GÜNCEL YAYIN Koruyucu Hekimlik, Yaşam Tarzı Tıbbı ve Hücresel Biyoloji
📅 18 Kasım 2026 · Bağımsız Editoryal Ağ
Dahiliye

Akıllı Telefon Yasağı Okullarda Sınav Başarısını Artırıyor — Harvard Gazette

✍️ Editör Masası • 📅 18 Kasım 2026 • ⏱️ 6 dk okuma
Akıllı Telefon Yasağı Okullarda Sınav Başarısını Artırıyor — Harvard Gazette

Akıllı telefon çağında iki önemli dönüm noktasına yaklaşıyoruz.

Ocak ayında, Steve Jobs’un San Francisco’da iPhone’u ilk kez tanıtmasının üzerinden 20 yıl geçecek.

Pew araştırmalarına göre ise neredeyse tüm Amerikalı gençlerin akıllı telefona erişiminin üzerinden yaklaşık on yıl geçti.

Ancak akıllı telefonların öğrenme üzerindeki etkilerini incelemeye ancak şimdi başlıyoruz — ve bu durum endişe verici. Çünkü akıllı telefonların neredeyse evrensel olarak yaygınlaşmasıyla birlikte sınav başarıları da düşüşe geçti: 2013’ten bu yana her yıl standart sapmanın yaklaşık yüzde ikisi kadar bir kayıp yaşandı.

Eğitim araştırmacıları, sınıflardaki telefon sayısının artmasıyla birlikte neler olduğunu incelemek için yeterli zamana sahip değildi. Ancak şimdi ikinci bir fırsatları var: Eyaletler genelinde uygulanan kapsamlı okul içi telefon yasaklarının etkilerini inceleyerek.

Harvard Eğitim Yüksek Okulu’na bağlı Eğitim Politikası Araştırmaları Merkezi’nin (CEPR) bir parçası olan “Öncü Eyaletler Girişimi”nin ilk araştırma makalesinde, araştırmacılar bu yasakların ölçülebilir ama umut verici bir etkisi olduğunu tespit etti.

Bu yasaklar, öğrenci başarısındaki “yavaş sızıntı” için anlık bir çözüm değil. Ancak yeterince katı uygulandığında, ülkenin öğrencilerinin yaşadığı sürekli akademik kayıpları azaltıyor ve zamanla başarılarının düşmek yerine yavaşça yükselmesini sağlayabilir.

Netlik ve uzunluk açısından düzenlenmiş bu sohbette, CEPR’ın fakülte direktörü ve eğitim ekonomisti Thomas Kane, makalenin bulgularını, araştırmanın sınırlarını ve araştırmacıların —ve politika yapıcıların— bir sonraki adımları için önerilerini anlatıyor.

Gazette: Bu, okullardaki akıllı telefon yasakları üzerine yapılan ilk büyük ulusal çalışma — ve uzun bir bekleme süresinden sonra geldi. Telefonların öğrenmeyi engellediğine dair dolaylı kanıtlar en azından düşündürücü olmalı.

Thomas Kane: ABD’de öğrenci başarısı yaklaşık 2013’ten beri düşüşte. Makalemizde bunu “yavaş sızıntı” olarak adlandırıyoruz. Benzer eğilimler birçok Batı Avrupa ülkesinde ve Kanada’da, özellikle okuma alanında da görülüyor.

Pek çok ebeveyn ve politika yapıcı, bu düşüşün ne kadarının akıllı telefon kullanımından kaynaklandığından endişe ediyor. Elbette başka olası açıklamalar da var: Birkaç yıl öncesine kadar ben, ABD’deki en olası açıklamanın sınav temelli hesap verebilirlikteki bir düşüş olduğunu düşünüyordum. Ancak bu düşüşün uluslararası niteliği göz önüne alındığında, okul içi akıllı telefon kullanımının etkisini incelemek önemli göründü.

Bu etkiyi nasıl izole ettiniz?

Telefonlar sınıflara girerken okulları tek tek inceleyerek etkisini görme fırsatını kaçırmıştık. Ancak şimdi, okulların katı telefon yasaklarını uygulamasıyla bu doğal deneyin tersine dönmesini gözlemleme şansımız oldu. Bulduğumuz şey şu: Bir yasak uygulandıktan sonra başarı artışındaki kazanç yaklaşık 0,01 standart sapma oldu. Bu da bir yıl boyunca ek olarak bir ila iki haftalık öğretime denk geliyor.

Geleneksel standartlara göre —örneğin özel ders gibi müdahalelerle karşılaştırıldığında— 0,01 standart sapma küçük bir etki. Ancak bu, 2013’ten bu yana yaşanan yıllık başarı kayıplarının yaklaşık yarısı kadar: Zamanla biriken küçük kayıplar. Yasakların etkisi herhangi bir yılda küçük olsa bile, bu kazanımların zamanla birikmesini bekleyebiliriz.

Bu çalışma, yasaklara yönelik birçok farklı yaklaşımı ve çeşitli ölçütleri içeren geniş bir araştırmaydı. Belirttiğiniz gibi, sınav başarıları en çok zaten düşük başarı seviyesindeki öğrenciler arasında düşmüştü. Yasakların özellikle bu gruba fayda sağladığına dair bir kanıt var mıydı?

Örneğin, yılın başında farklı seviyelerde olan iki çocuğu düşünelim: biri yüksek, diğeri düşük puanlı. Yasakların düşük puanlı öğrenci için çok daha büyük bir artış sağladığını bulamadık. Ancak biraz şaşırtıcı başka bir şey keşfettik.

Tüm öğrenciler arasında, başlangıçtaki başarı seviyelerine bakılmaksızın, yıl boyunca okumada büyük kayıplar yaşayan bir grup var ve yasaklar bu kayıpları durduruyor gibi görünüyor. Bunun bir yorumu, bazı çocukların diğerlerinden daha kolay dikkatinin dağılması ve telefonların alınmasının bu büyük başarı kayıplarını önlemesidir. Bu, çok çocuklu aileler için mantıklı gelebilir. Örneğin, benim iki oğlum var, ikisi de oldukça yüksek puanlı — ama biri diğerinden çok daha kolay dikkatinin dağılması eğiliminde.

Ancak aynı zamanda —ve araştırmalar da bunu destekliyor— düşük puanlı birçok öğrencinin okul dışında sosyal medyada çok daha fazla zaman geçirdiğini merak ediyorum. Dolayısıyla en alt seviyedeki puan düşüşleri, okul içi kullanımdan ziyade okul dışı telefon kullanımıyla daha yakından ilişkili olabilir. Bu çalışmayı yapmak için henüz yeterli veriye sahip değiliz, ama bunu araştırmayı çok isterim.

Aslında bir sonraki sorum da buydu. Bana öyle geliyor ki akıllı telefonların beyinlerimiz üzerindeki etkisi —hem yetişkinlerin hem de çocukların— sadece kullandığımız anlarla sınırlı değil. Dikkatimizi bölüyorlar, tasarlandıkları gibi hızlı dopamin döngüleri yaratıyorlar — ve zamanla bu durum, örneğin “Romeo ve Juliet” veya “Vay Canına, Yakalayıcı” gibi eserleri okumayı zorlaştırabilir.

Evet — ve okul içi yasakların başarıda bir miktar artış sağladığına dair kanıtlarımız varsa, belki de bu durumun bir kalıntısı hâlâ var. Eğer akşam izlediğim YouTube videolarını veya gece 10’da yaşadığım Snapchat tartışmasını düşünüyorsam, bu düşünceler zihnimde kalmaya devam eder. Okul içi bir yasak bu etkiyi ortadan kaldırmaz.

Okul dışı kullanımın, özellikle düşük başarıdaki öğrenciler için daha önemli olması oldukça muhtemel. Eğer bu öğrenciler gece üç-dört saatlik sosyal medya maratonları yaşıyorsa, bunun okul gününe de yansıması düşünülebilir.

İşin sinir bozucu yanı, sosyal medya şirketlerinin öğrencilerin platformlarında ne kadar zaman geçirdiğini bilmesi — ancak verilerinin hiçbir zaman bireysel öğrencilerin akademik sonuçlarıyla ilişkilendirilmemiş olması. Bu, çeşitli gizlilik endişelerini ortaya çıkarabilir, ancak öğrenci gizliliğini koruyacak şekilde verileri toplulaştırıp anonimleştirmek mümkün olabilir.

İncelediğiniz yasak türlerinden biri, okullarda farklı bir yeni teknolojiye dayanıyordu: Yondr Pouches, yani öğrencilerin telefonlarını okul günü boyunca kilitleyip sakladıkları neopren çantalar. Tahminlerinize göre bu, sınıf başına yaklaşık 425 dolarlık bir yatırım gerektiriyor. Gözlemlenen başarı artışına bakıldığında bu maliyet değer mi?

Eğer bu, yılda bir ila iki haftalık ek öğretime denk geliyorsa, evet, muhtemelen değer. Bu ek öğrenme süresini başka bir yolla elde etmek daha mı pahalıya mal olurdu? Kilitlenebilir çantaların maliyeti, öğrenci başına bir öğretmen maaşının yaklaşık beşte biri — ve buna binanın işletme maliyeti dahil değil.

Etki nispeten küçük, ancak akıllı telefonların yaygınlaşmasıyla yaşanan yıllık başarı kaybının yaklaşık yarısı kadar ve bir ila iki haftalık öğrenme eklemenin maliyet etkin bir yolu.

Thomas Kane

Thomas Kane. Fotoğraf: Veasey Conway/Harvard Personel Fotoğrafçısı

Çantaların etkisinin, makalede açıkladığınız diğer “katı yasaklar”la eşdeğer olduğu belirtildi. Bunu, örneğin ders süresini kısaltan yasaklardan nasıl ayırıyorsunuz?

“Katı yasak”ı, bu çantaları kullanmak, telefonları okulda merkezi bir yerde saklamak veya telefonları tamamen okul dışında tutmak olarak tanımladık.

Yondr’un hangi okulların ve ne zaman bu çantaları kullandığına dair verilerini paylaştığı için onlara odaklandık. Ancak insanlar katı yasakları uygulamak için başka teknolojiler de geliştiriyor: Bir şirketle öğrenciler telefonlarına bir uygulama yüklüyor ve telefon, okul sınırları içindeyken iletişim dışında her şeyi otomatik olarak devre dışı bırakıyor. Eminim ki başka yaklaşımlar da olacaktır.

Temel fikir, uygulamanın öğretmenlere bağlı olmaması — ki bu durumda bazı öğretmenlerin diğerlerinden daha gevşek olması kaçınılmaz olurdu. Ayrıca telefonun çantada, sadece yarım saniye uzakta olmasının öğrencileri cezbedici hale gelmesini de engelliyor.

Bu yasakların çoğu nispeten yeni. Ancak makaledeki en umut verici bulgulardan biri çantalarla ilgili: Okuma puanları, yasakların ikinci yılında birinci yıla kıyasla daha da fazla iyileşmiş gibi görünüyor.

Şu an için bulduğumuz şey, yasakların ilk yılı ile sonraki yılları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olmaması. Sorunlardan biri, yasakların üçüncü veya dördüncü yılında olan çok fazla okulun olmaması. Her geçen yıl, etkilerin aynı kalıp kalmadığına, arttığına veya azaldığına dair daha fazla kanıt elde edeceğiz.

Şu anda ebeveynler arasında K-12 sınıflarındaki teknolojinin varlığına karşı yüksek bir endişe, hatta öfke yaşıyoruz. Bu yılın başlarında Meta, veri toplama ve bağımlılık yapan uygulama tasarımlarıyla ilgili bir davayı çözmek için eyaletlere 17 milyar dolar ödemeyi kabul etti. Makalenizde, eyaletlerin bu paranın bir kısmını teknolojinin öğrenme üzerindeki etkisini daha fazla incelemek için kullanmasını önerdiniz. Massachusetts gibi eyalet genelinde bir telefon yasağı olmayan bir eyalet için genel politika öneriniz ne olurdu?

Öncelikle tüm okulları okul günü boyunca akıllı telefonlar üzerinde bir tür katı yasak uygulamaya teşvik ederdim. Ayrıca eyaletleri, sosyal medya şirketlerinden öğrencilerin okul dışı kullanımına dair veri talep etmeye teşvik ederdim. Böylece bu yaygın endişenin haklı olup olmadığını anlayabiliriz. Bu endişe zaten politika değişikliklerine yol açıyor — ancak mutlaka yeterli kanıt olmadan. Garanti ederim ki bu verilerde şaşırtıcı bulgular olacaktır.

Örneğin, belki de asıl sorunun gece geç saatlerdeki kullanım olduğunu ve bunun uyku düzenini bozarak öğrenci başarısını etkilediğini öğreniriz. Bu da farklı bir düzenleme yaklaşımına yol açar. Ancak asıl sorunun, daha önce bahsettiğim dikkat süresinin azalması ve toplam kullanım miktarı olduğunu öğrenirsek — bu da farklı bir düzenleme setini gerektirir.

Dolayısıyla aceleyle karar vermemeliyiz. Meta anlaşmasıyla şirket veri paylaşmayı taahhüt etti ve bizim yapmaya çalıştığımız şeylerden biri, elde edilecek verilerin bu sorulardan bazılarını yanıtlamasını sağlamak.

İlginizi Çekebilir: Hücresel Yaşlanma ve Mitokondriyal Disfonksiyon: AMPK, SIRT1 ve NAD+ Sinyal Yolaklarında Egzersiz Fizyolojisi →
BENZER İNCELEMELER

İlgili Diğer Rehberler