserinde mutasyonel süreçlerin imzaları. Nature. (2013) 500:415–21. doi: 10.1038/nature12477

  • Feng Q, Xia Y, Liao L, Kang Y, Li Z ve diğerleri. Metastatik baş ve boyun skuamöz hücre karsinomunda hücre özdeşliğinin yeniden şekillenmesi sırasında epigenetik değişkeni çözen hassas omik portre. Sci Bull (Beijing). (2026) 71:3984–4002. doi: 10.1016/j.scib.2026.06.051

  • Xu J, Feng Q, Xia Y, Liao L, Dai Z, Cai Z ve diğerleri. Organoidlere bakış: çeşitli tümör heterojeniliğinin merkezinde. Front Cell Dev Biol. (2026) 14:1817560. doi: 10.3389/fcell.2026.1817560

  • Nagao T, Sato E, Inoue R, Oshiro H, Takahashi RH, Nagai T ve diğerleri. Tükrük bezi tümörlerinin immünhistokimyasal analizi: Cerrahi patoloji uygulaması. Acta Histochem Cytochem. (2012) 45:269–82. doi: 10.1267/ahc.12019

  • Sharma P, Sivakumar N, Pandiar D. Pan-TRK immünhistokimyasalının tükrük bezi salgı karsinomunu asiner hücre karsinomundan ayırtmada tanısal doğruluğu: sistematik derleme. J Oral Pathol Med. (2023) 52:255–62. doi: 10.1111/jop.13373

  • Sheng D, Zhang Y, Xue T, Zhou X, Li X, Q. LMO2’nin tükrük bezi asiner hücre karsinom için yeni bir belirleyici olarak tanımlanması. Diagn Pathol. (2022) 17:15. doi: 10.1186/s13000-022-01192-w

  • Hui Z, Wang B, Liu Z, Wei J, Gan J, Landstrom M ve diğerleri. TGFβ’ya bağlı EN1’in hasta kaynaklı organoid modelinde adenoid kistik karsinomun tümör gemilmesini teşvik etmesi. Int J Cancer. (2024) 154:1814–27. doi: 10.1002/ijc.34856

  • Zhao R, Feng Q, Xia Y, Liao L, Xie S. Tümör organoidlerinin ilaç gelişimindeki yinelemesi: Basitleştirme ve bütünleştirme. Pharm (Basel). (2025) 18:1540. doi: 10.3390/ph18101540

  • Zhang X, Sui Y, Shan X, Wang L, Zhang L, Xie S ve ark. İlaç taraması için oral skuamöz hücre karsinom organoidlerinin in vitro 3D-kültürde inşası. Oral Dis. (2025) 31:99–109. doi: 10.1111/odi.15044

  • Wang L, Xia Y, Liu C, Shan X, Sui Y, Xie S ve ark. Anti-SIA-cIgG, baş ve boyun skuamöz hücre karsinomunda PTPN13 tarafından düzenlenen tümör kök hücre özelliği üzerinden kemoterapi etkinliğini artırır. J Transl Int Med. (2026) 14:237–58. doi: 10.1515/jtim-2026-0040

  • Vlachogiannis G, Hedayat S, Vatsiou A, Jamin Y, Fernandez-Mateos J, Khan K ve ark. Hastadan elde edilen organoidler metastatik gastrointestinal kanserlerin tedavi yanıtını modeller. Science. (2018) 359:920–6. doi: 10.1126/science.aao2774

  • Ooft SN, Weeber F, Dijkstra KK, McLean C, Kaing S, van Werkhoven E ve ark. Hastadan elde edilen organoidler metastatik kolorektal kanser hastalarında kemoterapi yanıtını öngörebilir. Sci Transl Med. (2019) 11:eaay2574. doi: 10.1126/scitranslmed.aay2574

  • Yao Y, Xu X, Yang L, Zhu J, Wan J, Shen L ve ark. Hastadan elde edilen organoidler yerel ileri evre rektal kanserin kemoradyasyon yanıtını öngörebilir. Cell Stem Cell. (2020) 26:17–26.e6. doi: 10.1016/j.stem.2019.10.010

  • Mishra V, Singh A, Korzinkin M, Cheng X, Wing C, Sarkisova V ve ark. PRMT5 inhibisyonunun tükürük bezi adenoid kistik karsinomuna karşı güçlü antitümör aktivite göstermesi. J Exp Clin Cancer Res. (2025) 44:11. doi: 10.1186/s13046-024-03270-x

  • Kim Y, Song S, Lee M, Watloski T, Kang JH, Ko YH ve ark. Tükürük kancarı karsinomunun bütüncül genomik analizi. Sci Rep. (2020) 10:14995. doi: 10.1038/s41598-020-72096-2

  • Aoyama J, Nojima Y, Sano D, Hirai Y, Kijima N, Aizawa Y ve ark. HER2-pozitif tükürük kancarı karsinomundan elde edilen PDX ve PDX kaynaklı organotiplerde HER2 hedefli tedavinin etkisi. Head Neck. (2023) 45:1801–11. doi: 10.1002/hed.27395

  • Qiu Z, Wu Z, Zhou X, Lin M, Su Y, Tao Y. Baş ve boyun adenoid kistik karsinomlu hastalarda platin temelli adjuvan kemo radyoterapi ile adjuvan radyoterapi. J Cancer Res Clin Oncol. (2024) 150:195. doi: 10.1007/s00432-024-05719-0

  • An N, Li Y. Tükürük bezi adenoid kistik karsinomunda adjuvan kemoterapiye eklenen hayatta kalma yararı. Sci Rep. (2024) 14:25746. doi: 10.1038/s41598-024-77296-8

  • Patil R, Rzzaman L, Kelly C, Kovarik J, Jackson M, Paterson C ve ark. Tükürük bezi akiner hücre karsinomunda adjuvan radyoterapinin rolü: Sistematik derleme. Clin Oncol (R Coll Radiol). (2023) 35:e489–97. doi: 10.1016/j.clon.2023.06.011

  • Xu FM, Chen J, Chen Y, Wang S P. Organoid radyolojik modelinin hastadan elde edilen tümümsü bezleri malign tümörlerinde inşası ve uygulaması. Shanghai Kou Qiang Yi Xue. (2025) 34:25–31. doi: 10.19439/j.sjos.2025.01.005

  • Vos J L, Burman B, Jain S, Fitzgerald C W R, Sherman E J, Dunn L A ve ark. İpilimumab ve nivolumab ileri derece tümümsü bezleri kanseri: 2. faz çalışma. Nat Med. (2023) 29:3077–89. doi: 10.1038/s41591-023-02518-x

  • Kim S G, Tasoulas J, Seth S, Yarbrough W G, Hackman T, Amelio A ve ark. Tümümsü bezleri kanserinde immunterapinin rolü: Sistematik derleme. Ear Nose Throat J. (2025), 1455613251324353. doi: 10.1177/01455613251324353

  • Siqueira J M, Mitani Y, Hoff C O, Bonini F, Guimaraes de Sousa L, Marques-Piubelli M ve ark. B7-H4 ifadesinin tümümsü bezleri karsinomlarında analizi, adenoid kistik karsinomaya özgü prognozsal önemi ortaya koyuyor. Mod Pathol. (2024) 37:100371. doi: 10.1016/j.modpat.2023.100371

  • Egal E, Scarini J F, de Lima-Souza R A, Lavareze L, Fernandes P M, Emerick C ve ark. Tümümsü bezleri karsinomlarında tümör mikrov Çevresi: Düzenli bir kaos durumu. Oral Oncol. (2022) 127:105777. doi: 10.1016/j.oraloncology.2022.105777

  • Xu B, Jungbluth A A, Frosina D, Alzumaili B, Aleynick N, Slodkowska E ve ark. Tümümsü kanal karsinomında immün mikrov çevresi ve PD-L1, PD-1, kanser testisi antijeni PRAME ve MHC I ifadesi. Histopathology. (2019) 75:672–82. doi: 10.1111/his.13944

  • Neal, JTL, Zhu, J, Giangarra, V, Grzeskowiak, C, Ju, J ve ark. Organoid modelleri ile tümör bağışıklık mikroçevresinin modellenmesi. Cell. (2018) 175:1972–1988.e16. doi: 10.1016/j.cell.2018.11.021

  • Dijkstra, KK, Cattaneo, C, Weeber, F, Chalabi, M, van de Haar, J, Fanchi, L, ve ark. Periferik kan lenfositlerinin tümör organoidleriyle ko-kültürü yoluyla tümör reaktif T hücrelerinin üretilmesi. Cell. (2018) 174:1586–1598.e12. doi: 10.1016/j.cell.2018.07.009

  • Cattaneo, CM, Dijkstra, KK, Fanchi, L, Kelderman, S, Kain, S, van Rooij, N, ve ark. Tümör organoid-T hücre ko-kültür sistemleri. Nat Protoc. (2020) 15:15–39. doi: 10.1038/s41596-019-0232-9

  • He, M, Liao, L, Dai, Z, Xia, Y, Xu, J, Cai, Z, ve ark. Zamanlılık, eğrilik, tepkisellik ve ötesi: Organoid biyobaskıda boyutsal genişleme. Int J Bioprint. (2026) 12(5):026310329. doi: 10.36922/IJB026310329

Özet

Anhtar kelimeler

tümarker keşfi, ilaç taraması, hastadan elde edilen organoidler, hassas onkoloji, tükürük bezi tümörleri, tümör heterojenitesi

Başvuru

Yu Y, Liao L, Cai Z ve Xie S (2026) Tükürük bezi tümör organoidleri: biyolojik sadakatten tümarker keşfine ve hassas onkolojiye. Front. Oncol. 16:2010573. doi: 10.3389/fonc.2026.2010573

Başvuru tarihi

26 Eylül 2026

Düzelleme tarihi

25 Ekim 2026

Kabul tarihi

26 Ekim 2026

Yayınlanma tarihi

11 Kasım 2026

Cilt

16 – 2026

Giovanni Cammaroto, L. Pierantoni GB Morgan Hastanesi, Italya

Ramya Selvam, All India Institute of Medical Sciences, Hindistan

Thaise Geremias, University of Texas Health Science Center at Houston, Amerika Birleşik Devletleri

© 2026 Yu, Liao, Cai ve Xie.

Bu erişime açık makale, Creative Commons Atıf Lisansı (CC BY) koşulları altında dağıtılmaktadır. Orijinal yazarların ve telif hakkı sahibinin atıf edilmesi ve kabul edilen akademik uygulamalara uygun olarak bu dergideki orijinal yayının belirtilmesi şartıyla, diğer forumlarda kullanım, dağıtım veya çoğaltma izinlidir. Bu koşullara uymayan herhangi bir kullanım, dağıtım veya çoğaltma izinlidir.

*İletişim: Zhigang Cai, c2013xs@163.com; Shang Xie, xs2013@hsc.pku.edu.cn

†Bu yazarlar bu çalışmaya eşit katkıda bulunmuş ve ilk yazarlığı paylaşmaktadır.

Frontiers | Salivary gland tumor organoids: from biological fidelity to biomarker discovery and precision oncology
Frontiers | Salivary gland tumor organoids: from biological fidelity to biomarker discovery and precision oncology

Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarların görüşlerini yansıtır ve bağlı oldukları kuruluşların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini mutlaka yansıtmaz. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisinin yapabileceği herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya desteklenmez.

İlginizi Çekebilir: Hindistan’da Üçüncü Seviye Kanser Merkezi’nde Karaciğer Kanseri Hastalarının Hayatta Kalma Sonuçları: Retrospektif Kohort Çalışması →
Kaynak: Frontiersin ↗
BENZER İNCELEMELER

İlgili Diğer Rehberler