GÜNCEL YAYIN Koruyucu Hekimlik, Yaşam Tarzı Tıbbı ve Hücresel Biyoloji
📅 15 Kasım 2026 · Bağımsız Editoryal Ağ
Endokrinoloji

Diyabetik Hiperglisemide Hiponatremi ve Sıvı Kaymaları

✍️ Editör Masası • 📅 15 Kasım 2026 • ⏱️ 28 dk okuma
Diyabetik Hiperglisemide Hiponatremi ve Sıvı Kaymaları

Orijinal Araştırma Makalesi

Front. Med., 13 Kasım 2026

Bölüm: Yoğun Bakım ve Anestezioloji

Cilt 13 – 2026 | https://doi.org/10.3389/fmed.2026.1964099

  • RG

    Robert G. Hahn 1† *

  • RS

    Robert Svensson 2

  • JH

    Joachim H. Zdolsek 3,4

  • 1. Danderyds Hastanesi’nde Karolinska Enstitüsü (KIDS), Stockholm, İsveç

  • 2. Anestezioloji ve Yoğun Bakım Bölümü, Vrinnevi Hastanesi, Norrköping, İsveç

  • 3. Anestezioloji ve Yoğun Bakım Bölümü, Linköping Üniversitesi, Linköping, İsveç

  • 4. Tıbbi ve Sağlık Bilimleri Bölümü, Linköping Üniversitesi, Linköping, İsveç

Makale Ölçümleri

Detayları Görüntüle

Özet

Amaç:

Hiponatremi, diyabet hastalarında şiddetli hipergliseminin yaygın bir bulgusudur. Bu çalışmada, hiponatreminin plazma seyreltmesinden, bir sodyum açlığından ya da her ikisinden mi kaynaklandığını inceledik.

Yöntem:

Bu çalışmada, 17 şiddetli hiperglisemiye sahip diyabet hastasında, iki gün üst üste 30 dakika içinde 1 L izotonik solüyon (0.9% tuzlu su) intravenöz infüzyonu sırasında ve sonrasında kan hemoglobin düzeyleri ile plazma ve idrardaki glikoz, sodyum ve diğer elektrolit konsantrasyonları tekrar tekrar ölçüldü. Sıvı hacmi ve elektrolit kinetiği uygulanarak glikoz ile elektrolit düzeyleri arasındaki ilişkiler incelendi ve vücut sıvı kompartmanlarının büyüklükleri tahmin edildi.

Sonuçlar:

Plakoz glukoz (en yüksek değer, 53 mmol/L) ile plazma sodyum (en düşük, 120 mmol/L) düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı ters lineer ilişki bulundu. Her infüzyondan önceki başlangıç değerlerine dayanan düzeltme faktörü 1,6 iken, çalışma günleri arasındaki plazma sodyum düzeyindeki değişkenin dikkate alınmasıyla bu faktör 2,2’ye yükseldi. Girişteki hiperglisemi, hücre içi sıvı boşluğundan 350 mL’lik bir sıvı kaynağına karşılık geliyordu ve bu, çalışma günleri arasındaki temel plazma sodyum düzeylerindeki farkı açıklamaya yeterliydi. Ancak bu seyrelme, plazma ve hücre dışı sıvı hacimlerinde %20’lik bir azalma ile birlikte görülüyordu; bu nedenle hücre dışı sodyum ve klorür içeriği sırasıyla %26 ve %30 oranında normalin altında, yaklaşık 400 mmol’a eşdeğer eksiklikler gösteriyordu. Asit-bans dengesinin ve böbrek işlevinin yeniden sağlanması, plazma glukoz düzeylerini düşürmekten çok, plazma sodyum düzeylerinin normale dönmesini yönlendirmiş görünüyor.

Sonuçlar:

Aşırılık derecesinde diyabet kaynaklı hiperglisemi olan hastalarda hiponatremi, hem seyrelme hem de sodyum eksikliği ile açıklanabilir. Tıbbi tedavi her iki faktörü de göz önünde bulundurmalı, ancak sodyum eksikliği çok daha büyüktür ve sıvı resüsitasyon planlanırken öncelik verilmesi gerekir.

1. Giriş

Sodyum eksikliği, şiddetli diyabetik hipergliseminin yaygın bir bulgusudur. Plazma glikoz ve sodyum konsantrasyonları öylesine yakın bir biçimde korele eder ki, mekanistik bir ilişki önerilebilir. Standart yorum, fazla glikozun ozmotik gücünün hücrelerden su çekerek plazma sodyumunu seyrelttiği yönündedir. Katz, bu seyreltme temelli bir matematiksel model uygulayarak iki değişken arasındaki sayısal ilişkiyi ortaya koydu. Wolf, bu teoretik hesaplamalara antropometrik verileri ekleyerek plazma glikoz düzeyindeki 100 mg/dL (5.55 mmol/L)’lik artışın plazma sodyum düzeyini 1.6 mmol/L düşüreceği sonucuna vardı. Bu tür ilişkilere dayanan “düzeltme faktörleri”nin hesaplanmasının amacı, gerçek bir sodyum eksikliği var mı yoksa hiponatremi’nin yalnızca plazma glikoz düzeyi normale dönünce kendiliğinden düzelecek bir seyreltmeden mi kaynaklandığını ortaya çıkarmaktır.

Seyreltme kavramı, Hillier ve arkadaşları tarafından daha ileri taşındı; altı gönüllüde hiperglisemi uyandırdılar ve plazma glikoz düzeyi 25 mmol/L’yi aştığında natremi’nin geliştiğini ve hatta ilerlediğini, plazma glikozu 45 mmol/L’ye ulaştığında ise plazma sodyum düzeyinin 120 mmol/L’ye kadar düştüğünü doğruladılar. Başlangıçta düzeltme faktörü 1.6 olabilirdi, ancak ilerleyen aşamalarda 4.0’a kadar çıkabilir ve bu da şiddetli natremi’yi işaret eder. Buna rağmen bu düzeltme faktörleri hiçbir zaman klinik hastalarda validasyon edilmemiştir. Üstelik, akut hiperglisemi ile hücre içi suyun osmozla çekilmesi arasındaki mekanistik bağ, hiperglisemi birkaç günlük bir süreçte geliştiğinde ve osmotik diürez hem glikoz hem de sodyumdan büyük kayıplar yarattığında daha ikna edici olmayabilir. Aslında, bu tablo akışkan, sodyum ve glikoz akışları arasındaki ilişkiler oldukça belirsizliğini korumaktadır.

Buna rağmen, bu çalışma yoğun bakıma (YB) diyabetik hiperglisemi tedavisi için yatırılan klinik hastalarda plazma glikozu ile plazma sodyum seviyeleri arasındaki önerilen ilişkiyi yeniden değerlendirmektedir. Ayrıca, plazma sodyum seviyelerinin geri kazanımında önemli olabilecek faktörleri de inceledik. İyi kontrol edilemeyen diyabet, vücuttaki su rezervlerinin ozmotik diürez yoluyla tükenmesi nedeniyle bir tıbbi acil durumdur ve bu nedenle vücut sıvı hacimlerini genişletmek için intravenöz kristaloid sıvı verilmesi zorunludur.

Hastalarımız, yatırıldıkları gün ve 1. günde, 1 saat boyunca ve ardından 1 L 0,9% tuzlu suyun intravenöz (i.v.) infüzyonu alındığı dönemde 1 saat boyunca incelendi. Birincil hipotez, ozmotik diürezden kaynaklanan sodyum açığının hiponatremiyi açıklamada seyreltmeye göre daha önemli olduğuydu.

2 Yöntemler

2.1 Çalışma tasarımı

Bu çalışma, 2014-2019 yılları arasında İsveç’in Norrköping kentindeki Vrinnevi Hastanesinin yoğun bakımına şiddetli diyabetik hiperglisemi tedavisi için yatırılan, tamamen ayık ve hemodinamik olarak stabil 17 hastaya 31 i.v. infüzyon deneyi uygulanan tek gruplu, keşif niteliğinde, ön görülü, randomize edilmemiş bir klinik deneyin ikincil analizidir. Raporlama, TREND (Randomize Edilmemiş Tasarımlarla Değerlendirmelerin Şeffaf Raporlanması) kontrol listesine uygun olarak yapıldı.

Hastalarımıza ilk infüzyon deneyi, YB’ye varışlarından kısa bir süre sonra (0. gün) uygulandı. Üç hasta hariç tüm hastalara ertesi gün (1. gün) tekrar infüzyon yapıldı. Her infüzyon deneyi, 30 dakika içinde 1 L 0,9% tuzlu suyun infüzyonundan oluşuyordu. Ardından, ilk ve ikinci infüzyon deneyleri arasında saat başına yaklaşık 250-500 mL Riset asetatı infüzyonu yapıldı (toplam ortalaması 7 L). Dengeli kristaloid sıvının her 1 L’lik torbasına potasyum (30 mmol) eklendi, ancak çalışma sıvısına eklenmedi.

2.2 Ölçümler

Biyokimyasal analiz için arteriyel kan (1 mL) 0, 10, 20, 30, 35, 40, 45, 50 ve 60. dakikalarda alındı. Numuneler; kan hemoglobin (Hb) konsantrasyonu, pH, baz fazlalığı ve plazma sodyum, glikoz, bikarbonat ve iyonize kalsiyum konsantrasyonları için Radiometer Medical (Kopenhag, Danimarka) kaynaklı Radiometer ABL800 FLEX kan gazı makinesinde incelendi. Plazma klorür, albümin, kreatinin ve magnezyum konsantrasyonları ile hematokrit Roche Inc. (Mannheim, Almanya) kaynaklı Cobas 8000 platformunda ölçüldü. Osmolalite, glikoz, ketonlar ve ölçülen tüm iyon konsantrasyonlarının toplamı olarak hesaplandı. Ketonlar yalnızca başvuruda ölçüldü, 1. günde ölçülmedi.

İdrar hacmi, her deneyin sonunda örneklenti. İdar sodyum, potasyum, glikoz, klorür ve magnezyum konsantrasyonları da Cobas 8000 platformunda ölçüldü.

2.3 Hesaplamalar

  • (1)

    Plazma sodyumu ile plazma glikozu arasındaki ilişkinin “düzeltme faktörü”, plazma glikozundaki 100 mg/dL (5,5 mmol/L)’lik değişmeye karşılık gelen plazma sodyumundaki değişimi ifade eder. Bu ilişki doğrusal regresyon analizi ile incelendi.

  • (2)

    0. gün ile 1. gün arasındaki temel plazma glikozu seviyesindeki farktan kaynaklanacak, hücre içi sıvıdan (İSS) hücre dışı sıvıya (ISS) olası akut teoretik su kayması, plazma glikozu seviyesinin yüksekliği hariç İSS ve ISS’de osmolalitenin sabit olduğunu varsayan aşağıdaki osmolalite denklemi ile hesaplandı (, ):

Bu kütle dengi denklemi, Guyton’un fizyoloji kitabında verilen açıklamayı kullanır (

ECF’in ozmolalitesindeki değişimlerin, yavaş difüze olan elektrolitlerin verilmesi sonucu suyun ICF ile ECF arasında yeniden dağılımını nasıl açıkladığı. Temel durumda ICF hacminin ECF hacminden iki katı büyük olduğu varsayılır (ECFo). ICF hacmi böylece ECFo × 2 olarak yazılır. ECFo × 2’nin denkleme dahil edilmesi, ICF’den su çekilmesinin onun ozmolalitesini artırarak, sıvı çekilmesine zıt yönde hafif bir kuvvet oluşturduğunu dikkate alır; bu da kolayca atlanabilen fizyolojik bir sonuctur.

  • (3)

    Bilinir bir sıvı kayması yanıtında ortaya çıkacak teoretik plazma sodyum (P-Na) konsantrasyonunu tahmin etmek için Denklem 1’in aşağıdaki basitleştirilmesi kullanıldı. ECF hacminin sodyum içeriğinin sabit olduğu ve seyreltmenin biyarkerı olarak ölçülmüş bilinen bir P-Na’nın kullanıldığı varsayılır:

  • (4)

    Sodyum dinamiği, zaman içinde gerçekleşen bir sıvı kaymasını hesaplamak için kullanılıyorsa, Denklem 2, Denklem 3 haline getirilmelidir. Buna ek olarak, infüze edilen sodyum miktarı ile atılan sodyum ve sıvı, çalışma süresinin başında ve sonunda ölçülmüş P-Na ile birlikte değerlendirilmelidir (, , ). Hesaplama, ECF içinde aynı dağılım hacmini paylaşan ve aynı su kaymasını gösteren hem plazma sodyumunu hem de plazma klorurunu kullanarak güçlendirilebilir (). Bu nedenle, 0.9’luk tuzlu suyun infüzyonuna yanıt olarak ECF’den ICF’e su kayması, ECF hacmindeki değişimin biyarkerları olarak temel durumda (indeks: o) ve 60 dk’da hem P-Na hem de plazma klorur konsantrasyonlarını kullanan Denklem 3 uygulanarak hesaplandı. Yalnızca P-Na kullanıldığında aşağıdaki denklem elde edilir:

  • (5)

    ECFo hacmi, plazmadaki iyonize kalsiyum ve magnezyum konsantrasyonlarının 1 L %0.9’luk tuzlu solüyonun infüzyonuna yanıt olarak gösterdiği ortalama fraksiyonel seyreltme değerine dayanarak hesaplanmıştır. Bu ECF iyonları her infüzyon deneyinde dokuz kez ölçülmüş ve infüzyon edilen sıvıyla seyreltılmıştır. Seyreltme büyüklüğü, P-Ka başlangıç/P-Ka sonrasıl olarak elde edilmiştir. Hesaplamalar, log-olasılık matematiğine dayanan popülasyon (karışık modeller) hacim kinetik analizi kullanılarak, veriye tek hacimli bir model uydurarak gerçekleştirilmiştir. Bu yaklaşım, her iki günde de tüm ölçümleri dahil ederek ve ECF’yi 0. günde 1. günden bir kovaryans terimiyle ayırarak sağlamlaştırılmıştır; bu, bireysel hastalardaki dalgalanmaların sonucu yanıltma riskini azaltır. ECF elektrolitlerinin seyreltmesini kullanarak ECF hacmini nicelendiren hesaplamalar, bromür ve iohesol seyreltmesi ile geçerliliği kanıtlanmıştır. İşlemler Ek Materyal 1’de açıklanmaktadır.

  • (6)

    ECF içinde bulunan elektrolit miktarları, ECFo ile söz konusu elektrolitin ilk ölçümünün (0. zaman) çarpımı olarak alınmıştır. Glükozun dağılım hacmi (V)d, ECFo’nun %80’i olarak alınmıştır; çünkü glukoz infüzyonu çalışmalarında ekzojen glukoz için Vd’nin 11–12 L olduğu, beklenen fizyolojik ECF hacmi olan 14–15 L yerine bu değere ulaşıldığı görülmüştür. Glükozun Vd’si ile tuzlu solüyon infüzyonundan önce ölçülen plazma glukoz konsantrasyonunun çarpımı, başlangıçta ECF içindeki glukoz havuzu olarak alınmıştır.

  • (7)

    Plazma hacminin başlangıç durumunu yansıtan bir belirteç, 0.9’lu tuzlu solüsyonun infüzyonundan kaynaklanan Hb kaynaklı plazma seyreltmesine üç odacıklı sıvı kinetik modelinin uydurulmasıyla elde edildi. Ardından, infüzyon edilen sıvının genişleyebilir vücut sıvısı boşlukları arasındaki dağılımının tam kinetik profili, elektrolitlerin dağıldığı fizyoloşik boşluktan daha küçük olan bu boşluklar için elde edildi. Hb kaynaklı plazma seyreltmesini hesaplamak için hematokrit düzeltmesini de içeren aşağıdaki denklem kullanıldı (, ):

Büyük sıvı odacıkları sırayla birbirine bağlıdır ve ölçülen idrar çıkışını da dikkate alırlar (

). Farklı denklemler ve matematiksel işlemler

Supplementary Material 1

.

2.4 İstatistik

Toplanan veriler, ölçümler arasında karşılaştırmaları kolaylaştırmak için tutarlı şekilde medyan ve 27.–75. yüzdelik sınırları olarak bildirildi. Gün 0 ile gün 1 arasındaki farklar, tüm infüzyonların eşleştirilmemesi nedeniyle Mann–Whitney U testiyle karşılaştırıldı (üç hastadan yalnızca gün 0’da veri elde edildi, gün 1’de edilmedi). Uygun olduğu durumlarda eşleştirilmiş eşli testler, Wilcoxon eşleşmiş çift testiyle gerçekleştirildi (metin içinde kullanıldığı belirtildi). Seçili değişkenler arasındaki ilişkiler, r = korelasyon katsayısı olmak üzere basit ve kademeli çoklu lineer regresyonla incelendi. Kullanılan istatistiksel program SPSS 31.0.1.0 (IBM Corp., Armonk, NY, USA) oldu. Kinetik veriler, Phoenix 8.7 sürümü (Pharsight, St. Louis, MO, USA) ile en iyi tahmin edilen değer ve %95 güvenirlik aralığı (GAA) olarak bildirildi. Çalışmanın keşifsel niteliği nedeniyle güç analizi yapılmadı. P < 0.05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi.

3 Bulgular

3.1 Demografik özellikler ve biyokimya

17 hastanın yaş ortalaması 49 (31–72) yıl, kilo ortalaması ise 69 (65–82) kg idi. On hastada tip 1 diyabet, diğerlerinde ise tip 2 diyabet vardı. Onbeş hastada ketoasidoz (ortalama kılcal keton konsantrasyonu 5,6 mmol/L), iki hastada ise hiperglisemik hiperosmolar durum (HHS; ketonlar 0,7 ve 1,7 mmol/L) olduğu değerlendirildi (). HHS’li her iki hastada da girişte yüksek plazma sodyum düzeyi bulundu (Şekil 1A), ancak yalnızca biri ciddi hacim açlığı gösteriyordu. Tüm grafiklerde, HHS’li hastaların verileri ketoasidoz’lu hastalardan farklıysa bu hastalar farklı bir sembol ile gösterilmiştir.

Şekil 1

Girişte dokuz hastada yükselmiş plazma kreatinin (>100 µmol/L) düzeyi vardı, ancak yalnızca biri 1. günde korunuyordu; bu da böbrek fonksiyonlarında görülen prerenal işlev bozukluğunun dehidratasyona bağlı olduğunu düşündürmektedir.

Temel biyokimyasal veriler Tablo 1’de, klinik veriler Ek Tablo S1‘de listelenmiştir.

Tablo 1

Değişken Gün 0 Gün 1 P-değeri
İnfüzyon öncesi
B-Hb (g/L) 142 (124–163) 127 (107–139) 0,001
P-albümin (g/L) 40 (30–46) 30 (27–34) 0,01
P-sodyum (mmol/L) 132 (129–136,0) 136,5 (133,7–139,6) 0,02
P-potasyum (mmol/L) 4,9 (4,7–5,3) 3,7 (3,5–4,1) 0,001
P-klorür (mmol/L) 93 (89–98) 104 (101–108) 0,001
P-glükoz (mmol/L) 37,0 (28,5–41,6) 14,8 (14,2–16,7) 0,001
P-ozmolalite (mOsm/kg H2O) 282 (277–289) 280 (273–287)a 0,49
P-kratinin (µmol/L) 93 (84 ile 138) 61 (58 ile 89) 0.01
P-kalsiyum (mmol/L) 1.30 (1.24 ile 1.39) 1.30 (1.24 ile 1.39) 0.03
P-magnezyum (mmol/L) 0.91 (0.84 ile 1.15) 0.76 (0.73 ile 0.91) 0.04
B-pH (pH birimi) 7.24 (7.17 ile 7.29) 7.41 (7.35 ile 7.48) 0.001
Ortalama arter basıncı (mmHg) 87 (77 ile 93) 88 (80 ile 97) 0.56
DES’te glikoz içeriği (mmol) 274 (237 ile 356) 162 (119 ile 184) 0.001
DES’te sodyum içeriği (mmol) 1,406 (1,209 ile 1,567) 1,882 (1,800 ile 2,023) 0.01
DES’te klorür içeriği (mmol) 1,020 (801 ile 1,070) 1,426 (1,297 ile 1,538) 0.001
Artı baz (mmol/L) −14.3 (−18.3 ile −9.7) −1.4 (−9.3 ile 0.3) 0.001
Laktat (mmol/L) 1.3 (1.1 ile 2.0) 0.8 (0.6 ile 1.3) 0.025
Sıvı verilmesinden sonra (60. dakikada)
Sişe (mL) 290 (155 ile 610) 140 (105 ile 273) 0.032
Siş ozmolalitesi (mOsm/kg H2O) 289 (225 ile 324) 346 (216 ile 446) 0.25
P-sodyum (mmol/L) 133.0 (130.0 ile 135.6) 136.1 (133.3 ile 138.6) 0.064
P-pasyum (mmol/L) 4.7 (4.4 ile 5.0) 3.7 (3.6 ile 4.0) 0.001
P-glikoz (mmol/L) 31 (25 ile 36) 15.3 (12.8 ile 17.0) 0.001
P-osmolalite (mOsm/kg H2O) 275 (270 ile 285) 282 (274 ile 286) 0.38
B-pH (pH birimi) 7.25 (7.17 ile 7.26) 7.37 (7.34 ile 7.45) 0.001
Base artışı (mmol/L) −16.1 (−20.7 ile −12.2) −3.0 (−8.6 ile −0.3) 0.001
Glükoz ekresiyonu (mmol) 53 (34 ile 88) 14 (1 ile 43) 0.006
Sodyum ekresiyonu (mmol) 13 (5 ile 26) 10 (6 ile 16) 0.88
Potasium ekresiyonu (mmol) 5.8 (3.7 ile 11.8) 4.3 (3.4 ile 5.8) 0.33b
Klorid ekresiyonu (mmol) 6.5 (2.3 ile 10.5) 15.3 (8.8 ile 29.0) 0.033
Kalsiyum ekresiyonu (mmol) 0.34 (0.20 ile 0.85) 0.17 (0.14 ile 0.33) 0.023
Magnezyum ekresiyonu (mmol) 0.32 (0.16 ile 0.63) 0.49 (0.25 ile 0.66) 0.43
Hb–albumin seyreltme farkı (%) 2.0 (1.2 ile 3.9) 2.0 (1.7 ile 4.0) 0.63

Ölçümler, 1 L %0.9’luk tuzlu solüyonun i.v. infüzyonundan hemen önce ve sonra gerçekleştirildi.

İstatistiksel analiz, tüm deneylerin eşleştirilmemiş olması nedeniyle Mann–Whitney testi kullanılarak yapıldı.

a

Plazma osmolalitesi doğrudan ölçülmedi; ECF elektrolitlerinin, glukozun ve ketonların konsantrasyonlarının toplamına eşit kabul edildi. Ketonlar 1. günde ölçülmedi.

b

Dokuz ölçüm eksiktir.

Gün 0’da deney öncesinde yalnızca çok az miktarda insulin verilirken, gün 1’deki deney öncesine kadar ortalamaya 26 ünite insulin uygulanmıştır. Önceki bir analiz, insülinin endojen glukoz üretimini yalnızca sınırlı düzeyde etkilediğini göstermişti. Bu nedenle gün 1’de ICF’den glukoz çıkışı hâlâ belirgin düzeydeydi.

3.2 Plazma glukuzu vs. plazma sodyumu

Plazma glukuzu ile plazma sodyumu arasındaki ilişkiler Şekil 1’de gösterilmiştir.

Şekil 1A, her iki infüzyon öncesindeki başlangıç değerlerini göstermekte ve plazma glukuzu seviyesindeki 35 mmol/L’lik artışın, P-Na’da yaklaşık 10 mmol/L’lik bir farkla eşleştiğini öngörmektedir. Bu veriler, plazma glukuzu seviyesindeki 100 mg/dL (5,55 mmol/L)–lik değişim için bir “düzeltme faktörü” olarak 1,6‘yı vermektedir (10 × 5,5/35 ile hesaplanan).

Şekil 1B, aynı ilişkiyi göstermekle birlikte tüm hastalarda tuzlu su infüzyonları sırasında ve sonrasında ölçülen tüm değerleri kullanmaktadır. Bu durumda düzelt faktörü 2,0‘ye dönüşmektedir.

Gün 0 ile gün 1 arasındaki eşleştirilmiş farklar, 3,6’lık bir düzelt faktörü önermektedir (Şekil 1C), gün 0 ile gün 1 arasındaki P-Na değişimlerinin kabul glukuzu seviyesi açısından karşılaştırılması ise 2,2’lik bir düzelt faktörü vermektedir (Şekiller 1D,E). Son olarak, 1 L %0,9’lu tuzlu su infüzyonuyla başlayan 1 saatlik çalışma sırasında meydana gelen akut değişimler, yalnızca 0,9’lık bir düzelt faktörü önermektedir (Şekil 1F).

Bu hesaplamalar ham ilişkileri göstermekte ve glukoz ve sodyumun sürmekte olan eklenmeleri ile kayıplarını dikkate almamaktadır.

3.3 Sodyum seyrelmesi

Osmolalite denklemi (Denklem 1) göre, gün 0 ile gün 1 arasındaki temel plazma glukuzu farkı, ICF’den ECF’ye 350 (284–455) mL’lik bir sıvı kaymasına eşdeğerdir. Denklem 2’ye göre, bu sıvı çekilmesinin plazma sodyumunu 4,8 (3,9–6,8) mmol/L seyretmesi beklenmekte olup, bu değer gün 0 ile gün 1 arasındaki ölçülen plazma sodyumu değişiminden yalnızca 0,1 (−2,7 ile +2,4) mmol/L farklıdır. Bu nedenle hesaplamamız, ölçülen hiponatreminin seyrelmeden kaynaklandığı görüşüyle uyumludur.

3.4 Vücut sıvı hacimleri

Diğer değişkenler, klinik ortamda “düzeltme faktörü”nü kullanışsız kılmaktadır. Önemlisi, girişteki ECF hacminin ortalamayla yalnızca 10,9 L’ye (vücut ağırlığının %16’sı) ve 1. günde 13,7 L’ye ulaşmasıdır [vücut ağırlığının %20’si, yani normal oran (); Tablo 2].

Tablo 2

Parametre Kovaryat En iyi tahmin 95% GA CV% −2(LL)
Ca + Mg seyreltme
Vc (mL) 10,860 7,685 – 14,035 14.8
k10 (10–3 min⁻¹) 16.5 5.31 – 27.7 34.4 –855
Vc Gün 1 0.229 1.15 – 45.8 50.5 –860
Hb seyreltme
Vc (mL) — 2,141 1,520 – 2,762 14.7
k10 (10–3 min⁻¹) — 15.2 9.0 – 21.4 20.7
k12 (10–3 min⁻¹) — 109.2 62.9 – 155.5 21.6
k21 (10–3 min⁻¹) — 76.5 45.7 – 107.3 20.5
k23 (10–3 min⁻¹) — 1.66 1.49 – 18.3 5.3
k32 (10–3 min⁻¹) 20.2 8.4 – 31.9 29.8 556
Vc Gün 1 0.57 0.25 – 0.90 29.0 548
k10 P-glikoz (mmol/L) 0.65 0.19 – 1.11 36.2 542
k10 P-bikarbonat (mmol/L) –0.98 –1.47 – –0.50 −24.9 535
k21 Hb–Alb seyreltme farkı –0.74 –0.83 – –0.66 −6.4 530
k23 Temel faz fazlası (mmol/L) 3.12 2.81 – 3.45 5.2 448
k32 Temel faz fazlası (mmol/L) –0.10 –0.09 – –0.11 −0.4 443

Nihai modelde diyabetik hiperglisemili hastalarda Hb kaynaklı plazm seyreltmesine dayanan popülasyon kinetik parametreleri.

GA, güven aralığı; CV, örnekleme arası değişkenlik katsayısı; LL, model için log-olabilirlik.

Veriler, 17 hastada gerçekleştirilen 31 infüzyon deneyinden elde edilmiştir. Kovaryant modeller üstel (gün 0) ve doğrusal (Hb–Alb seyrelme farkı ve baz fazlası), diğerleri ise güç modelleridir. Ortalama P-glukoz 23,7; P-bikarbonat 15,2; baz fazlası −9,9 ve medyan Hb–Alb seyrelme farkı +0,0114 olarak bulunmuştur. Büyük bir Hb–Alb farkı, daha az lenfatik dönüş olduğunu gösterir ().

Gün 0’daki azalmış ECF hacmindeki sodyum içeriği, gün 1’dekinden 398 (339–640) mmol daha azdı. Bu değer, Tablo 1’e göre iki çalışma günü arasındaki ECF sodyum içeriği farkından hesaplandığı için, vücudun sağlamaya çalıştığı sodyum miktarını temsil eder (çünkü gün 1’de ECF hacmi ve P-Na normaldi).

Bu farkın neredeyse tamamı (%87), ECF hacminin geri kazanımından kaynaklanmıştır. 2. Denkleme göre, gün 0’daki ECF’nin düşük sodyum içeriği korunmuş olsaydı, gün 1’de P-Na konsantrasyonu yalnızca 105 (103–108) mmol/L olurdu ki bu da ölçülen değerden 33 (29–35) mmol/L daha azdır. Bu ciddi hiponatremi, yalnızca 4,8 mmol/L olarak belirlenen “düzeltme faktörü” tarafından gösterilen mütevazı hiponatremi ile karşılaştırılmalıdır. Bu farkın büyüklüğü, hiperglisemiyeye ilişkili hacım azalmasının bir sonucudur ve bu hastalara sodyum verilmesinin önemini vurgular.

Hemokonsantrasyon, plasma hacminin gün 0’da %25 oranında daraldığını göstermektedir. Hb seyrelmesine dayanan infüzyon edilen %0,9’lu tuzlu suyun dağılımının tam hacim kinetik analizi, hastaların başvuruda hipovolemik olduğunu da doğrulamaktadır. Bazal plasma hacmi endeksimiz (Vc) gün 0’da 2,1 L, gün 1’de ise 3,8 L’dir (Tablo 2). “Normal” bir kan hacminin vücut ağırlığının %7’sini oluşturması göz önüne alındığında, gün 0’daki plasma hacmi, beklenen değerden 0,7 (0,4–0,9) L daha azdı.

3.5 Plasma sodyumunun geri kazanımı

X–Y grafikleri, metabolik asidozun ve böbrek fonksiyonunun P-Na’nın geri kazanımındaki olası rollerini incelemek için kullanıldı. Glukozüri ve natriüri, idrar çıkışı arttıkça belirgin şekilde arttı (P < 0.001; Şekil 2A,B) ve bu artış, asidozun şiddeti arttıkça yükseldi (P < 0.0022; Şekil 3A). Bu ilişkiler, hipergliseminin idrar akımını yönlendiren güç olabileceğini ima edebilir; ancak idrar çıkışı ile gün 0’daki hiperglisemi arasındaki ters ilişki üzerinden incelenmeleri gerekir (Şekil 3B). İkincinin istatistiksel ilişkisi, plazma kreatinin seviyeleri yüksek olan hastalar göz ardı edildiğinde kayboldu; bu da plazma kreatinin seviyesinin artmasıyla, idrar akımına göre plazma glikoz seviyesinin yükseldiğini düşündürüyor (Şekil 3C). Her halükârda, Şekil 3B ve C, daha yüksek plazma glikoz seviyelerinin idrar akımını ve dolayısıyla natriüri ve glukozüriyi orantılı olarak hızlandırdığını desteklemiyor.

Şekil 2

Şekil 3

Yapılan ek analizler, girişteki yüksek plazma kreatinin seviyesinin P-Na’nın daha hızlı kazanılmasıyla ilişkili olduğunu gösterdi (Şekil 4A). Böylece, P-Na’nın geri kazanımı özellikle ciddi asidozu ve normal plazma kreatinin seviyesi olan hastalarda yavaşladı (Şekil 4B).

Şekil 4

Çoklu doğrusal regresyon analizi, gün 0’dan gün 1’e P-Na artışının büyük negatif baz fazlalığı tarafından baskılandığını ve yüksek plazma kreatinin seviyesi tarafından hızlandırıldığını, her ikisinin de infüzyonlara başlanmadan önce, gün 0’da ölçüldüğünü doğruladı (P < 0.03 ve P < 0.002 sırasıyla).

3.6 Böbreklerce “Önceliklendirme”

1 saatlik deneyler sırasında idrarla atılan maddenin analizi, böbreklerin plazma sodyum ve klorürünü geri kazanmayı, ekstraselüler sıvı hacmi ve asidoza göre “öncelikli” hale getirdiğini gösterdi. Bu nedenle, 0. günde atılan idrarda verilen sodyumun ve klorürün sırasıyla yalnızca %8,2 (%3,2–%18,2) ve %5,0 (%2,1–%6,9) oranında bulunurken, hacmin %29 (%16–%61) oranında infüze edilen sıvı hacmini temsil etmesi, sodyum ve klorürün ikisinin de vücutta korunduğunu, ancak klorürün çok daha güçlü bir şekilde korunduğunu ve böylece asidozu sürdürdüğünü ortaya koydu.

Vücut ayrıca ekstraselüler sıvı hacminin geri kazanımını “öncelikli” hale getirmiş gibi görünüyordu. Su ve elektrolit kayıpları için düzeltme yapan Denklem 3’ün uygulanması, 0. günde deney sırasında 0,9’lu solüsyon infüzyonunun ECF’den ICF’ye 403 (170–517) mL sıvı taşıdığını, yani hiperglisemiye yanıt olarak oluşan kaymanın tersi yönde hareket ettiğini gösterdi. 1. günde 354 (165–524) mL benzeri bir sıvı kayması oluştu. Bu nedenle, 0. günde infüze edilen hacmin üçte birden biraz azı ECF’yi hidrate ederken, 1. günde infüze edilen hacmin yarısı ECF’de kaldı. İlk sıvı kayması, plazma osmolalitesindeki bir azalma ile açıklanabilirken, ikinci infüzyon deneyinde hesaplanan osmolalitede böyle bir değişiklik görülmedi (Tablo 1).

3.7 Asidoz

Asidoz, Yoğun Bakıma kabul anında belirgindi ve baz fazlası ortalam −14,3 mmol/L idi. İki solüsyon infüzyonundan hiçbiri asidozu hafifletmedi. Bununla birlikte, bu süreç dengeli kristaloidler verildi ve asidoz temelde 1. günde çözüldü. Benzer şekilde, plazma kreatinin düzeyi kabul anında sık sık >100 µmol/L iken, ertesi gün genellikle normale dönmüştür (Tablo 1, Şekil 4B, Ek Tablo S1).

Laktat yükselmesi nadir ve sınırlı bir bulgu olarak görüldü; beş hastada plazma laktat düzeyi 2 mmol/L’nin üzerindeydi ancak hiçbir hastada 3 mmol/L’yi aşan laktat düzeyi saptanmadı. %0.9’lu tuzlu su infüzyonu, infüzyonlar sırasında plazma laktat konsantrasyonunu belirgin biçimde düşürdü (Wilcoxon testi P < 0.001). Buna karşın baz fazlası değişmedi (P = 0.78) ve hatta 0. gün verilen infüzyonla kötüleşme eğilimi gösterdi (medyanlar, −14.3 ile −16.1 mmol/L arasında; P < 0.087).

Hemoglobin bazlı kinetik analiz, asidozun üç modellenmiş sıvı boşluğunun en uzak kısmındaki sıvı kaynamla matematiksel biçimde ilişkili olduğunu gösteriyor; bu muhtemelen ICF’ye karşılık geliyor (Tablo 2). Daha negatif bir baz fazlası hem ICF’ye sıvı girişini kısıtladı hem de sıvının ICF’den çıkışını doğrusal bir biçimde hızlandırdı. Çıkışı düzenleyen hız sabiti k32 olarak adlandırıldı ve baz fazlasına ek olarak kademeli olarak yükselen plazma potasyum düzeyleriyle de ilişkiliydi; bu da potasyumun elektroneutraliteyi korumak için sıvıyla birlikte hücrelerden çıktığını düşündürdü (Şekil 4C). Girişteki genel olarak yüksek plazma potasyum düzeyi, %0.9’lu tuzlu su verilmeden önce ICF’nin susuz kalmasının bir süre daha sürdüğü gözlemiyle uyumludur.

4 Tartışma

4.1 Ana bulgular

Diyabetik hiperglisemide ortaya çıkan hiponatremi, tarihsel olarak glikoz moleküllerinin ozmotik özelliklerinden kaynaklanan seyreltme ile açıklanır. Klinik diyabeti olan hastalarda ilk kez, 1.6 düzeltme çarpanının geçerli olduğunu doğruladık; bunun nedeni, gerçek hiperglisemiye attributable olarak hücrelerden sıvının alınmasını iyi şekilde yansıtmasıydı. Ancak düzeltme çarpanının türetilmesinde kullanılan veriler önemlidir. İki infüzyon deneyinin başlangıç değerleri kullanıldığında 1.6 düzeltme çarpanı elde edilir (Şekil 1A), iki infüzyon arasındaki plazma sodyumundaki değişim, girişteki plazma glikoz düzeyi ile karşılaştırıldığında ise düzeltme çarpanı 2.2’ye yükselir (Şekil 1D,E). Bu “düzeltme çarpanları” klinik olarak kullanıldığı ve terapiyi yönlendirmede geleneksel olarak uygulandığı için hesaplanır. Başlıca Şekil 2 ve 3’te gösterilen diğer korelasyonlar, bu ilişkinin basit fizyolojik temelini sorgular.

Önemlisi, ölçülen plazma sodyumundaki %2–3’lük azalmayı açıklamak için kullanılan bir “düzeltme çarpanı”, toplam sodyum açığının yedi kat daha büyük olduğu durumda sorgulanabilir. Bu açığın ICU’ya kabul öncesinde kesinlikle biriktiği söylenebilir. Tablo 1 ve 2, kabul anındaki ECF sıvı ve elektrolit içeriğini, açıkların temelde telafi edildiği 1. gün değerleriyle karşılaştırmak için kullanışlıdır. Böyle karşılaştırmalar, kabul anında ECF hacmi açığının %20, plazma hacmi açığının %25, sodyum açığının %26 ve klorür açığının %30’a ulaştığını göstermektedir.

4.2 Plazma sodyumu ve idrar akışı

Diğer bulgular da, hipergliseminin ciddi hacim kaybı varlığında yavaş geliştiği durumlarda plazma sodyumu ile plazma glikozu arasındaki “seyreltici” ilişkininin basitleştirilmiş bir görüş olabileceğini düşündürüyor. Asit-baz dengesi ve böbrek fonksiyonunun, plazma glikozu seviyesinden ziyade, plazma sodyumu seviyesinin normale dönmesinde belirleyici faktör gibi göründüğü görülüyor. Ciddi asidoz, istatistiksel olarak hızlanan idrar akışı (Şekil 3A) ile ilişkilendirildi; bu sırada glükozüri ve natriüri arttı (Şekil 2A,B). Daha fazla sodyum iyonu atıldığı için asidoz dolaylı olarak P-Na’nın geri kazanımını yavaşlattı (Şekil 4B). Buna karşılık, P-Na’nın geri kazanımı, yüksek plazma kreatinin varlığında daha hızlı gerçekleşti (Şekil 4A); bu muhtemelen idrar çıkışı ve buna eşlik eden çözünür madde kayıpları üzerinde kısılayıcı bir etkiden kaynaklanıyordu. Daha az çözünür madde atıldığı için yüksek plazma kreatinin seviyelerinin yüksek plazma glikozu seviyeleri (Şekil 3C) ve plazma sodyumunun daha hızlı geri kazanımı (Şekil 4B) ile ilişkilendirilmesi olağandışı görünüyor. İlginçtir ki, bu iç içe geçmiş ilişkiler dizisi, 0. gün plazma glikozu seviyeleri ile idrar çıkışı arasında beklenmedik bir ters ilişki yaratırken, 1. günde herhangi bir ilişki bulunamadı (Şekil 3B). Bu gözlemler, plazma sodyumu ile plazma glikozu arasındaki ilişkininin, genellikle öngörülenden mekanistik açıdan daha karmaşık olduğunu öne sürüyor.

4.3 Elektrolitler ve asidoz

Böbreklerin, ECF hacmine kıyasla plazma sodyumu içeriğini geri kazanmaya verdiği “öncelik”, minimal natriüri ile kanıtlanıyor ve infüze edilen 0.9’lu tuzlu solüsyon hacminin üçte birinin ICF’ye girmesiyle de destekleniyor. Bu iki olay da dolaylı olarak plazma sodyumu içeriğini artırmaya katkı sağlıyor.

Kloridin tutulması, 0. günde sodyumunkinden daha güçlüydü. Böylece böbreklerin asidozun düzeltilmesinden ziyade plazma klorid seviyesini artırmayı önceliklendirdiği izlenimini veriyordu; çünkü klorid, güçlü iyon farkını azaltarak asidozu teşvik eder. Klor iyonlarının güçlü tutulması büyük ölçüde kloridin böbrekler tarafından atılım için bikarbonatla rekabet etmesine, bikarbonatın ise ketoasitlerin tuz olarak atılması için gerekli olmasına bağlıydı. Aşırı klorid tutulması hiperkloremik aniyon boşluğu olmayan asidozu yol açar; ancak şiddetli diyabetik hiperglisemideki asidoz daha çok yüksek aniyon boşluğunun bir sonucudur. Bu çalışmada aniyon boşluğu ortalaması 29 mmol/L’ye ulaşmış, normal 16 mmol/L değerinden sapmanın büyük kısmını ise düşük bikarbonat seviyeleri oluşturmuştur.

Asidoz, diğer mekanizmalarla birlikte potasyumun hücre içi sıvıdan (HİS) hücre dışı sıvıya (HDS) transferinden de sorumlu; bu süreç suyun HİS’ten çıkışıyla matematiksel olarak ilişkilendirilmiştir (Şekil 4C). Bu süreç sıvı replasmanı ile tersine çevrilir ve potasyumun yeniden hücre içine girmesine izin verilir. HİS’in 0.9’lu tuzlu suyla rehidrasyonu, sıvının yalnızca HDS elektrolitlerinin izoosmotik konsantrasyonlarını içermesi nedeniyle fizyolojik olarak inandırıcı gelmeyebilir; ancak sıvının HİS’e ilk girişinin plazma osmolalitesindeki azalmadan anlaşılması mümkündür. Enjekte edilen elektrolitlerin HDS hacminde kaldığını, diğerlerinin ise potasyum ve bicarbonat gibi suyla birlikte HİS alanını izlediğini; yönetilen elektrolitlerin belirgin ölçüde HİS’e karışmış olsaydı vücuttaki gerçek elektrolit açlığının burada anlatlandan daha büyük olacağını varsayıyoruz.

Klorür ekresyon hızı 1. günde 0. güne göre iki katına çıkarken, sodyumun düşük ekresyon hızı sürdü. Bu ayrışma asit-baz dengenini normale döndürdü. Hücrelerin rehidrasyonu da 1. günde gerçekleşti ve bu, dışarıdan potasyum alımının sürmesi gerektiğiyle uyumludur. Dengeli sıvının her 1 L’lik torbasına 30 mmol ekledik; bu da ICF’ye giren sıvının elektroneutraliteyi korumak için oldukça miktarda potasyum taşıması gerektiği anlamına gelir. Tablo 2’de sunulan kinetik analizimiz, asidozun ICF içine ve dışına olan sıvı kaymalarının başlıca sorumlu olduğunu, bunun da plazma glikozunun ozmotik gücüyle açıklanamayacak kadar büyük hacimleri içerdiğini göstermektedir.

4.4 Hacim kinetiği

0. günde büyük bir ECF açığının tespimiz, 0.9’lu tuzlu solüsyon infüzyonuna yanıt olarak ortaya çıkan magnezyum ve iyonize kalsiyum konsantrasyonlarının geçici seyreltmesine dayanan hacim kinetiği analiziyle ilişkilidir. ECF hacmi, iyonize kalsiyum ve magnezyumla ilgili tüm verilere popülasyon kinetiği analizi uygulanarak elde edildi ve bu veriler 2 günde de, 2 günü ayırmak için bir kovaryans terimi kullanılarak toplandı. Ölçüm sayısının çokluğu (N = 572), verilerin toplandığı 2 saatlik süredeki bireysel varyasyonların olası karıştırıcı etkilerini azalttı.

Raporlanan hacim açığı, sodyum ve klorur konsantrasyonlarını kullanan, kütle dengesi denklemlerine dayalı (kinetik değil) daha önce geliştirilmiş bir matematiksel modelden destek almaktadır. Önceki hesaplamada 0. ve 1. günde sırasıyla 11.5 ve 15.5 L ECF hacimleri bulunurken, bizim çalışmamız buna karşılık gelen ECF hacimlerini 10.9 ve 13.7 L olarak buldu. Ancak önceki hesaplamaya HHS’li hastalar dahil edilmediği için bu karşılaştırma sınırlıdır.

Hb seyreltmesine dayandırıldığında, kinetik hacim analizi, elektrolitlerin dağıldığı (daha büyük) fizyolojik alanlar değil, sıvı hacimleriyle genişletilebilen sıvı boşlukları arasındaki hacim ve akışları nicelendirir. Hb kaynaklı plazm seyreltmesine kinetik analiz uygulandığında, %0.9’lu tuzlu suyun üç sıvı boşluğuna dağıldığı görüldü: merkez bir hacim (Vc) ve iki çevresel sıvı boşluğu (Vpc ve Vpe). Yoğun bakıma yatışta, Vc ve ilk genişletilebilir çevresel boşluğun boyutları küçüktü (sırasıyla 2.1 ve 3.0 L) ve bu, dehidrasyonu yansıtır (Tablo 2). Son boşluğun boyutu, konvansiyonlu ilaç farmakinetiğinde olduğu gibi, Vc ile k12/k21 oranının çarpımı olarak hesaplanır.

Uzak çevresel boşluk (“üçüncü sıvı boşluğu”), yalnızca 1 L gibi az bir kristaloid sıvı infüzyonuna yanıt olarak sıvı birikimine normalde açılmaz. Bu ortamda, üçüncü sıvı boşluğun büyük olasılıkla hücre içi (ICF) boşluğu temsil ettiği, glikoz çözeltisinin infüze edildiği durumlarda da benzer bir durum söz konusu olduğu görülmüştür. Uzak boşluğun dolma ve boşalmasını yöneten hız parametreleri (k23 ve k32 sırasıyla), asidoz olmadığı durumda infüze edilen sıvının ekstraselüler (ECF) hücre içine (ICF) daha hızlı geçtiğini ve asidoz şiddetli olduğunda ise ICF’ye hiç dolmadığını göstermektedir. Tersine, boşalma asidoz sırasında daha hızlı gerçekleşmiş ve buna potasyum iyonları eşlik etmiştir (Şekil 4C).

4.5 Yorumlama

Plazma sodyum düzeyinin hipertonik glikoz ile seyreltilmesi, Sedin ve Taral tarafından 1949 yılında yürütülen gönüllü deneyler sırasında keşfedilmiş olsa da klinik çalışmalarda yalnızca sınırlı bir ilgi görmüştür. Günümüz çalışması, hiperglisemininin ve hiponatreminin, hesaplamaların nasıl yapıldığına bağlı olarak 1,6 ile 2,2 arasında değişen bir “düzeltme faktörü” ile istatistiksel olarak ilişkili olduğunu doğrulamaktadır; bu bulgu, teorik tahminlerle (, ) ve gönüllü deneylerle ( ) uyumludur. Bununla birlikte, şiddetli hiperglisemin aynı zamanda belirgin bir sodyum açlığı ile de ilişkilidir. Bulgularımız, “düzeltme faktörü”nün toplam sodyum açlığının ancak küçük bir bölümünü (15%) temsil ettiğini göstermektedir. Bu fark, “düzeltme faktörü”ne güvenmenin yararlılığını sorgulamaktadır; çünkü söz konusu faktörün amacı, her halükarda mevcut görünen bir sodyum açlığının varlığını desteklemek veya çürütmektir.

Sodyum konsantrasyonundaki seyreltici değişimden çok daha karmaşık bir temele sahip olduğu düşüncesiyle “düzeltme faktörü”nün ardındaki arka planın, yalnızca sodyum konsantrasyonundaki seyreltici bir değişim olmadığından şüphileniyorduk. Glikoz üretimi insülin açlığı ve karşı-regülatör hormonlar tarafından yönlendirilirken, hiponatreminin idrar akışı, asidoz, dehidrasyon ve böbrek fonksiyonunu içeren sıvı dengesinin karmaşık bir bozulmasının bir parçası gibi göründüğü gözlemlenmiştir.

Osmotik direzis, hem ekstrasellüler hem de intraselüler sıvı bileşeninin dehidrasyonuna açıkça yol açmış, P-Na düzeyini seyreltmiş ve daha yüksek miktarda glikoz ekresiyonuna olanak tanımıştır. Geçici böbrek disfonksiyonu, kötü yöndeki gelişime karşı koyan tek endojen mekanizma gibi görünmektedir. Sıvı tedavisinin başlatıldığı anda böbreklerin gerçekleştirdiği önceliklendirmeler, vücudun şiddetli bir hiperglisemik olaydan sonra normal fizyolojini nasıl geri kazandığına dair ilgin içgörüler sunmaktadır. Önemlisi, analizimiz exogen sodyum uygulamasının, “düzeltme faktörü”nün gösterdiğinden çok daha ötesine gitmesi gerektiğine işaret etmektedir. Biyokimyasal açıdan bakıldığında, bulularız hipotonik alternatifler yerine izotonik resüsitasyon sıvılarının kullanımını desteklemektedir ().

Son yıllarda, 1999’dan beri Hillier’in düzeltme katsayısında değişiklikler önerilmiştir. Voets, diyabet kaynaklı hiperglisemili hastalarda toplam vücut suu açığını tahmin etmek için hem plazma sodyum hem de plazma glikoz düzeylerini kullanmıştır. Denkleminin doğrudan doğrulanması mümkün değildir, çünkü çalışmamız toplam vücut suu içeriğini değerlendirmemiştir. Ancak bizim hastalarımıza uygulandığında, denklem toplam vücut sıvı açığını 2,4 L olarak verecektir; bu, burada bildirilen 2,8 L ECF hacmi açığından, ayrıca daha önce bildirilen 4,0 L açıkten daha azdır. Voets’ten ilham alarak, tek noktada ölçülen plazma glikoz ve plazma sodyum düzeylerinin ya da başka herhangi bir biyokimyasal değişkenin, kohortumuzda ECF hacmi kaybıyla korele olup olmadığını incelemek için kademeli çoklu doğrusal regresyon uyguladık. Plazma glikozu ve pH’ın birleşiminin en iyi prediktif değere sahip göründüğü, plazma sodyumunun ise istatistiksel olarak anlamlı olmadığı görüldü (P = 0,48).

4.6 Sınırlamalar

Bu çalışmada, betimlenen tablo oldukça karmaşıktır ve verilerimize dair yorumlarımız, fizyolojik kanıta dayalı olmak zorunda olmadan mantıklı bulduğumuz istatistiksel değişimler ve gözlemlere dayanan muhakemeye dayanmaktadır. Bildirilen korelasyonlar, diyabet kaynaklı hipergliseminin yol açtığı fizyolojik bozukluklar ile sıvı girişim protokolünün yol açtırdığı tedavi etkilerinin bir karışımıdır. Ancak, vücudun neyi “öncelikli” olarak gördüğüne dair tartışma biçimimizin, yoğun bakımda tedavi edilecek kadar şiddetli bir diyabet kaynaklı hiperglisemi olgu düzeltilirken vücudun nasıl işlediğini anlamaya yardımcı olmasını umuyoruz.

Yine de hesaplamalar, çözücülerin nasıl dağıldığına dair basitleştirilmiş varsayımlara dayanmaktadır. Magnezyum, kalsiyum, sodyum ve klorun ECF alanı boyunca serbestçe dengelendiği varsayılmıştır. Hemoglobin’in kan hacmi içinde düzgün dağıldığı, verilen sıvının ise dağılımın bildirilen hacimleri içinde serbestçe dağıldığı varsayılmıştır.

Çalışılan hasta sayısı nispeten düşüktür (N = 17) ve bu durum hastalar arası karşılaştırmaları sınırlamıştır. Öte yandan, 14 hastaya iki kez bakılmış ve gün 0 ile gün 1 arasındaki deneylerin her birinde sıvı yüklemesine biyokimyasal yanıtları incelemek için iyi fırsatlar sunan dokuz ardışık ölçüm yapılmıştır. Üç hastaya personel eksikliği nedeniyle yalnızca YoBÜ’ye giriş sırasında bakılmış ve dolayısıyla ertesi gün takibi yapılmamıştır. Bu durum, iki gün arasındaki karşılaştırmaların eşleştirilmiş çift istatistiklerine dayanması gerektiği, bunun için de bu üç hastanın çıkarılması gerekeceği biçiminde bir ikilem yaratmıştır. Yine de biz böyle yapmamayı tercih ettik, çünkü giriş sırasında toplanan verilerin çok değerli olduğunu ve gün 1’deki analizlerin çoğunun o anda aşılmış olan fizyolojik bozukluklara işaret ettiğini düşünmüştük.

Sıvı tedavisi, şiddetli dehidratasyon riski nedeniyle diyabetik ketoasidozun tıbbi tedavisinin temel bileşenlerinden biridir. Güncel uygulama izotonik tuzlu su infüzyonudur; oysa neredeyse izotonik dengeli kristaloidler teorik yararlar sunar. Hasta hipernatremikse hipotonik sıvılar göz önüne alınabilir. Hastaların çoğu hiponatremik olduğundan, İsveç’te yaygın olarak kullanılan bir protokol, hiponatremiye bağlı beyin ödemini önlemek için 1 L izotonik tuzlu su infüzyonu yapmak ve ardından dengeli kristaloidler kullanmaktır. Gün 0 ile gün 1 arasındaki deneyler arasında ortalamaya 7 L dengeli kristaloid sıvı (çalışmanın çözeltisini de dahil ederek) verilmiştir. Bu sıvı hacminin ne olduğu izlenmemiş ve idrar çıkışına ilişkin sürekli veri toplamamışız. İzotonik tuzlu su yalnızca gün 1’de verilmiştir, çünkü hastalar klinik bir çalışmanın parçasıydı.

Veriler daha önce de kullanılmıştır. Hb kaynaklı değişimler kullanılarak 3 saate kadar uzatılan bir hacim kinetik analizi, Ringer asetatı infüzyonlarını da içermiştir; oysa bu çalışmada mekanistik ve analitik açıdan netlik sağlamak amacıyla yalnızca tek bir infüzyon sıvısı kullanılmış ve gözlem süresi 1 saate indirilmiştir. Burada kullanılan kinetik model, ICF’ye giriş-çıkış sıvı kaynamalarını yeterince dikkate aldığı için daha fizyolojik açıdan doğruudur.

Bu raporun gücü, verilerin tek merkezde, aynı ekip tarafından sıkı bir protokol kullanılarak klinik hastalardan toplanmış olmasıdır. Yoğun Bakım Ünitesine (YBU) varıştan sonra verilen %0,9’lu tuzlu suyun başlangıç infüzyonu sırasında ölçümler çok kez tekrarlanmıştır. Bu yaklaşım, sıvının nasıl dağıldığına ve glikoz, sıvı ve elektrolit dengesi üzerindeki etkilerine ilişkin dinamik bir bakış elde etmeyi mümkün kılmıştır. Bu sonuçlar, aynı hastalarda ertesi gün yapılan kontrol infüzyonu ile karşılaştırılarak değerlendirilebilir.

5 Sonuçlar

Özetle, kötü kontrollü diyabetli hastalarda hiperglisemi ile ilişkili hiponatremi derecesini öngörmek için 1,6 ile 2,2 arasında değişen bir düzeltme katsayısı kullanılabilir. Ancak böyle katsayıların kullanımının anlamlılığı, bu hastalarda kaçınılmaz biçimde kitlesel bir sodyum açlığı bulunduğundan şüphe altına alınmaktadır. Doğrusal regresyon analizleri, plazma sodyum düzeyinin geri yüklenmesinin plazma glikoz konsantrasyonundan başka değişkenlerce belirlendiğini göstermektedir. %0,9’lu tuzlu su infüze edildiğinde vücut, ECF hacmini ve asit-baz dengesini geri yüklemekten çok, elektrolitleri korumayı ve ICF hacmini geri yüklemeyi önceliklendirmiş gibi görünmektedir. Genel olarak bu çalışma, sodyum açlığının ölçülen hiponatreminin gösterdiğinden çok daha büyük olduğunu vurgulamaktadır.

İfadeler

Veri erişim ifadesi

Çalışmada sunulan özgün katkılar makaleye/Ek Malzeme’ye dahil edilmiştir ve ayrıntılı başvurular ilgili yazar yapılabilmektedir.

Ahlak ifadesi

İnsanlar üzerinde yürütülen çalışmalar, Linköping Bölge Etik Kurulu’nun onayını almıştır (ref. 2014/123-31). Çalışmalar, yerel mevzuat ve kurumsal gerekliliklere uygun olarak gerçekleştirilmiştir. Katılımcılar, çalışmaya katılmaya ilişkin yazılı bilgilendirilmiş onaylarını vermişlerdir.

Yazar katkıları

RH: Doğrulama, Biçimsel analiz, İnceleme ve düzenleme, Metodoloji, Veri yönetimi, Görselleştirme, Kavramsal tasarım, Yazılım, Orijinal taslak yazımı. RS: Finansman edinme, Proje yönetimi, İnceleme ve düzenleme, Kaynaklar, Araştırma. JZ: Proje yönetimi, Kaynaklar, İnceleme ve düzenleme, Gözetim.

Finansman

Yazar(lar), bu çalışma ve/veya yayını için finansal destek alındığını beyan etmiştir. İsveç’in Östergotland Bölgesi’nden gelen kamu fonları kullanılmıştır.

Tesekkürler

Yazarlar, veri toplama konusundaki yardımları için İsveç’in Norrköping kentindeki Vrinnevi Hastanesi Yoğun Bakım Ünitesi personeline teşekkür ederler.

Çıkar çatışması

RH, çalışmada infüzyon sıvısı olarak %25 albumin’in incelenmesi için Grifols’tan bir bütçe almaktadır.

Kalan yazar(lar), bu çalışmanın ticari veya olası bir çıkar çatışması olarak değerlendirilebilecek herhangi bir finansal ilişki olmadan yürütüldüğünü beyan etmiştir.

Üretken yapay zeka beyanı

Yazar(lar), bu metnin hazırlanmasında üretken yapay zeka kullanılmadığını beyan etmiştir.

Bu makaledeki figürlerle birlikte sağlanan alternatif metinler (alt text), yapay zeka desteğiyle Frontiers tarafından oluşturulmuş olup, mümkün olduğunca yazarların incelemesini de içeren makul çabalarla doğruluğunun sağlanması için uğraş verilmiştir. Herhangi bir sorun tespit ederseniz, lütfen bizimle iletişime geçin.

Yayıncı notu

Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarların görüşlerini yansıtır ve bağlı oldukları kuruluşların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini mutlaka yansıtmaz. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisinin yapabileceği herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya desteklenmez.

Eklek malzeme

Bu makalenin Eklek Malzemesi çevrimiçi olarak şu adreste bulunabilir: https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fmed.2026.1964099/full#supplementary-material

  • 1.

    Katz MA. Hiperglisemiye bağlı hiponatremi—beklenen serum sodyum düşüşünün hesaplanması. N Engl J Med. (1973) 289:843–4. 10.1056/NEJM197310182891607

  • 2.

    Wolf MB. Hiperglisemiye bağlı hiponatremi: Na+ düzeltme faktörünün yeniden değerlendirilmesi. J Crit Care. (2017) 42:54–8. 10.1016/j.jcrc.2017.06.025

  • 3.

    Hillier TA, Abbott RD, Barrett EJ. Hiponatremi: hiperglisemi için düzeltme faktörünün değerlendirilmesi. Am J Med. (1999) 106:399–403. 10.1016/S0002-9343(99)00055-8

  • 4.

    Svensson R, ZdolsekJ, Malm M, Hahn RG. Şiddetli hiperglisemide 0.9’lu tuzlu su infüzyonundan sonra sıvı kaymalarının elektrolit temelli hesaplanması. Intensive Care Med Exp. (2020) 8:59. 10.1186/s40635-020-00345-9

  • 5.

    Hahn RG, Svensson R, ZdolsekJ. Hiperglisemide kristaloid sıvının kinetiği: açık etiketli keşif amaçlı klinik deney. Acta Anaesthesiol Scand. (2020) 64:1177–86. 10.1111/aas.13614

  • 6.

    Drobin D, Hahn RG. İzotonik ve hipertonik plazma hacmi genişleticilerinin kinetiği. Anesthesiology. (2002) 96:1371–80. 10.1097/00000542-200206000-00016

  • 7.

    Hahn R, Jiménez-Milà M. İki çözünür maddenin denklemi ile biyopendülans kullanılarak vücut sıvı hacimlerinin tahmini arasındaki karşılaştırma. Intensive Care Med Exp. (2022) 10:7. 10.1186/s40635-022-00436-9

  • 8.

    Guyton A, Hall J. Tıp Fizyolojisi Ders Kitabı. 9. baskı. Philadelphia: WB Saunders (1996). s. 305–7.

  • 9.

    Hahn R. Glisin 1.5%’lik solüsyonun infüzyonu sonrası natriürezis ve “seyreltici” hiponatremi. J Clin Anesth. (2001) 13:167–74. 10.1016/S0952-8180(01)00228-8

  • 10.

    Ewaldsson C, Hahn R. Tiroid cerrahisi için izofluran ve propofol anestezisi sırasında asetatlı Ringer solüsyonunun kinetiği ve damar dışı bölgede birikmesi. Anesthesiology. (2005) 103:460–9. 10.1097/00000542-200509000-00006

  • 11.

    ZdolsekJ, Lisander B, Hahn R. Bromür, iohexol ve sodyum seyreltmesi kullanılarak ekstraselüler boşluğun boyutunun ölçülmesi. Anest Analg. (2005) 101:1770–7. 10.1213/01.ANE.0000184043.91673.7E

  • 12.

    Sjöstrand F, Edsberg L, Hahn R. İntravenöz infüzyonla verilen glikoz solüsyonlarının hacim kinetiği. Br J Anaesth. (2001) 87:834–43. 10.1093/bja/87.6.834

  • 13.

    Sjöstrand F, Hahn R. İntravenöz infüzyonla verilen %2.5’lik glikoz solüsyonunun hacim kinetik analizinin geçerliliği. Br J Anaesth. (2003) 90:600–7. 10.1093/bja/aeg102

  • 14.

    HahnRG. Endotelyal glikokaliks tabakasının hacim kinetik analiziyle tahmini su içeriği. Intensive Care Med Exp. (2020) 8:29. 10.1186/s40635-020-00317-z

  • 15.

    HahnRG. Artan kristaloid sıvı hacimleri için vücut sıvı boşluklarının sırayla kullanılması. Front Physiol. (2024) 15:1439035. 10.3389/fphys.2024.1439035

  • 16.

    HahnRG. Canlı insanlarda hacim kinetik analizi; fizyoloji ve tıpta 15 soruya arka plan tarihi ve yanıtlar. Fluids. (2025) 10:86. 10.3390/fluids10040086

  • 17.

    UmpierrezGEDavisGMElSayedNAFadiniGPGalindoRJHirschIBet al. Diyabetli yetişkinlerde hiperglisemik krizler: bir konsensüs raporu. Diabetologia. (2024) 67:1455–79. 10.1007/s00125-024-06183-8

  • 18.

    AdroguéHJWilsonHBoydAE3rdSukiWNEknoyanG. Diyabetik ketoasidozda plazma asit-baz desenleri. N Engl J Med. (1982) 307:1603–10. 10.1056/NEJM198212233072603

  • 19.

    HahnRGSjöstrandF. Genel aneziden uyanmanın, dengeli elektrolitlerle 2,5’lik glikozun yetişkinlerdeki dağılımına etkisi. Front Med. (2025) 12:1577418. 10.3389/fmed.2025.1577418

  • 20.

    SedinDWTarailR. Hipertonik çözeltilerin elektrolit metabolizması ve ekresiyonuna etkisi. Am J Physiol. (1949) 159:160–74. 10.1152/ajplegacy.1949.159.1.160

  • 21.

    Ramanan Melaney A, Venkatesh B. Diyabetik asidozda sıvı tedavisi. Curr Opin Clin Nutr Metab Care. (2024) 27:178–83. 10.1097/MCO.0000000000001005

  • 22.

    Voets PJGM. Diyabet bakımında kullanım için değiştirilmiş toplam vücut suyu açığı formülü. Diabetologia. (2025) 68:243–4. 10.1007/s00125-024-06311-4

  • 23.

    Hahn RG. Genel anestezi altında kristaloid sıvı infüzyonu ile hızlanan lenf akışı. BMC Anesthesiol. (2024) 24:119

Özet

Anahtar kelimeler

dehidrasyon, diyabet mellitus, diyabetik asidoz, tanı, sıvı kaymaları, normal solüsyon, ozmolal konsantrasyon, farmakokinetik

Başvuru

Hahn RG, Svensson R ve Zdolsek JH (2026) Diyabetik hiperglisemide hiponatremi ve sıvı kaymaları. Front. Med. 13:1964099. doi: 10.3389/fmed.2026.1964099

Makaleye geliş tarihi

10 Ağustos 2026

Düzeltme tarihi

06 Ekim 2026

Kabul tarihi

08 Ekim 2026

Yayınlanma tarihi

13 Kasım 2026

Cilt

13 – 2026

Somchai Amornyotin, Mahidol Üniversitesi, Tayland

Ayad Kadhim Fadhil, Bağdat Üniversitesi, Irak; Shanjin Cao, Brown Üniversitesi, Amerika Birleşik Devletleri

Philip Voets, Amphia Ziekenhuis, Hollanda

© 2026 Hahn, Svensson ve Zdolsek.

Bu, Creative Commons Atıf Lisansı (CC BY) koşulları altında dağıtılan açık erişimli bir makaledir. Yerleşik akademik uygulamalarla uyumlu şekilde, özgün yazar(lar)ın ve telif hakkı sahibinin atıf yapılması ve bu dergideki özgün yayının gösterilmesi şartıyla, diğer ortamlarda kullanım, dağıtım veya çoğaltma izinlidir. Bu koşullara uymayan herhangi bir kullanım, dağıtım veya çoğaltma izinlidir.

*İletişim: Robert G. Hahn robert.hahn@ki.se

†

ORCID Robert G. Hahn orcid.org/0000-0002-1528-3803

Frontiers | Hyponatremia and fluid shifts in diabetic hyperglycemia
Frontiers | Hyponatremia and fluid shifts in diabetic hyperglycemia

Bu makalede ifade edilen tüm görüşler yalnızca yazarlara aittir ve bağlı oldukları kuruluşların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini zorunlu olarak yansıtmaz. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisi tarafından ileri sürülene herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya desteklenmez.

İlginizi Çekebilir: Senkron İntrahepatik Kolanjiyokarsinom ve Gastrik Adenokarsinomda Capecitabine Plus Pembrolizumab’a Dayanıklı Tepki: Bir Olgu Raporu →
Kaynak: Frontiersin ↗
BENZER İNCELEMELER

İlgili Diğer Rehberler