GÜNCEL YAYIN Koruyucu Hekimlik, Yaşam Tarzı Tıbbı ve Hücresel Biyoloji
📅 15 Kasım 2026 · Bağımsız Editoryal Ağ
Kardiyoloji

Kısa, Gecikmeli veya Aralıklı Yeme Sonrası Bisiklet Sedinantı Süreğindeki Kalp-Damar ve Metabolik Tepkiler ile Bilişsel İşlevler: Randomize Kontrollü Geçişli Çalışma

✍️ Editör Masası • 📅 15 Kasım 2026 • ⏱️ 41 dk okuma
Kısa, Gecikmeli veya Aralıklı Yeme Sonrası Bisiklet Sedinantı Süreğindeki Kalp-Damar ve Metabolik Tepkiler ile Bilişsel İşlevler: Randomize Kontrollü Geçişli Çalışma
  • ME

    Marco Euring † *

  • DN

    Daniel Niederer †

  • DG

    David Groneberg

  • TE

    Tobias Engeroff †

  • Frankfurt, Almanya’daki Goethe University Frankfurt’e bağlı İş, Sosyal ve Çevre Hekimliği Enstitüsü’nün Sağlık ve Performans Bölümü

Makale ölçütleri

Özet

Amaç:

Yemek sonrası oturma davranışı, olumsuz sağlık etkileriyle ilişkilidir ve modern toplumda günlük hayatın büyük bir kısmını oluşturur. Bu çalışma, yemek sonrası anında sürekli, gecikmiş sürekli ve aralıklı bisiklet binmenin, ardından gelen oturma sırasında kan şekeri düzeyleri, beyinsel ve kas oksijeni, bilişsel performans ve iyi oluş üzerindeki akut etkilerini karşılaştırdı.

Yöntem:

Dört kollu rastgele kross çalışmasında, sağlıklı yetişkinler 48 saatlik yıkım dönemleriyle ayrılmış dört standartlaşmış öğün tüketti. Her öğünden sonra, rastgele sırayla, dört müdahaleden biriyle birleştirilmiş 2 saatlik oturma yer aldı: (1) yalnızca oturma, (2) yemekten hemen sonra 15 dakika orta şiddetli bisiket binme, (3) yemekten 20 dakika sonra 15 dakika bisiket binme veya (4) oturma sırasında yük eşleşmeli üç dakikalık beş dakikalık bisiket binme aralığı. Interstisyel kan şekeri birincil sonuçtu ve sürekli kan şekeri izlemi (CGM) kullanılarak değerlendirildi. Beyinsel ve kas oksijeni (Fonksiyonel yakın kızılötesi spektroskopi), bilişsel performans (Stroop testi), kalp atım hızı, tansiyon ve öznel değerlendirmeler, iki saatlik yemek sonrası dönemde önceden belirlenen ölçüm aralıklarında değerlendirildi. Veriler tekrarlı ölçümlü ANOVA kullanılarak analiz edildi ve NIRS kaynaklı sonuçlara ANCOVA uygulandı.

Sonuçlar:

Çalışmaya katılan yirmi katılımcının ortalama yaşı 27,1 ± 10,3 yıl olup 12’si kadındı. Yemekten hemen sonra bisiklet sürme, kontrol koşuluyla karşılaştırıldığında anlamlı derecede düşük ortalamalı postprandiyal glikoz ile ilişkilidir [göreceli değişim [RC] = −7,1%, 95% güvenirlik aralığı [95%GA]: −14,03 ile −3,43 mg/dL, t = −3,449, p = 0,003]. Beyinsel ΔHbO₂, hem hemen bisiklet sürme (RC = +44,8%, p = 0,046) hem de gecikmiş bisiklet sürme (RC = +46,9%, p = 0,01) sonrasında daha yüksekti. Kas ΔHbO₂, hemen bisiklet sürme (RC = +71,4%, p = 0,003), gecikmiş bisiklet sürme (RC = +49,2%, p = 0,047) ve ara ara yapılan fiziksel aktivite kesintileri (RC = +47,5%, p = 0,01) sonrasında daha yüksekti. Kalp atım hızı ve algılanan uyanıklık, gecikmiş bisiklet sürme ve ara ara yapılan fiziksel aktivite kesintileri sonrasında daha yüksekti. Tansiyon, bilişsel performans, odaklanma veya iyi oluş için anlamlı fark gözlenmedi.

Sonuç:

Yemekten hemen sonra yapılan kısa süreli orta şiddetli bisiklet sürme, uzun süre oturmaya bağlı postprandiyal hiperglisemide azalma ve artmış beyinsel oksijenlenme ile ilişkilidir; buna karşılık gecikmiş bisiklet sürme ve ara ara yapılan bisiklet seferleri fizyolojik uyanıklığı artırdı. Müdahale koşullarının hiçbiri bilişsel performans üzerinde anlamlı etki göstermedi. Bu bulgular, uzun süre oturmaya bağlı akut metabolik ve oksijenlenme yanıtları için zamanlama ve sefer yapısındaki farklılıklar da dahil olmak üzere postprandiyal bisiklet sürme stratejilerinin olası önemini vurgulamaktadır.

Klinik Deney Kaydı:

https://drks.de/search/en/trial/DRKS00031682, tanımlayıcı: DRKS00031682.

Giriş

Sedanter davranış modern toplumlarda çok yaygındır; yetişkinler uyanık oldukları sürelerin büyük bir bölümünü, çoğunlukla iş başında veya boş zamanlarında ekranların önünde oturarak geçirir (). Uzun süreli oturma, olumsuz metabolik ve kardiovasküler sonuçlarla ilişkilendirilmiş; önceki epidemolojik () ve deneysel () çalışmalar, yalnızca ara sıra ayağa kalkmanın bu zararlı etkileri dengelemek için yeterli olmadığını göstermiştir. Bu nedenle, sedanter davranışı fiziksel aktivite serileriyle kırma amaçlı farklı stratejiler bilim ve uygulamada giderek daha büyük önem kazanmıştır.

Kesici yanıtlar açısından, aktif molaları kesintisiz oturma ile karşılaştıran bir deneysel çalışma, postprandiyal glikoz düzeyleri ve metabolik işaretlerde tutarlı biçimde olumlu etkiler raporlamaktadır (–). Bununla birlikte, farklı fiziksel aktivite biçimlerini karşılaştırdığında, meta-analiz kanıtları, daha sık ve kısa aktivite kesintilerinin, tek ve kesintisiz bir egzersiz serisine kıyasla postprandiyal glikoz ve insülin düzenlenmesinde daha büyük iyileşmeler sağladığı görüşünü tutarlı biçimde desteklememektedir (, Sürekli egzersizin çeşitleri ile birden fazla kısa aktivite kesintisini doğrudan karşılaştıran çalışmalar da karışık sonuçlar vermiş; aktivitenin öğün alımıyla ilişkili zamanlaması, metabolik sonuçların en kritik belirleyicilerinden biri olarak öne çıkmıştır (). Gerçekten de, meta-analiz bulguları, postprandiyal aktivitenin genellikle bir öğünden önceki aktiviteye kıyasla daha güçlü glikoz düşürücü etkiler gösterdiğini ve yeme ile aktivite arasındaki zaman boşluğunun oldukça ilgili olabileceğini işaret etmektedir (). Ancak, önceki meta-analizlerde sürekli egzersiz ile aralıklı aktivite molalarını karşılaştıran verilerin birleştirilmesi sırasında öğün öncesi ve sonrasındaki egzersiz ayrımı ve zamanlamanın önemi göz ardı edilmiştir (, ); bu durum, söz konusu yaklaşımların göreceli etkinliğine dair sonuçlarını etkilemiş olabilir.

Uzun süreli müdahaleler, fiziksel aktivite gruplarının hareketsiz yaşamın metabolik ve kardiyovasküler etkilerini dengeleme etkinliğinin nasıl değiştiğine dair önemli farklılıklar göstermekte; bu durum muhtemelen çalışmaların tasarımındaki, süredeki, aktivitelerin sıklığındaki ve katılımcıların sağlık durumundaki (örneğin tip 2 diyabet) farklılıklardan kaynaklanmaktadır. Ketersiz yaşam sırasında aktivite gruplarının akut etkilerini inceleyen deneysel çalışmalar, fiziksel aktivitenin zamanlaması ve sıklığının hareketsiz yaşamın olumsuz sonuçlarını en iyi şekilde azaltmanın nasıl sağlanabileceğini belirlemeye olanak tanımaktadır.

Metabolik düzenlemenin ötesinde, uzun süreli oturuşun bölünmesi aynı zamanda vasküler, nöral ve psikolojik yanıtları da etkileyebilir. Ketersiz sürenin bölünmesi, akışla medye edilen genişlemenin iyileşmesiyle işaretlendiği gibi endotelyal fonksiyonu iyileştirmektedir (,). Bu vasküler uyarlanmalar, uzun süreli oturuşun beyin kan akımı ve oksijenlenmesi üzerindeki yerleşik olumsuz etkilerini azaltmaya yardımcı olabilir (,). Ayrıca fiziksel aktivite, uzun süreli oturuşun öznel uyanıklık (,), yorgunluk (,) üzerindeki olumsuz etkisini azaltarak veya vasküler uyarlanmalar yoluyla bilişsel fonksiyonu etkileyebilir. Birçok çalışmanın bilişsel fonksiyonda iyileşmeler göstermesine rağmen, derlemeler çalışmaların tasarımındaki büyük farklılıklar nedeniyle tutarsız kanıtlar bildirmektedir (,). Mevcut kanıtlara dayanarak, aktivite kaynaklı vasküler ve nöral uyanıklığın, uygun sıklık ve yoğunlukta uygulandığında geçici olarak uyanıklığı ve bilişsel fonksiyonu artırabileceği varsayılabilir.

Bu çalışma, öğünden sonra yapılan anında ve gecikmeli sürekli bisiklet sürmeyi, iki saatlik oturuş süresinde yük eşlemeli aktif molalarla karşılaştırmakta ve bunların öğünden sonra glukoz düzenlemesi, hemodinamik yanıtlar, beyin ve kas oksijenlemesi, öznel çıktılar ve bilişsel fonksiyon üzerindeki akut etkilerini incelemektedir. Çalışmanın amacı, uzun süreli oturuş sırasında üç yük eşlemeli öğundan sonra bisiklet sürme desenine yönelik akut yanıtları birbirinden ayırmaktır.

Materyaller ve yöntemler

Sınama tasarımı ve etik yönler

Bu çalışma rastgele kontrollü kross tasarımı kullanılarak yürütülmüştür. Çalışma için Johann Wolfgang Goethe Üniversitesi Frankfurt am Main Psikoloji ve Spor Bilimleri Bölümü Etik Kurulu’ndan (onay tarihi: 16.06.2023; ID: 2023-36) ve Goethe University Frankfurt am Main Tıp Fakültesi Etik Kurulu’ndan (referans numarası 2025-2741) izin alınmıştır. Çalışma Alman Klinik Deneyim Kaydı’nda (registration date: 19.06.2023; DRKS-ID: DRKS00031682) proaktif olarak kaydedilmiştir. Tüm işlemler Helsinki Deklarasyonu’nun etik standartlarına uygun olarak gerçekleştirilmiştir. Tüm muayeneler Goethe University Frankfurt am Main İş, Sosyal ve Çevre Tıpı Enstitüsü’nde yapılmıştır.

Katılımcılar

Katılımcıların seçimi, Goethe University Frankfurt’ün üniversite klinikinde Ağustos 2023 ile Ağustos 2024 arasında gerçekleştirilmiştir. Dahil etme kriterleri; cinsiyetinden bağımsız olarak 18 yaş ve üzeri, katılmayı gönüllü olarak kabul eden ve önceden yazılı bilgilendirilmiş onay veren tüm bireyleri kapsamıştır. Metabolizmayı akut olarak etkileyen hastalıklar (örn. hipertiroidi/hipotiroidi, diyabet mellitus) veya ergometride bisiklet egzersine katılmayı engelleyen ortopedik veya kardiyovasküler durumları olan bireyler hariç tutulmuştur. Diğer hariç tutma kriterleri arasında hamilelik ve alkol veya madde kötüye kullanımı yer almıştır. Kadın katılımcılarda menstrüel döngü fazı test seansları arasında sistematik olarak değerlendirilmemiş veya standartlaştırılmamıştır. Uygunluk, hariç tutma ve rastgele atama şeması aşağıdaki Şekil 1’de gösterilmiştir.

Müdahaleler

Tüm katılımcılar, birbirinden en az 48 saat ayrılan dört test gününden oluşan bir dizi tamamladı. Bu dört test gününde uygulanan müdahalelerin sırası rastgele belirlendi. Atama sırası, Marco Euring/ME ve Tobias Engeroff/TE tarafından Randomizer.org kullanılarak oluşturuldu ve uygulandı. Dört müdahale koşulu arasında dengeli atamayı güvence altına almak için blok rastgeleleştirme (dokuz boyutlu blok) benimsendi. Katılımcılar, atandıkları koşulun farkında olmadan egzersiz müdahalesinin başına kadar körleme uygulandı; sonrasında körlemenin sürdürülmesi artık mümkün değildi. Standart koşulların sağlanması için katılımcılardan, her oturumdan 48 saat önce yoğun fiziksel aktiviteden kaçınmaları, alışıldık diyetlerini sürdürmeleri ve en az dört saat aç gelmeleri istendi. Başlangıç saati tüm oturumlarda sabit tutuldu.

İlk görüşmede yazılı bilgilendirilmiş onay alındı ve temel veriler (boy, kilo, kütle indeksi, BMI) toplandı. Sonrasında katılımcılar rastgele belirlenen test dizilerinden birine atandı. Her görüşmede, 5 dakikalık bir dinlenme periyodundan sonra, şeker seviyesi, kan basıncı, kalp atım hızı, kas ve beyin oksijenasyonu ve deoksijenasyonu, bilişsel performans ve kendiliğinden bildirilen iyi oluş dahil olmak üzere temel ölçümler (t = temel) alındı. Tüm temel ve takip değerlendirmeleri, Marco Euring/ME tarafından, dört deney koşulunda da standartlaştırılmış bir değerlendirme protokolünü izleyerek yürütüldü.

Katılımcılar, her görüşmede 15 dakika içinde standartlaştırılmış bir öğün tüketti. İlk test gününde yemek miktarları belirlendi ve sonrasında sabit tutuldu; yulaf (≥ 50 g), süt ikameyesi (≥ 150 mL) ve portakal nektarı (≥ 250 mL) için asgari gereksinimler geçerliydi.

Dört test gününden üçünde müdahale, egzersiz bisikleti (ergometre) kullanmayı içermiştir: (1) yemek tüketiminden hemen sonra 15 dakika kesintisiz bisiklet sürme, (2) 20 dakika erteleyerek bisiklet sürme ya da (3) yemek sonrası her 30 dakikada bir üç kez 5 dakikalık aktif molalar. Başlangıçta bisiklet yoğunluğu, orta düzeyde bir efor hedefleyecek şekilde vücut ağırlığının kilogram başına 3 watt’ın %50’si olarak belirlenmiştir. Katılımcılar algılanan forklarını 15 puanlı Borg ölçeği kullanarak değerlendirmiştir (6 = ‘hiç efor yok’ ile 20 = ‘maksimal efor’). İlk müdahale sırasında ergometre direnci, puanların 12 ile 13 arasında korunmasını sağlayacak şekilde ayarlanmış ve sonraki seanslar için standartlaştırılmıştır. Kan basıncı, kalp atım hızı, kan şekeri ve iyi oluş hali, her egzersiz döneminin bitiminden iki dakika önce değerlendirilmiştir.

Yemek tüketiminin ardından iki saatlik bir oturma fazı başlamıştır (t = 0). Tam sonuç değerlendirmeleri t = 0, t = 60 ve t = 120 dakikada gerçekleştirilmiştir. Sedanter (hareketsiz) aşamalarda katılımcılar, sıradan akademik veya mesleki aktivitelerini (örneğin çalışma ya da evrak işleri) masa başında yapmışlardır.

Birincil sonuçlar

İnterstisyel glikoz konsantrasyonu (desilitre başına miligram, mg/dL) birincil sonuçtu. Bazal glikoz değerleri, en az dört saatlik açlığın ardından elde edilen yemek öncesi interstisyel glikoz konsantrasyonlarını temsil eder ve tanısal açlık plazma glikoz ölçümleri gibi yorumlanmamalıdır. Glikoz konsantrasyonu, Alva ve arkadaşlarının geçerlilik çalışmasında venöz plazma glikoz referans ölçümleriyle karşılaştırıldığında yüksek analitik doğruluk göstermiş, ortalama mutlak göreceli fark (MARD) yaklaşık %7,8 ve okumaların %93,4’ü referans değerinin ±20 mg/dL veya ±20% içinde kalmıştır; bu sayede glikoz konsantrasyonu FreeStyle Libre 3 sistemi (Abbott Diabetes Care, Alameda, CA, USA) kullanılarak 14 güne kadar sürekli olarak ölçüldü. Sensör, yerleştirme bölgesi alkol ped ile temizlendikten sonra veri toplama işleminden en az 24 saat önce baskın olmayan kolun üst kısmına yerleştirildi. Katılımcılar sensörleri FreeStyle Libre mobil uygulaması aracılığıyla aktifleştirdi ve 14 güne kadar taşıdı. Her测试 günü öncesinde alışıldık diyetlerini sürdürmeleri ve yoğun egzersizden kaçınmaları konusunda yönlendirildiler. Tüm müdahalelerin tamamlanmasının ardından glikoz verileri Libreview.com üzerinden geri alındı.

İkincil sonuçlar

Kas ve beyin oksijenlenmesi (ΔHbO₂) ve oksijensizleşme (ΔHHb), yakın kızılötesi spektroskopi (NIRS; PortaLite MKII, Artinis Medical Systems, Zetten, Hollanda) kullanılarak sürekli ve eşzamanlı olarak ölçüldü. Cihaz, iki dalga boyu (760 nm ve 850 nm) kullandı ve uzun alıcı kanal (29–41 mm açıklık) üzerinden veriği 100 Hz frekansta kaydetti. Bazal değerler, beş dakikalık oturur dinlenmeden sonra elde edildi ve sonraki veriler bazala göre değişimler (Δ) olarak ifade edildi. Buzza ve arkadaşlarının () yöntemine uygun olarak, beyin sensörü sol kaşın yaklaşık 2 cm üzerine, kas sensörü ise sol bacağın vastus medialis kasına, diz kapağının yaklaşık 12 cm üzerine yerleştirildi. Önceki çalışmalar, bu çalışmada kullanılan NIRS yaklaşımının ölçüm protokolünü desteklemektedir (). Beyin ölçümleri için, PortaLite MKII kullanılarak elde edilen uzun kanallı ΔHbO₂ sinyallerinin, kısa kanallı sinyallere göre beyin hemodinamik değişikliklerini daha güvenilir biçimde yansıttığı gösterilmiştir (). PortaLite sistemini kullanan önceki araştırmalar, beyin ΔHbO₂’nin tekrarlanabilirliğini ayrıca ortaya koymuş; türetilmiş ΔHbO₂ ve ΔHHb ölçümleri, pasif egzersiz koşulları dahil olmak üzere orta düzeyden iyi düzeylere güvenilirlik göstermiş; ancak güvenilirliğin NIRS kaynaklı parametre ve ölçüm protokolüne göre değişebileceği görülmüştür (, ). İstatistiksel analiz için, 0–120 dakikalık periyot için ortalamalar hesaplanmış; zamansal yanıt örüntülerini karakterize etmek amacıyla ardışık 30 dakikalık aralıklar açıklayıcı olarak incelenmiştir.

Kalp hızı ve tansiyon yanı sıra iyi oluş, odaklanma ve uyarılma düzeyine dair öznel değerlendirmeler, temel değerlerde ve yemek sonrası dönemde (t = 0, 35, 60, 90 ve 120 dk) eşzamanlı olarak değerlendirildi. Kalp hızı bir pulse oksimetre (Wrist Ox2, Nonin Medical Inc., Plymouth, MN, USA) kullanılarak kaydedildi; sistolik ve diastolik tansiyon ise aynı muayene eden kişi tarafından Riva–Rocci yöntemine uygun olarak manometre (boso, Almanya) ve stetoskop (3M Littmann, USA) ile manuel olarak ölçüldü. Öznel parametreler geçerliliği kanıtlanmış ölçeklerle incelendi: iyi oluş algısı için Feeling Scale (−5 = çok kötü ile +5 = çok iyi) (), odaklanma için sayısal değerlendirmesi ölçeği (1 = odaklanmıyor ile 10 = çok odaklanmış) ve uyarılma için Felt Arousal Scale (1 = çok düşük ile 6 = çok yüksek) (). Bu çalışmada kullanılan Feeling ve Felt Arousal Scale’in Almanca sürümlerinin fiziksel aktivite müdahaleleri sırasında algılanan valans ve uyarılmanın değerlendirilmesinde yapı geçerliliğine sahip olduğu gösterilmiştir (). Her iki aracın da egzersiz ortamında güvenilirliğinin ortaya konulmuş olmasıyla birlikte, bu güvenilirlik değerlendirmeleri daha yaşlı bir popülasyonda elde edilmiştir [Feeling Scale İç Sınıf İlişkisi Katsayısı (ICC) = 0.925; Felt Arousal Scale: ICC = 0.869] (). Analiz için genel etkileri değerlendirmek üzere ortalamalar kullanılmış; keşif analizlerinde bireysel zaman noktaları incelenmiştir ().

Bilişsel performans, yürütücü işlev ve baskılamayı yansıtan, EncephalApp–Stroop (HindSoft Technology Pvt. Ltd., New Delhi, Hindistan) ile iPad üzerinde ölçüldü; Bajaj () ve Solon-Júnior et al. () izlendi. Katılımcılar ‘kapalı’ (sembol temelli) ve ‘açık’ (renk-söz müdahalesi) koşullarını tamamladı. Sembol temelli testin tamamlanma süresi ‘Kapalı Süre’ (uyumlu koşul), müdahale koşulunun süresi ise ‘Açık Süre’ (uyumsuz koşul) olarak analiz edildi. İki koşul arasındaki tamamlanma süresi farkı, müdahale kontrolü için performansı temsil eder ve ‘Açık-Kapalı Süre’ olarak analiz edildi. Her oturum, iki alıştırma denemesi ve on doğru yanıttan oluşan beş geçerli denemeyi içerdi; hatalar denemeyi sıfırladı. Testler yemek alımından önce (baz durum) ve t = 0, 60 ve 120 dk.’da uygulandı.

İstatistiksel yöntemler

Örneklem büyüklüğü, tekrar ölçümlü ANOVA (öznitelik içi faktörler) için G*Power yazılımı (sürüm 3.1) kullanılarak a priori belirlendi. Bu alandaki en güncel meta-analiz () temel alınarak, etki boyutu olarak f = 0.275, α = 0.05, güç (1−β) = 0.80, dört tekrar ölçüm ve tekrar ölçümler arasında 0.6 düzeyinde bir korelasyon varsayıldı. Bu sonuç, gerekli örneklem büyüklüğü olarak n = 16 sonucunu verdi; olası bir çekilme oranı %25’i karşılamak üzere 20 katılımcı alınmıştır.

Glukoz, kalp atım hızı, tansiyon, iyi oluş, odaklanma ve hissedilen uyanıklık üzerindeki durum etkisi, tekrarlı ölçümler ANOVA kullanılarak tam 0–120 dakikalık yemek sonrası dönemde analiz edildi. Birincil glukoz çıktısı için 0–120 dakikalık analiz, a priori örneklem hesabına karşılık gelen doğrulayıcı analizi temsil etti. Keşif amaçlı hassaslık analizi olarak, ortalamaya dayalı 0–120 dakikalık glukoz için anlık bisiklet sürme ile kontrol karşılaştırması, dört çalışma ziyareti boyunca ortalama açlık döneminde deri altı glukoz konsantrasyonu ≤99 mg/dL olan katılımcılar içinde tekrarlandı. Önceden tanımlanmış 30 dakikalık aralıkların (0–30, 30–60, 60–90 ve 90–120 dk) ayrı ayrı analizi, zamansal yanıt örüntülerini karakterize etmek için keşif analizi olarak gerçekleştirildi. İlgili analizler içinde kontrol durumu ile çiftli karşılaştırmalar yapıldı. Çoklu çiftli karşılaştırmalar için ek düzeltme uygulanmadı. Cinsiyetin belirleyici etkisi nedeniyle NIRS kaynaklı oksijenlenme, ANCOVA kullanılarak analiz edildi. Demografik özellikler, standartlandırılmış yemek alımı ve NIRS kaynaklı çıktılar için cinsiyete göre ayrıştırılmış betimleyici veriler Ek Tablolar S1 ve S2’de sunulmuştur. Kadın ve erkek katılımcılar arasında ek çıkarımsal karşılaştırmalar yapılmadı. Müdahale sırası, yukarıda açıklandığı gibi rastgele belirlendi.

Müdahale koşulları, ilgili olduğu durumlarda 0–120 min’lik tam süre boyunca ve karşılık gelen 30 min’lik aralıklar üzerinden karşılaştırıldı. Yalnızca belirli zaman noktalarında değerlendirilen sonuçlar, her değerlendirme zaman noktasında ayrı ayrı analiz edildi. Göreli değişimler (RC, %) kontrol koşuluyla karşılaştırılarak hesaplandı; NIRS kaynaklı sonuçlar ise temel değerlerden değişimler (Δ) olarak ifade edildi. NIRS dışı sonuçlar için temel değerler betimleyici olarak bildirildi ve temel düzeltmede kullanılmadı; analizler ilgili dönemlerin veya zaman noktalarının gözlemlenen yemek sonrası değerleri üzerine kuruldu. Temel kalp atım hızının koşullar arasında anlamlı düzeyde farklı olması nedeniyle, koşula özgü temel değerden 0–120 min arasındaki ortalamaya dayalı yemek sonrası kalp atım hızındaki değişim kullanılarak ek bir duyarlılık analizi yapıldı. Bu değişim puanları, tekrarlı ölçümler ANOVA ile koşullar arasında karşılaştırıldı ve ardından kontrol koşuluyla çiftli karşılaştırmalar uygulandı. Tüm istatistiksel analizler macOS üzerinde jamovi (sürüm 2.6.17) kullanılarak gerçekleştirildi. Betimleyici veriler ortalama, standart sapma (SD) ve aralık olarak sunuldu. Anlamlılık düzeyi p < 0.05 olarak belirlendi. Etki boyutları eta kare (η2) olarak bildirildi.

Sonuçlar

Demografik bilgiler ve temel veriler

Yirmi katılımcı (ortalama yaş 27.1 ± 10.3 yıl, 12’si kadın) çalışmayı tamamladı ve tüm zaman noktalarındaki tüm sonuçların analizine dahil edildi. İstenmeyen bir olay meydana gelmedi ve katılımcılara zarar verilmedi. Demografik bilgiler, antropometrik ölçümler, temel fiziksel aktivite ile müdahaleler sırasında standartlaştırılmış yiyecek alımı ve egzersiz konusundaki ayrıntılar Tablo 1’de yer almaktadır. Cinsiyete göre ayrıştırılmış demografik özellikler ve standartlaştırılmış yiyecek alımı Ek Tablo S1’de; cinsiyete göre ayrıştırılmış betimleyici NIRS kaynaklı sonuçlar ise Ek Tablo S2’de sunulmaktadır.

Demografik özellikler Sayılar (veya) Ortalama ± Standart sapma Aralık
Cinsiyet (erkek/kadın) E: n = 8; K: n = 12
Yaş (yıl) 27,1 ± 10,3 19–65
Antropometrik özellikler
Boy (metre, m) 1,73 ± 0,07 1,65–1,89
Kilo (kilogram, kg) 71,2 ± 12,2 55,8–101
VKE (kg/m²) 23,5 ± 2,93 18,3–29,8
Fiziksel Aktivite
IPAQ (MET dakika/hafta) 3.489 ± 2.285 728–7.837
IPAQ (Oturma dakika/hafta) 445 ± 181 210–840
Gıda Alımı
Standartlandırılmış test öğünü Enerji Alımı (kalorei) 729 ± 262 416–1.414
Karbonhidrat (gram) 99,0 ± 33,3 58,9–186
Glukoz (gram) 42,7 ± 9,74 30,9–68,4
Protein (gram) 12,9 ± 4,94 7,02–25,8
Yağ (gram) 8,12 ± 3,36 4,11–16,9
Bisiklet Müdahalesi
Süre (dakika) 15 15
Direnç (Watt) 93,8 ± 18,6 65–140
Enerji Tüketimi (kalorei) 84,4 ± 16,8 58,5–126

Demografik özellikler, antropometrik özellikler, temel fiziksel aktivite ve müdahaleler sırasında standartlandırılmış gıda alımı ve egzersiz ile ilgili ayrıntılar.

Veriler aksi belirtilmedikçe ortalama ± SD ve aralık olarak sunulmuştur. MET, görev metabolik eşdeğeri. Veriler ortalama, standart sapma ve aralık olarak gösterilmiştir.

Glukoz

Glucoz ile ilgili betimleyici veriler Tablo 2’de raporlanmıştır. Tam 0–120 dakikalık dönemde ortalama glukoz üzerinde kapsamlı bir etki gözlemlenmiştir [F(3,57) = 3,12,

p

= 0,033,

η

2 = 0,049]. Eşleştirmeli karşılaştırmalar, kontrol koşulu ile karşılaştırıldığında, katılımcılar öğün sonrası hemen bisiklete bindiğinde 2 saatlik oturma sırasında ortalama glikoz değerlerinin düştüğünü gösterdi (RC = −7,1%, 95%IG: −14,03 ile −3,43 mg/dL; t = −3,449,

p

= 0,003). Çalışma ziyaretlerinin dörtünde ortalama öğün öncesi interstisyel glikoz konsantrasyonu 99 mg/dL’nin üzerinde olan 20 katılımcının 5’i (%25) bu değere ulaşmıştı. Ortalama öğün öncesi interstisyel glikoz konsantrasyonu 99 mg/dL’nin altında olan 15 katılımcıyla sınırlanan keşif amaçlı hassaslık analizinde, 0–120 dakikalık ortalama glikoz, hemen bisiklete binmeden sonra kontrol koşuluna göre anlamlı düzeyde daha düşük kaldı [112,18’e karşı 120,41 mg/dL; ortalama fark = −8,23 mg/dL, 95% IG: −14,13 ile −2,33 mg/dL; t(14) = −2,992,

p

= 0,010]. 20 dakika sonra bisiklete binmek (RC = −4,7%, 95%IG: −12,41 ile 0,83 mg/dL; t = −1,832,

p

= 0,083) ya da üç aktif mola sırasında bisiklete binmek (RC = −3,9%, 95%IG: −9,6 ile 0,07 mg/dL; t = −2,061,

p

= 0,053) 2 saatlik oturma sırasında ortalama öğün sonrası glikoz dalgalanmalarında anlamlı bir etk göstermedi. Şekil 2, temel değerler için ve oturma sırasında dört 30 dakikalık periyot için ortalama glikoz değerlerinin 95% güven aralıklarını göstermektedir. Dört periyotun tümünün keşif amaçlı analizleri, ilk 30 dakikada kontrol koşuluna göre hemen (RC = −16,9%, 95%IG: −28,94 ile −17,09 mg/dL; t = −8,130,

p

< 0,001) ve sonra bisiklete binmenin (RC = −8,4%, 95%IG: −17,86 ile −4,92 mg/dL; t = −3,683,

p

= 0,002) etkisini gösterdi. Oturma süresinin 30 ile 60 dakikası arasında, üç müdahalenin de kontrol koşuluna göre anlamlı düzeyde daha düşük glikoz değerleriyle sonuçlandığı görüldü: hemen bisiklete binme (RC = −9,5%, 95%IG: −21,27 ile −3,97 mg/dL; t = −3,054,

p

= 0,007), sonra bisiklete binme (RC = −17,7%, 95%IG: −33,68 ile −13,34 mg/dL; t = −4,837,

p

 < 0.001) ve üç aktif ara (RC = −7.6%, 95%IG: −17.05 ile −3.02 mg/dL; t = −2.992,

p

 = 0.007). 60 ile 90 min arasındaki oturma süresince yalnızca gecikmiş bisiklet sürüşü anlamlı derecede yüksek glukoz değerlerine yol açtı (RC =  + 8.6%, 95%IG: 1.28 ile 18.34 mg/dL; t = 2.406,

p

 = 0.03). 90 ile 120 min arasındaki oturma süresince müdahalelerden hiçbiri glukoz değerlerini düşürmedi. Aralığa özgü bulgular keşif amaçlı olarak yorumlanmalıdır. Ne gecikmiş bisiklet sürüşü ne de aralıklı aktivite, tüm 0−120 min dönemi üzerinde ortalama glukoz seviyelerini anlamlı derecede azaltmadı.

Sonuç Zaman dönemi Kontrol Anlık Gecikmiş Aralar ANOVA F(df₁,df₂); p; η2
Ortalama ± standart sapma; ve aralık
Glukoz (mg/dL) 0–120 min 123 ± 14.2; 94.9–164 115 ± 12.8; 89.4–146 118 ± 17.8; 89.4–155 119 ± 11.5; 93.9–138 3.12 (3,57); 0.033; 0.049
Bazal 96.2 ± 8.84; 84–109 94.3 ± 12.55; 64–124 96.8 ± 8.87; 81–120 96.4 ± 8.16; 87–118 0.425 (3,57); 0.74; 0.010
0–30 min 136 ± 13.4; 111.6–162 113 ± 11.8; 92.9–137 125 ± 15.2; 95.6–155 133 ± 13.8; 96.7–160 20.8 (3,57); <0.001; 0.315
30–60 min 133 ± 21.9; 91.7–190 120 ± 17.9; 89.8–161 109 ± 25.6; 79.7–176 123 ± 20.2; 90.5–168 9.52 (3,57); <0.001; 0.137
60–90 min 114 ± 15.8; 88–157 116 ± 15.0; 85.5–154 124 ± 21.5; 85.5–164 108 ± 13.5; 85.2–138 6.19 (3,57); 0.001; 0.100
90–120 min 111 ± 14.3; 88.3–148 109 ± 13.1; 86.8–139 113 ± 16.3; 86.8–147 110 ± 11.4; 90.3–135 0.545 (3,57); 0.66; 0.010
Cerebral ΔHbO2 0–120 min 3.66 ± 2.88; −2.536–8.17 5.27 ± 3.01; −0.121–11.5 5.23 ± 3.10; −0.662–12.07 4.62 ± 2.07; 0.619–8.82 2.82 (3,54; 0.048; 0.061
Baseline 0.56 ± 0.72; −1.08–1.91 0.23 ± 1.41; −2.3–4.94 0.59 ± 1.05; −1.06–4.10 −0.06 ± 1.24; −2.73–1.81 1.12 (3,54); 0.35; 0.031
0–30 min 3.88 ± 3.37; −3.853–11.24 5.55 ± 3.34; −1.057–12.18 3.24 ± 2.46; −0.169–7.34 2.76 ± 1.76; −0.04–6.65 5.048 (3,54); 0.004; 0.127
30–60 min 3.45 ± 3.11; −3.291–9.08 5.93 ± 3.45; −0.504–13.53 6.86 ± 3.95; −1.601–14.09 4.18 ± 2.14; −0.250–9.87 7.868 (3,54); 0.001; 0.166
60–90 min 3.76 ± 2.77; −1.371–8.10 5.52 ± 3.89; −1.624–13.95 5.99 ± 3.77; −0.630–13.95 6.16 ± 2.73; 1.008–10.39 3.18 (3,54); 0.03; 0.078
90–120 min 3.54 ± 3.03; −3.080–8.32 4.08 ± 3.81; −2.575–10.88 4.83 ± 3.83; −0.704–16.86 5.38 ± 2.62; 0.680–8.75 2.18 (3,54); 0.10; 0.044
Cerebral ΔHHb 0–120 min 0.964 ± 1.09; −1.34–2.83 1.005 ± 1.69; −2.84–4.97 0.938 ± 1.22; −1.15–3.19 1.243 ± 1.64; −2.13–5.65 0.326 (3,54); 0.81; 0.008
Muscle ΔHbO2 0–120 min 5.08 ± 3.33; −1.974–10.8 8.45 ± 5.20; 0.413–18.0 7.59 ± 4.33; 1.595–14.5 7.51 ± 3.29; 3.383–16.2 5.10 (3,54); 0.004; 0.102
Baseline 0.88 ± 0.93; −0.1–3.36 0.89 ± 0.54; −0.02–1.9 0.57 ± 1.004; −3.19–1.64 0.84 ± 0.58; −0.22–2.22 0.718 (3,54); 0.55; 0.032
0–30 min 3.38 ± 3.17; −3.20–7.13 4.99 ± 3.94; −1.95–11.11 2.17 ± 3.51; −4.00–8.99 2.78 ± 2.40; −1.24–7.14 3.818 (3,54); 0.02; 0.105
30–60 min 4.91 ± 4.07; −5.910–13.5 10.90 ± 5.44; 2.790–20.9 9.95 ± 4.75; 0.812–17.1 6.76 ± 3.36; 1.776–14.5 12.69 (3,54); <0.001; 0.238
60–90 min 5.85 ± 3.30; −1.38–10.3 9.96 ± 6.10; −2.43–20.8 9.82 ± 4.55; 3.18–18.0 9.57 ± 4.02; 2.62–20.4 7.56 (3,54); <0.001; 0.139
90–120 min 6.20 ± 3.76; −2.985–13.0 7.95 ± 6.46; −4.330–21.2 8.41 ± 6.03; −0.607–18.8 10.94 ± 5.0; 4.140–22.9 4.41 (3,54); 0.008; 0.097
Muskulatur ΔHHb 0–120 min 3,07 ± 2,27; −0,580–8,53 3,19 ± 3,46; −3,124–8,50 2,34 ± 3,17; −3,680–8,58 3,35 ± 2,59; −1,171–9,46 1,04 (3,54); 0,38; 0,016

Ara dokuda glukoz düzeyleri (mg/dL), beyinsel ve muskulatur oksihemoglobin (ΔHbO₂) ve deoksihemoglobin (ΔHHb) değişikliklerine ilişkin betimleyici veri ve ANOVA sonuçları.

Betimleyici veriler ortalama ± SD ve aralık olarak sunulmuştur. ANOVA sonuçları F-değerlerini (serbestlik dereceleri), p-değerlerini ve eta kare (η²) olarak gösterilen etki boyutlarını içermektedir. Kalın değerler koşullar arasında istatistiksel olarak anlamlı farkları gösterir (p < 0,05).

Oksihemoglobin (ΔHbO₂) ve deoksihemoglobin (ΔHHb)

Beyinsel ΔHbO₂ ve ΔHHb betimleyici verileri Tablo 2’de bildirilmiştir. Cinsiyet için kontrol edilen beyinsel oksijenlenmeye ilişkin ANCOVA, ΔHbO₂ üzerinde genel bir koşul etkisi göstermiştir [F(3,54) = 2,82, p = 0,048, η² = 0,061]; buna karşılık ΔHHb koşullar arasında farklılık göstermemiştir. Kontrol koşulu ile karşılaştırıldığında, katılımcılar öğünden hemen sonra bisiklete bindiklerinde (RC = +44,8%, 95%IG: 0,03 ile 3,31; t = 2,134, p = 0,046) veya 20 min sonra bindiklerinde (RC = +46,9%, 95%IG: 0,40 ile 3,10; t = 2,719, p = 0,01) oturma sırasında beyinsel ΔHbO₂ ortalamasındaki artışlar anlamlı derecede daha yüksek bulunmuştur. Üç aktif mola, 2 lik oturma sırasında beyinsel ΔHbO₂ ortalamasındaki artışları anlamlı şekilde etkilememiştir (RC = +23,8%, 95%IG: −0,30 ile 2,07; t = 1,564, p = 0,14).

Şekil 3, dört 30 dakikalık zaman diliminin tamamı için beyinsel ΔHbO₂ ve ΔHHb değerlerinin 95% güven aralıklarını göstermektedir. Ayrı zaman dilimlerinin keşif analizleri, ilk 30 dakika içinde herhangi bir müdahale koşulu ile kontrol koşulu arasında anlamlı bir fark olmadığını göstermiştir. 30-60 dakika arasında, beyinsel ΔHbO₂, hemen bisiklete binme (RC = +72,4%, 95%GA: 0,77-4,28; t = 3,018, p = 0,007) ve gecikmiş bisiklete binme (RC = +102,9%, 95%GA: 1,99-5,18; t = 4,720, p < 0,001) sonrası kontrol koşulu ile karşılaştırıldığında anlamlı derecede daha yüksektir. Oturma sırasında 60-90 dakika arasında yalnızca gecikmiş bisiklete binme (RC = +62,7%, 95%GA: 0,65-4,17; t = 2,881, p = 0,010) ve üç aktif mola (RC = +59,1%, 95%GA: 1,07-3,47; t = 3,977, p < 0,001) kontrol koşulu ile karşılaştırıldığında anlamlı derecede daha yüksek beyinsel ΔHbO₂ sonuç vermiştir. Oturma sırasında 90-120 dakika arasında yalnızca üç aktif mola, kontrol koşulu ile karşılaştırıldığında anlamlı derecede daha yüksek beyinsel ΔHbO₂ sonuç vermiştir (RC = +49,9%, 95%GA: 0,55-3,04; t = 3,020, p = 0,007).

Kas ΔHbO₂ ve ΔHHb için betimleyici veriler Tablo 2’de sunulmaktadır. Cinsiyet için kontrol edilen kas ΔHbO₂’nin tamamlayıcı 0-120 dakikalık dönemi üzerinde yapılan ANCOVA’lar, anlamlı bir koşul etkisi göstermiştir [F(3,54) = 5,10, p = 0,004, η² = 0,102]. Oturma sırasında ΔHbO₂ değişiklikleri, katılımcılar öğünden hemen sonra bisiklete bindiklerinde (RC = +71,4%, 95%GA: 1,48-6,07; t = 3,456, p = 0,003), bisiklete binme 20 dakika geciktirildiğinde (RC = +49,2%, 95%GA: 0,04-5,16; t = 2,130, p = 0,047) ve oturma üç aktif mola ile kesintili olduğunda (RC = +47,5%, 95%GA: 0,56-4,46; t = 2,709, p = 0,01) anlamlı derecede daha yüksektir. Müdahalelerin hiçbirinde kas ΔHHb için anlamlı bir değişiklik bulunmamıştır.

Şekil 3, dört 30 dakikalık zaman diliminin tamamı için kas ΔHbO₂ ve ΔHHb değerlerinin %95 güvenirlik aralıklarını göstermektedir. Tüm zaman dilimlerinin keşif analizleri, ilk 30 dakika içinde herhangi bir müdahalenin kontrol grubuna göre kas ΔHbO₂ üzerinde anlamlı bir etkisi olmadığını göstermiştir. 30-60 dakika arasında, anlık bisiklet (RC = +122,6%, %95GA: 3,71-8,99; t = 5,058, p < 0,001) ve gecikmeli bisiklet (RC = +95,5%, %95GA: 1,63-8,25; t = 3,135, p = 0,006) kas ΔHbO₂ üzerinde anlamlı bir etki göstermiştir. Oturma süresinin 60-90 dakika arasında, anlık bisiklet (RC = +76,9%, %95GA: 1,94-7,31; t = 3,618, p = 0,002), gecikmeli bisiklet (RC = +69,4%, %95GA: 1,68-6,67; t = 3,517, p = 0,002) ve üç aktif mola (RC = +63,8%, %95GA: 1,34-6,33; t = 3,231, p = 0,005) kas ΔHbO₂ seviyelerini artırmıştır. Yalnızca aktif molalar (RC = +78,6%, %95GA: 2,03-7,93; t = 3,542, p = 0,002) oturma süresinin 90-120 dakika arasında kas ΔHbO₂ seviyelerini artırmıştır.

Kardiyovasküler parametreler

Kardiyovasküler sonuçlar için betimleyici veriler (kalp atım hızı ve kan basıncı) Tablo 3’te sunulmuştur. 0–120 dakikalık tam süre ortalamasında kalp atım hızının ANOVA’sı, anlamlı bir koşul etkisi göstermiştir [F(3,57) = 28.3, p < 0.001, η2 = 0.311]. Kontrol koşulu ile karşılaştırıldığında, 2 saat oturma sırasındaki ortalama kalp atım hızı, katılımcılar 20 dakika gecikmeli bisiklete bindiğinde [RC = + 20.5%, 95%IG: 10.33 ile 16.79 kalp atımı/dakika (bpm); t = 8.800, p < 0.001] ve üç aktif mavi aldığında (RC = + 13.4%, 95%IG: 4.96 ile 12.74 bpm; t = 4.759, p < 0.001) anlamlı derecede yüksektir. Başlangıç kalp atım hızı koşullar arasında anlamlı biçimde farklıydı (p = 0.022). Bu nedenle, koşula özgü başlangıçtan beslendikten sonraki kalp atım hızındaki değişim kullanılarak ek bir duyarlılık analizi yapıldı. Genel koşul etkisi anlamlı kalmıştır [F(3,57) = 29.354, p < 0.001]. Kontrol ile karşılaştırıldığında, kalp atım hızındaki artış, anlık bisiklet [ortalama fark = + 5.95 bpm, t(19) = 4.494, p < 0.001], gecikmeli bisiklet [ortalama fark = + 14.86 bpm, t(19) = 9.434, p < 0.001] ve ara aktivite mavileri [ortalama fark = + 7.65 bpm, t(19) = 4.234, p < 0.001] sonrasında anlamlı derecede daha büyüktür.

Sonuç Zaman dönemi Kontrol Anlık Gecikmeli Maviler ANOVA F(df₁,df₂); p; η2
Ortalama; standart sapma; ve aralık
Stroop Açık-Kapalı Süre Ortalama 3.17;2.54; −1.779–7.99 2.96;2.31; 0.215–8.70 2.14;1.97; −3.543–5.11 2.36;1.85; −1.060–6.28 1.31 (3,57); 0.280; 0.038
Stroop Açık Süre Ortalama (t60;t120) 50.6;5.88; 39.7–61.0 49.4;6.37; 40.8–63.3 49.2;5.44; 42.0–61.0 49.7;6.75; 38.2–62.5 1.15 (3,57); 0.335; 0.008
Stroop Kapalı Süre Ortalama (t60;t120) 47.4;5.25; 38.5–60.5 46.4;5.36; 38.8–58.7 47.1;6.38; 40.1–64.6 47.4;6.47; 37.0–60.9 0.772 (3,57); 0.515; 0.005
Kalp hızı (vurum/dakika) 0–120 dk 66.2;7.53; 52.6–83.2 68.3;8.02; 55.4–83.0 79.8;7.28; 65.2–91.2 75.1;9.88; 57.8–99.0 28.3 (3,57); <0.001; 0.311
Bazal 65.5;8.48; 48–81 61.6;9.72; 47–84 64.2;8.7; 50–83 66.7;10.4; 47–90 3.48 (3,57); 0.022; 0.041
t0 65.1;8.28; 47–80 64.2;10.59; 50–86 65.6;7.26; 53–80 68.8;10.57; 54–90 2.72 (3,57); 0.053; 0.036
t35 66.9;6.95; 58–82 73.4;8.18; 60–84 86.2;12.35; 65–114 77.9;10.27; 60–107 22.1 (3,57); <0.001; 0.356
t60 68.5;8.70; 55–85 70.2;7.82; 56–83 73.6;8.63; 62–90 79.2;11.37; 57–106 10.3 (3,57); <0.001; 0.171
t90 65.5;8.71; 51–86 67.9;9.10; 54–84 69.5;8.64; 57–86 78.5;11.34; 59–104 17.4 (3,57); <0.001; 0.219
t120 65.1;8.43; 50–84 65.9;8.34; 50–82 67.9;8.85; 55–85 71.0;11.21; 52–92 5.03 (3,57); 0.004; 0.059
Sistolik BAs (mmHg) 0–120 dk 113;8.10; 90–133 112;7.82; 94–127 113;7.44; 99–126 115;8.10; 91–129 2.23 (3,57); 0.094; 0.015
Dia BP (mmHg) 0–120 min 76.9;4.70; 70–86.3 76.2;4.17; 70–83.8 77.6;3.43; 72.5–85 78.1;3.82; 70–83.8 2.58 (3,57); 0.062; 0.033
Feeling Scale (−5 to 5) Average (t0–120) 2.25;1.24; −0.2–4 2.48;1.16; −0.2–4.8 2.63;1.15; 0.2–4.4 2.49;1.15; −0.6–4.6 1.33 (3,57); 0.273; 0.014
Focus Scale (1–10) Average (t0–120) 5.48;1.48; 2.2–7.6 5.49;1.70; 3–9.2 5.45;1.44; 2.8–7.8 5.36;1.73; 1.4–8.80 0.170 (3,57); 0.916; 0.001
Arousal Scale (1–6) Average (t0–120) 3.31;0.571; 2.2–4.40 3.41;0.777; 2.20–4.8 3.62;0.784; 1.8–4.8 3.88;0.895; 1.4–5.6 5.03 (3,57); 0.004; 0.079
Baseline 3.05;0.826; 2–5 3.25;0.786; 2–5 2.90;0.968; 1–5 3.15;0.875; 1–5 0.772 (3,57); 0.514; 0.023
t0 3.35;0.875; 2–5 3.25;1.020; 2–5 3.50;0.946; 2–5 3.20;1.105; 1–5 0.624 (3,57); 0.602; 0.014
t35 3.45;0.826; 2–5 3.80;0.834; 2–5 4.35;0.988; 3–6 4.15;1.137; 1–6 5.38 (3,57); 0.002; 0.120
t60 3.15;0.671; 2–4 3.35;1.040; 2–5 3.55;0.887; 2–5 4.30;1.081; 1–6 8.56 (3,57); <0.001; 0.186
t90 3.30;0.979; 1–5 3.25;0.910; 2–5 3.40;1.095; 1–5 4.20;1.152; 2–6 7.13 (3,57); <0.001; 0.127
t120 3.30;0.801; 2–5 3.40;0.883; 2–5 3.30;0.865; 1–5 3.55;0.759; 2–5 0.694 (3,57); 0.559; 0.016

Kardiyovasküler sonuçlar, kendiliğinden bildirilen sonuçlar ve bilişsel performans için betimleyici veri ve ANOVA sonuçları.

Bilişsel performans EncephalApp-Stroop kullanılarak değerlendirilmiş olup, Stroop uyumsuz koşulu için saniye cinsinden süre (On Time), uyumlu koşulu için süre (Off Time) ve girişim kontrolü (On-Off Time) olarak bildirilmektedir. Diğer sonuçlar, mm cinsinden sistolik ve diastolik kan basıncı (mmHg), algılanan iyi oluş (Feeling Scale), odaklanma yeteneği (1–10 arasında derecelendirme) ve uyanıklık (1–6 arasında derecelendirme) şeklindedir. Betimleyici veriler ortalama, standart sapma ve aralık olarak verilmiştir. ANOVA sonuçları, serbestlik dereceleri (derece özgürlüğü) içeren F değerlerini, p değerlerini ve eta kare (η2) olarak gösterilen etki boyutlarını kapsamaktadır. Kalın değerler, koşullar arasında istatistiksel olarak anlamlı farkları göstermektedir (p < 0.05).

Şekil 3, dört zaman noktasında ve temel (bazal) dönemde değerlendirilen kalp atım sayıları değerlerinin %95 güvenirlik aralıklarını göstermektedir. Keşif amaçlı zaman noktası analizleri, öğün sonrası anlık kalp atım sayısında fark olmadığını ortaya koymuştur. 30. dakikada, anlık bisiklet (RC = +9,7%, %95 GA: 2,55 ile 10,45 bpm; t = 3,447, p = 0,003), gecikmeli bisiklet (RC = +28,8%, %95 GA: 13,50 ile 25,00 bpm; t = 7,010, p < 0,001) ve aktif molar (RC = +16,4%, %95 GA: 5,56 ile 16,44 bpm; t = 4,235, p < 0,001) kontroldeki duruma göre anlamlı derecede daha yüksek kalp atım sayısı değerlerine yol açmıştır. 60. dakikada yalnızca gecikmeli bisiklet (RC = +7,5%, %95 GA: 0,80 ile 9,50 bpm; t = 2,480, p = 0,02) ve üç aktif mola (RC = +15,6%, %95 GA: 5,47 ile 15,93 bpm; t = 4,284, p < 0,001) anlamlı etkiye sahiptir. 90. dakikada yalnızca gecikmeli bisiklet (RC = +6,1%, %95 GA: 0,76 ile 7,24 bpm; t = 2,585, p = 0,02) ve aktif molar (RC = +19,8%, %95 GA: 7,89 ile 18,11 bpm; t = 5,326, p < 0,001) kalp atım sayısı değerlerinde artışa yol açmıştır. Benzer şekilde, 120. dakikada yalnızca gecikmeli bisiklet (RC = +4,3%, %95 GA: 0,03 ile 5,57 bpm; t = 2,116, p = 0,048) ve aktif molar (RC = +9,0%, %95 GA: 2,23 ile 9,47 bpm; t = 3,386, p = 0,003) etkiye sahiptir. Hiçbir egzersiz müdahalesi sistolik veya diastolik kan basıncında anlamlı etkiye sahip değildir.

Kendi kendine bildirilen parametreler ve bilişsel performans

Öznitelik parametrelerine (iyi oluş hali, uyanıklık, odaklanma ve bilişsel performans) ait betimleyici veriler Tablo 3’te sunulmuştur. 0–120 dakikalık tamamı için ortalama algılanan uyanıklığın ANOVA’sı, anlamlı bir koşul etkisi göstermiştir [F(3,57) = 5.03, p = 0.004, η2 = 0.079]. Kontrol koşulu ile karşılaştırıldığında, katılımcılar 20 dakika gecikmeli bisiklet sürdüğünde (RC = + 9.4%, 95%IG: 0.01 ile 0.61; t = 2.131, p = 0.046) veya üç aktif mola verdiğinde (RC = + 17.2%, 95%IG: 0.23 ile 0.91; t = 3.524, p = 0.002) oturma sırasında algılanan uyanıklık anlamlı derecede daha yüksekti.

Şekil 3, dört zaman noktasında ve temel (baseline) dönemde değerlendirilen ortalama algılanan uyanıklık değerlerinin 95% güven aralıklarını göstermektedir. Dört zaman noktasının tümüne ilişkin keşifsel analizler, öğün sonrası anında (t = 0) algılanan uyanıklıkta bir fark ortaya koymamıştır. 30. dakikada hem gecikmeli bisiklet sürme (RC = + 26.1%, 95%IG: 0.38 ile 1.42; t = 3.596, p = 0.002) üç aktif mola (RC = + 20.3%, 95%IG: 0.05 ile 1.35; t = 2.268, p = 0.04) algılanan uyanıklık üzerinde anlamlı etki göstermiştir. t = 60’da, uyanıklığı kontrol grubuna göre etkileyen yalnızca aktif molalar (RC = + 36.5%, 95%IG: 0.62 ile 1.68; t = 4.524, p < 0.001) olmuştur. t = 90’da da aktif molalar (RC = + 27.3%, 95%IG: 0.40 ile 1.40; t = 3.758, p = 0.001) anlamlı etki gösteren yalnızca müdahale olmuştur. 120. dakikadan sonra hiçbir müdahale, kontrol koşulu ile karşılaştırıldığında anlamlı bir etki göstermemiştir. Hiçbir müdahale, kontrol grubuna göre bilişsel performans (Stroop On Time, Off Time ve On–Off Time) ya da öznitelik parametrelerin herhangi biri üzerinde anlamlı bir etki göstermemiştir.

Tartışma

Bu çalışma, öğünden sonralı orta şiddetli fiziksel aktivitenin zamanlaması ve yapısının, uzun süreli oturma sırasında metabolik, oksijenlenme, kardiyovasküler, öznel ve bilişsel yanıtları nasıl etkilediğini inceledi. Yemekten doğrudan sonra 15 dk sürerek gerçekleştirilen hemen sürüş, tüm iki saatlik gözlem süresi boyunca kontrol koşuluyla karşılaştırıldığında anlamlı derecede düşük bir öğundan sonralı glikoz düzeyiyle ilişkilendirilen tek aktif koşuldu. Hem hemen hem de gecikmeli—yemek tüketiminden 20 dk sonra başlatılan—15 dk kesintisiz aktivite periyodunu içeren her iki koşul da, takip eden 2 dl oturma süresi beyin ve kas oksijenlenmesini artırdı. Kas oksijenlenmesi tüm aktif koşullarda artırıldı. Ara verili aktivite kesintileri fizyolojik ve öznel uyarılmayı artırırken, ortalamaya alınan glikoz ve beyin oksijenlenmesi kontrol koşulundan anlamlı derecede farklı değildi. Öznel odaklanma, bilişsel performans veya iyi oluşta istatistiksel açıdan anlamlı bir fark tespit edilmedi. Genel olarak bu bulgular, test edilen yük-eşleştirilmiş öğundan sonralı sürüş stratejilerinin uzun süreli oturma sırasında belirgin akut fizyolojik yanıtlar ürettiğini göstermektedir.

Erken dönem çalışmalarında bildirilen bulgularla uyumlu olarak, sonuçlarımız yemek sonrası fiziksel aktivitenin postprandiyal glikoz salınımları üzerinde faydalı bir etkisi olduğunu göstermektedir. Bulgularımız, tüm 0–120 dakikalık dönemde anında bisiklet egzersinin kontrol koşulu ile karşılaştırıldığında anlamlı derecede düşük ortalama glikozla ilişkili olduğu, gecikmiş koşulun ise kontrol ile anlamlı biçimde farklılaşmadığı gösterilerek, 30 dakikadan kısa bir gecikme süresinin besin emilimi açısından faydalı olacağı yönündeki öngörüleri çürüterek, postprandiyal aktivite zamanlamasının rolüne dair güncel kanıtları genişletmektedir. Bu, postprandiyal aktivite zamanlamasının akut glikoz yanıtını etkileyebileceğini düşündürmektedir. Keşif amaçlı aralık analizleri, gecikmiş bisiklet koşulunda 30–60 dakikada kontrol ile karşılaştırıldığında düşük glikoz, ardından 60–90 dakikada anlamlı derecede yüksek glikoz içeren biphasik bir glikoz yanıtı daha göstermiştir. Böylece, ilk aralığa özgü azalma, tüm gözlem süresi boyunca sürdürülememiş; bu durum, 0–120 dakikalık glikoz sonuçlarının anlamlı olmamasıyla uyumludur. Son meta-analizlerin, sürekli egzersin yerine ara ara yapılan aktivite kesintilerinin glikozu düşürücü etkisi açısından üstün olduğu yönündeki bulgularının aksine, bu çalışmada ara ara aktivite kesinti koşulunun ortalama glikozu kontrol ile karşılaştırıldığında anlamlı biçimde düşürmediği görülmüştür. Bu tutarsızlığa dair olası açıklamalardan biri, güncel meta-analizlerin verileri birleştirirken sürekli aktivite ile ara ara aktivite kesintilerini karşılaştıran müdahalelerin yemek öncesi veya yemek sonrası aktivite olarak ayrıştırılmamış olması olabilir. Bu metodolojik yönün ötesinde, bulgularımız ilk aktivite kesintinin yemek yedikten sonra çok geç başlatılmasının, ilgili glikozu düşürücü etkileri anlamlı biçimde azaltabileceğini daha ileri sürmektedir. Bu çalışmada sürekli aktivite ya anında ya da yedikten 20 dakika sonra başlatılırken, aktif kesinti koşulundaki ilk egzersin yalnızca yemekten 30 dakika sonra başlamıştır. Bu zamanlama farkı, aktivite kesinti koşulunda anlamlı glikozu düşürücü etkilerin görülmemesine katkıda bulunmuş olabilir.

Bu varsayımla uyumlu olarak, ilk aktif molanın 30 minut sonra yapıldığı başka bir çalışma da postprandiyal glikoz üzerinde anlamlı bir etkisi olmadığını bulmuştur (34). Aralığa özgü glikoz bulguları keşif amaçlı olarak yorumlanır ve 0–120 dakikalık doğrulayıcı bulgunun değişmemesini sağlar: anında bisiklet sürme, kontrole kıyasla anlamlı düzeyde düşük toplam ortalama glikozla ilişkilendirilen tek aktif koşuldur.

Oksijenlenme açısından, uzun süreli oturma davranışının etkilerine ilişkin önceki çalışmalar beyin oksijenlenmesinde zararlı etkiler göstermiştir. Buna karşılık, müdahale çalışmalarında 10 ile 18 minut arasında orta şiddetli bisiklet sürme sonrasında beyin oksijenlenmesinde artış gösterilmiştir (35, 36). Bu bulguları oturma davranışı bağlamına genellersek, güncel çalışma egzersle ortaya çıkan beyin oksijenlenmesi iyileşmelerinin ardından gelen bir oturma döneminde sürüp gidebildiğini göstermiştir. Egzersle ortaya çıkan vasküler işlev ve beyin kan akışındaki değişiklikler bu yanıtlara katkıda bulunmuş olabilir (37, 38). Önceki çalışmalarla uyumlu olarak, üç bisiklet müdahalesinin de oturma sırasında kan basıncını anlamlı şekilde etkilememesi, gözlemlenen oksijenlenme yanıtlarının kan basıncında algılanabilir bir değişiklik olmadan gerçekleştiğini düşündürmektedir. Önceki çalışmalar, yeterince uzun aktivite serilerinden sonra endotelyal işlevde iyileşmeler göstermiş ve bu durum 15 minutluk kesintisik bisiklet serisinden sonra görülen sürüp giden oksijenlenme yanıtları için ek bir açıklama sunabilir. Genel olarak bulgularlarımız, fiziksel aktivitenin uygulama biçiminden bağımsız olarak sınırlı bir süre için kalp hızını artırdığı ve muhtemelen lokal NO aracılı vasküler bir yanıt tetiklediği varsayımını desteklemektedir (39); bu da kas oksijenlenmesinde artışa katkıda bulunmuş olabilir. Bulgularlarımız, yalnızca yeterince süreli aktivitenin uzun süreli oturma dizileri sırasında sürüp giden bir beyin oksijenlenmesi yanıtını ayrıca tetikleyebileceğini de düşündürmektedir. Önemli olan, duyarlılık analizinde koşula özgü temel değerlerden yapılan değişiklikler göz önüne alındığında, kalp hızındaki koşul etkisinin belirgin olduğu görülmüştür.

Uzun süreli oturma sırasında yaşanan kısa aktivite patlamaları, hem algılanan hem de kalp hızı ile yansıtılan fizyolojik uyarılmayı artırdı; bu da kısa süreli fiziksel aktivitenin geçici bir uyarılma tetiklediği yönündeki görüşü destekliyor. Ayrıca egzersiz koşulları arasındaki farklar ve oturmanın 30 ile 90 dakikası arasında gözlemlenen en güçlü yanıtlar, bu etkilerin zamanla sınırlı doğasını ortaya koyuyor. Buna karşılık, algılanan iyi oluş, odaklanma ve kan basıncı aktif koşullar ile kontrol grubu arasında anlamlı biçimde farklılaşmadı. Fiziksel aktivite sonrasında bilişsel performansda akut iyileşmelere işaret eden yerleşik literatüre rağmen, müdahalelerimizden hiçbiri Stroop performansını anlamlı biçimde etkilemedi. Bu tutarsızlık, oturan yaşam tarzına ilişkin meta-analiz bulguları ile uyumludur ve daha kontrollü egzersiz ortamlarında bulunan bilişsel artışların, eş zamanlı fizyolojik süreçlerin olası aktivite kaynaklı bilişsel faydaları engelleyebileceği, postprandial uzun süreli oturan yaşam tarzı ile karakterize bir bağlama kolayca aktarılamayabileceği işaret ediyor.

Bu çalışmanın bulguları, öğünden sonraki fiziksel aktivitenin zamanlaması ve süresinin, uzun süreli oturma sırasında akut metabolik ve oksijenlenme yanıtlarının önemli belirleyicileri olduğunu gösteren değerli kanıtlar sunmaktadır. Özellikle, yemek yendikten hemen sonra yapılan egzersizin kan şekerini belirgin şekilde düşürücü etkisi, erken öğundan sonraki dönemin önemini ortaya koymaktadır. Gelecek çalışmalar, öğundan sonraki fiziksel aktivitenin zamanlaması, süresi ve sıklığının bu yanıtları nasıl etkileyebileceğini daha ileri düzeyde incelemeye yönelmelidir. Bu çalışmanın bulguları, ara aktivite mola zamanlamasına özel önem verilmesi gerektiğini işaret etmektedir; çünkü bu çalışmada ilk aktivite molası yemek yendikten 30 dakika sonra gerçekleşmiş ve dolayısıyla erken öğundan sonraki kan şekerini önemli ölçüde etkilemek için çok geç olmuş olabilir. Ara aktivite koşulunun yanı sıra, gecikmiş sürekli bisiklet sürmeden bout yapısı bakımından da farklı olması nedeniyle, geçerli karşılaştırma başlangıç zamanlaması ve bout yapısının katkılarını ayrı ayrı belirlemeye olanak tanımamaktadır. Yemek yendikten çok kısa bir süre sonra başlatılan daha kısa aktivite molalarının, sürelerinin artırılması veya egzersiz yoğunluğunun değiştirilmesiyle bu çalışmada gözlemlenen etkilerle karşılaştırılabilir sonuçlar üretip üretmeyeceği incelenmelidir. Bu çalışmanın örneklemi sağlıklı yetişkinlerden oluştuğu için, gelecek çalışmaların bu bulguların örneğin bozulmuş şeker düzenlemesi veya yükselmiş kardiyometabolik hastalık/risk faktörleri olan popülasyonlarda tekrarlanıp lanmayacağı ayrıca incelenmelidir.

Pratik açıdan önemi değerlendirildiğinde, bu çalışmanın bulguları, uzun süreli oturmanın akut metabolik yanıtlarını azaltmaya çalışırken fiziksel etkinliğin öğün sonrası zamanlamasının önem taşıyabileceğini göstermektedir. Yiyecek alımından hemen sonra gerçekleştirilen tek seferlik 15 dakikalık orta şiddetli bisiklet egzersizi, anlamlı derecede daha düşük glukoz seviyeleri ve daha yüksek beyinsel oksijenlenme ile ilişkilendirilirken, aynı egzersizin 20 dakika ertelenmesi, geçici aralığa özgü değişimler olsa bile, 0–120 dakikalık tam dönemde ortal glukozu anlamlı derecede düşürmemiş ve daha yüksek beyinsel oksijenlenme ile ilişkilendirilmiştir. Buna karşılık, aralıklı aktivite mola kas oksijenlemesini, kalp atım hızını ve algılanan uyarılmayı artırmıştır; bu da daha kısa süreli egzersiz serilerinin ölçülebilir fizyolojik yanıtlar uyandırdığını göstermektedir. Bu bulgular, aksi halde uzun süreli oturma dönemlerinde—örneğin bir ofis ortamında—yeme sonrasında kısa süreli orta şiddetli bisiklet egzersizinin, yeme sonrası akut metabolik etkileri azaltmaya çalışırken uygulanabilir bir strateji olabileceğini düşündürmektedir. Aralıklı aktivite mola koşulu, kas oksijenlemesini, kalp atım hızını ve algılanan uyarılmayı artırmış olsa bile, kontrol grubuna göre ortal glukozu anlamlı derecede azaltmamıştır. Mevcut bulgular, uzun süreli oturma dönemlerinde öğün sonrası kısa sürede gerçekleştirilen fiziksel etkinliğin olası pratik önemini desteklemektedir. Gelecek çalışmaların, bu yararların uzun vadeli klinik sonuçlara dönüştüp dönüştürüldüğünü belirlemesi gerekmektedir.

Güçlü yönler ve olası sınırlamalar

Bu çalışmanın metodolojik açıdan birkaç güçlü yanı olduğu belirtilmelidir. İlk olarak, rastgele çapraz tasarım, egzersiz koşullarının üçü ile kontrol koşulunun katılımcı içi doğrudan karşılaştırılmasını mümkün kıldı ve böylece metabolik ve fizyolojik yanıtlardaki bireyler arası değişkenliğin etkisini azalttı. Dikkat çeken bir diğer nokta, tüm katılımcıların çalışmanın dört koşulunu tamamlaması ve bu sayede veri kaybı olmadan eksiksiz bir veri seti elde edilmesidir. Bu çalışmanın bir diğer güçlü yanı, bisiklet egzersizlerinin katılımcılar içinde yük eşlemeli olarak düzenlenmiş olması ve böylece toplam egzersiz yükü kontrol altında tutularak farklı bisiklet örüntülerinin karşılaştırılabilmesidir. Katılımcılar içinde standartlaştırılmış bir öğün kullanımı, standartlaştırılmış ön-test koşulları ve deney oturumlarının tutarlı zamanlaması, çalışma günleri arasındaki karşılaştırılabilirliği artırdı. Interstisyel glikoz, beyinsel ve kaslı oksijenlenme, bilişsel performans, kardiyovasküler yanıtlar ve öznel çıktılar gibi birden fazla fizyolojik ve davranışsal alanın değerlendirilmesi, bu çalışmanın bir diğer güçlü yanıdır. Bu yaklaşım, aynı deney ortamında farklı öğünden sonra uygulanan stratejilerin metabolik, vasküler, bilişsel ve öznel etkilerinin değerlendirilmesini sağlamıştır.

Bununla birlikte, mevcut bulgular yorumlanırken göz önünde bulundurulması gereken bazı sınırlamalar bulunmaktadır. İlk olarak, bu çalışmada incelenen örnek çoğunlukla genç ve sağlıklı yetişkinlerden oluşmakta olup, bu durum bulguların yaşlı bireylerde veya kardiyometabolik hastalığı ve bozulmuş glikoz düzenlemesi bulunan bireylerde genelleştirilebilirliğini sınırlayabilir. Kadın katılımcılarda menstrüel döngü evresi değerlendirilmemiş veya standartlaştırılmamıştır; bu nedenle döngüyle ilgili olası fizyolojik yanıt varyasyonları dışlanamaz. Bel çevresi ölçülmemiştir, bu da merkezi obezite karakterizasyonunu BMI ötesinde sınırlamaktadır. Katılımcılar atanan koşul hakkında körleştirilmiş olsa da, müdahalelerin doğası nedeniyle ilk egzersız müdahalesinden sonra körleştirme artık mümkün olmamıştır. Bu çalışma, oturma sırasında ilk 2 saat içindeki akut metabolik etkilere odaklanmıştır. Bu nedenle uzun vadeli adaptasyonlara ilişkin sonuçlar çıkarılamaz. Son olarak, algılanan odaklanma, resmen geçerliliği kanıtlanmamış çalışmaya özgü sayısal derecelendirme ölçeği kullanılarak değerlendirilmiş ve bu nedenle keşif amacına yönelik bir sonuç olarak değerlendirilmelidir.

Aralıklı kesinti ve gecikmiş sürekli bisiklet koşulları hem başlangıç zamanlaması hem de serili yapı bakımından farklılık gösterdiğinden, mevcut çalışma bu iki belirli koşul arasındaki farklara öncelikli olarak hangi bileşenin katkıda bulunduğunu belirtemez.

Sonuçlar

Yeme sonrasında anında gerçekleştirilen 15 dakikalık orta şiddetli bisiklet egzersizi, kesintisiz oturmaya kıyasla daha düşük ortalamalı yeme sonrası glukoz düzeyleriyle ilişkilendirilirken, sürekli bisiklet egzersisi koşulları beyinsel oksijenlenmeyi her iki durumda da artırdı. Yeme sonrasında 30 dakika sonra alınan daha kısa aktivite ara verileri aynı etkileri göstermedi, ancak fizyolojik ve öznel uyanıklıkta geçici etkiler yarattı. Ancak bu etkiler bilişsel performans ya da artmış iyi oluşta iyileşmeye yol açmadı. Bu bulgular, test edilen iş yükü eşitlenmiş yeme sonrası bisiklet egzersisi stratejileri boyunca belirgin akut metabolik ve fizyolojik yanıtları göstermekte ve bisiklet egzersisinin zamanlanması ile egzersis yapısı uzun süreli oturma sırasında yanıtları nasıl şekillendirebileceğine dair daha kapsamlı araştırmaları desteklemektedir.

Açıklamalar

Veri erişilebilirliği açıklaması

Bu makalenin sonuçlarını destekleyen ham veriler, makale yazarları tarafından makul istekler üzerine sunulacaktır.

Etik açıklaması

İnsanlar dahil edilen çalışmalar, Frankfurt am Main’deki Goethe Üniversitesi’nin 5. Bölüm (Psikoloji ve Spor Bilimleri) Etik Kurulu tarafından (referans numarası 2023-36) ve aynı üniversitenin Tıp Fakülmesi Etik Kurulu tarafından (referans numarası 2025-2741) onaylanmıştır. Çalışmalar, Helsinki Bildirgesi’ne, yerel mevzuata ve kurumsal gerekliliklere uygun olarak yürütüldü. Katılımcılar, bu çalışmaya katılmaya ilişkin yazılı bilgilendirilmiş onaylarını vermiştir.

Yazar katkıları

ME: Kavramlaştırma, Yöntem, Araştırma, Veri yönetimi, Biçimsel analiz, Orijinal metin yazımı, İnceleme ve düzenleme. DN: Kavramlaştırma, Yöntem, Orijinal metin yazımı, İnceleme ve düzenleme. DG: Kavramlaştırma, Yöntem, Orijinal metin yazımı, İnceleme ve düzenleme. TE: Kavramlaştırma, Yöntem, Biçimsel analiz, Orijinal metin yazımı, İnceleme ve düzenleme.

Finansman

Yazar(lar), bu çalışma ve/veya yayını için finansal destek alınmadığını bildirmiştir.

Tesekkürler

Yazarlar, çalışma katılımcılarına gösterdikleri zaman ve özveri için teşekkür eder.

Çıkar çatışması

Yazar(lar), bu çalışmanın ticari veya finansal, potansiyel bir çıkar çatışması olarak değerlendirilebilecek herhangi bir ilişki olmadan yürütüldüğünü beyan eder.

Üretken yapay zeka beyanı

Yazar(lar), bu metnin hazırlanmasında üretken yapay zekanın kullanıldığını beyan eder. Metnin dil düzenlemesine yardımcı olmak ve metnin anlaşılırlığını ve okunabilirliğini artırmak amacıyla yalnızca bir üretken yapay zeka aracı (ChatGPT, OpenAI) kullanılmıştır. Araç veri analizi, veri yorumlama, şekil üretimi veya bilimsel içerik üretimi için kullanılmamıştır. Tüm bilimsel kararlar, analizler ve yorumlar yazarlar tarafından yapılmış olup, metnin içeriği için tam sorumluluk onlara aittir.

Bu makaledeki şekillerle birlikte sağlanan alternatif metinler (alt text) Frontiers tarafından yapay zekanın desteğiyle üretilmiştir; olası hataların önlenmesi için mümkün olduğunca yazarların gözden geçirmesini de içeren makul çabalar alınmıştır. Herhangi bir sorun tespit ederseniz lütfen bizimle iletişime geçin.

Yayıncı notu

Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarların görüşlerini yansıtır ve bağlı oldukları kuruluşların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini mutlaka yansıtmaz. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisinin yapabileceği herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya desteklenmez.

Ekleme materiali

Bu makalenin Ekleme Materiali çevrimiçi olarak şu adreste bulunabilir: https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fspor.2026.1979309/full#supplementary-material

SUPPLEMENTARY TABLE S1

Cinsiyete göre ayrıştırılmış demografik özellikler ve standartlaştırılmış yiyecek alımı.

SUPPLEMENTARY TABLE S2

NIRS kaynaklı sonuçlar için cinsiyete göre ayrıştırılmış betimleyici veriler (serebral ve kas ΔHbO₂ ve ΔHHb).

Kısaltmalar

ANCOVA, kovaryans analizi; ANOVA, varyans analizi; BMI, kütle indeksi; BP, kan basıncı; BPM, dakika başına atım; CGM, sürekli glukoz izlemi; Dia BP, diyastolik kan basıncı; DRKS, Alman Klinik Çalışmalar Kaydı; ΔHbO₂, bazal duruma göre oksihemoglobin değişimi; ΔHHb, bazal duruma göre deoksihemoglobin değişimi; HR, kalp atım hızı; IPAQ, uluslararası fiziksel aktivite anketi; MET, görev metabolik eşdeğeri; NIRS, yakın kızılötesi spektroskopi; NO, nitrik oksit; RC, göreli değişim; SD, standart sapma; Sys BP, sistolik kan basıncı; 95%CI, %95 güven aralıkları.

  • 1.

    da Silva G, Santini LB, Farah QB, Germano-Soares AH, Correia M, Ritti-Dias R, ve diğerleri. Uzun süreli oturma durumunun kardiyovasküler parametreler üzerindeki etkileri: sistematik derleme. Int J Sports Med. (2021) 43:97–106. 10.1055/a-1502-6787

    • Pubmed Özeti
    • CrossRef
    • Google Scholar
    • Makalede referansı görüntüle
  • 2.

    Ahmadi M, Coenen P, Straker L, Stamatakis E. Cihazla ölçülen durağan davranış ve kardiyovasküler ve postür dolaşım hastalıkları insidansı. Int J Epidemiol. (2024) 53:dyae136. 10.1093/ije/dyae136

    • Pubmed Özeti
    • CrossRef
    • Google Scholar
    • Makalede referansı görüntüle
  • 3.

    Buffey AJ, Herring MP, Langley CK, Donnelly AE, Carson BP. Ayakta durma ve hafif yoğunlukta yürüme ile yetişkinlerde uzun süreli oturma süresinin kesilmesi: yetişkinlerde kardiyometabolik sağlığın biyomarkerları üzerindeki akut etkiler: sistematik derleme ve meta-analiz. Sports Med. (2022) 52:1765–87. 10.1007/s40279-022-01649-4

    • Pubmed Özeti
    • CrossRef
    • Google Scholar
    • Makalede referansı görüntüle
  • 4.

    LohR, Stamatakis E, Folkerts D, Allgrove JE, Moir HJ. Uzun süreli oturmanın fiziksel aktivite mola ile kesilmesinin kan glukozu, insülin ve triakilseritid ölçümleri üzerindeki etkileri: sistematik derleme ve meta-analiz. Sports Med. (2020) 50:295–330. 10.1007/s40279-019-01183-w

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
    • View reference in article
  • 5.

    Saunders TJ, Atkinson HF, Burr J, MacEwen B, Skeaff CM, Peddie M. Uzun süreli oturmanın kesilmesinin akut metabolik ve vasküler etkileri: sistematik derleme ve meta-analiz. Sports Med. (2018) 48:2347–66. 10.1007/s40279-018-0963-8

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
    • View reference in article
  • 6.

    Zhang X, Zheng C, Ho RS, Miyashita M, Wong SHS. Diyabeti olan veya olmayan yetişkinlerde kümelenmiş süreksiz egzersizin öğünden sonraki glukozem, insülin ve triakseritid üzerindeki etkileri: sistematik derleme ve meta-analiz. Sports Med Open. (2022) 8:14. 10.1186/s40798-021-00401-y

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
    • View reference in article
  • 7.

    Bellini A, Nicolò A, Bazzucchi I, Sacchetti M. Sağlıklı bireylerde öğundan sonraki glukozemi iyileştirmek için farklı egzersiz stratejilerinin etkileri. Med Sci Sports Exerc. (2021) 53:1334–44. 10.1249/MSS.0000000000002607

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
    • View reference in article
  • 8.

    Engeroff T, Groneberg DA, Wilke J. Akşam yemeğinden sonra biraz dinlen, akşam yemeğinden sonra bir mil yürü? Sağlıklı bireylerde ve bozulmuş glukoz toleranlı hastalarda öğundan sonraki akut glukozem yanıtının yemek öncesi ve sonrası egzersize göre sistematik derleme ve meta-analiz. Sports Med. (2023) 53:849–69. 10.1007/s40279-022-01808-7

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
  • 9.

    Hadgraft N, Winkler E, Climie R, Grace M, Romero L, Owen N ve ark. Yetişkinlerde oturan yaşam tarzı müdahalelerinin kardiyometabolik risk biyomarker’ları üzerindeki etkileri: meta-analizlerle sistematik derleme. Br J Sports Med. (2021) 55:144–54. 10.1136/bjsports-2019-101154

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
    • View reference in article
  • 10.

    Kerr J, Crist K, Vital D, Dillon L, Aden S, Trivedi M ve ark. Postmenopozal kadınlarda uzun süreli oturma süresini kesintiye uğratmak için üç stratejinin akut glukoregülatör ve vasküler sonuçları: pilot, laboratuvar temelli, rastgele kontrollü, 4 koşullu, 4 periyotlu kross-over deneyi. PLoS One. (2017) 12:e0188544. 10.1371/journal.pone.0188544

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
    • View reference in article
  • 11.

    Baker BD, Castelli D. Uzun süreli oturma, fiziksel olarak aktif genç yetişkinlerde beyinsel oksijenlemeyi azaltır. Front Cognit. (2024) 3:1370064. 10.3389/fcogn.2024.1370064

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
    • View reference in article
  • 12.

    Bergouignan A, Leggett K, De Jong N, Kealey E, Nikolovski J, Groppel J ve ark. Uzun süreli oturmanın sık sık kesintiye uğratılmasının öznel enerji düzeyleri, ruh hali, yiyecek isteği ve bilişsel işlev üzerindeki etkileri. Int J Behav Nutr Phys Act. (2016) 13:113. 10.1186/s12966-016-0437-z

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
    • View reference in article
  • 13.

    Wennberg P, Boraxbekk C-J, Wheeler M, Howard B, Dempsey PC, Lambert G ve ark. Uzun süreli oturmanın kesintiye uğratılmasının yorgunluk ve bilişsel işlev üzerindeki akut etkileri: bir pilot çalışma. BMJ Open. (2016) 6:e009630. 10.1136/bmjopen-2015-009630

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
    • View reference in article
  • 14.

    ChuehT-YChenY-CHungT-M. Uzun oturma süresinin bilişsel işlevlere akut etkisi: sistematik derleme. BMJ Open. (2022) 12:e050458. 10.1136/bmjopen-2021-050458

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
    • Referansı makalede görüntüle
  • 15.

    ChandrasekaranBPesolaAJRaoCRArumugamA. Uzun oturma süresini bölmek oturarak yaşayan yetişkinlerde bilişsel işlevleri iyileştirir mi? Olası fizyolojik mekanizmalar üzerine kapsamlı bir derleme ve hipotez formülasyonu. BMC Musculoskelet Disord. (2021) 22:274. 10.1186/s12891-021-04136-5

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
    • Referansı makalede görüntüle
  • 16.

    MagnonVValletGTAuxietteC. İş yerinde oturarak geçen zaman ve bilişsel işlev: sistematik derleme. Front Public Health. (2018) 6:239. 10.3389/fpubh.2018.00239

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
    • Referansı makalede görüntüle
  • 17.

    AlvaSBrazgRCastorinoKKipnesMLiljenquistDRLiuH. 14 günlük sürekli glukoz izleme sisteminin üçüncü neslinin doğruluğu. Diabetes Ther. (2023) 14:767–76. 10.1007/s13300-023-01385-6

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
    • Referansı makalede görüntüle
  • 18.

    BuzzaGLovellGPAskewCDSolomonC. Genç kadınlarda sistemik O2 kullanımı ve kas ve prefrontal korteks doku oksijen çıkarmasında kısa ve uzun vadeli aerobik antrenman yıllarının etkisi. J Strength Cond Res. (2019) 33:2128. 10.1519/JSC.0000000000002512

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
    • Referansı makalede görüntüle
  • 19.

    Klop M, De Heus RA, Maier A, Van Alphen A, Floor-Westerdijk M, Bronkhorst M, ve diğerleri. Postural kan basancı dinamiğinin yakın kızılötesi spektroskopi ile ölçülen beyin oksijenlenmesi ile yakalanması. GeroScience. (2023) 45:2643–57. 10.1007/s11357-023-00791-9

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
    • View reference in article
  • 20.

    Mola C, Classen JAHR, Maier A, Van Wezel RJ, Meskers CGM. Yakın kızılötesi spektroskopi ile değerlendirilen ortostatik beyin oksijenlenmesinin belirleyicileri. Auton Neurosci. (2022) 238:102942. 10.1016/j.autneu.2022.102942

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
    • View reference in article
  • 21.

    Biddulph B, Morris JG, Lewis M, Hunter K, Sunderland C. Egzersiz ve toparlanma aktiviteleri sırasında kompresyon taytı ile ve kompresyon taytı olmadan yakın kızılötesi spektroskopin güvenilirliği. Sports (Basel). (2023) 11:23. 10.3390/sports11020023

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
    • View reference in article
  • 22.

    Hardy CJ, Rejeski WJ. Ne Ne, Nasıl Hissettiğiniz: Egzersiz Sırasında Etkinin Ölçümü. J Sport Exerc Psychol. (1989) 11:304–17. 10.1123/jsep.11.3.304

    • CrossRef
    • Google Scholar
    • View reference in article
  • 23.

    Svebak S, Murgatroyd S. Metetmotivasyonel baskınlık: Ters teori yapılarının çoklu yöntemle geçerliliği. J Pers Soc Psychol. (1985) 48:107–16. 10.1037/0022-3514.48.1.107

    • CrossRef
    • Google Scholar
    • View reference in article
  • 24.

    Thorenz K, Sudeck G, Bergwinkel A, Weigelt M. Orta şiddetli fiziksel aktiviteye duyulan etkisel yanıtlar: Almanca sürümler için his ölçeği ve uyanıklık ölçeğinin yakınsak ve ayırt edici geçerliliğini kanıtlamaya yönelik bir çalışma. Behav Sci (Basel). (2024) 14:317. 10.3390/bs14040317

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
    • View reference in article
  • 25.

    Sobrinho VGM, Monteiro WR, Ribeiro CA, Filho MLM, Vale RGS, da Silva NSL. The feeling scale and felt arousal scale reliability in older adults. Int J Environ Res Public Health. (2025) 22:1317. 10.3390/ijerph22091317

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
    • View reference in article
  • 26.

    Lee J, Park J, Kim Y, Woo M. Affective change with variations in zumba fitness intensity as measured by a smartwatch. Percept Mot Skills. (2021) 128:2255–78. 10.1177/00315125211022700

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
    • View reference in article
  • 27.

    Bajaj JS. Adventures in developing an app for covert hepatic encephalopathy. Clin Transl Gastroenterol. (2017) 8:e85. 10.1038/ctg.2017.14

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
  • 28.

    Solon-Júnior LJF, Vieira da Silva Neto LL, Lima-Junior D, Costa YP, Klinger da Silva Oliveira J, Fiorese L, et al. “Encephalapp Stroop”: Validity and reliability of a smartphone app to measure cognitive performance in physically active subjects. Appl Neuropsychol Adult. (2026) 33(1):219–24. 10.1080/23279095.2024.2343024

    • CrossRef
    • Google Scholar
  • 29.

    Quan M, Xun P, Wu H, Wang J, Cheng W, Cao M, et al. Effects of interrupting prolonged sitting on postprandial glycemia and insulin responses: a network meta-analysis. J Sport Health Sci. (2021) 10(4):419–29. 10.1016/j.jshs.2020.12.006

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
    • View reference in article
  • 30.

    Solomon TP, Tarry E, Hudson C, Fitt AI, Laye MJ. Immediate post-breakfast physical activity improves interstitial postprandial glycemia: a comparison of different activity-meal timings. Pflugers Arch—Eur J Physiol. (2020) 472:271–80. 10.1007/s00424-019-02300-4

    • CrossRef
    • Google Scholar
  • 31.

    YokoN, HiroshiY, YingJ. Öğle tatilinde egzersizin türü ve zamanlamasının işyerindeki kan şekerinin öğünden sonra yükselmesini baskılamadaki etkisi. J Occup Health. (2021) 63:e12199. 10.1002/1348-9585.12199

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
  • 32.

    NygaardH, RønnestadB, HammarströmD, Holmboe-OttesenG, HøstmarkA. Açlık ve öğundan sonraki durumda yapılan egzersizin hiperglisemik bireylerde interstisyel şeker üzerindeki etkileri. J Sports Sci Med. (2017) 16(2):254–63.

    • Pubmed Abstract
    • Google Scholar
  • 33.

    ColbergS, RZarrabiL, BenningtonL, NakaveA, Thomas SommaC, SwainD, ve ark. Tip 2 diyabetli bireylerde öğundan sonra yürümek, akşam yemeğinden önce yapılan egzersize göre akşam yemeğinin glisemik etkisini azaltmada daha etkilidir. J Am Med Dir Assoc. (2009) 10:394–7. 10.1016/j.jamda.2009.03.015

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
  • 34.

    ChrismasB, RTaylorL, CherifA, SayeghS, RizkN, El-GamalA, ve ark. Katarlı kadınlarında uzun süreli oturma kesintisinin, öğundan sonra insülin ve trigliserid konsantrasyonlarını baskılaması. Front Physiol. (2019) 10:706. 10.3389/fphys.2019.00706

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
  • 35.

    GilesG, EBrunyéT, EddyM, MahoneyC, RGagnonS, ATaylorH, ve ark. Akut egzersin prefrontal kortekste oksijenlenmiş ve oksijensiz hemoglobini artırdığı. NeuroReport. (2014) 25:1320. 10.1097/WNR.0000000000000266

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
  • 36.

    IdeK, HornA, SecherN. Maksimum altı egzersine beyinsel metabolik yanıt. J Appl Physiol. (1999) 87:1604–8. 10.1152/jappl.1999.87.5.1604

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
  • 37.

    Jørgensen LG, Perko G, Secher NH. Dinamik egzersiz sırasında insanlarda bölgesel serebral arter ortalama akış hızı ve kan akışı. J Appl Physiol (1985). (1992) 73:1825–30. 10.1152/jappl.1992.73.5.1825

    • CrossRef
    • Google Scholar
  • 38.

    Querido JS, Sheel AW. Ezersiz sırasında serebral kan akışının düzenlenmesi. Sports Med. (2007) 37:765–82. 10.2165/00007256-200737090-00002

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
  • 39.

    Arefirad T, Seifi E, Epidarkish M, Mohammadian Khonsari N, Mousavifar SA, Yazdani S ve ark. Egzersiz eğitiminin nitrik oksit ve nitrit/nitrat (NOx) üretimi üzerindeki etkisi: sistematik derleme ve meta-analiz. Front Physiol. (2022) 13:953912. 10.3389/fphys.2022.953912

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
  • 40.

    Barella LA, Etnier JL, Chang Y-K. Akut bir egzersiz serisinin sağlıklı yaşlı yetişkinlerin bilişsel performansındaki anlık ve gecikmeli etkileri. J Aging Phys Act. (2010) 18:87–98. 10.1123/japa.18.1.87

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar
  • 41.

    Hacker S, Banzer W, Vogt L, Engeroff T. Aerobik egzersizin bilişsel dikkat ve bellek performansındaki akut etkileri: süreye dayalı doz-yanıt ilişkilerinin incelenmesi ve artmış uyanıklık düzeylerinin etkisi. J Clin Med. (2020) 9:E1380. 10.3390/jcm9051380

    • CrossRef
    • Google Scholar
  • 42.

    Harveson AT,annon JC, Brusseau TA, Podlog L, Papadopoulos C, Durrant LH ve ark. Liseli bir örnekte 30 dakikalık direnç ve aerobik egzersizin bilişsel işlev üzerindeki akut etkileri. Res Q Exerc Sport. (2016) 87:214–20. 10.1080/02701367.2016.1146943

    • Pubmed Abstract
    • CrossRef
    • Google Scholar

Özet

Anhtar kelimeler

Immediate, delayed, or intermittent workload-matched postprandial cycling and cardiometabolic and cognitive responses during sedentary behav
Immediate, delayed, or intermittent workload-matched postprandial cycling and cardiometabolic and cognitive responses during sedentary behav

aktivite ara verileri, serebral ve kas oksijenlenmesi, bilişsel performans, sürekli glikoz izlemi, fiziksel aktivite, yemek sonrası egzersiz, oturarak geçen yaşam tarzı

Başvuru

Euring M, Niederer D, Groneberg D ve Engeroff T (2026) Oturan yaşam tarzı sırasında ani, gecikmeli veya aralıklı, iş yükü eşitlemeli yemek sonrası bisiklet sürme ve kardiometabolik ve bilişsel yanıtlar: rastgele kontrollü çapraz çalışma. Front. Sports Act. Living 8:1979309. doi: 10.3389/fspor.2026.1979309

Alındı

26 Ağustos 2026

Düzeltildi

23 Eylül 2026

Kabul edildi

12 Ekim 2026

Yayınlandı

09 Kasım 2026

Cilt

8 – 2026

David Broom, Danışman, Sheffield, Birleşik Krallık

Jennifer Ann Nasser, Drexel Üniversitesi, Amerika Birleşik Devletleri

Dongwook Yeo, Mayo Clinic, Amerika Birleşik Devletleri

© 2026 Euring, Niederer, Groneberg ve Engeroff.

Bu, Creative Commons Atıf Lisansı (CC BY) koşulları altında erişime açık bir makaledir. Orijinal yazar(lar)ın ve telif hakkı sahibin(ler)in atıf yapılması ve bu dergideki orijinal yayının, kabul görmüş akademik uygulama doğrultusunda atıf edilmesi şartıyla, diğer forumlarda kullanım, dağıtım veya çoğaltmaya izin verilmektedir. Bu koşullara uymayan herhangi bir kullanım, dağıtım veya çoğaltmaya izin verilmez.

*İletişim: Marco Euring marco-euring97@web.de

†

ORCID Marco Euring orcid.org/0009-0009-5249-9249 Daniel Niederer orcid.org/0000-0002-7690-5418 Tobias Engeroff orcid.org/0000-0003-4584-5712

Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve bağlı oldukları kuruluşların, ya da yayıncının, editörlerin veya değerlendirenlerin görüşlerini kesin olarak yansıtmaz. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisinin yapabileceği herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya desteklenmez.

İlginizi Çekebilir: Saatlik Modelin Sürekli Vasopressör Başlatılmasında Taşınabilirliği, Kalibrasyonu ve Uyarı Yükü: Üç Veritabanlı Retrospektif Çalışma →
Kaynak: Frontiersin ↗
BENZER İNCELEMELER

İlgili Diğer Rehberler