Kaliteli sağlık verileri, yetkililerin yeni ortaya çıkan tehditleri tespit etmesine ve hayat kurtaran müdahalelerde bulunmasına yardımcı olabilir. Ancak yeni bir rapor, Afrika’daki sağlık bilgi sistemlerindeki kritik boşlukları ortaya koyuyor.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından yapılan çalışma, kıtadaki birçok ülkenin ölümlerin kaydedilmesi, sağlık bilgilerinin toplanması ve yorumlanması gibi alanlarda zorluklarla karşı karşıya olduğunu gösteriyor.
DSÖ’nün Afrika Bölge Direktörü Dr. Mohamed Janabi, “İnsanların neden öldüğünü, hangi çocukların temel hizmetlerden mahrum kaldığını veya toplulukların en büyük sağlık riskleriyle nerede karşılaştığını bilmediğimizde, en çok ihtiyacı olan insanları gözden kaçırabiliriz,” dedi.
Tweet URL’si
Rapor, Salı günü Kenya’nın başkenti Nairobi’de başlayan ve sağlık bakanlarını, üst düzey yetkilileri ve diğer paydaşları bir araya getiren Birinci Afrika Sağlık Verileri Forumu’nda yayımlandı.
Zorluklar ve ilerlemeler
Değerlendirilen 40 ülkeden yarısından azı – 19’u – ölümlerin en az onda sekizinin yetkililere bildirildiğini belirtti. Ülkelerin sadece yarısından biraz fazlası, yani 21’i, kaydedilen ölümlerin en az onda sekizinin nedenini tespit edebiliyor.
Birçok ülke ayrıca topladığı verileri anlamlı kılmakta zorlanıyor. Ülkelerin yarısından azının (yüzde 43) klinik ve hastane düzeyinde sağlık verilerini analiz etme kapasitesi bulunurken, bunların sadece dörtte biri verilerin kalitesini bu düzeyde kontrol edebiliyor.
Rapor ayrıca, birçok ülkenin güvenilir sağlık bilgileri üretmek için gerekli sistemleri ve kapasiteleri oluşturma sürecinde hâlâ ilk aşamalarda olduğunu ortaya koydu.
Yönetim ve finansman başlıca zorluklar arasında yer alıyor; ülkelerin sadece yüzde 18’i sağlık bilgi sistemleri için özel bir bütçe ayırdığını belirtti. Diğer zayıflıklar ise koordinasyon, düzenli veri kalitesi kontrolleri ve eğitimli profesyonellerin mevcudiyetiyle ilgili.
Buna rağmen hükümetler önemli ilerlemeler kaydetti. DSÖ Afrika Bölgesi’ni oluşturan 47 ülkenin çoğunluğu, yani 43’ü, rutin sağlık bilgilerini toplamak ve bildirmek için dijital bir platformu benimsedi.
Ülkeler arasında öne çıkan örneklerden biri Nijerya: Bauchi eyaletindeki sağlık yetkilileri, aşı verilerini ve topluluk düzeyindeki bilgileri kullanarak rutin aşılarını alamayan çocukları tespit etti.
Yapay zekanın sorumlu kullanımı
Perşembe gününe kadar sürecek olan Birinci Afrika Sağlık Verileri Forumu, katılımcılara raporun bulgularını gözden geçirme, deneyimlerini paylaşma ve çözümler belirleme fırsatı sunuyor.
Tartışmalarda ayrıca dijital sağlık, yapay zeka (YZ) ve diğer yeniliklerin sağlık bilgi sistemlerini nasıl güçlendirebileceği ve sağlık hizmetlerini nasıl destekleyebileceği de ele alınacak.
DSÖ teknik görevlisi Dr. Hillary Kipruto, yapay zekanın sağlık hizmetleri üzerindeki etkisine dikkat çekti.
UN News’e yaptığı açıklamada, “Tanı konulmasındaki atılım inanılmaz,” dedi. Eskiden aylar sürebilecek bir analizin artık tek bir tıklamayla rapor haline getirilebildiğini belirtti.
“Bundan kaçamayız, ancak YZ’yi sorumlu bir şekilde kullanmamıza olanak tanıyan uygun mevzuat ve çerçevelerin olduğundan emin olmamız gerekiyor,” diye ekledi.

