GÜNCEL YAYIN Koruyucu Hekimlik, Yaşam Tarzı Tıbbı ve Hücresel Biyoloji
📅 16 Kasım 2026 · Bağımsız Editoryal Ağ
Kardiyoloji

G6PD Destekli Pentoz Fosfat Yolu, Kronik İntermittan Hipoksiye Bağlı Endotelyal Yaralanmada Ferroptozu Düzenler

✍️ Editör Masası • 📅 14 Kasım 2026 • ⏱️ 30 dk okuma
G6PD Destekli Pentoz Fosfat Yolu, Kronik İntermittan Hipoksiye Bağlı Endotelyal Yaralanmada Ferroptozu Düzenler

Orijinal Araştırma Makalesi

Front. Physiol., 09 Kasım 2026

Bölüm: Vasküler Fizyoloji

Cilt 17 – 2026 | https://doi.org/10.3389/fphys.2026.1971105

  • WC

    Wenqian Chen 1,2,3

  • JC

    Jia Chen 1,2,3

  • HX

    Hansheng Xie 1,2,3

  • FW

    Fan Wei 1,2,3

  • SH

    Shiyuan Huang 1,2,3

  • XD

    Xiaoyu Deng 1,2,3

  • YL

    Yaqi Liu 1,2,3

  • QL

    Qichang Lin 1,2,3*

  • NL

    Ningfang Lian 1,2,3*

  • 1. Fujian Tıp Üniversitesi Birinci Bağlı Hastanesi, Solunum ve Yoğun Bakım Tıbbı Bölümü, Fuzhou, Çin

  • 2. Fujian Tıp Üniversitesi Birinci Bağlı Hastanesi Binhai Kampüsü, Ulusal Bölgesel Tıp Merkezi, Solunum ve Yoğun Bakım Tıbbı Bölümü, Fuzhou, Çin

  • 3. Fujian Tıp Üniversitesi Birinci Bağlı Hastanesi, Solunum Hastalıkları Araştırma Enstitüsü, Fuzhou, Çin

Makale ölçümleri

Özet

Amaç:

G6PD Destekli Pentoz Fosfat Yolu, Kronik İntermittan Hipoksiye Bağlı Endotelyal Yaralanmada Ferroptozu Düzenler - Detaylı İnceleme ve Saha Gözlemi
G6PD Destekli Pentoz Fosfat Yolu, Kronik İntermittan Hipoksiye Bağlı Endotelyal Yaralanmada Ferroptozu Düzenler alanında yapılan saha araştırmaları ve doğal gözlem bulguları.

Kronik periyodik hipoksi (KPH), obstrüktif uyku apnesinin (OUA) ayırt edici patofizyolojik özelliğidir ve damar endotelyine tekrarlayan hipoksi–reoksijenasyon stresinde bulunur. KPH ile endotely ferroptoz arasında bağlantı kuran metabolik–redoks mekanizmaları tam olarak aydınlatılamamıştır. Bu çalışma, KPH ile tetiklenen endotely ferroptozda pentoz fosfat yolu (PPF)/glikoz-6-fosfat dehidrogenaz (G6PD)/NADPH eksenini araştırmış ve Liproxstatin-1 (Lip-1)’in koruyucu etkilerini değerlendirmiştir.

Yöntem:

Fare ve fare aortik endotely hücreleri (RAOEC’ler) KPH’ye maruz bırakılmış ve Lip-1 veya taşıyıcı ile tedavi edilmiştir. Endotely hasarı, ferroptozla ilişkili değişimler ve PPF ile ilgili metabolizma, histopatoloji, Western blot, sitometri, biyokimyasal analizler, elektron mikroskopi ve hedefli metabolomik kullanılarak değerlendirilmiştir. G6PD knockedown’u, Lip-1 ile sağlanan korumanın katkısını incelemek için kullanılmıştır.

Sonuçlar:

Sıçanlarda CIH, azalmış GPX4 ve SLC7A11 ekspresyonu ve artmış ACSL4 ekspresyonu ile eşlik eden aort endotelyal hasarına yol açtı. RAOEC’lerde CIH, Fe²+ artışlı, lipid peroksidasyonu ve mitokondriyal anormallikler dahil ferroptoz ile ilişkili değişiklikler indükledi. CIH aynı zamanda azalmış PPP ile ilişkili metabolitler, G6PD protein ekspresyonu ve NADPH/NADP+ oranı ile de ilişkilendirildi. Lip-1, endotelyal hasarı ve ferroptotik yanıtları hafifletirken, PPP/G6PD/NADPH ile ilişkili metabolik ve redoks parametrelerini geri getirdi. G6PD knockdown, Lip-1’e yönelik koruyucu yanlı kısmen hafifletti.

Sonuç:

CIH ile ilişkili endotelyal ferroptotik hasar, değişmiş PPP/G6PD’ye bağlı redoks metabolizması ile yakından ilişkilidir. Lip-1, bu metabolik–redoks eksenini geri getirirken endotelyumı korur; G6PD, antioksidan ve anti-ferroptotik etkilerine katkıda bulunur.

1 Giriş

Tıkayıcı uyku apnesi (TUA), kronik periyodik hipoksi (KPH) ile karakterize edilen yaygın bir bozukluk (Lévy et al., 2015), hipertansiyon, miyokal infarkt ve inme dahil kardiyovasküler hastalıklar için iyi yerleşmiş bağımsız bir risk faktörüdür (Mehra et al., 2006; Young et al., 2008; Urbanik et al., 2020). TUA ile ilişkili çok sayıda patofizyolojik değişim arasında, vasküler endotelyal hasar, kardiyovasküler komplikasyonları başlatan ve şiddetlendiren kritik bir olay olarak kabul edilir (Budhiraja et al., 2007; Hoyos et al., 2015). KPH, oksidatif stres, inflamuar yanıtlar ve apoptozu tetikleyerek vasküler endotelyalin bariyer fonksiyonunu ve homeostazını bozar (Lavie, 2009). Günümüzde TUA’nın başlıca tedavisi sürekli pozitif hava yolu basıncı (CPAP) olup, apne ve hipoksemiyi hafifletebilir; ancak kardiyovasküler komplikasyonların önlenmesindeki etkinliği değişkendir ve klinik uyum yeterince yüksek değildir (Barbé et al., 2012; McEvoy et al., 2016; Labarca et al., 2020). Bu nedenle, KPH ile oluşan vasküler endotelyal hasarın altında yatan moleküler mekanizmaların incelenmesi ve etkili terapötik hedeflerin taraması, TUA ile ilişkili kardiyovasküler komplikasyonların önlenmesi ve tedavisi açısından büyük önem taşımaktadır.

Ferroptoz, son yıllarda keşfedilen ve çeşitli kardiyovasküler hastalıkların patojenezinde kilit bir rol oynadığı düşünülen düzenli hücre ölümünün yeni bir biçimidir. Demir bağımlı, apoptotik olmayan bu hücre ölümü modu başlıca lipid peroksid birikimi ve hücre içi glutasyon (GSH) tükenmesiyle yönlendirilir (Dixon ve ark., 2012; Yang ve Stockwell, 2016; Stockwell ve ark., 2017). Moleküler düzeyde ferroptozun oluşumu başlıca glutasyon peroksidaz 4 (GPX4) tarafından düzenlenir; GPX4, indirgenmiş GSH’ye dayanarak lipid peroksidlerini hücre membranından temizler ve böylece hücrenin redoks dengesini korur (Yang ve ark., 2014). Sistin/glutamat antiportörü (System Xc−) ve ana alt birimi SLC7A11, GSH sentezi için sistin alımından sorumludur; SLC7A11 ifadesinin baskılanması GPX4’ün antioksidan kapasitesini bozar (Koppula ve ark., 2021). Öte yandan uzun zincirli acyl-CoA sntaz 4 (ACSL4), peroksidasyona yatkın olan doymamış yağ asitlerini hücre membranına dahil ederek hücrenin ferroptosa duyarlılığını artırır (Doll ve ark., 2017; Kagan ve ark., 2017). Sonuç olarak, GPX4 veya SLC7A11 fonksiyonu inhibe edildiğinde ve lipid peroksidasyonunu destekleyen faktör ACSL4’ün ifadesi arttığında hücreler ferroptosa uğramaya daha yatkın hale gelir (Conrad ve Pratt, 2019; Jiang ve ark., 2021). Son deney kanıtları, CIH’yi damar ve metabolik dokularda ferroptotik yanıtlarla da ilişkilendirmektedir (Cai ve ark., 2024; Chen ve ark., 2024).

Metabolik dengesizlik, özellikle glukoz metabolizmasındaki bozulmalar, OSA ile vasküler komplikasyonlar arasında köprü kuran kritik bir faktör olarak giderek daha fazla kabul görmektedir (Su ve ark., 2021; Yang ve ark., 2022; Valensi ve ark., 2025; Vichova ve ark., 2025). Glukoz metabolizmasının ana dallarından biri olan pentoz fosfat yolu (PPP), hücre içi nikotinamid adenin dikükleotid fosfatın (NADPH) önemli bir kaynağıdır ve bu molekül, redoks dengeninin korunması ve oksidatif strese karşı savunma açısından kritik öneme sahiptir (TeSlaa ve ark., 2023). NADPH, GSH yeniden oluşumunu destekleyen indirgen eşdeğerleri sağlar ve böylece GPX4 aracılı lipit peroksidlerinin toksik etkisizleştirilmesini sürdürür. Oksidatif PPP’nin hız belirleyici enzimi olan glukoza-6-fosfat dehidrogenaz (G6PD), glukoza-6-fosfatın 6-fosfoglukonolaktona dönüşümünü katalize eder ve NADPH üretimini destekler (Stanton, 2012). CIH kaynaklı oksidatif stresin normal glukoz metabolizmasını bozduğu gösterildiğinden, OSA koşullarında PPP—özellikle G6PD aracılı NADPH sentezi—dengesizliğinin endotelyal hücreleri ferroptozaya yatkın kılabileceğini öne sürüyoruz.

Liproxstatin-1 (Lip-1), öncelikle radikal yakalayan bir antioksidan olarak etki ederek lipit peroksidasyon yayılımını baskılayan güçlü bir ferroptozaya karşı ajandır (Zilka ve ark., 2017). Dokuları ferroptotik yaralanmadan koruma yeteneği, kardiyovasküler iskemik-reperfüzyon yaralanması dahil olmak üzere birkaç deneysel ortamda gösterilmiştir (Feng ve ark., 2019). Lip-1’in CIH kaynaklı endotelyal yaralanma sırasında PPP/G6PD/NADPH metabolizmasını etkileyip etkilemediği henüz belirlenmemiştir.

Bu çalışmanın amacı, PPP/G6PD/NADPH ekseninin CIH kaynaklı endotelyal ferroptozadaki rolünü ve Lip-1’in koruyucu etkilerini araştırmaktır.

2 Materyaller ve yöntemler

2.1 Hayvan ve CIH modeli

Bu çalışmada tüm hayvan deneyleri Fujian Tıp Üniversitesi’nde gerçekleştirilmiştir. Yirmi dört erkek Sprague-Dawley rat (7–8 haftalık, 250–300 g ağırlığında) rastgele dört gruba ayrılmıştır (her grupta n=6): normoksik kontrol (NC), CIH, CIH + vehicle ve CIH + Lip-1. Tüm ratlar standart koşullarda beslenmiştir. CIH maruz kalması, orta şiddetli OSA’yı modellemek amacıyla programlanabilir bir kabin (TOW-INT Technology, OX-100-M, Çin) kullanılarak 12 hafta boyunca indüklenmiştir. Oksijen konsantrasyonu 180 saniyelik döngüde %6 ile %21 arasında salınımlı olarak değişmiş ve günde 8 saat tekrarlanmıştır. CIH’nin 8. haftasından itibaren, CIH + Lip-1 grubuna intraperitoneal olarak 10 mg/kg Lip-1 (8% DMSO + 40% PEG300 içinde çözünmüş) enjekte edilirken, CIH + vehicle grubuna yalnızca çözücü intraperitoneal olarak enjekte edilmiştir. 12 haftanın ardından ratlar pentobarbital sodyum (50 mg/kg, i.p.) ile derin anestezi altına alınmış ve euthanasi sağlanması için fizyolojik tuz çözeltisi ile perfüze edilmiştir. Ardından aort dokuları, takiben yapılacak histopatolojik inceleme, lipid birikimi değerlendirmesi ve protein analizi için derhal toplanmıştır.

2.2 Rat aort dokusunda Oil Red O boyama

Rat aortik dokuları 24 saat boyunca %4 paraformaldehitte sabitlendi, dehidrate edildi ve optimal kesim sıcaklığında (OCT) dondurma gömme bileşeni içine yerleştirildi. Ardından 5-μm kalınlığında seri dondurulmuş kesitler hazırlandı. Aynı zamanda, Oil Red O çalışma çözeltisi, stok çözeltinin destile suyla 3:2 oranında (v/v) karıştırılmasıyla hazırlandı. Karışım iyice karıştırıldı, oda sıcaklığında 5–10 dakika bekletildi ve ardından aşırı doymuş çökelmiş boyama taneciklerini uzaklaştırmak için filtre kağıdı veya 0,45-μm membran üzerinden süzüldü. Dondurulmuş kesitler önce 10 dakika boyunca formalin-kalsiyum sabitleyici ile sabitlendi, ardından sabitleyiciyi uzaklaştırmak için destile suyla iyice yıkandı. Kesitler ardından 20–30 saniye boyunca %60 izopropanol içine daldırıldı, ardından taze hazırlanmış ve süzülmüş Oil Red O çalışma çözeltisiyle 10 dakika boyandı. Boyamadan sonra, arka plan berrak ve renksiz görüne veya interstisyum belirginleşene kadar %60 izopropanol ile yıkayarak fazla boyama uzaklaştırıldı. Kesitler ardından izopropanoli uzaklaştırmak için destile suyla yıkandı ve Mayer hemateliniyle 2–5 dakika kontrboyandı. Nükleer mavileşme, 1–3 dakika boyunca musluk suyu (veya %1 lityum karbonat çözeltisi) ile yıkayarak sağlandı, ardından destile suyla son yıkama yapıldı. Dokuların etrafındaki fazla nem emici kağıdyla dikkatlice alınmadan sonra, kesitler gliserin jeli gibi sulu bir yapıştırıcı ortam kullanılarak monte edildi. Son olarak, görüntüleme ışık mikroskobu sistemi kullanılarak gerçekleştirildi.

2.3 Hematelin-eozin boyama

Sabitlendikten sonra (4% paraformaldehit), aortik örnekler dehidrate edildi, şeffaflaştırıldı ve parafin içine yerleştirildi. Parafin kesitleri yaklaşık 4-μm kalınlığında dilimlendi. Hematelin ve eozin (HE) boyamasından sonra, optik mikroskop (Olympus BX50) altında incelendi.

2.4 Hücre kültürü ve uygulama

Rat aorta endotel hücreleri (RAOECs; Beina Biotechnology), fetal sığır serumu (FBS) %10 ve sırasıyla %1 penisilin–streptamisin (100 U/mL ve 100 μg/mL) eklenerek Dulbecco’nun Değiştirilmiş Eagle Ortağı (DMEM) içinde kültüre edildi. Inkübasyon 37 °C ve %5 CO₂ ortamında gerçekleştirildi. Deneylerde, %70–80 konfluansta olan hücreler dört gruba ayrıldı: NC, CIH, CIH + araç (vehicle) ve CIH + Lip-1 (her grup için n = 3 bağımsız replika). CIH, programlanabilir gaz karışım sistemi kullanılarak indüklendi. Hücreler 24 saatlik döngüsel maruz kalmaya tabi tutuldu; bu sırada 60 dakika hipoksi (%1 O₂) ile 30 dakika normoksi (%21 O₂) arasında dönüşümlü olarak gidildi. Araç (0.1% DMSO içeren PBS) veya Liproxstatin-1 (aynı araç içinde 80 nM), kültür ortamına 24 saatlik maruz kalma periyodunun başlamasından hemen önce eklendi. Normoksik kontroller, tedavi uygulanmadan sürekli %21 O₂ altında sürdürüldü.

2.5 Protein ekstraksiyonu ve Western blot analizi

Aortik dokulardan ve RAOECs’den RIPA lizis tamponu (Beyotime Biotechnology, P0013B) kullanılarak toplam protein ekstrakte edildi. Protein konsantrasyonlarını belirlemek için bir dikinsonik asit (BCA) protein analiz kiti (Herui Biotechnology, HRX0119) uygulandı. Aynı miktarlarda protein SDS-PAGE ile ayrıştırıldı ve ardından PVDF membranlara (Millipore) aktarıldı. Membranlar, 25 °C’de 60 dakika boyunca %10 yağsız süt içeren TBST tamponuyla bloklandı; ardından birincil antikorlarla 4 °C’de gece boyu inküe edildi: ACSL4 (Abcam, 1:1000), GPX4 (Abcam, 1:1000), SLC7A11 (Abcam, 1:1000), G6PD (Abmart, 1:1000) ve iç referans olarak β-actin (Abcam, 1:1000). Membranlar TBST ile üç kez yıkandı (yıkama başına 10 dakika); ardından oda sıcaklığında 60 dakika boyunca HRP eşleştirilmiş keçi anti-rabbit ikincil antikoru (Abcam, 1:10.000) ile inküe edildi. Protein bantları, gelişmiş kimyailuminisans (ECL) kiti (Meilun Biotechnology, MA0186) kullanılarak görüntülendi ve bant yoğunlukları ImageJ yazılımıyla densitometri ile analiz edildi.

2.6 Hücre canlılık testi

RAOEC canlılığı, CCK-8 kolorimetrik analiz kiti (Herui Biotechnology, HRX1051) kullanılarak değerlendirildi. Hücreler 96 kuyucuklu plakalara (1 × 10⁴ hücre/kuyruk) ekildi ve yukarıda belirtildiği gibi CIH uygulamasına maruz bırakıldı. Inkübasyon sırasında oluşan kenar etkisini azaltmak için çevredeki kuyruklar fosfat tamponlu solüsyonla (PBS) dolduruldu. CIH uygulamasının ardından RAOEC’ler, 1 mg/mL çalışma konsantrasyonunda CCK-8 reajentiyle 37 °C’de 60 dakika inkübasyona bırakıldı. Emilim, üreticinin protokolüne uygun olarak SpectraMax i3x mikrokuyruk okuyucu ile ölçüldü.

2.7 ROS, Fe²+ ve lipid peroksidasyon düzeylerinin tespiti

Hücre içi ROS düzeyleri, demir (Fe²+) içeriği ve lipid peroksidasyonu, yerleşik protokoller doğrultusunda sırasıyla 2′,7′-DCFH-DA (Beyotime Biotechnology, S0033M), FerroOrange (Meilun Biotechnology, MA0647) ve BODIPY 581/591 C11 (Beyotime Biotechnology, S0043S) floresan problarıyla nicelendirildi. RAOEC’ler 6 kuyucuklu plakalara (1 × 10⁵ hücre/kuyruk) ekildi ve hücrelerin yapışmasının ardından CIH uygulamasına maruz bırakıldı. Uygulamanın ardından hücreler 0,25% tripsin-EDTA (Meilun Biotechnology, MA0233) ile ayrıştırıldı, 1,5 mL tüplere toplandı ve 4 °C’de 300 × g’de 5 dakika santrifüj edilerek hücre çökeltileri toplandı. Çökeltiler aynı santrifüj ayarlarıyla PBS kullanılarak üç kez yıkandı. Yıkamanın ardından hücreler 30 dakika karanlıkta 10 μM DCFH-DA, 1 μM FerroOrange veya 1 μM C11-BODIPY 581/591 ile inkübasyona bırakıldı. Ardından hücreler PBS ile üç kez yıkandı ve tekrar 4 °C’de 300 × g’de 5 dakika santrifüj edildi. Son olarak hücre çökeltileri 1 mL PBS içinde süspanse edildi ve floresan yoğunluğu BD Accuri C6 sitometresiyle analiz edildi. Veri işleme, FlowJo v10.8 yazılımıyla gerçekleştirildi.

2.8 MDA, NADPH/NADP+ oranı ve GSH düzeylerinin tespiti

Komersyel kitler kullanılarak malondialdehit (MDA) düzeyleri, NADPH/NADP+ oranı ve GSH düzeyleri nicel olarak tespit edildi. RAOEC’ler 10 cm’lik kültür kaplarına (1 × 10⁶ hücre/kapa) ekilip CIH’ye maruz bırakıldı. Maruz kalma süresinin ardından tüm örnekler ve reaktifler, her bir kitin sağladığı standartlaştırılmış protokollere uygun şekilde hazırlandı. Soğurma, SpectraMax i3x mikroplate okuyucu kullanılarak ölçüldü.

2.9 Geçiş elektron mikroskobu

Logaritmik fazda büyüyen RAOEC’ler 10 cm’lik kültür kaplarına ekildi ve tam yapışma sonrasında CIH uyarısına maruz bırakıldı. Maruz kalma sonrası hücreler tripsin ile ayrıştırıldı, toplanıp 300 × g koşullarda 5 dakika santrifüj edilerek hücre pelletleri elde edildi. Toplanan örnekler 4 °C’de 4 saat boyunca 0.1 M fosfat tamponu ile hazırlanmış %2.5 glutaraldehit ile sabitlendi, ardından aynı tampon sistemi kullanılarak 4 °C’de 2 saat %1 osmium tetroksid ile ikincil sabitleme yapıldı. Sabitlenen örnekler kademeli etanol serisinde (30%, 50%, 70%, 80%, 90%, 95% ve 100%) dehidrate edildi ve ardından epoksi reçineye sızma yoluyla gömüldü. Reçineyle gömülen bloklar 60 °C’de 48 saat boyunca polimerleştirildi. Ultramikrotom (Leica EM UC7, Viyana) kullanılarak 60–80 nm kalınlığında ultraİnce dilimler alındı ve bakır ızgaralara yerleştirildi. Dilimler oda sıcaklığında 15 dakika %3 uranyl asetat ve 5 dakika kurşun sitrat ile boyandı. Mitokondriyal ultrastruktur, 80–100 kV’da çalışan bir geçiş elektron mikroskobu (TEM) altında incelendi. Boyut, kontur, kista düzeni ve zar bütünlüğü dahil olmak üzere mitokondriyal özellikleri değerlendirmek için temsilci görüntüler elde edildi.

2.10 Hedefli metabolomik analiz

2.11 Hücre transfeksiyonu

6 delikli plakalara ekilen RAOEC’ler, 24 saatlik inkübasyon sonrasında %60–70 konfluansa ulaştığında üreticinin talimatına uygun olarak RNAFit transfeksiyon reaktifi (HANBIO, HB-RF-1000) kullanılarak siRNA ile transfekte edildi. Bu çalışmada kullanılan siRNA dizileri aşağıdaki gibiydi:

  • si-G6PD-1: GCAAAGAGAUGGUCCAGAATT;

  • si-G6PD-2: CUACCAAUGGGUACUUAGAUG;

  • si-G6PD-3: CCAAGAUGAUGACCAAGAAGC;

Transfeksiyondan 48 saat sonra, gen baskılanması verimliliği Western blot ile değerlendirildi ve hücreler sonraki deneyler için toplandı veya işlendi.

2.12 İstatistiksel analiz

Verilerin normal dağılım varsayımını karşılaması durumunda, sürekli veriler ortalama ± ortalamanın standart hatası (SEM) olarak sunuldu. İki bağımsız grup arasındaki karşılaştırmalar için eşitsiz Student t testi, çoklu grup arasındaki karşılaştırmalar için ise tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ardından Šidák post hoc testi uygulandı. p-değeri 0.05’ten küçük istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi. Tüm istatistiksel analizler GraphPad Prism yazılımı (sürüm 7.0) kullanılarak gerçekleştirildi.

3 Bulgular

3.1 CIH, sıçanlarda aort endotel yaralanmasına yol açtı

CIH’ye bağlı aort endotel yarlanmasını değerlendirmek için sıçan modeli geliştirildi. CIH maruziyetinin ardından histopatolojik değerlendirme Oil Red O ve HE boyama ile yapıldı. 12 hafta boyunca CIH’ye maruz kalan sıçanlarda Oil Red O boyama ile aort intimasında belirgin lipit birikimi izlendi (Şekil 1A). HE boyama ayrıca CIH’ye maruz kalan sıçanların aortlarında endotel katmanında süreksizlik ve belirgin endotel hücre dökülmesi ortaya koydu (Şekil 1B). Western blot analizi, CIH’nin aort endotelyinde GPX4 ve SLC7A11 protein seviyelerini anlamlı derecede düşürürken, ACSL4 ifadesinin belirgin şekilde artırdığını doğruladı (Şekil 1C–F, tümü p < 0.05).

G6PD Destekli Pentoz Fosfat Yolu, Kronik İntermittan Hipoksiye Bağlı Endotelyal Yaralanmada Ferroptozu Düzenler - Karşılaştırmalı Süreç Analizi
Ekosistem döngüsü ve doğal süreçlerin pratik yansımaları.

Şekil 1

3.2 CIH, RAOEC’lerde ferroptozise yol açtı

In vitro deneyleri, CIH maruz kalmasının RAOEC’lerde in vivo bulgulara yakından yansıttığını gösterdi. CCK-8 analizleri, 24 saatlik CIH maruz kalmasının ardından RAOEC’lerin hücre canlılığının belirgin şekilde azaldığını ortaya koydu (Şekil 2A, p < 0,05). Belirgin MDA birikimi gözlemlendi (Şekil 2B, p < 0,05), bu da CIH kaynaklı RAOEC’lerde anormal lipid peroksidasyonuna işaret ediyor. Western blot analizi, CIH ile tedavi edilen RAOEC’lerde GPX4 ve SLC7A11’de belirgin azalma, buna eşlik eden ACSL4’te ise belirgin artışı gösterdi (Şekil 2C–F, tümü p < 0,05). Fe²+, ROS ve lipid ROS (C11-BODIPY) birikimi, ferroptozun karakteristik özellikleridir. Nicel analiz, CIH’nin hücre içi Fe²+, ROS ve lipid ROS seviyelerini yükselttiğini gösterdi (Şekil 2G–I, tümü p < 0,05). GSH seviyeleri NC grubuna kıyasla belirgin şekilde azaldı (Şekil 2J, p < 0,05). TEM ile ultrastruktur analizi, organellerde atrofi, azalmış mitokondri boyutu ve azalmış kista gibi tipik ferroptotik morfolojik değişiklikleri gösterdi (Şekil 2K). Özetle, bu bulgular CIH maruz kalmasının RAOEC’lerde belirgin bir ferroptotik yanıtla ilişkili olduğunu gösteriyor.

Şekil 2

3.3 Lip-1, sıçanlarda CIH kaynaklı aort endotel hasarını azalttı

CIH + araç grupuyla karşılaştırıldığında, Lip-1 tedavisi, azalmış Oil Red O boyama yoğunluğu yansıtıldığı üzere aort intimasında lipid birikimini belirgin şekilde azalttı (Şekil 3A). Buna ek olarak, HE boyama sonuçları, Lip-1 tedavisinin ardından aort endotel sürekliliğinin bozulması ve endotel hücre dökülmesinin düzeldiğini gösterdi (Şekil 3B). Western blot analizi, Lip-1 uygulamasının ferroptozla ilgili proteinlerin ifadesini belirgin şekilde normale döndürdüğünü doğruladı. Spesifik olarak, Lip-1 GPX4 ve SLC7A11 protein ifadesini bazal seviyelere geri getirirken ACSL4 aşırı ifadesini baskılayarak anti-ferroptotik etkinliğini gösterdi (Şekil 3C–F, tümü p < 0,05).

Şekil 3

3.4 Lip-1, CIH’ye bağlı RAOEC ferroptozunu azalttı

CIH + araç (vehicle) grubu ile karşılaştırıldığında, Lip-1 tedavisi hücre canlılığını belirgin şekilde artırdı (Şekil 4A). CIH maruziyeti RAOEC’lerde MDA düzeylerini belirgin şekilde yükseltirken, Lip-1 tedavisi bu etkiyi etkili biçimde geri döndürdü (Şekil 4B, p < 0,05). Western blot analizi, Lip-1 uygulamasının ferroptozla ilişkili protein ifadesini önemli ölçüde düzenlediğini, GPX4 ve SLC7A11 düzeylerinin geri kazanıldığını ve ayrıca ACSL4 aşırı ifadesinin baskılandığını gösterdi (Şekil 4C–F, tümü p < 0,05). Sitometrik akış analizi, NC grubu ile karşılaştırıldanda CIH’ye maruz kalan RAOEC’lerde hücre içi Fe²+, ROS ve lipid ROS (C11-BODIPY) düzeylerinin yükseldiğini ortaya koydu. Buna karşılık, Lip-1 müdahalesi bu oksidatif stres belirteçlerini belirgin şekilde azalttı (Şekil 4G–I, tümü p < 0,05). Lip-1 aynı zamanda CIH’ye maruz kalan RAOEC’lerde GSH düzeylerini artırdı (Şekil 4J, p < 0,05). CIH’ye bağlı oluşan mitokondriyel yapısal hasar, Lip-1’e bağlı ferroptoz inhibisyonu ile geri döndürüldü (Şekil 4K). Özetle, bu bulgular Lip-1’in ferroptozu farmakolojik olarak bloke ederek RAOEC’leri CIH’ye bağlı hücre hasarından koruduğunu göstermektedir.

Şekil 4

3.5 Lip-1, CIH’ye bağlı PPP ilişkili metabolizma değişikliklerini azalttı

CIH’ye maruz kalan RAOEC’lerdeki metabolik yeniden programlamayı ayırt etmek için, merkez karbon metabolizmasına odaklanan yüksek verimli hedef metabolomik çalışması yaptık. Hiyerşik kümeleme analizi, kontrol ve CIH grupları arasında belirgin metabolik profiller ortaya koydu (Şekil 5A). Merkez karbon metabolizası, trikarsilik asit (TCA) döngüsü, glikoliz ve PPP dahil olmak üzere başlıca yolları kapsar. Dikkat çeken şekilde, birkaç PPP ile ilişkili metabolit CIH koşulları altında belirgin şekilde azalırken, Lip-1 müdahalesi PPP ile ilişkili metabolit seviyelerini artırdı (Şekil 5B). Ardından, glikoz 6-fosfat (G6P), riboz 5-fosfat (R5P), fruktoz 6-fosfat (F6P) ve sedoheptüloz 7-fosfat (S7P) dahil temsilci PPP ile ilişkili metabolitleri inceledik. G6P, R5P ve F6P seviyeleri, CIH + Lip-1 grubunda CIH + araç (vehicle) grubuna kıyasla belirgin şekilde arttı (Şekil 5C–E, tümü p < 0,05). Bununla birlikte, S7P geri dönüşü tamamlanmadı (Şekil 5F, NC ile CIH grupları arasında p < 0,05, CIH+ araç ile CIH+Lip-1 grupları arasında p>0,05); bu, olası olarak PPP metabolitlerinin Lip-1 tedavisine karşı farklı yanıtlarını yansıtıyor olabilir. G6PD, PPP’nin hız sınırlayıcı enzimidir ve temel işlevi NADPH üretmektir (Şekil 5G). Buna uygun olarak, aort dokusunda ve RAOEC’lerde G6PD protein ifadesini, ayrıca RAOEC’lerdeki NADPH/NADP+ oranını ölçtük. Merkez karbon metabolizası içindeki PPP metabolik profillemesiyle uyumlu olarak, CIH hem G6PD protein seviyelerini hem de NADPH/NADP+ oranını belirgin şekilde azaltırken, Lip-1 tedavisi bu değişiklikleri tersine çevirdi ve bu da PPP ile ilişkili metabolik ve redoks parametrelerinin geri dönüşünü gösteriyor (Şekil 5H–L, tümü p < 0,05).

Şekil 5

3.6 G6PD knockdown, CIH koşulları altında Lip-1’in koruyucu etkilerini azaltır

Lip-1’in CIH kaynaklı ferroptotik yaralanmaya karşı koruyucu etkisine G6PD’nin katkıda bulunup bulunmadığını daha derinlemesine incelemek için, siRNA transfeksiyonu ile G6PD-knockdown hücreler oluşturduk. Knockdown verimliliği Western blot analizi ile doğrulandı (Şekiller 6A, B, tümü p < 0,05). Lip-1 tedavisi GSH seviyelerini ve NADPH/NADP+ oranını artırırken, bu artış G6PD-knockdown hücrelerde azaldı (Şekiller 6C, D, tümü p < 0,05). Western blot analizi, Lip-1’in GPX4 ekspresyonunu geri getirip ACSL4 ekspresyonunu baskıladığını gösterdi. G6PD knockdown, Lip-1’e bağlı GPX4 upregülasyonunu kısmen geri aldı ancak ACSL4 downregülasyonunu azaltmadı (Şekiller 6E–G, tümü p < 0,05). Ayrıca, Lip-1 tedavisi ROS, lipid ROS (C11-BODIPY) ve MDA seviyelerini azaltırken, G6PD knockdown bu koruyucu etkileri azalttı (Şekiller 6H–L, tümü p < 0,05). Buna ek olarak, TEM, Lip-1’in CIH kaynaklı mitokondri hasarını geri getirdiğini, G6PD knockdown’ın ise Lip-1’in mitokondriye yönelik koruyucu etkilerini kısmen azalttığını gösterdi (Şekil 6M).

Şekil 6

4 Tartışma

CIH, OSA’da vasküler endotelyal disfonksiyonun önemli bir katkıcıısı olarak değerlendirilmekte ve büyük ölçüde tekrarlayan hipoksi-reoksijenasyon döngüleri ile buna eşlik eden oksidatif stres, iltihaplanma ve endotelyal hasar üzerinden etkide bulunmakta (Jelic et al., 2008; Dempsey et al., 2010; Dewan et al., 2015; Lavie, 2015). Bu çalışmada CIH, sıçanlarda aortik endotelyal hasar indüklemiş; buna GPX4 ve SLC7A11 ifadesinde azalma ve ACSL4 ifadesinde artış eşlik etmiştir. RAOEC’lerde CIH ayrıca Fe²+ ve lipid ROS birikimi, MDA seviyelerinde artış, GSH tükenmesi ve mitokondriyal anormallikler indüklemiştir; bunlar bir araya geldiğinde belirgin bir ferroptoz ile ilişkili yanıtı göstermektedir. Önemlisi, ferroptozun farmakolojik olarak Lip-1 ile inhibisyonu, hem in hem de in vitro modellerde CIH indüklemiş ferroptotik yanıtı ve endotelyal hasarı hafifletmiştir. Bu bulgular, ferroptotik stresi, CIH indüklemiş endotelyal hasara katkıda bulunan önemli bir mekanizma olarak desteklemekte ve aralıklı hipoksinin ferroptoz ile ilişkili hasarı teşvik edebileceğini gösteren önceki çalışmalarla uyumludur (Cai et al., 2024; Chen et al., 2024).

Metabolik dengesizlik, özellikle değişen glikoz metabolizması, OSA patofizyolojisinin önemli bir bileşeni olarak giderek daha fazla kabul görmektedir (Lévy ve ark., 2009; Bonsignore ve ark., 2013). Hücresel oksijen kullanılabilirliği, glikozdan türetilen ara ürünlerin büyük metabolik yollar arasındaki dağılımını değiştirerek glikoz kullanımını ve redoks metabolizmasını yeniden şekillendirebilir (Wheaton ve Chandel, 2011; Nakazawa ve ark., 2016). PPP, NADPH üretir, nükleotid biyosentezi için riboz-5-fosfat üretir ve glikolizle karbon ara ürünlerini değiştirir (Stincone ve ark., 2015). G6PD, oksidatif PPP’nin hız sınırlayıcı basamağını katalize eder ve dolayısıyla hücresel NADPH üretme kapasitesini etkileme konusunda konumlandırılmıştır (Stanton, 2012; Stincone ve ark., 2015). NADPH, GSH yeniden oluşumu için indirgen eşdeğerler sağlar ve böylece lipit peroksitlerinin GPX4’e bağlı detoksifikasyonunu ve ferroptotik strese karşı direnci destekler (Stanton, 2012; Yang ve ark., 2014). Önemlisi, PPP ile ilişkili metabolik yanıtlar oksijen kaynaklı strese bağlama göre değişkendir. Akut oksidatif stres, NADPH üretme yanıtı olarak glikoz kullanımını oksidatif PPP üzerinden hızla artırabilir (Kuehne ve ark., 2015), oysa hipoksi ve takiben gelen oksijenlenmenin, diğer hücre sistemlerinde PPP- ve glikoliz ile ilişkili metabolizma arasında karşılıklı değişiklikler indüklediği gösterilmiştir (Kathagen ve ark., 2013). Ek oksijenin de gelişmekte fare beyninde SIRT sinyallemesi yoluyla PPP ile ilişkili metabolitleri ve G6PD aktivitesini değiştirdiği bildirilmiştir (Engur ve ark., 2024). Bu çalışmalar farklı deney sistemlerinde yürütülmüş olsa da, kolektif olarak oksijen kullanılabilirliği, glikoz metabolizması ve NADPH’e bağlı redoks düzenlemesi arasında dinamik bir ilişkiyi desteklemektedir.

Bu çerçeveyle uyumlu olarak, bu çalışmada CIH, PPP ile ilişkili metabolitlerin azalması, G6PD protein ifadesinin düşmesi ve NADPH/NADP+ oranının azalması ile ilişkilendirilmiştir. CIH, hipoksi ile reoksijenasyon arasındaki tekrarlayan geçişleri içerdiğinden, sürekli hipoksiden farklı dinamik bir metabolik ve redoks zorlaması getirir (Arnaud ve ark., 2023). PPP ile ilişkili metabolitlerde, G6PD proteininde ve NADPH/NADP+ dengesinde gözlemlenen koordineli değişimler, tekrarlayan oksijen dalgalanmaları sırasında artan PPP/G6PD ilişkili metabolik ve redoks kapasitesinin değiştiğini göstermektedir. Böyle bir metabolik yeniden yapılanma, ferroptotik hücre ölümünün ötesinde vasküler ve endotelyal yanıtları etkileyebilir. PPP kaynaklı NADPH, oksijen duyarlı vasküler redoks düzenlemesine katılır (Gupte ve ark., 2006), endotelyal hücrelerde artan G6PD aktivitesinin glutatyon depolarını koruduğu, oksidan stresi azalttığı ve nitrik oksijen biyoelirliliğini iyileştirdiği gösterilmiştir (Leopold ve ark., 2003). Buna göre, PPP/G6PD/NADPH eksenindeki değişimler, yalnızca yerleşik hücre hasarının bir yansıtıcısı olarak değil, aynı zamanda endotelyal redoks sinyalini ve stres tepkisini potansiyel olarak şekillendiren bir metabolik yeniden yapılanma biçimi olarak da değerlendirilebilir (Leopold ve ark., 2003; Gupte ve ark., 2006; Stincone ve ark., 2015). Glutatyon kullanılabilirliğini, oksidan yükünü ve nitrik oksijen biyoelirliliğini etkileyerek, böyle bir yeniden yapılanma, endotelyal hücrelerin tekrarlayan hipoksi-reoksijenasyona uyum kapasitesini, aşırı yapısal hasardan önceki aşamaları da dahil olmak üzere değiştirebilir (Leopold ve ark., 2003). Bu kavramsal çerçeve içinde, ferroptosis, metabolik ve antioksidan tamponlama kapasitesi yetersiz hale geldiğinde ortaya çıkan patolojik bir sonuç olarak değerlendirilebilir (Stanton, 2012; Yang ve ark., 2014; Stincone ve ark., 2015).

Lip-1, yerleşik bir ferroptosis inhibitörü olması, lipid radikal yayılımını ve lipid peroksidasyonunu baskılaması nedeniyle farmakolojik müdahale olarak seçildi (Zilka ve ark., 2017). Önceki çalışmalar, Lip-1’in ferroptotik lipid peroksidasyonunu baskılayıp hücre veya dokuları ferroptosis kaynaklı hasardan koruduğunu göstermiştir (Sheng ve ark., 2017; Zilka ve ark., 2017; Feng ve ark., 2019). Vasküler ve kardiyovasküler hastalık modellerinde, Lip-1’in endotelial hasarı azalttığı, lipid peroksidasyonunu düşürdüğü ve ferroptosis ile ilişkili doku hasarını azalttığı bildirilmiştir (Li ve ark., 2023; Kim ve ark., 2024; Su ve ark., 2024). Ancak, bildiğimiz kadarıyla, Lip-1 ile PPP ile ilişkili metabolitler, G6PD ifadesi veya aktivitesi ve NADPH metabolizması arasındaki potansiyel ilişki doğrudan incelenmemiştir. Bu çalışmada, Lip-1 tedavisi, CIH kaynaklı endotelial hasar bağlamında daha önce rapor edilmemiş bir gözlem olarak, PPP/G6PD/NADPH ile ilişkili metabolik ve redoks kapasitesinin geri kazanılmasıyla birlikte görülmüştür. Spesifik olarak, Lip-1, CIH kaynaklı ferroptotik yanıtları azaltıp endotelial hasarla ilişkili değişiklikleri iyileştirirken, aynı zamanda PPP ile ilişkili metabolitleri, G6PD ifadesini ve NADPH/NADP+ oranını artırmıştır. G6PD knockdown, Lip-1 ile ilişkili NADPH, GSH, GPX4 ve oksidatif stres parametrelerinin geri kazanımını azaltmış; bu da G6PD’nin koruyucu yanıta fonksiyonel bir katkı sağladığını desteklemiştir. Dikkat çeken bir bulgu olarak, G6PD knockdown, Lip-1’in aracılık ettiği GPX4 geri kazanımını kısmen azaltmış, ancak ACSL4 baskılamasını etkilememiştir; bu da G6PD’ye bağlı redoks düzenlemesinin, Lip-1 ile ilişkili korumanın GPX4/GSH antioksidan koluna tercih edilerek katkı sağladığını, ACSL4 baskılamasının ise ek veya G6PD’den bağımsız mekanizmalar içerebileceğini göstermektedir.

Lip-1 tedavisinin ve G6PD baskılanmasının etkileri, PPP/G6PD/NADPH ile ilişkili metabolizma ile ferroptotik stres arasında yakın bir etkileşim olduğunu daha belirgin şekilde ortaya koymaktadır. PPP kaynaklı NADPH erişilebilirliğinin azalması, GSH yeniden sentezini ve GPX4 bağımlı lipid peroksit detoksifikasyonunu bozabilir (Yang ve ark., 2014; Stincone ve ark., 2015) ve böylece hücrenin ferroptozise karşı duyarlılığını artırabilir. Tersine, Lip-1 tarafından azaltılan lipid peroksitasyonu, oksidatif stresi azaltarak hücrenin metabolik–redoks kapasitesinin geri kazanımını kolaylaştırabilir. Bu karşılıklı süreçler, çalışmamızda gözlemlenen metabolik–redoks parametreleri ile ferroptozisle ilişkili göstergeler arasındaki paralel değişimleri açıklayabilir. Ancak güncel veriler, metabolik bozukluk ile ferroptotik aktivasyon arasında yönü çift yönlü nedensellik ya da kesin bir zamanlamalı hiyerarşi ortaya koymamaktadır. Bunun yerine, bu süreçler, tekrarlayan hipoksi–reoksijenasyon stresinin endotelyal hasarına katkıda bulunan metabolik–redoks geri bildirim ağı oluşturabilir.

Bu mekanizmanın potansiyel önemi, OSA’nın ötesine uzanabilir; çünkü intermitent veya tekrarlayan hipoksemi, solunum düzenlemesi olgunlaşmamış veya bronkopulmoner displazi olan preterm bebekler, siyanozik konjenital kalp hastalığı olan hastalar ve kronik pulmoner bozukluğu olan bireyler dahil olmak üzere diğer klinik durumlar da ortaya çıkar (Rosove et al., 1986; Bolivar et al., 1995; Kent et al., 2011; Thébaud et al., 2019). Bu durumlar, oksijen dalgalanması desenleri, olay süresi, sıklığı, şiddeti, doku dağılımı, gelişimsel evre ve sistemik yanıtlar bakımından önemli ölçüde farklılık gösterir. İnsan OSA’sı ayrıca uykuyla ilişkili uyanmalar, otonik aktivasyon, değişmiş solunum, karbondioksit dalgalanmaları ve intratorasik basınç değişiklikleriyle birlikte tekrarlayan oksijen desaturasyonunu da içerirken, söz konusu CIH modeli temelde OSA’ın tekrarlayan hipoksi–reoksijenasyon bileşenini yeniden üretir (Narkiewicz and Somers, 1997; Dempsey et al., 2010). Tamamlayıcı fare ve RAOEC modelleri, bu metabolik–redoks ilişkisini hem vasküler doku hem de endotelyal hücre düzeyinde değerlendirmeye olanak tanıdı ve insan endotelyal sistemlerinde sonraki doğrulamalar için bir temel sağladı. Buna göre, bu çalışmada gözlemlenen PPP/G6PD/NADPH–ferroptosis ilişkisinin farklı hipoksemili bozukluklarda paylaşılp paylaşılmadığı henüz belirlenmelidir. Bulgularımız, metabolik–redoks düzensizliğini, tekrarlayan hipoksik stres ile vasküler endotelyal hasar arasındaki potansiyel bir bağlantı olarak öne çıkarıyor.

Bu bulgular daha geniş bir geçerliliğe işaret etse de, mevcut çalışmanın birkaç mekanistik yönü deney tasarımı bağlamında değerlendirilmelidir. Lip-1 içermeyen bir Si-G6PD + CIH grubunun dahil edilmemesi nedeniyle, G6PD knockedown deneyleri G6PD’nin Lip-1-mediated korumaya fonksiyonel katkıda bulunduğunu desteklemekle birlikte, G6PD’nin CIH kaynaklı ferroptozun başlatılmasında bağımsız olarak gerekli olup olmadığını belirlemez. Ayrıca, Lip-1 ile ilişkili G6PD proteininin geri kazanımını açıklayan moleküler mekanizma henüz çözülmemiştir. Güncel veriler, bu etkinin transkripsiyonel ya da transkripsiyondan sonrası düzenlemeyi, değişmiş protein kararlılığını ya da lipid peroksidasyonunun azalmasına yönelik dolaylı bir yanıtı yansıtıp yansıtmadığını belirlemez. G6pd mRNA analizlerini, G6PD aktivitesi ve protein kararlılığı ölçümlerini ve oksijen- ve redoks-duyarlı düzenleyici yolların değerlendirmesini içeren çalışmalar, G6PD’nin CIH kaynaklı ferroptozdaki bağımsız rolünü ve Lip-1-mediated ferroptoz inhibisyonunu G6PD geri kazanımıyla bağlayan mekanizmayı belirlemeye yardımcı olacaktır.

Sonuç olarak, CIH kaynaklı endotelyal ferroptotik hasar, PPP ile ilişkili metabolitlerde, G6PD protein ifadesinde ve NADPH/NADP+ dengesinde koordineli değişikliklerle eşleştirildi. Lip-1, bu metabolik-redoks parametrelerini geri kazanırken endotelyal hasarı ve ferroptotik yanıtları azalttı. G6PD knockedown sonrasında Lip-1-mediated korumanın kısmi olarak azalması, G6PD’ye bağlı redoks düzenlemesinin koruyucu yanıta fonksiyonel katkıda bulunduğunu destekler. Birlikte, bu bulgular, tekrarlayan hipoksi-reoksijenasyon sırasında PPP/G6PD/NADPH ile ilişkili metabolizma ile ferroptotik stres arasında yakın bir ilişki göstermekte ve CIH ile ilişkili vasküler hasarı anlamak için metabolik-redoks bir çerçeve sağlamaktadır (Şekil 7).

Şekil 7

Açıklamalar

Veri erişilebilirliği açıklaması

Bu makalenin sonuçlarını destekleyen ham veriler, authors tarafından gereksiz bir şart koymadan sağlanacaktır.

Ahlak açıklaması

Hayvan deneyi, Fujian Tıp Üniversitesi Deney Hayvanları Merkezi Etik Kurulu tarafından onaylanmıştır. Çalışma, yerel mevzuata ve kurumsal gerekliliklere uygun olarak yürütülmüştür.

Yazar katkıları

XD: Yöntem, Yazım – inceleme ve düzenleme. YL: Yazım – inceleme ve düzenleme, Yöntem. JC: Yazım – inceleme ve düzenleme, Yöntem, Finansman edinme, Veri yönetimi. SH: Yöntem, Yazım – inceleme ve düzenleme. QL: Kavramsal tasarım, Proje yönetimi, Yazım – inceleme ve düzenleme, Gözetim. WC: Biçimsel analiz, Yazım – özgün taslak, Finansman edinme, Yöntem. FW: Yazım – inceleme ve düzenleme, Yöntem. HX: Yöntem, Soruşturma, Yazım – inceleme ve düzenleme. NL: Proje yönetimi, Gözetim, Kavramsal tasarım, Yazım – inceleme ve düzenleme, Finansman edinme.

Finansman

Yazar(lar), bu çalışma ve/veya yayını için finansman alındığını beyan etmiştir. Bu çalışma, Çin Doğal Bilimler Fonu (No. 82470082), Fujian Eyaleti Bilim ve Teknoloji Daire’i (No. 2023Y9024), Fujian Eyaleti Doğal Bilimler Fonu (No. 2023J01554), Fujian Eyaleti Sağlık Komisyonu Eğitim ve Bilim Daire’inin Genç Araştırma Projesi (No. 2023QNA029) ve Fujian Tıp Üniversitesi Lisansüstü Akademik Değişim Fonu tarafından desteklenmiştir.

Çıkar çatışması

Yazar(lar), bu çalışmanın, olası bir çıkar çatışması olarak değerlendirilebilecek herhangi bir ticari veya finansal ilişki olmadan yürütüldüğünü beyan etmiştir.

Üretken yapay zeka beyanı

Yazar(lar), bu el yazısında üretken yapay zeka kullanılmadığını beyan etmiştir.

Bu makaledeki şekillerle birlikte sağlanan alternatif metinler (alt text), Frontiers tarafından yapay zeka desteğiyle oluşturulmuş olup, mümkün olduğunca yazarların incelemesini de içeren makul çabalarla doğruluğunun sağlanması için gerekli özen gösterilmiştir. Herhangi bir sorun tespit etmeniz durumunda lütfen bizimle iletişime geçin.

Yayıncı notu

Bu makalede ifade edilen tüm görüşler yalnızca yazarlara aittir ve bağlı oldukları kuruluşların, yayıncının, editörlerin ve hakemlerin görüşlerini zorunlu olarak yansıtmaz. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisinin yapabileceği herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya desteklenmez.

Ekleme materiali

Bu makalenin Ekleme Materiali çevrimiçi olarak şu adreste bulunabilir: https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fphys.2026.1971105/full#supplementary-material

  • ArnaudC.BilloirE.de Melo JuniorA. F.PereiraS. A.O’HalloranK. D.MonteiroE. C. (2023).
    Kronik aralıklı hipoksiye bağlı kardiyovasküler ve renal disfonksiyon: adaptasyondan adaptasyon bozukluğuna. J. Physiol.601, 5553–5577. doi: 10.1113/JP284166

  • BarbéF.Durán-CantollaJ.Sánchez-de-la-TorreM.Martínez-AlonsoM.CarmonaC.BarcelóA.et al. (2012).
    Sürekli pozitif hava yolu basıncının obstrüktif uyku apnesi olan, uyku halinde olmayan hastalarda hipertansiyon ve kardiyovasküler olay insidansına etkisi: rastlantısal kontrollü çalışma. JAMA307, 2161–2168. doi: 10.1001/jama.2012.4366

  • BolivarJ. M.GerhardtT.GonzalezA.HummlerH.ClaureN.EverettR.et al. (1995).
    Mekanik ventilasyon uygulanan prematür bebeklerde hipoksemiya ataklarının mekanizmaları. J. Pediatr.127, 767–773. doi: 10.1016/s0022-3476(95)70171-0

  • BonsignoreM. R.BorelA. L.MachanE.GrunsteinR. (2013).
    Uku apnesi ve metabolik disfonksiyon. Eur. Respir. Rev. Off. J. Eur. Respir. Soc22, 353–364. doi: 10.1183/09059180.00003413

  • Budhiraja R, Parthasarathy S, Quan S. F. (2007). Obstrüktif uyku apnesinde endotelyal disfonksiyon. J. Clin. Sleep Med.3, 409–415. doi: 10.5664/jcsm.26864

  • Cai W, Wu S, Ming X, Li Z, Pan D, Yang X ve ark. (2024). Intermittent hipokside makrofajlardan kaynaklanan IL6, GPX4’ün MARCH3 öncülüğündeki ubiquitleme yoluyla ferroptozisi artırarak NAFLD’yi kötüleştiriyor. Adv. Sci. (Weinh Baden-Wurtt Ger)11, e2402241. doi: 10.1002/advs.202402241

  • Chen J, Deng X, Lin T, Huang J, Yang Y, Lian N. (2024). Ferrostatin-1, mitokondriyal fonksiyonun yeniden programlanması yoluyla aortik endotelyal hücrelerde kronik intermittent hipokside tetiklenen ferroptozisi geri döndürüyor. Nat. Sci. Sleep16, 401–411. doi: 10.2147/NSS.S442186

  • Conrad M, Pratt D. A. (2019). Ferroptozisin kimyasal temeli. Nat. Chem. Biol.15, 1137–1147. doi: 10.1038/s41589-019-0408-1

  • Dempsey J, Veasey S, Morgan B, O’Donnell C. (2010). Uku apnesinin patofizyolojisi. Physiol. Rev.90, 47–112. doi: 10.1152/physrev.00043.2008

  • Dewan N, Nieto F, Summers V. (2015). Intermittent hipoksemi ve OSA’ın eşlik eden hastalıklar üzerindeki sonuçları. Chest147, 266–274. doi: 10.1378/chest.14-0500

  • Dixon S. J., Lemberg K. M., Lamprecht M. R., Skouta R., Zaitsev E. M., Gleason C. E. ve ark. (2012). Ferroptosis: demne bağlı apoptotik olmayan hücre ölümü biçimi. Cell 149, 1060–1072. doi: 10.1016/j.cell.2012.03.042

  • Doll S., Proneth B., Tyurina Y. Y., Panzilius E., Kobayashi S., Goldschmidt I. ve ark. (2017). ACSL4, hücre lipit bileşimini şekillendirerek ferroptose duyarlılığı belirler. Nat. Chem. Biol. 13, 91–98. doi: 10.1038/nchembio.2239

  • Engur D., Cilaker Micili S., Soy S., Bilici G., Tufekci K. U., Kiser C. ve ark. (2024). Ek oksijen, SIRT sinyallemesi yoluyla gelişmekte olan fare beyninde pentoz fosfat yolunu değiştirir. Neurochem. Int. 180, 105886. doi: 10.1016/j.neuint.2024.105886

  • Feng Y., Madungwe N. B., Imam Ali A. D., Tombo N., Bopassa J. C. (2019). Liproxstatin-1, VDAC1 düzeylerini azaltarak ve GPX4 düzeylerini geri getirerek fare miyokardını iskemik/reperfüzyon hasarına karşı korur. Biochem. Biophys. Res. Commun. 520, 606–611. doi: 10.1016/j.bbrc.2019.10.006

  • Gupte S. A., Okada T., McMurtry I. F., Oka M. (2006). Pentoz fosfat yolundan kaynaklanan NADPH’in hipoksik pulmoner vazokonstriksyondaki rolü. Pulm. Pharmacol. Ther. 19, 303–309. doi: 10.1016/j.pupt.2005.08.002

  • Hoyos C. Melehan K. L. Liu P. Y. Grunstein R. R. Phillips C. L. (2015).
    Tıkayıcı uyku apnesi endotelyal disfonksiyona yol açar mı? Literatürün kritik bir değerlendirmesi. Sleep Med. Rev.20, 15–26. doi: 10.1016/j.smrv.2014.06.003

  • Jelic S. Padeletti M. Kawut S. M. Higgins C. Canfield S. M. Onat D. ve ark. (2008).
    Tıkayıcı uyku apnesinde iltihaplanma, oksidatif stres ve vasküler endotelyon tamir kapasitesi. Circulation117, 2270–2278. doi: 10.1161/CIRCULATIONAHA.107.741512

  • Jiang X. Stockwell B. R. Conrad M. (2021).
    Ferroptoz: mekanizmalar, biyoloji ve hastalıktaki rolü. Nat. Rev. Mol. Cell Biol.22, 266–282. doi: 10.1038/s41580-020-00324-8

  • Kagan V. E. Mao G. Qu F. Angeli J. P. F. Doll S. Croix C. S. ve ark. (2017).
    Okside aridonik ve adrenik PE’ler hücreleri ferroptoza yönlendirir. Nat. Chem. Biol.13, 81–90. doi: 10.1038/nchembio.2238

  • Kathagen A. Schulte A. Balcke G. Phillips H. S. Martens T. Matschke J. ve ark. (2013).
    Hipoksi ve oksijenlenme, glioma benzeri hücrelerde pentoz fosfat yolu ile glikoliz arasında metabolik bir geçiş tetikler. Acta Neuropathol.126, 763–780. doi: 10.1007/s00401-013-1173-y

  • Kent B. D. Mitchell P. D. McNicholas W. T. (2011).
    KOAH hastalarında hipoksemi: nedenler, etkiler ve hastalık ilerlemesi. Int. J. Chronic Obstr Pulm. Dis.6, 199–208. doi: 10.2147/COPD.S10611

  • Kim, J., Nam, S., Koh, E., Kim, H., Kim, S., Woo, J., J. ve ark. (2024). Endotel otofajinin bozulmasının renal yaşlanmayı ferroptozis ve NLRP3 inflamasom sinyal yollarıyla hızlandırdığı ve endotel bariyerinin bozulmasıyla sonuçlandığı. Antioxidants (Basel) 13, 886. doi: 10.3390/antiox13080886

  • Koppula, P., Zhuang, L., Gan, B. (2021). Kanserde sistin taşıyıcısı SLC7A11/xCT: ferroptozis, beslenme bağımlılığı ve kanser tedavisi. Protein Cell 12, 599–620. doi: 10.1007/s13238-020-00789-5

  • Kuehne, A., Emmert, H., Soehle, J., Winnefeld, M., Fischer, F., Wenck, H. ve ark. (2015). İnsan deri hücrelerinde oksidatif strese ilk yanıt olarak oksidatif pentoz fosfat yolunun akut aktivasyonu. Mol. Cell 59, 359–371. doi: 10.1016/j.molcel.2015.06.017

  • Labarca, G., Dreyse, J., Drake, L., Jorquera, J., Barbe, F. (2020). Sürekli pozitif hava yolu basıncının (CPAP) obstrüktif uyku apnesi olan hastalarda kardiyovasküler olayların önlenmesinde etkinliği: Sistematik derleme ve meta-analiz. Sleep Med. Rev. 52, 101312. doi: 10.1016/j.smrv.2020.101312

  • Lavie, L. (2009). Oksidatif stres—obstrüktif uyku apnesi ve eşlik eden hastalıklarda birleştirici bir paradigma. Prog. Cardiovasc. Dis. 51, 303–312. doi: 10.1016/j.pcad.2008.08.003

  • Lavie L. (2015).
    Obstrüktif uyku apnesinde ve periyodik hipoksi oksidatif stres–yeniden gözden geçirildi–kötü, çirkin ve iyi: kalp ve beyin için çıkarımlar. Sleep Med. Rev.20, 27–45. doi: 10.1016/j.smrv.2014.07.003

  • Leopold J. A. Zhang Y. Y. Scribner A. W. Stanton R. C. Loscalzo J. (2003).
    Glukoz-6-fosfat dehidrogenaz aşırı ekspresyonu endotelyal hücre oksidan stresini azaltır ve biyolabilir nitrik oksiti artırır. Arterioscler. Thromb. Vasc. Biol.23, 411–417. doi: 10.1161/01.ATV.0000056744.26901.BA

  • Lévy P. Bonsignore M. Eckel J. (2009).
    Uyku, uyku bozukluğu ve metabolik sonuçlar. Eur. Respir. J.34, 243–260. doi: 10.1183/09031936.00166808

  • Lévy P. Kohler M. McNicholas W. Barbé F. McEvoy R. Somers V. et al. (2015).
    Obstrüktif uyku apne sendromu. Nat. Rev. Dis. Primers1, 15015. doi: 10.1038/nrdp.2015.15

  • Li W. Zhao X. Zhang R. Liu X. Qi Z. Zhang Y. et al. (2023).
    Ferroptoz inhibisyonu vasküler endotelyal hücreleri korur ve omurilik yaralanmasından sonra kan-omurilik bariyerinin bütünlüğünü korur. Neural Regener. Res.18, 2474–2481. doi: 10.4103/1673-5374.371377

  • McEvoy R. D. Antic N. A. Heeley E. Luo Y. Ou Q. Zhang X. et al. (2016).
    Obstrüktif uyku apnde kardiovasküler olayların önlenmesi için CPAP. N. Engl. J. Med.375, 919–931. doi: 10.1056/NEJMoa1606599

  • Mehra, B., Benjamin, E. J., Shahar, E., Gottlieb, D. J., Nawabit, R., Kirchner, H. L. ve ark. (2006). Uyku sırasında solunum bozukluğu ile gece kalp ritim bozukluklarının ilişkisi: Sleep Heart Health Çalışması. Am. J. Respir. Crit. Care Med. 173, 910–916. doi: 10.1164/rccm.200509-1442OC

  • Nakazawa, M. S., Keith, B., Simon, M. C. (2016). Oksijen erişilebilirliği ve metabolik uyumlanmalar. Nat. Rev. Cancer 16, 663–673. doi: 10.1038/nrc.2016.84

  • Narkiewicz, K., Somers, V. K. (1997). Simpatik sinir sistemi ve obstrüktif uyku apnesi: hipertansiyon açısından sonuçları. J. Hypertens. 15, 1613–1619. doi: 10.1097/00004872-199715120-00062

  • Rosove, M. H., Perloff, J. K., Hocking, W. G., Child, J. S., Canobbio, M. M., Skorton, D. J. (1986). Siyanotik konjenital kalp hastalığında kronik hipoksemi ve dekompanse eritrositoz. Lancet (Lond Engl) 2, 313–315. doi: 10.1016/s0140-6736(86)90005-x

  • Sheng, X., Shan, C., Liu, J., Yang, J., Sun, B., Chen, D. (2017). Liprostatin-1 ile lipid peroksit radikalinin inaktivasyonu yoluyla ferroptozis baskılanmasının mekanizmasına teorik bakış. Phys. Chem. Chem. Phys. 19, 13153–13159. doi: 10.1039/c7cp00804j

  • Stanton, R. C. (2012). Glukoz-6-fosfat dehidrogenaz, NADPH ve hücre hayatta kalması. IUBMB Life 64, 362–369. doi: 10.1002/iub.1017

  • Stincone A, Prigione A, Cramer T, Wamelink M. M. C, Campbell K, Cheung E, et al. (2015). The return of metabolism: biochemistry and physiology of the pentose phosphate pathway. Biol. Rev. Camb Philos. Soc 90, 927–963. doi: 10.1111/brv.12140

    • Stockwell B. R, Friedmann Angeli J. P, Bayir H, Bush A. I, Conrad M, Dixon S. J, et al. (2017). Ferroptosis: A regulated cell death nexus linking metabolism, redox biology, and disease. Cell 171, 273–285. doi: 10.1016/j.cell.2017.09.021

      • Su X, Li J. H, Gao Y, Chen K, Gao Y, Guo J. J, et al. (2021). Impact of obstructive sleep apnea complicated with type 2 diabetes on long-term cardiovascular risks and all-cause mortality in elderly patients. BMC Geriatr. 21, 508. doi: 10.1186/s12877-021-02461-x

        • Su X, Liang F, Zeng Y, Yang Z. R, Deng Y. Z, Xu Y. H, et al. (2024). Radiation-induced endothelial ferroptosis accelerates atherosclerosis via the DDHD2-mediated Nrf2/GPX4 pathway. Biomolecules 14, 879. doi: 10.3390/biom14070879

          • TeSlaa T, Ralser M, Fan J, Rabinowitz J. D. (2023). The pentose phosphate pathway in health and disease. Nat. Metab. 5, 1275–1289. doi: 10.1038/s42255-023-00863-2

            • Thébaud B, Goss K. N, Laughon M, Whitsett J. A, Abman S. H, Steinhorn R. H, et al. (2019). Bronchopulmonary dysplasia. Nat. Rev. Dis. Primers 5, 78. doi: 10.1038/s41572-019-0127-7

              • Urbanik D. Martynowicz H. Mazur G. Poręba R. Gać P. (2020).
                Environmental factors as modulators of the relationship between obstructive sleep apnea and lesions in the circulatory system. J. Clin. Med.9, 836. doi: 10.3390/jcm9030836

              • Valensi P. Benmohammed K. Zerguine M. (2025).
                Bidirectional interplay of sleep apnea syndrome and cardio-vascular disorders in diabetes. Diabetes Res. Clin. Pract.220, 111984. doi: 10.1016/j.diabres.2024.111984

              • Vichova T. Petras M. Waldauf P. Westlake K. Vimmerova-Lattova Z. Polak J. (2025).
                Sleep-disordered breathing increases mortality in patients with diabetes. J. Clin. Sleep Med. JCSM21, 89–99. doi: 10.5664/jcsm.11320

              • Wheaton W. W. Chandel N. S. (2011).
                Hypoxia. 2. Hypoxia regulates cellular metabolism. Am. J. Physiol. Cell Physiol.300, C385–C393. doi: 10.1152/ajpcell.00485.2010

              • Yang W. S. SriRamaratnam R. Welsch M. E. Shimada K. Skouta R. Viswanathan V. S. et al. (2014).
                Regulation of ferroptotic cancer cell death by GPX4. Cell156, 317–331. doi: 10.1016/j.cell.2013.12.010

              • Yang W. S. Stockwell B. R. (2016).
                Ferroptosis: Death by lipid peroxidation. Trends Cell Biol.26, 165–176. doi: 10.1016/j.tcb.2015.10.014

              • Yang X, Zhang B L, Cheng Y, Fu S K, Jin H M. (2022).
                Somnipati ve diyabetin eşli varlığının kardiyovasküler hastalık olayları, inme ve nedensel ölümlükle ilişkisi: sistematik derleme ve meta-analiz. J. Am. Heart Assoc. 11, e024783. doi: 10.1161/JAHA.121.024783

              • Young T, Finn L, Peppard P E, Szklo-Coxe M, Austin D, Nieto F J. et al. (2008).
                Uyku bozukluğu solunum ve ölümlülük: Wisconsin uyku kohortunun on sekiz yıllık takibi. Sleep 31, 1071–1078. doi: 10.5665/sleep/31.8.1071

              • Zilka O, Shah R, Li B, Friedmann Angeli J P, Griesser M, Conrad M. et al. (2017).
                Ferrostatin-1 ve liproxstatin-1’in sitoproteksiyon mekanizması ve ferroptotik hücre ölümünde lipid peroksidasyonunun rolü hakkındak. ACS Cent. Sci. 3, 232–243. doi: 10.1021/acscentsci.7b00028

              Özet

              Anhtar Kelimeler

              aort endotelyal hasarı, kronik aralıklı hipoksi, ferroptoz, liproxstatin-1, obstrüktif uyku apnesi, pentoz fosfat yolu

              Başvuru

              Chen W, Chen J, Xie H, Wei F, Huang S, Deng X, Liu Y, Lin Q ve Lian N (2026) G6PD-ortaklı pentoz fosfat yolu, kronik aralıklı hipoksi kaynaklı vasküler endotelyal hasarda ferroptozu düzenler. Front. Physiol. 17:1971105. doi: 10.3389/fphys.2026.1971105

              Kabul Tarihi

              18 Ağustos 2026

              Tamamlandı

              23 Eylül 2026

              Onaylandı

              13 Ekim 2026

              Yayınlandı

              09 Kasım 2026

              17 – 2026

              Stephen Black, Florida International University, Amerika Birleşik Devletleri

              Defne Engür, University of Health Sciences (Turkey), Türkiye

              Nan Zhu, Shanghai General Hospital, Çin

              © 2026 Chen, Chen, Xie, Wei, Huang, Deng, Liu, Lin ve Lian.

              Bu, Creative Commons Atıf Lisansı (CC BY) koşulları altında erişime açık olarak dağıtılan bir makaledir. Orijinal yazar(lar)ın ve telif hakkı sahib(ler)inin isimlendirilmesi ve bu dergideki orijinal yayının atıf edilmesi şartıyla, kabul edilen akademik uygulamalara uygun olarak bu makale diğer forumlarda kullanılabilir, dağıtılabilir veya çoğaltılabilir. Bu koşullara uymayan herhangi bir kullanım, dağıtım veya çoğaltmaya izin verilmez.

              * Qichang Lin, chang4e@126.com; Ningfang Lian, lotusnf@fjmu.edu.cn

              Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve bağlı oldukları kuruluşların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini kesin olarak yansıtmaz. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisinin yapabileceği herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya desteklenmez.

              İlginizi Çekebilir: Tekrarlayan Sezaryen Doğumda Profilaktik Oksitosin Enfüzyon Hızı ve Yeterli Uterin Tonisite: Rastgele Kontrollü Doz-Cevap Denemesi →
              Kaynak: Frontiersin ↗
BENZER İNCELEMELER

İlgili Diğer Rehberler