Özet
Giriş:
Kronik uykusuzluk (KU), sporcularda metabolik değişikliklerle birlikte görülebilir; ancak bunun metabolik korelasyonları henüz net değildir.
Yöntemler:
30 erkek takım sporu sporcusunda (15 KU’lu ve 15 normal uyuyan) polisomnografik uyku özelliklerini ve uykudan önceki ile sabah arasındaki serum hedefsiz metabolomik profillerini karşılaştırdık. Aynı geceki uyku başlangıç gecikmesi veya uykudan sonraki uyanıklığın >30 dakika olması KU tanısı için kriter oluşturdu; bu nedenle uyku karşılaştırmaları seçilen fenotipleri tanımlamaktadır. Analizler, yanlış keşif oranı (FDR) düzeltmesini, örnek alma zamanına ilişkin duyarlılık analizlerini ve keşif amaçlı uyku–metabolit korelasyonlarını içerdi.
Bulgular:
KU grubunda toplam uyku süresi daha kısa, uyku verimliliği daha düşük, uyku başlangıç gecikmesi daha uzun ve derin uyku ile hızlı göz hareketi uyku yüzdeleri daha düşüktü (hepsi P ≤0.002). 395 özellikten 94’ü uykudan önce, 54’ü sabah ve 71’i uykudan önceki ile sabah arasındaki değişimde gruplar arası fark olarak FDR düzeltmesini aştı; zamana göre ayarlanmış karşılık gelen sayılar ise 60, 50 ve 24’tü. Uykudan önceki gliserofosfolipid, steroid ve prenol lipid sınıfı skorları KU grubunda daha yüksekti. Zaman ayarlamasından sonra steroid sınıfı etkileşimi anlamlı değildi; buna karşılık karboksilik asitler ve türevleri grubu × zaman etkisi saptandı (q = 0.025). KU grubunda bilirubin artarken porfobilinojen azaldı. Post hoc insan metabolik yol analizi, nominal porfirin metabolizması zenginleşmesini gösterdi (P = 0.017, q = 0.117), ancak hiçbir yol FDR eşiğini karşılamadı. Birleştirilmiş 36 uyku–metabolit korelasyonundan 23’ü düzeltmeyi aştı; ancak her iki grupta da hiçbir ilişki düzeltmeyi aşamadı.
Tartışma:
Bu bulgular, seçilen uyku fenotiplerine eşlik eden metabolik farklılıkları ortaya koymakta ve bazı özellik farklılıklarının zaman ayarlamasından sonra da devam ettiğini göstermektedir. Lipid ve hem ile ilgili bulgular, uyku ve toparlanmaya yönelik uzun süreli ve hedefli çalışmalar için keşif amaçlı hedefler sunsa da, uykusuzluğa özgü mekanizmaları veya doğrulanmış toparlanma biyobelirteçlerini kanıtlamamaktadır.
1 Giriş
Kronik uykusuzluk (KU), sürekli uyku başlatma veya sürdürme zorluğu ya da erken sabah uyanması ile birlikte gündüz fonksiyon bozukluğu ile karakterize edilir (Morin ve Benca, 2012). Sporcular ayrıca antrenman yükü, müsabaka stresi, seyahat ve günlük program değişikliklerinden kaynaklanan uyku bozukluklarına daha yatkındır. Üst düzey sporcular, antrenman ve müsabaka sırasında sık sık yetersiz uyku süresi veya düşük uyku kalitesiyle karşılaşırlar; bu durum toparlanma ve performansı olumsuz etkileyebilir (Roberts ve diğerleri, 2019; Walsh ve diğerleri, 2021; Li ve diğerleri, 2025). Polisomnografi (PSG), uyku sürekliliğinin, uyku evrelerinin ve uyku mimarisinin nesnel bir değerlendirmesini sağlar ve bu nedenle KU’lu sporcuların gece uyku fenotipini tanımlayabilir.
Objektif uykusuzluk fenotipleri yalnızca kısalan uyku süresiyle sınırlı değildir. Meta-analitik PSG kanıtları, uykusuzluğun genellikle daha kısa toplam uyku süresi, daha uzun uyku başlangıç gecikmesi, daha düşük uyku verimliliği ve daha fazla gece uyanıklığı ile birlikte görüldüğünü, ayrıca yavaş dalga ve hızlı göz hareketi uykusunda olası azalmalar olduğunu göstermektedir (Baglioni ve diğerleri, 2014). Bu değişiklikler, bozulmuş uyku sürekliliği ile uyku evresi organizasyonundaki değişikliklerin gece toparlanmasını birlikte etkileyebileceğini düşündürmektedir. Dolaşımdaki metabolitler de hem uyku-uyanıklık davranışı hem de sirkadiyen ritimler tarafından düzenlenir. Uyku yoksunluğu, kısıtlanmış uyku ve gecikmiş uyku zamanlaması; gliserofosfolipitler, sfingolipitler, amino asitler, steroidler ve enerjiyle ilgili metabolizmada değişikliklerle ilişkilendirilmiştir (Davies ve diğerleri, 2014; Chua ve diğerleri, 2015; Xiao ve diğerleri, 2017). Aynı izleme gecesinde PSG fenotiplerinin ve uykudan önceki ile sabah arasındaki serum hedefsiz metabolomik profillerinin eş zamanlı olarak elde edilmesi, KU’lu sporcuların uyku sürekliliği, uyku mimarisi ve periferik metabolik düzenleme ile ilişkili biyolojisini karakterize edebilir.
Bu nedenle, bu çalışma KU’lu sporcular ile normal uyuyan sporcular arasındaki objektif uyku özelliklerini ve uykudan önceki ile sabah arasındaki serum hedefsiz metabolomik profillerini karşılaştırmıştır. Genel veri kalitesini, farklılaşan özellikleri, kimyasal sınıfları ve yol zenginleşmesini değerlendirdik. Keşif amaçlı analizler, objektif uyku ölçümleri ile seçilen farklılaşan metabolitler arasındaki ilişkileri inceledi. Örnek alma alışılmış uyku zamanlamasına göre yapıldığından, duyarlılık analizleri örnek alma saatini ve örnekler arasındaki aralığı da dikkate aldı. Seçilen uyku fenotiplerinin lipid, amino asit, steroid ve hem ile ilgili metabolik özelliklerde farklılıklarla birlikte olacağını varsaydık. Çalışma, sporcularda KU’nun potansiyel metabolik korelasyonlarını karakterize etmeyi ve sonraki hedefli doğrulamalar için hipotezler oluşturmayı amaçlamıştır.
2 Materyaller ve yöntemler
2.1 Katılımcılar
Katılımcılar öncelikle Pittsburgh Uyku Kalitesi Endeksi (PSQI) de dahil olmak üzere bir anket taramasından geçerek olası uyku bozukluklarını belirlediler. PSQI yalnızca ilk tarama için kullanıldı; tanısal bir test veya metabolitlerin sürekli bir korelatörü olarak kullanılmadı. KU tanısı için uyku başlatma veya sürdürme zorluğu, gündüz fonksiyon bozukluğu, haftada en az üç gece >3 ay süren semptomlar ve taramada PSQI skorunun >7 olması gerekiyordu. Ayrıca, kan örneklemesi yapılan gece PSG’de kaydedilen uyku başlangıç gecikmesinin >30 dakika veya uykudan sonraki uyanıklığın >30 dakika olması KU grubuna dahil edilme kriteriydi. Dolayısıyla, aynı geceki PSG örneklem seçimine katkıda bulundu ve sonraki PSG karşılaştırmaları KU sınıflandırmasını bağımsız olarak doğrulamak yerine seçilen uyku fenotiplerini tanımlamaktadır. Normal uyku grubundaki katılımcılar bu uyku sorunlarından hiçbirini bildirmemişti. Hekim görüşmeleri diğer uyku bozukluklarını ve uykuyu etkileyen durumları ele aldı; Hamilton Anksiyete Ölçeği (HAMA) ve Hamilton Depresyon Ölçeği (HAMD) ile ruh hali semptomları tarandı ve her iki skorun da <7 olması gerekiyordu. Önceki 3 ay boyunca psikotrop ilaç veya kafein içeren takviyeler ve melatonin dahil olmak üzere uykuyu etkileyen takviyelerin kullanımı yasaktı. Ek kriterler arasında 18–25 yaş aralığı, sağ el kullanımı, yakın zamanda büyük bir müsabakaya katılmamış olmak, haftada üç ila beş kez antrenman yapmak ve alışkanlık olarak gündüz uykusu çekmemek yer alıyordu. Çalışma, Pekin Spor Üniversitesi Spor Bilimleri Denetim Etik Komitesi tarafından onaylandı (2023277H) ve tüm katılımcılar yazılı bilgilendirilmiş onam verdi.
İlk olarak otuz iki sporcu dahil edildi. İki kişi protokolü tamamlamadan çekildi ve analiz için Çin ulusal birinci sınıf seviyesinde veya üzerinde olan 30 erkek takım sporu sporcusu kaldı; bunlardan 15’i normal uyku grubunda, 15’i ise KU grubundaydı. Her iki grup da altı voleybolcu, beş futbolcu, iki basketbolcu ve iki buz hokeyi oyuncusu içeriyordu; her grupta 10 katılımcı ulusal birinci sınıf sporcu, beş kişi ise ulusal elit sınıf sporcuydu. Spor ve performans sınıflandırması dağılımları gruplar arasında aynıydı. Katılımcı özellikleri Tablo 1‘de sunulmuştur.
| Değişken | Normal uyku grubu (n=15) | KU grubu (n=15) |
|---|---|---|
| Yaş (yıl) | 20.27 ± 1.79 | 20.67 ± 1.99 |
| Boy (cm) | 185.27 ± 8.26 | 181.57 ± 7.79 |
| Vücut kütlesi (kg) | 75.71 ± 7.72 | 78.20 ± 9.08 |
| PSQI skoru | 3 (2-3) | 9 (8-11)*** |
PSQI skorları medyan (P25, P75) olarak sunulmuştur; diğer tüm değişkenler ortalama ± SD olarak sunulmuştur. ***P < 0.001 normal uyku grubuna göre. KU, kronik uykusuzluk; PSQI, Pittsburgh Uyku Kalitesi Endeksi.
2.2 Deneysel prosedürler
İlk gece etkisini en aza indirmek için katılımcılar, resmi testlerden önce uyku laboratuvarında bir veya iki adaptasyon gecesi geçirdiler ve hem laboratuvar ortamına hem de izleme ekipmanlarına alıştılar. İlk ziyarette katılımcı bilgileri doğrulandı, yazılı bilgilendirilmiş onam alındı ve çalışma prosedürleri açıklandı. Resmi test gününde katılımcılara uyumak veya yoğun egzersiz yapmamaları talimatı verildi. Akşam yemeği planlanan yatış saatinden en az 4 saat önce yenildi ve aşırı yeme ile uyarıcı içeren yiyeceklerden kaçınıldı. Katılımcılar laboratuvara alışılmış yatış saatlerinden yaklaşık 90 dakika önce geldiler, başlangıç ölçümlerini ve uyku öncesi venöz kan alımını tamamladılar ve ardından gece boyunca uyku izlemesine tabi tutuldular. Sponten uyanıştan sonra ve kahvaltıdan önce başlangıç ölçümleri ve sabah venöz kan alımı tekrarlandı. Mevcut analizde uyku öncesi ve sabah zaman noktalarında toplanan serum örnekleri kullanıldı. Uyku sırasında laboratuvar sıcaklığı 22–25 °C ve bağıl nem %35–%45 arasında tutuldu. Işıkların söndürülme ve uyanma saatleri standartlaştırılmadı; katılımcılar alışılmış alışkanlıklarına göre uyudular ve uyandılar.
2.3 Polisomnografi
Bir Embletta X100 PSG sistemi (Natus Medical Inc., Kanada) gece boyunca 256 Hz frekansında elektroensefalografi, elektrookülografi ve submental elektromiyografiyi kaydetti. Oksijen doygunluğu da kaydedildi. Elektroensefalografik ve elektrookülografik sinyaller 0,3 Hz’de yüksek geçiren ve 35 Hz’de düşük geçiren filtrelerden geçirildi; submental elektromiyografik sinyaller ise 10 Hz’de yüksek geçiren ve 100 Hz’de düşük geçiren filtrelerden geçirildi ve 50 Hz’lik bir notch filtresi uygulandı (Li ve diğerleri, 2024). Kayıtlar, RemLogic-E yazılımı kullanılarak 30 saniyelik epoklar halinde kodlandı ve ardından Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi (AASM) kodlama kriterlerinin 2.4 versiyonuna (Berry ve diğerleri, 2017) göre manuel olarak gözden geçirildi. Değerlendirilen sonuçlar arasında uyku başlangıç süresi, uyanma süresi, toplam uyku süresi (TST), uyku başlangıç latansı (SOL), uyku verimliliği (SE) ile non-rapid eye movement (NREM) ve rapid eye movement (REM) uykusu yer aldı. NREM uykusu, hafif uyku süresi (LST) ve derin uyku süresi (DST) olarak sınıflandırıldı; LST, DST, REM uykusu ve uyanık kalma süresi (AT) yüzde olarak ifade edildi. Başlangıç polisomnografi verileri daha önce Li ve diğerleri (2025) tarafından raporlanmıştı.
2.4 Venöz kan alımı ve serum işleme
Venöz kan, yetkin bir hemşire tarafından alındı. Örnek alma, uykunun başlamasından 20 dakika önce ve uyanıştan 20 dakika sonra planlandı; örnek alma saatleri ve uyku öncesi ile sabah arasındaki aralık, gece yarısını aşan zamanlamalar da dikkate alınarak kaydedilen uyku başlangıç ve uyanma sürelerinden bu protokol aralıkları kullanılarak hesaplandı. Uyku öncesi örnekler akşam yemeğinden en az 4 saat sonra, sabah örnekleri ise kahvaltıdan önce alındı. Her zaman noktasında 5 mL antekübital venöz kan alındı. Tam pıhtılaşmadan sonra örnekler 4 °C’de 12.000 devir/dakika hızda 10 dakika santrifüjlendi. Serum 0,4 mL’lik alikotlara ayrıldı, sıvı azotta 15 dakika hızla donduruldu ve −80 °C’de saklandı. Tekrarlanan dondurma-çözme döngülerinden kaçınıldı.
2.5 Serumun hedeflenmemiş metabolomik analizi
2.5.1 Örnek hazırlama ve kromatografik–kütle spektrometrik koşullar
100 μL’lik bir serum alikotu 1,5 mL’lik bir santrifüj tüpüne aktarıldı, 300 μL kütle spektrometrisi sınıfı asetonitril ile karıştırıldı, 30 saniye boyunca vortexlendi ve 4 °C’de 12.000 devir/dakika hızda 10 dakika santrifüjlendi. Üst katman analiz için kullanıldı. Kromatografik ayırma, Waters HSS T3 kolonu (1,7 μm, 2,1 mm × 100 mm) ile donatılmış bir Vanquish ultra yüksek performanslı sıvı kromatografisi (UHPLC) sistemi (Thermo Fisher Scientific, ABD) üzerinde gerçekleştirildi. Kolon sıcaklığı 40 °C idi. Mobil faz A, suda %0,1 formik asit iken mobil faz B metanoldü; akış hızı 0,3 mL/dakika ve toplam çalışma süresi 16 dakikaydı. Gradient, 0–1. dakikada %2 B, 1–5,5. dakikada %2’den %100 B’ye, 5,5–14. dakikada %100 B, 14–14,1. dakikada %100’den %2 B’ye ve 14,1–16. dakikada %2 B olarak ayarlandı.
Yüksek çözünürlüklü kütle spektrometrisi (HRMS), bir Q Exactive Plus kuadrupol–Orbitrap kütle spektrometresi (Thermo Fisher Scientific, ABD) kullanılarak gerçekleştirildi. Tam taramalı kütle spektrometrisi için çözünürlük 70.000, otomatik kazanç kontrolü (AGC) hedefi 1 × 10⁶, maksimum iyon enjeksiyon süresi 50 ms ve tarama aralığı m/z 150–1.500 olarak ayarlandı. Tandem kütle spektrometrisi için çözünürlük 17.500, AGC hedefi 1 × 10⁵ ve maksimum iyon enjeksiyon süresi 50 ms idi. Her döngüde en yoğun 10 öncül iyon, 10, 30 ve 55’lik adımlı normalleştirilmiş çarpışma enerjileri kullanılarak elde edildi.
2.5.2 Veri işleme, kalite kontrol ve metabolit anotasyonu
Ham veriler, pik tespiti, taban çizgisi düzeltmesi, gürültü azaltma, retansiyon süresi düzeltmesi ve pik hizalama için Progenesis QI’ye aktarıldı. Kalite kontrol (QC) örnekleri, tüm çalışma örneklerinin eşit hacimlerinin birleştirilmesiyle hazırlandı ve platformun kararlılığını değerlendirmek için analiz partisi boyunca aralıklı olarak kullanıldı. Nicel analizde, QC örneklerinde göreceli standart sapması %30’dan küçük olan ve QC örneklerinin en az %50’sinde ve çalışma örneklerinin en az %30’unda tespit edilen metabolik özellikler korundu. Eksik değerler, ilgili özellik için minimum sıfır olmayan değerin yarısı olarak tahmin edildi ve ardından toplam sinyal normalizasyonu uygulandı. Bileşenler analizi (PCA), tüm çalışma ve QC örnekleri kullanılarak pozitif elektrosprey iyonizasyonu (ESI+) ve negatif elektrosprey iyonizasyonu (ESI−) modlarında ayrı ayrı gerçekleştirildi ve QC örnekleri arasında çiftli Pearson korelasyon katsayıları hesaplandı.
Metabolit anotasyonu, doğru öncül kütlesini, retansiyon süresini ve tandem kütle spektrometrik fragman bilgilerini entegre ederek bu verileri kurum içi bir kütüphane, İnsan Metabolom Veritabanı (HMDB), Kyoto Gen ve Genomlar Ansiklopedisi (KEGG) ve LIPID MAPS veritabanıyla eşleştirdi. Kütle toleransları öncül iyonlar için 12 ppm, ürün iyonları için 20 ppm ve retansiyon süresi toleransı 0,1 dakikaydı. Tandem fragman skorları 45’ten düşük olan eşleştirmeler hariç tutuldu. Birden fazla eşleşme mevcut olduğunda, daha yüksek tandem fragman skoruna sahip bileşik tercih edildi. Metabolomik raporlama standartlarına uygun olarak, otantik standartlar kullanılarak doğrulanmamış bileşikler veritabanı anotasyonları olarak kabul edildi. Bu nedenle yorumlama, tek bir anotasyonlu bileşiğe dayalı kesin mekanistik iddialardan ziyade farklılaşan özelliklerin sayısına, kimyasal sınıflara ve genel yolak sinyallerine odaklandı (Sumner ve diğerleri, 2007).
Metabolomik yoğunlukları log2 dönüşümünden geçirildi. Her bir özellik, tüm 60 örnek üzerinden ortalaması ve örnek standart sapması (SS) kullanılarak standartlaştırıldı. Her örnek için, en az beş özellik içeren en bol sekiz HMDB sınıfı içinde ortalama özellik z-skoru hesaplandı. Zenginleştirme için adayların yanlış keşif oranının (FDR) <0.05 ve kat değişiminin (FC) ≥1.5 veya ≤2/3 olması gerekiyordu. FC, log2 yoğunluğundaki ortalama farkın 2’nin kuvveti olarak hesaplandı; bu, gruplar arası karşılaştırmalar için CI/normal uyku geometrik ortalama oranını, grup içi karşılaştırmalar için sabah/uyku öncesi oranını ve grup × zaman karşılaştırmaları için bu değişikliklerin oranını temsil ediyordu. KEGG aşırı temsil analizi, farklılık durumundan bağımsız bir arka plan kullanıldı. Korunan 395 özelliğin 78’i KEGG tanımlayıcılarına sahipti ve bunlar 54 benzersiz bileşiği temsil ediyordu; 33’ü en az bir sağlanan yola eşlendi ve referans evrenini oluşturdu. Çift tanımlayıcılar için, anlamlılık değerlendirilmeden önce, ölçülen tüm anotasyonlar arasındaki en yüksek tandem parça skoru temsili özelliği belirledi. Üst kuyruk hipergeometrik testleri ve Benjamini–Hochberg (BH) düzeltmesi, her karşılaştırmada 73 eşlenik yolun tamamına, sıfır-hit yollar da dahil olmak üzere uygulandı. Bir post hoc duyarlılık analizi, testleri KEGG Metabolizma kategorisindeki insan yollarıyla sınırladı; küresel/genel bakış haritalarını, ksenobiyotik/ilac metabolizmasını ve insan karşılığı olmayan yolları hariç tuttu. Yolların en az iki ölçülen arka plan bileşiğine sahip olması gerekiyordu; uygunluk aday hitlere veya P değerlerine bağlı değildi. Yedi uygun yol, aynı tam 33 bileşiklik eşlenik arka plan kullanılarak test edildi ve her karşılaştırmada yedi yolun tamamı için ayrı BH düzeltmesi uygulandı. Yol üyeliği ve sınıflandırması 20 Eylül 2026’da KEGG’de kontrol edildi (Kanehisa ve diğerleri, 2021). Tamamlayıcı Küçük Molekül Yol Veritabanı (SMPDB) analizi, Metabolik koleksiyonunu (19 Eylül 2026’da indirildi) ve kesin HMDB tanımlayıcı eşlemesini kullandı; eski tanımlayıcılar sayısal sıfır ile dolduruldu (Jewison ve diğerleri, 2014). Referans evreni, 166 yol boyunca eşlenmiş 64 benzersiz ölçülmüş bileşiği içeriyordu. İlgili post hoc analiz, en az iki ölçülmüş bileşik gerektirdi ve aynı tam bileşik kümelerini birleştirerek 64 bileşiklik arka planı değiştirmeyen dokuz yol elde etti. Aynı aday kuralı ve üst kuyruk testi kullanıldı; BH düzeltmesi her karşılaştırmada 166 geniş veya dokuz kısıtlanmış yol için ayrı ayrı uygulandı.
2.6 İstatistiksel analiz
İstatistiksel analizlerde SPSS 26.0 ve Python (NumPy, SciPy ve pandas) kullanıldı. Sürekli değişkenler ortalama ± SS olarak sunuldu; PSQI skorları ise medyan (P25, P75) olarak raporlandı. Uyku karşılaştırmalarında, varyans homojenliğine göre bağımsız örneklem veya Welch t-testleri kullanıldı. Log2 metabolik özellikler ve sınıf skorları gruplar arasında Welch t-testleriyle karşılaştırıldı; eşleştirilmiş t-testleri grup içi değişiklikleri değerlendirdi. Grup × zaman etkileri, gruplar arasındaki sabah-uyku öncesi değişikliklerin karşılaştırılmasıyla değerlendirildi. Tablo 2, Welch 95% güven aralıkları ve Hedges’ g ile birlikte ortalama sınıf skorlarındaki farklılıkları raporluyor; Hedges’ g, grup farkının birleştirilmiş SS’ye bölünmesi ve J = 1 − 3/[4(nCI + nNS) − 9] ile çarpılmasıyla hesaplandı; burada nCI ve nNS grup örneklem boyutlarıdır. Etkileşimler için birleştirilmiş SS, bireysel değişiklik skorlarından hesaplandı. BH düzeltmesi her karşılaştırmada 395 özelliğe veya sekiz sınıfa uygulandı. Duyarlılık analizleri, HC3 heteroskedastisiteye dayanıklı standart hatalar ve t-tabanlı çıkarımla doğrusal regresyon kullandı: uyku öncesi ve sabah modelleri grup ve ilgili örnekleme saatini içerirken, değişiklik skoru modelleri grup, uyku öncesi örnekleme zamanı ve örnekleme aralığını içeriyordu. Saat zamanları gece yarısı boyunca sürekli olarak temsil edildi. Düzeltilmiş analizler, birincil analizlerle aynı FDR ailelerini kullandı.
| Karşılaştırma | HMDB sınıfı (özellikler, n) | Standartlaştırılmış skor farkı (95% güven aralığı) | Hedges’ g | P | q |
|---|---|---|---|---|---|
| Uyku öncesi gruplar arası | Gliserofosfolipitler (93) | 0.325 (0.086-0.565) | 0.990 | 0.009 | 0.034 |
| Uyku öncesi gruplar arası | Steroidler ve steroid türevleri (49) | 0.375 (0.105-0.644) | 1.023 | 0.009 | 0.034 |
| Uyku öncesi gruplar arası | Prenol lipitler (24) | 0.344 (0.081-0.608) | 0.965 | 0.013 | 0.034 |
| Uyku öncesi gruplar arası | Yağ asilleri (58) | 0.344 (0.044-0.643) | 0.843 | 0.026 | 0.052 |
| Grup × zaman | Steroidler ve steroid türevleri (49) | -0.324 (-0.514 ila -0.133) | -1.244 | 0.002 | 0.014 |
Sınıf skorları, tüm 60 örnek üzerinden standartlaştırılmış özellik z-skorlarının örnek düzeyindeki ortalamalarıdır. Değerler, CI’nin normal uyku ortalama skorlarından çıkarılmasıyla elde edilir; etkileşimler için ise sabah-uyku öncesi değişiklikler arasındaki farktır. Güven aralıkları ortalama skor farklarına değil, Hedges’ g’ye atıfta bulunur. Hedges’ g, katılımcılar arası birleştirilmiş SS’yi ve küçük örneklem düzeltmesini kullanır. q değerleri her karşılaştırmada sekiz sınıf üzerinden BH düzeltmesini uygular. CI, kronik uykusuzluk; HMDB, İnsan Metabolom Veritabanı.
Spearman korelasyonları, TST, SOL, SE, DST, REM uyku yüzdesi ve AT yüzdesini, mevcut farklılık sonuçlarının incelenmesinden sonra seçilen altı metabolit değişkeniyle ilişkilendirdi: uyku öncesi gliserofosfokolin, dehidroepiandrosteron sülfat (DHEA-S), L-histidin ve porfobilinojen ile sabah-uyku öncesi bilirubin ve porfobilinojenin log2 değişiklikleri. Bu değişkenler önceden planlanmamıştı. Birleştirilmiş korelasyonlar, ayrı grup içi analizlerle tamamlandı. BH düzeltmesi bu üç analiz setinin her birindeki 36 testi kapsadı. Üst kuyruk zenginleştirme testleri dışındaki tüm testler çift yönlüydü; q < 0.05 FDR anlamlılığını gösterdi. Korelasyon gücü |r|’ye göre (Hopkins ve diğerleri, 2009) düşük (0.10–<0.30), orta (0.30–<0.50), yüksek (0.50–<0.70), çok yüksek (0.70–<0.90) veya neredeyse doğrusal (0.90–1.00) olarak sınıflandırıldı; işaret yönü gösteriyordu.
3 Sonuçlar
3.1 Normal uyku ve CI gruplarında objektif uyku özellikleri
Normal uyku grubuyla karşılaştırıldığında, CI grubunda 68.25 dakika daha kısa TST (374.20 ± 48.77 vs. 442.45 ± 44.30 dakika, P < 0.001), 24.37 dakika daha uzun SOL (39.83 ± 14.41 vs. 15.47 ± 7.63 dakika, P < 0.001), 20.35 yüzde puanı daha düşük SE (64.06 ± 7.59% vs. 84.41 ± 4.96%, P < 0.001) ve 18.55 yüzde puanı daha yüksek AT yüzdesi (33.96 ± 8.22% vs. 15.41 ± 4.59%, P < 0.001) bulundu. Gruplar LST yüzdesinde farklılık göstermedi (37.85 ± 10.23% vs. 37.17 ± 9.81%, P = 0.853). Buna karşılık, CI grubunda daha düşük DST (13.17 ± 4.15% vs. 24.58 ± 5.70%, P < 0.001) ve REM uyku yüzdeleri (15.03 ± 6.61% vs. 23.49 ± 7.19%, P = 0.002) vardı (Şekil 1).
Kaydedilen uyku başlangıcı normal uyku grubunda 00:21 ± 29 dakikada, CI grubunda ise 01:28 ± 46 dakikada gerçekleşti; protokol aralığına göre uyku öncesi örnekleme 20 dakika daha önce, sırasıyla 00:01 ± 29 dakika ve 01:08 ± 46 dakikada yapıldı (ortalama saat zamanı ± SS; P < 0.001). Kaydedilen uyanma 07:42 ± 39 dakika ve 07:47 ± 32 dakikada gerçekleşti; sabah örnekleme ise 20 dakika sonra, sırasıyla 08:02 ± 39 dakika ve 08:07 ± 32 dakikada yapıldı (P = 0.685). İlgili uyku öncesi-sabah örnekleme aralıkları 481.1 ± 40.8 ve 419.0 ± 51.7 dakikaydı (P = 0.001).
3.2 Normal uyku ve CI gruplarında hedeflenmemiş metabolomik profiller
ESI+ modunda, birinci temel bileşen (PC1) ve ikinci temel bileşen (PC2) birlikte toplam varyansın %44,8’ini açıklarken, ESI− modunda buna karşılık gelen kümülatif oran %35,8 idi. QC örnekleri her iki modda da sıkı bir şekilde kümelenmiş olup, çiftli QC korelasyon katsayıları sırasıyla 0,9986–0,9995 ve 0,9962–0,9989 arasında değişerek istikrarlı analitik performansı göstermiştir. Dört biyolojik örnek kategorisi, her iki temel bileşen düzleminde de bazı dağılım farklılıkları gösterse de önemli ölçüde örtüşme sergilemiştir. Dolayısıyla PCA, genel metabolomik profillerde eğilimler olduğunu göstermiş, ancak tam bir grup ayrımını desteklememiştir.
395 metabolik özellik arasında, uyku öncesinde gruplar arasında 94 özellik farklılık göstermiştir (CI’da 63’ü daha yüksek, 31’i daha düşük); sabahları 54 özellik farklılık göstermiş ve FDR düzeltmesinden sonra 71 özellik grup × zaman etkisi sergilemiştir. Uyku öncesi gliserofosfolipid, steroid ve steroid türevi ile prenol lipid sınıfı skorları CI’da daha yüksekti (hepsi q = 0,034). Sabahki sınıf farklılıklarından hiçbiri düzeltmeden sonra anlamlı kalmamıştır. Steroid sınıfı bir grup × zaman etkisi göstermiştir (fark −0,324; %95 güven aralığı −0,514 ila −0,133; q = 0,014; Tablo 2; Şekil 2). Zamanlamaya göre ayarlanmış analizler, uyku öncesi 60, sabahları 50 ve değişim skorları için 24 özellik farkını q <0,05 seviyesinde korumuştur. Ayarlanmış steroid sınıfı değişim farkı anlamlı olmamıştır (fark −0,189; %95 güven aralığı −0,437 ila 0,058; P = 0,128, q = 0,513), buna karşılık ayarlanmış karboksilik asitler ve türevleri için grup × zaman farkı 0,237 idi (%95 güven aralığı 0,088 ila 0,387; P = 0,003, q = 0,025).
3.3 Metabolik yol zenginleşmesi
FDR <0,05 ve FC ≥1,5 veya ≤2/3 kriterleri kullanılarak, aday sayıları uyku öncesinde 76, sabahları 32, grup × zaman için 46, CI içindeki değişim için 42 ve normal uyku içindeki değişim için 103 olarak belirlenmiştir. Bunlardan sırasıyla 7, 2, 6, 3 ve 13 benzersiz bileşik, 33 bileşiklik KEGG referans evrenine aittir. Yedi uygun insan metabolik yolunun post hoc analizinde, CI içindeki değişim nominal porfirin metabolizması zenginleşmesi göstermiştir (ölçülen yol bileşiklerinden 2’si; zenginleşme faktörü 7,33; P = 0,017, q = 0,117). İki anotasyonlu bulgu bilirubin (sabah/uyku öncesi FC = 1,741, P < 0,001, q = 0,004) ve porfobilinojen (FC = 0,508, P < 0,001, q <0,001) idi. Ne kısıtlanmış ne de geniş analizde herhangi bir KEGG yolu FDR eşiğini karşılamamıştır. Sabahki gruplar arası adaylar yedi kısıtlanmış yoldan hiçbirine denk gelmemiştir. Tablo 3, kısıtlanmış KEGG analizine katkıda bulunan tüm aday bulguları listelerken, Şekil 3 yol düzeyindeki sonuçları özetlemektedir. Kısıtlanmış SMPDB analizinde, uyku öncesi retinol metabolizması nominal olarak zenginleşmiştir (ölçülen yol bileşiklerinden 2’si; zenginleşme faktörü 6,40; P = 0,022, q = 0,201); aynı şekilde CI içindeki porfirin metabolizması da zenginleşmiştir (ölçülen yol bileşiklerinden 2’si; zenginleşme faktörü 8,00; P = 0,017, q = 0,154). Ne kısıtlanmış ne de geniş kapsamda herhangi bir SMPDB yolu düzeltmeden sonra anlamlı kalmamıştır.
| Karşılaştırma | Yol | Bulgular/arka plan | Bulgular oranı | P | q | Aday metabolit(ler): yön; FC; özellik P; özellik q |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Uyku öncesi gruplar arası | D-Amino asit metabolizması | 1/2 | 0,500 | 0,384 | 1,000 | L-Histidin: daha düşük; FC = 0,648; P<0,001; q<0,001 |
| Uyku öncesi gruplar arası | Gliserofosfolipid metabolizması | 1/4 | 0,250 | 0,635 | 1,000 | Gliserofosfokolin: daha düşük; FC = 0,436; P<0,001; q<0,001 |
| Uyku öncesi gruplar arası | Porfirin metabolizması | 1/3 | 0,333 | 0,523 | 1,000 | Porfobilinojen: daha düşük; FC = 0,442; P<0,001; q=0,001 |
| Grup × zaman | D-Amino asit metabolizması | 1/2 | 0,500 | 0,335 | 1,000 | L-Arginin: daha yüksek; FC = 1,652; P<0,001; q=0,001 |
| Grup × zaman | Gliserofosfolipid metabolizması | 1/4 | 0,250 | 0,571 | 1,000 | Gliserofosfokolin: daha yüksek; FC = 2,369; P<0,001; q<0,001 |
| Grup × zaman | Porfirin metabolizması | 1/3 | 0,333 | 0,464 | 1,000 | Porfobilinojen: daha yüksek; FC = 1,717; P<0,001; q=0,007 |
| CI içindeki grup | Porfirin metabolizması | 2/3 | 0,667 | 0,017 | 0,117 | Bilirubin: daha yüksek; FC = 1,741; P<0,001; q=0,004 Porfobilinojen: daha düşük; FC = 0,508; P<0,001; q<0,001 |
| Normal uyku içindeki grup | D-Amino asit metabolizması | 2/2 | 1,000 | 0,148 | 1,000 | L-Arginin: daha düşük; FC = 0,542; P<0,001; q<0,001 L-Histidin: daha düşük; FC = 0,659; P<0,001; q<0,001 |
| Normal uyku içindeki grup | Gliserofosfolipid metabolizması | 1/4 | 0,250 | 0,882 | 1,000 | Gliserofosfokolin: daha düşük; FC = 0,449; P<0,001; q<0,001 |
| Normal uyku içindeki grup | Sfingolipid metabolizması | 1/3 | 0,333 | 0,791 | 1,000 | Sfingamin 1-fosfat: daha yüksek; FC = 38, 048.322; P = 0,003; q=0,011 |
| Normal uyku içindeki grup | Porfirin metabolizması | 2/3 | 0,667 | 0,338 | 1,000 | Bilirubin: daha yüksek; FC = 2,375; P<0,001; q<0,001 Porfobilinojen: daha düşük; FC = 0,296; P<0,001; q<0,001 |
| Normal uyku içindeki grup | Doygun olmayan yağ asitlerinin biyosentezi | 1/3 | 0,333 | 0,791 | 1,000 | Adrenik asit: daha yüksek; FC = 1,551; P = 0,011; q=0,031 |
Yedi yolluk insan KEGG analizine katkıda bulunan tüm aday bulgular gösterilmiştir; sabahki gruplar arası adaylar uygun yollardan hiçbirine denk gelmemiştir. Adaylar için FDR <0,05 ve FC ≥1,5 veya ≤2/3 gereklidir. Uyku öncesi karşılaştırmada yön, CI’nın normal uykuya göre konumunu ifade eder; grup × zaman için CI’nın normal uyku sabahı/uyku öncesi değişimine oranını; grup içi karşılaştırmalar için ise sabahın uyku öncesine göre konumunu belirtir. Bulgular/arka plan, aday bulguların yola atanan ölçülen bileşiklere bölünmesiyle elde edilir. Bulgular oranı = bulgular/yol-arka plan sayısı. Referans evreni, yola haritalanmış 33 ölçülen bileşik içermektedir. Yol q değerleri, sıfır bulgulu testler de dahil olmak üzere yedi uygun yolun tamamında BH düzeltmesini ayrı ayrı uygular; özellik q değerleri ise ilgili karşılaştırmadaki 395 özelliğin tamamında düzeltme uygular. Bu analizler post hoc niteliktedir; hiçbir yol q <0,05 eşiğini karşılamamıştır. Tüm kimlikler varsayımsaldır. CI, kronik uykusuzluk; FC, kat değişim; FDR, yanlış keşif oranı; KEGG, Genler ve Genomlar Kyoto Ansiklopedisi; BH, Benjamini–Hochberg.
3.4 Objektif uyku ölçümleri ile seçilmiş metabolitler arasındaki keşifsel ilişkiler
Birleştirilmiş analizlerde, 36 uyku-metabolit korelasyonundan 23’ü BH düzeltmesini geçmiştir (Şekil 4). Uyku öncesi gliserofosfokolin, SE ile yüksek pozitif bir korelasyon (r = 0,680, P < 0,001, q <0,001) ve AT yüzdesi ile yüksek negatif bir korelasyon (r = −0,688, P < 0,001, q <0,001) göstermiştir. Uyku öncesi L-histidin ise SOL ile yüksek negatif bir korelasyon sergilemiştir (r = −0,673, P < 0,001, q <0,001).
Her iki grupta da (her biri 15 katılımcı) grup içi uyku–metabolit korelasyonlarından hiçbiri BH düzeltmesini geçememiştir. Birleştirilmiş tahminler kısmen gruplar arası ayrımı yansıtabileceğinden, bunlar tanımlayıcı olarak ele alınmaktadır; küçük grup içi örneklem büyüklükleri daha zayıf grup içi ilişkiler hakkında çıkarım yapmayı sınırlamaktadır.
4 Tartışma
Seçilen CI grubu, uyku sürekliliğinde bozulma ile birlikte daha düşük DST ve REM uyku yüzdeleri sergiledi; bu bulgular insomni ile ilgili PSG meta-analizi sonuçlarıyla tutarlıdır (Baglioni ve diğerleri, 2014). Ancak, aynı kan örnekleme gecesinde 30 dakikadan uzun SOL veya uyanıklık süresi, CI kriterlerine dahil edilme nedenlerinden biriydi. Dolayısıyla, PSG’de gözlemlenen farklılıklar kısmen seçim kriterlerine bağlıdır ve CI’nin bağımsız bir teyidi veya klinik olarak insomni teşhisi konmuş tüm sporcular için genel bir tahmin olarak yorumlanmamalıdır. Antrenman, müsabaka ve seyahat de uyku süresini kısaltabilir ve SE’yi azaltabilir (Roberts ve diğerleri, 2019). Sürekli bilişsel veya fizyolojik uyanıklık, uykuya dalmada ve sürdürmede yaşanan zorluğun olası bir açıklaması olabilir (Morin ve Benca, 2012); ancak bu çalışmada uyanıklık mekanizmaları doğrudan ölçülmemiştir. Derin uyku ve REM uykusu fırsatlarının azalması, sporcularda toparlanma, hafıza ve duygusal düzenleme ile ilgili olabilir (Walsh ve diğerleri, 2021); mevcut çalışma ise bunların ertesi günkü performans üzerindeki fonksiyonel etkilerini kanıtlamamıştır.
Temel düzeltilmemiş metabolik farklılıklar, özellikle uyku öncesinde yoğunlaşmış olup, CI grubunda daha yüksek gliserofosfolipid, steroid ve prenol lipid sınıfı skorları içeriyordu. Deneysel uyku kaybı, dolaşımdaki lipidleri ve amino asitleri değiştirebilir (Davies ve diğerleri, 2014; Chua ve diğerleri, 2015; Weljie ve diğerleri, 2015; Aho ve diğerleri, 2016) ve dokuya özgü metabolik yanıtları tetikleyebilir (Cedernaes ve diğerleri, 2018); bu da söz konusu lipid sınıflarını biyolojik olarak anlamlı adaylar haline getirmektedir. Bazı özellik farklılıkları, zamanlama düzeltmesinden sonra da devam etti ve bu da seçilen uyku fenotipleri arasında metabolik farklılıkların varlığını desteklemektedir. Bununla birlikte, CI grubundan örnekler uyku öncesinde daha geç bir zamanda ve daha kısa bir zaman aralığında alınmıştır. Zamanlama düzeltmesinden sonra steroid sınıfı etkileşimi artık anlamlı değilken, karboksilik asitler ve türevleri grubu × zaman etkisi ortaya çıkmıştır. İkincisi düzeltilmemiş sınıf analizinde anlamlı olmadığından, sınıf düzeyindeki bulgular zamanlamaya duyarlı kalmakta ve insomniye özgü gece boyunca süren bir düzenlemeyi kanıtlamamaktadır. Gliserofosfokolin, fosfatidilkolin döngüsünde rol oynar; L-histidin bir histamin öncülüdür ve DHEA-S periferik steroid metabolizmasını yansıtır. Bunların dolaşımdaki miktarları sentez, doku alımı, temizlenmesi veya diyetle değişebilir. Birleştirilmiş korelasyonlar bu adayları uyku sürekliliği ile ilişkilendirmiş olsa da, grup içi hiçbir ilişki düzeltmeden sonra anlamlılığını koruyamamıştır. Birleştirilmiş tahminler kısmen gruplar arası ayrımı yansıtabileceğinden, bu bulgular tanımlayıcı nitelikte kalmakta ve bireysel düzeyde uyku–metabolit ilişkilerini kanıtlamamaktadır; daha büyük örneklemlerde daha zayıf ilişkilerin varlığı da göz ardı edilemez. Egzersiz ve toparlanma da dolaşımdaki lipid ve steroid profillerini değiştirebilir (Arsić ve diğerleri, 2012; Davison ve diğerleri, 2018; Høeg ve diğerleri, 2020; Tarkhan ve diğerleri, 2022); bu nedenle, spor dağılımlarının aynı olmasına rağmen, spora özgü talepler ve antrenman yükü hâlâ önemlidir. CI grubu içinde, artan bilirubin ve azalan porfobilinojen, özellik düzeyinde FDR kriterlerini karşılamış ve birlikte nominal porfirin metabolizması zenginleşmesi oluşturmuştur. Porfobilinojen bir hem öncülü iken, bilirubin hem yıkımının antioksidan özelliklere sahip bir ürünüdür (Stocker ve diğerleri, 1987); ayrıca elit dayanıklılık sporcularında daha yüksek bilirubin seviyeleri de bildirilmiştir (Di Gioia ve diğerleri, 2023). Bu zıt değişiklikler, hem ile ilişkili metabolizmanın daha ileri çalışmalar için bir hedef olabileceğini gösterse de, değişmiş sentez veya döngüyü temizlenme veya örnekleme koşullarındaki farklılıklardan ayırt edememektedir. Ne KEGG ne de SMPDB sinyali yol düzeyinde düzeltmeden geçebilmiş ve ortak bulgular bağımsız bir teyit niteliği taşımamaktadır. Dahası, CI grubu içindeki tek bir değişiklik, normal uykudan farklı bir değişiklik olduğunu kanıtlamaz. Kısıtlı yol analizleri post hoc nitelikteydi ve hipotez oluşturmayı desteklese de, değişmiş yol aktivitesini veya doğrulanmış toparlanma biyobelirteçlerini kanıtlamaz. Bu yorumları çözmek için bileşik kimliklerinin hedefli doğrulanması (Sumner ve diğerleri, 2007) ile tekrarlanan ve standartlaştırılmış ölçümler gereklidir.
Uygulamalı spor bilimi açısından, mevcut bulgular tek bir metabolite dayanarak toparlanmayı sınıflandırmayı haklı çıkarmaz. Bir araştırma yaklaşımı, kan metabolomik özelliklerinin nesnel uyku değerlendirmesine ek bilgi sağlayıp sağlamadığını değerlendirmek ve tekrarlanan ölçümleri her sporcunun bireysel baz çizgisiyle karşılaştırmaktır (Kellmann ve diğerleri, 2018; Kölling ve diğerleri, 2019). Gelecekteki doğrulama çalışmalarında akşam yemeğinden geçme süresi, kan örnekleme zamanı, antrenman yükü ve hidrasyon durumu standartlaştırıldığında, TST, SOL, SE, DST, REM uykusu ve AT, uyku öncesi gliserofosfokolin, DHEA-S, L-histidin, porfobilinojen ve bilirubindeki uzun süreli değişikliklerle birlikte kaydedilebilir. Bu tasarım, uygulayıcıların uyku sürekliliğinde veya derin uykuda sürekli bozulmanın, aday metabolitlerde paralel sapmalarla birlikte olup olmadığını belirlemesine olanak tanıyacaktır. Dolaşımdaki metabolik ritimler hem uyku–uyanıklık davranışı hem de sirkadiyen zamanlama tarafından yönlendirilir (Dallmann ve diğerleri, 2012; Skene ve diğerleri, 2018) ve toparlanma uykusu, tekrarlanan yetersiz uykunun neden olduğu metabolik düzensizliği tamamen tersine çevirmeyebilir (Depner ve diğerleri, 2019). Bu nedenle, tek bir sabah sonucu, sporcunun baz çizgisi ve uzun süreli eğilimi bağlamında yorumlanmalıdır. Eğer tekrarlanan izlemeler daha uzun SOL, daha yüksek AT veya daha düşük SE ya da DST tespit ederse, antrenörler, takım doktorları ve spor psikologları geç yüksek yoğunluklu antrenmanlar, müsabaka öncesi stres, seyahat programları, uyku fırsatı, akşam yemeği zamanlaması ve kafein alımı gibi değiştirilebilir faktörleri birlikte gözden geçirmelidir. Pratik öncelikler arasında yatak ve uyanma saatlerinin sabitlenmesi, yeterli uyku fırsatının sağlanması, mümkün olduğunda yüksek yoğunluklu antrenmanların daha erken yapılması ve uyku öncesi aşırı uyarıcı aktivitelerin azaltılması yer almaktadır (Nédélec ve diğerleri, 2015; Walsh ve diğerleri, 2021). Sistematik inceleme kanıtları, uyku süresinin uzatılmasının ve uygun zamanlanmış şekerlemelerin belirli performans veya toparlanma sonuçlarını iyileştirebileceğini göstermektedir; ancak yanıtlar sporcular arasında değişir ve spora ve antrenman aşamasına göre uyarlanmalıdır (Bonnar ve diğerleri, 2018). Antrenman izlemesi uyku, fizyolojik, biyokimyasal, psikolojik ve antrenman yükü bilgilerini entegre etmelidir (Kellmann ve diğerleri, 2018; Karlsson ve diğerleri, 2024); uyku öncesi kalp atış hızı değişkenliği izlemesi ve biyogeribildirim araştırmaları da bireyselleştirilmiş, uzun süreli bir yönetim yaklaşımını daha da desteklemektedir (Li ve diğerleri, 2022, , ). Sürekli uyku zorlukları ve önemli gündüz fonksiyon bozukluğu yaşayan sporcular, takviyelere veya tek bir metabolite güvenmek yerine standartlaştırılmış değerlendirme ve non-farmakolojik tedavi için uyku tıbbı veya ruh sağlığı uzmanlarına yönlendirilmelidir.
Bu çalışmanın birkaç sınırlaması bulunmaktadır. Örneklem küçük olup erkek takım sporu sporcularıyla sınırlıydı. Spor dağılımları gruplar arasında aynı olsa da, farklı egzersiz disiplinleri farklı fizyolojik talepler yoluyla metabolomu etkileyebilir; örneklem, spora göre katmanlı analizler yapmak için yeterli değildi. Aynı gece PSG eşikleri seçime katkıda bulundu ve bu da PSG grup farklılıklarının bağımsız olarak yorumlanmasını sınırladı. Alternatif katkı faktörlerini değerlendirmek için doktor görüşmeleri, ruh hali taraması ve oksijen doygunluğu ölçümü kullanıldı, ancak diğer tüm uyku bozukluklarının kapsamlı bir şekilde dışlandığı varsayılamaz. Örnekleme zamanları, bağımsız olarak zaman damgalanmak yerine kaydedilen uyku olaylarından ve protokol aralıklarından yeniden oluşturuldu. Akşam yemeği içeriği, hidrasyon, kronotip ve antrenman yükü tam olarak standartlaştırılmamıştı ve uyku öncesi örnekler oruçsız durumdaydı. Zamanlama düzeltmesi, kalıntı sirkadiyen veya diyetle ilgili karıştırıcı faktörleri ortadan kaldıramaz ve iki zaman noktası bir sirkadiyen ritmi tam olarak karakterize edemez. Bileşik anotasyonları otantik standartlarla doğrulanmamıştı, yol kapsamı sınırlıydı ve her iki veritabanında da hiçbir yol FDR düzeltmesinden geçemedi. Kısıtlı yol analizleri post hoc nitelikteydi ve bağımsız doğrulama gerektirmektedir. Korelasyonlar post hoc olarak seçilen metabolitleri içeriyordu; grup içi ilişkilerin düzeltmeden sonra anlamlılığını koruyamaması, daha büyük bir örnekleimde daha zayıf ilişkilerin varlığını dışlamaz. Çalışma, ertesi günkü performansı öngörme yeteneğini test etmedi. Aday metabolitlerin toparlanma izlemine veya uyku müdahalelerine rehberlik edebilmesi için daha büyük, tekrarlanan ölçümlere dayalı, standartlaştırılmış örnekleme, hedefli kantifikasyon ve bağımsız doğrulamaya sahip çalışmalar gereklidir.
5 Sonuç
Seçilen CI ve normal uyuyan sporcu grupları, uyku fenotipi ve uykudan önceki dönemden sabaha kadar olan serum metabolik profilleri açısından farklılık gösterdi; özellik farklılıklarının bir kısmı, örnekleme zamanlamasına göre yapılan düzeltmeden sonra bile devam etti. Lipidle ilişkili farklılıklar ve varsayımsal hemle ilişkili metabolitlerdeki zıt yönlü değişiklikler, hedefli uzun dönemli araştırmalar için öncelikleri belirlemektedir. Yol zenginleştirme ve bireysel düzeydeki uyku–metabolit ilişkileri henüz keşif aşamasındadır. Bu bulgular, uykunun ve toparlanmanın metabolik göstergeleri üzerine yapılan araştırmalara rehberlik edebilir, ancak henüz biyobelirteç tabanlı değerlendirme veya müdahale kararlarını desteklememektedir.
Beyanlar
Veri erişilebilirliği beyanı
Bu makalenin sonuçlarını destekleyen ham veriler, yazarlar tarafından herhangi bir aşırı kısıtlama olmaksızın erişime açılacaktır.
Etik beyanı
İnsanları içeren çalışmalar, Pekin Spor Üniversitesi Spor Bilimleri Deney Etik Komitesi (2023277H) tarafından onaylanmıştır. Tüm katılımcılar bu çalışmaya katılmak için yazılı bilgilendirilmiş onam vermiştir. Çalışmalar, yerel mevzuat ve kurumsal gerekliliklere uygun olarak yürütülmüştür.
Yazar katkıları
YZ: Proje yönetimi, doğrulama, yazım – inceleme ve düzenleme, biçimsel analiz, denetim, fon sağlama, metodoloji, veri kürasyonu, görselleştirme, kaynaklar, yazım – orijinal taslak. XH: Kavramsallaştırma, araştırma, yazılım, metodoloji, veri kürasyonu, yazım – orijinal taslak. QL: Veri kürasyonu, kaynaklar, araştırma, kavramsallaştırma, doğrulama, metodoloji, yazım – orijinal taslak, yazım – inceleme ve düzenleme, biçimsel analiz.
Çıkar çatışması
Yazar(lar), bu çalışmanın potansiyel bir çıkar çatışması olarak yorumlanabilecek herhangi bir ticari veya finansal ilişki olmaksızın yürütüldüğünü beyan etmiştir.
Üretken yapay zeka beyanı
Yazar(lar), bu makalenin oluşturulmasında üretken yapay zekanın kullanıldığını beyan etmiştir. Üretken yapay zeka, bu makalenin veri görselleştirmesine ve dilinin iyileştirilmesine yardımcı olmak için kullanılmıştır.
Bu makaledeki şekillerin yanında sunulan herhangi bir alternatif metin (alt metin), Frontiers tarafından yapay zekanın desteğiyle oluşturulmuştur ve yazarlar tarafından mümkün olduğunda incelenmesi de dahil olmak üzere doğruluğu sağlamak için makul çabalar gösterilmiştir. Herhangi bir sorun tespit ederseniz lütfen bizimle iletişime geçin.
Yayıncının notu
Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve yazarların bağlı olduğu kurumların, yayıncının, editörlerin ve hakemlerin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisi tarafından yapılabilecek herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya onaylanmaz.
Özet
Anahtar kelimeler
sporcular, kronik uykusuzluk, metabolik yollar, polisomnografi, uyku mimarisi, hedeflenmemiş metabolomik
Atıf
Li Q, He X ve Zhou Y (2026) Kronik uykusuzluğu olan sporcularda hedeflenmemiş metabolomik profiller: uykudan önceki dönemden sabaha kadar olan dinamik değişiklikler. Front. Physiol. 17:1982731. doi: 10.3389/fphys.2026.1982731
Alındı
30 Ağustos 2026
Revize edildi
21 Eylül 2026
Kabul edildi
22 Ekim 2026
Yayınlandı
16 Kasım 2026
17 – 2026
Stefano Palermi, Saint Camillus Uluslararası Sağlık ve Tıp Bilimleri Üniversitesi, İtalya
Mario Muñoz-López, Fit Generation Araştırma Enstitüsü, Andorra
Selma Karime Castillo-Vazquez, Ulusal Geriatri Enstitüsü, Meksika
© 2026 Li, He ve Zhou.
Bu, Creative Commons Atıf Lisansı (CC BY) şartları altında dağıtılan açık erişimli bir makaledir. Orijinal yazar(lar) ve telif hakkı sahibi(leri)nin belirtilmesi ve bu dergideki orijinal yayına kabul edilen akademik uygulamalara uygun olarak atıfta bulunulması koşuluyla, diğer platformlarda kullanımı, dağıtımı veya çoğaltılması mümkündür. Bu şartlara uymayan hiçbir kullanım, dağıtım veya çoğaltma izni verilmemektedir.
*Yazışma: Yue Zhou, chowyue@163.com
Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve yazarların bağlı olduğu kurumların, yayıncının, editörlerin ve hakemlerin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisi tarafından yapılabilecek herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya onaylanmaz.

