İnceleme makalesi
Front. Oncol., 11 Kasım 2026
Bölüm: Gastrointestinal Kanserler: Hepato-Pankreas-Bilier Kanserler
Cilt 16 – 2026 | https://doi.org/10.3389/fonc.2026.1965453
- SZ
Shiyan Zhang 1
- XF
Xiaoling Feng 2
- QZ
Qiufeng Zhang 1
- JJ
Jiani Ji 1
- LW
Lei Wang 1
- TJ
Ting Jiang 1
- YC
Yixia Chen 2
- QJ
Qiong Jin 3*
-
1. Zhejiang Tıbbi Üniversitenin İkinci Klinik Tıp Fakültesi, Hangzhou, Zhejiang, Çin
-
2. Zhejiang Tıbbi Üniversitenin Beşinci Klinik Tıp Fakültesi, Hangzhou, Zhejiang, Çin
-
3. Ningbo Hastanesi Bütüncül Geleneksel Çin ve Batı Tıpı Acil Tıp Merkezi, Ningbo, Zhejiang, Çin
Makale metrikleri
Özet
Arka plan:
Bu meta-analiz, rezektabil olmayan hepatosellüler kanserde (uHCC) transarterial kemoeMBOLIZASYON (TACE) ile vasküler endotelyal büyüme faktörü (VEGF)/tirozin kinaz inhibitörleri (TKIs) ve programlı hücre ölümü protein 1 (PD-1)/programlı hücre ölümü ligand 1 (PD-L1) inhibitörlerinin kombinasyonunun etkinliğini ve ilgili etkileyici faktörleri değerlendirmiştir.
Yöntem:
TACE artı anti-VEGF/TKIs ve PD-1/PD-L1 inhibitörlerini uHCC’de diğer rejimlerle karşılaştıran çalışmalar Ağustos 2026’ya kadar dört veri tabanında taranmıştır. Rastgele etkili modelleri, karşılık gelen 95% güven aralıkları (95%GA) ile birlikte risk oranlarını (HR) birleştirmek için kullanılmıştır. Çalışmanın sonuçları ilerlemeye kadar süren hayatta kalma (PFS) ve genel hayatta kalma (OS) olarak belirlenmiştir. Hastanın ve tümörün karakteristiklerine dayalı keşif alt grup analizleri yapılmıştır.
Sonuçlar:
Toplamda 8.900’den fazla hastayı içeren 31 çalışma analize dahil edildi. Üçlü tedavi grubunun kontrol grubuna kıyasla anlamlı derecede iyileşmiş ilerlemeye bağlı sağkalıma (HR = 0.49, %95 IG [0.43, 0.55], p<0.001) ve genel sağkalıma (HR = 0.45, %95 IG [0.39, 0.53], p<0.001) bağlı olduğu bulundu. Keşif amaçlı alt grup analizleri, daha genç hastaların (<50-65 yaş), Doğu İşbirlikli Onkoloji Grubu performans durumunun 0 olduğu hastaların, B virüs hepatiti (BVH) enfeksiyonu olan hastaların, portal ven tümör trombusu, karaciğer dışı metastaz veya vasküler invazyon bulunmayan hastaların ve up-to-seven kriterlerini>7 (özellikle en büyük tümör boyutu>10 cm) sağlayan hastaların üçlü rejimle daha iyi bir sağkalıma sahip olabileceğini gösterdi.
Sonuç:
TACE, anti-VEGF/TKI’lar ve PD-1/PD-L1 inhibitörleriyle üçlü tedavi, resekte edilemeyen hepatosellüler karsinomda (uHCC) anlamlı derecede iyileşmiş bir prognozla ilişkilendirildi.
Giriş
Küresel düzeyde, yeni karaciğer kanseri vakalarının yıllık sayısının 2020 ile 2040 arasında %55 artması ve 2040’ta tahmini 1.4 milyon tanıya ulaşması bekleniyor (). Hepatosellüler karsinom (HCC) insidansı geniş ölçüde değişmektedir. Örnek olarak cinsiyeti alalım. Neredeyse tüm ülkelerde HCC insidansı ve mortalite oranları erkeklerde kadınlara göre 1.2-3.6 kez daha yüksektir (). Bu arada, HCC birden fazla etyolojik faktör tarafından yönlendirilmektedir; bunlar arasında viral enfeksiyon (B virüs hepatiti (BVH) ve C virüs hepatiti), alkol tüketimi, hormonlar ve ırkla ilişkili genetik faktörler yer almakta olup bunlarla sınırlı değildir. Küresel düzeyde, Asya 2020 yılında karaciğer kanseri vakalarının %70’inden fazlasını oluşturuyordu. Dünya nüfusunun beşte birinden fazlasına sahip Doğu Asya, hem vakaların hem de ölümlerin %54’ünü sağladı. Tek başına Çin, küresel vakaların neredeyse %45’ini ve ölümlerin %47’sini oluşturuyordu ().
Kayıtlı ve belirsiz erken klinik bulgularla karakterize olan HCC, hastaların yüzde 80’inden fazında genellikle ileri evrede tanılanır; bu da hastaları tedavi edici yöntemler için uygun olmaktan çıkarır ve kötü prognozla sonuçlanır (). Programed cell death protein 1 (PD-1)/programed cell death protein ligand 1 (PD-L1) inhibitörlerinin ortaya çıkmasıyla yönetim, üçlü tedavi döneminie girmiştir: transarterial kemoeMBOLIZASYON (TACE) ile vasküler endotelyal büyüme faktörü (VEGF)/tirozin kinaz inhibitörleri (TKI) ve PD-1/PD-L1 inhibitörlerinin birleştirilmesi. Sadece sorafenib ile karşılaştırıldığında, Faz III IMbrave150 denemesi (), atezolizumab artı bevacizumab’ın rezektabil olmayan hepatosellüler karsinomda (uHCC) ortalamaya dayalı toplam hayatta kalış süresini 13,4’ten 19,2 aya çıkardığını göstermiştir. Üçlü tedavi gerçekten de uHCC hastalarının prognozunu iyileştirmiş olsa da, yine de yanıt vermeyen bir hasta oranı mevcuttur. Örneğin, 2025 tarihli bir meta-analiz (), üçlu tedavinin genel etkinliğinin tatmin edici olmadığını bildirmiştir.
Sonrasında bazı araştırmacılar, üçlu tedavinin etkinliğini etkileyen faktörleri araştırmaya başlamıştır; bunlar arasında, ancak bunlarla sınırlı olmamak kaydıyla portal ven tümör trombüsü (PVTT), karaciğer dışı metastaz, Barcelona Clinic Liver Cancer (BCLC) evresi ve Child-Pugh sınıflandırması yer almaktadır (). Ancak bu alanda günümüze kadar az sayıda meta-analiz yapılmıştır. Bu nedenle bu çalışma, üçlu tedavinin uHCC üzerindeki etkilerini ve etkinliğini etkileyen faktörleri araştırmak amacıyla güncellenmiş bir meta-analiz gerçekleştirmeyi; kesin uHCC tedavisine referans sağlamak amacıyla hedeflemektedir.
Yöntemler
Protokol ve kayıt
uHCC’de üçlü tedaviye dair kapsamlı bir tarama, iki araştırmacı tarafından dört elektronik veri tabanında (Cochrane Library, Embase, PubMed ve Web of Science) Ağustos 2026’ya kadar yürütüldü. Ayrıca olası atlamaları minimize etmek amacıyla ek kaynakların manuel bir incelemesi yapıldı. Buna ek olarak, çalışmada dahil edilen referansların ikincil bir dizinlemesi de gerçekleştirildi. Uyumsuzlukların giderilmesi için bir tartışma yürütüldü. Arama terimleri, İngilizce Medical Subject Headings ile serbest metin terimlerinin bir kombinasyonu kullanılarak geliştirildi; bunlar arasında “transarterial chemoembolization”, “hepatocellular carcinoma”, “molecular targeted therapy”, “immune checkpoint inhibitors”, “lenvatinib”, “sorafenib”, “regorafenib”, “cabozantinib”, “apatinib”, “donafenib”, “ramucirumab”, “bevacizumab”, “anlotinib”, “axitinib”, “fisogatinib”, “refametinib”, “brivanib”, “onatasertib”, “toripalimab”, “sintilimab”, “camrelizumab”, “tislelizumab”, “zimberelimab”, “penpulimab”, “serplulimab”, “pucotenlimab”, “pembrolizumab”, “nivolumab”, “sugemalimab”, “envafolimab”, “adebrelimab”, “atezolizumab”, “durvalumab”, “ipilimumab”, “cadonilimab”, “tremelimumab”, “tiragolumab” ve “relatlimab” yer aldı. Detaylı meta-analiz protokolü PROSPERO üzerinden ID: CRD420251153584 numarasıyla erişilebilir.
Seçim kriterleri
İki araştırmacı yayın seçiminde yer aldı. Uyuşmazlıkları gidermek için bir tartışma yürütüldü. Bu meta-analizdeki çalışmalar için önceden belirlenmiş dahil etme kriterlerini belirlemek amacıyla PICOS (Popülasyon, Müdahale, Karşılaştırma, Sonuçlar, Çalışma Tasarımı) çerçevesini kullandık. Aşağıdaki kriterleri karşılayan çalışmalar dahil edildi: (1) Popülasyon: katılımcılar uHCC’den muzdaripti; bu, tedavi edici rezeksiyona uygun olmayan HCC olarak tanımlanır ve hem teknik rezeksiyona uygun olmayı (tümör yükü, vasküler invazyon, PVTT veya hepat dışı metastaz nedeniyle) hem de functional rezeksiyona uygun olmayı (karaciğer fonksiyonel yetersizliği nedeniyle, buna限于 Child-Pugh B sirozu, portal hipertansiyon veya indosiyanin yeşili temizlenmesinin bozulması dahil ancak bunlarla sınırlı olmamak şartıyla) kapsar. (2) Müdahale ve karşılaştırma: müdahale grubundaki hastalar TACE’ye anti-VEGF/TKI’lar ve PD-1/PD-L1 inhibitörleri eklenerek tedavi edilirken, karşılaştırma grubu üçlü tedavi dışındaki herhangi bir rejim (örneğin yalnızca TACE, TACE-anti-VEGF/TKI’lar veya anti-VEGF/TKI’lar-PD-1/PD-L1 inhibitörleri) aldı. (3) Sonuçlar: hayatta kalma ile ilgili sonuçları bildiren, ilerlemeye özgür hayatta kalma (PFS) veya genel hayatta kalma (OS) dahil olmak üzere, karşılıklı 95% güven aralıkları (95%Cİ) ile risk oranlarını (HR’ler) sunan çalışmalar. (4) Çalışma Tasarımı: randomize kontrollü çalışmalar (RCT’ler) veya kohort çalışmalar. Dahil edilen kohort çalışmalarında propensity skor eşleştirme, ters olasılıkla tedavi ağırlama veya çok değişkenli regresyon analizi kullanılmış olmalıydı. Ayrıca, dahil edilen her makalenin grup başına 50’den fazla katılımcıya sahip olması gerekiyordu.
Bu çalışmanın hariç tutma kriterleri, İngilizce olmayan literatürü, tam metin veya gerekli veri içermeyen çalışmalar ve güncellenmiş çalışmaları kapsadı. Bu kriterlerden birini sağlayan herhangi bir çalışma hariç tutuldu.
Veri çıkarma
Araştırma ekibi, önceden standartlaştırılmış bir veri çıkarma formu hazırladı ve anlaşmazlıkları görüşme yoluyla çözdü. Çıkarılan veriler şu öğeleri içeriyordu: çalışmanın yazarları, yayın yılı, takip süresi, katılımcıların dahil edilme dönemi ve örneklem büyüklüğü; katılımcıların yaş, cinsiyet oranı, Child-Pugh sınıflandırması, BCLC evresi, İşbirlikli Onkoloji Grubu performans durumu (ECOG PS) ve tedavi protokolleri dahil temel özellikleri; ayrıca prognoz sonuçları.
Kalite değerlendirmesi
Kalite değerlendirmesi iki araştırmacı tarafından bağımsız olarak yürütüldü ve anlaşanlıkları görüşme yoluyla çözdü. Kohort çalışmalar, seçim, karşılaştırılabilirlik ve sonuçlar olmak üzere üç boyuttan oluşan ve maksimum 9 puan alan Newcastle-Ottawa Ölçeği (NOS) ile değerlendirildi. 6 ve üzeri puan alan çalışmalar yüksek kaliteli olarak sınıflandırıldı. RCT’lerin metodolojik kalitesi; rastgele seri üretimi, atama gizliliği, katılımcı ve personel körlemesi, sonuç değerlendirmesi körlemesi, eksik sonuç verileri, seçici raporlama ve diğer önyargılar dahil olmak üzere kriterleri içeren Cochrane İşbirliği Önyargı Araçları ile değerlendirildi.
İstatistiksel analiz
Meta-analiz, Stata (sürüm 12.0) kullanılarak gerçekleştirildi. Tedavi protokollerinin uHCC’li hastaların prognoz üzerindeki etkisi, %95 IG ile OR kullanılarak nicellenmiştir; OR<1 deneysel grupta (TACE ile anti-VEGF/TKI’lar ve PD-1/PD-L1 inhibitörleri kombinasyonu) bir faydayı, OR>1 ise kontrol grupta (üçlü olmayan tedavi) bir faydayı işaret etmiştir. Dahil edilen çalışmalar arasındaki heterojenilik nedeniyle bu meta-analizde rastlantısal-etki modeli benimsenmiş ve bu heterojenilik ki-kare (χ²) testi ile değerlendirilmiş, I² istatistiği ile nicellenmiştir. I²≤50% düşük heterojeniliği, I²>50% ise yüksek heterojeniliği göstermektedir. Hasta demografik özellikleri ve uHCC bulguları temelinde, cinsiyet, Child-Pugh sınıflandırması, vasküler invazyon ve ek hepatik metastaz gibi önceden tasarlanmış alt grup analizleri yapılmıştır. On’dan fazla makale dahil edildiğinde, yayın yanlılığı Egger regresyon testi ile değerlendirilmiş ve hassaslık analizi her çalışmanın tek tek çıkarılmasıyla gerçekleştirilmiştir. Tüm testler iki uçlu olup, p<0.05 anlamlı farkı göstermektedir.
Sonuçlar
Çalışma seçimi
İlk arama, Embase, Web of Science, Cochrane Kütüphanesi ve PubMed’in belirli arama terimleri kullanılarak sistematik aramalarından 2.521 kaynağı ortaya çıkarmış, diğer kaynaklardan ek çalışmalar dahil edilmemiştir. Yanlış kayıtların giderilmesinden sonra 955 makale kalmıştır. Başlıklar ve özetlerin taranması 848 kaynağın elenmesine, 107 makalenin tam metin değerlendirmesi için kalmasına yol açmıştır. Tam metnin kapsamlı incelenmesinden sonra, aşağıdaki nedenlerle 76 makale elenmiştir: veri kullanılamaz (n=5), sınırlı örneklem büyüklüğü (n=53), çalışma tasarımının protokole uymaması (n=10) ve güncellenmiş çalışmalar (n=8). Sonuç olarak, 31 çalışma bu meta-analize dahil edilmiştir. Tarama süreci Şekil 1 ile gösterilmiştir.
Şekil 1
Çalışma özellikleri
Bu meta-analiz, uHCC’den muzdarip 8.900’den fazla bireyin verilerini analiz etti. Veriler, 28 kohort çalışması ve 3 çok merkezli RCT dahil olmak üzere 2022 ile 2026 arasında yayınlanan 31 çalışmadan toplandı. Bu katılımcıların 4.500’den fazlası üçlü tedavi aldı, 4.400’den fazlası ise üçlü olmayan tedaviyle tedavi edildi. Bu çalışmalarda çeşitli PD-1/PD-L1 inhibitörleri ve anti-VEGF/TKI’lar kullanıldı; bunlar arasında pembrolizumab, durvalumab, atezolizumab, camrelizumab, tislelizumab, bevacizumab, lenvatinib, donafenib, apatinib ve regorafenib yer aldı.
Dahil edilen çalışmaların özelliklerinin kapsamlı bir özeti Tablo 1‘de sunuldu. Cinsiyet oranı, kabul dönemi, ECOG PS, Child-Pugh sınıfı ve BCLC evresi dahil olmak üzere ek bilgiler Ek Tablo 1‘de sunuldu.
Tablo 1
| Yazar | Yıl | Müdahale | Kontrol | Anti-VEGF/TKI | PD-1/PD-L1 inhibitörleri | Birincil sonuçlar |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Örnek boyutu |
Rejim | Örnek boyutu |
Rejim |
| Kudo M | 2025 | 237 | TACE+Len+Pem | 243 | TACE+PBO | Len | Pem | OS, PFS |
| Sangro B | 2025 | 204 | TACE+Bev+Dur | 205 | TACE+PBO | Bev | Dur | PFS |
| Zhu HD | 2026 | 100 | TACE+Apa+Cam | 100 | TACE | Apa | Cam | OS, PFS |
| Yang D-L | 2025 | 301 | TACE+Bev/TKI+PD-1/PD-L1 inhibitörleri | 301 | TACE | Bev/TKI | PD-1/PD-L1 inhibitörleri | OS, PFS |
| Wang M-X | 2025 | 122 | TACE+TKI+PD-1/PD-L1 inhibitörleri | 52 | TACE+TKI | Len/Sor/Don | Cam/Sin | OS, PFS |
| Yuan G | 2024 | 139 | TACE+TKI+PD-1/PD-L1 inhibitörleri | 278 | TACE | Len/Sor/Apa/Reg | PD-1/PD-L1 inhibitörleri | OS |
| Tang Z | 2024 | 70 | TACE+Len+Cam | 70 | TACE | Len | Cam | OS, PFS |
| Jin ZC | 2024 | 805 | TACE+Anti-VEGF/TKI+PD-1/PD-L1 inhibitörleri | 437 | TKI+PD-1/PD-L1 inhibitörleri | Anti-VEGF/TKI | PD-1/PD-L1 inhibitörleri | OS, PFS |
| Jiang J | 2024 | 68 | TACE+Len+Tis | 68 | TACE+Len | Len | Tis | OS, PFS |
| Cao L | 2025 | 56 | TACE+Reg+PD-1/PD-L1 inhibitörleri | 56 | Reg+PD-1/PD-L1 inhibitörleri | Reg | Cam/Sin | OS, PFS |
| Yang H | 2023 | 64 | TACE+Len+PD-1/PD-L1 inhibitörleri | 58 | TACE+Len | Len | Cam/Tis/Tor | PFS |
| Sun T | 2023 | 53 | TACE+TKI+Cam | 53 | TACE+TKI | Len/Sor/Apa | Cam | OS, PFS |
| Li H | 2023 | 166 | TACE+Don+PD-1/PD-L1 inhibitörleri | 157 | TACE+Don | Don | Cam/Tis/Tor | OS, PFS |
| Gao Y | 2023 | 57 | TACE+TKI+Cam | 50 | TACE+TKI | Len/Sor | Cam | OS, PFS |
| Duan X | 2023 | 449 | TACE+Apa+Cam | 449 | TACE+Apa | Apa | Cam | OS, PFS |
| Qu S | 2022 | 56 | TACE+Len+PD-1/PD-L1 inhibitörleri | 54 | TACE | Len | Tor/Pem | OS, PFS |
| Zou X | 2023 | 70 | TACE+Len+PD-1/PD-L1 inhibitörleri | 90 | TACE+Len | Len | Pem/Sin | OS, PFS |
| Cao F | 2023 | 62 | TACE+Bev+Ate | 77 | Bev+Ate | Bev | Ate | OS, PFS |
| Sheng Y | 2024 | 113 | TACE+Len+PD-1/PD-L1 inhibitörleri | 113 | TACE+Len | Len | Cam/Sin/Tis | OS, PFS |
| Zhao Y | 2024 | 103 | TACE+Len+Tis | 66 | TACE+Len | Len | Tis | OS, PFS |
| Xia WL | 2022 | 59 | TACE+Apa+PD-1/PD-L1 inhibitörleri | 59 | TACE+Apa | Apa | Cam/Sin/Tis/Pem | OS |
| Pan H | 2025 | 60 | TACE+TKI+PD-1/PD-L1 inhibitörleri | 60 | TKI+PD-1/PD-L1 inhibitörleri | Len/Sor | NR | OS, PFS |
| Lei Y | 2025 | 210 | TACE+Bev/TKI+PD-1/PD-L1 inhibitörleri | 76 | TKI+PD-1/PD-L1 inhibitörleri | Bev/Apa/Don/Len | Cam/Sin/Tis/Ate | OS, PFS |
| Zhang N | 2025 | 158 | TACE+Bev+Ate | 155 | Bev+Ate | Bev | Ate | OS, PFS |
| Zhu R | 2025 | 83 | TACE+Apa+Cam | 84 | Apa+Cam | Apa | Cam | OS, PFS |
| Zhang Q | 2026 | 58 | TACE+Don+Cam | 58 | TACE+Don | Don | Cam | OS, PFS |
| Wang D | 2026 | 46 | TACE+Reg+PD-1/PD-L1 inhibitörleri | 46 | Reg+PD-1/PD-L1 inhibitörleri | Reg | Cam/Sin | OS, PFS |
| Chen JJ | 2026 | 307 | TACE+Anti-VEGF/TKI+PD-1/PD-L1 inhibitörleri | 633 | TACE | Anti-VEGF/TKI | PD-1/PD-L1 inhibitörleri | OS, PFS |
| Zhao H | 2026 | 113 | TACE+Len+PD-1/PD-L1 inhibitörleri | 96 | TACE+Len | Len | PD-1/PD-L1 inhibitörleri | OS, PFS |
| Liang Y | 2025 | 132 | TACE+Len+PD-1/PD-L1 inhibitörleri | 132 | TACE+Len | Len | PD-1/PD-L1 inhibitörleri | OS, PFS |
| Hashimoto K | 2025 | 49 | TACE+Bev+Ate | 49 | Bev+Ate | Bev | Ate | OS, PFS |
Dahil edilen çalışmaların temel özellikleri.
TACE, transarterial kemoeMBOLIZASYON; TKI, tirozin kinaz inhibitörleri; VEGF, vasküler endotelyal büyüme faktörü; PD-1, programlı hücre ölüm proteini 1; PD-L1, programlı hücre ölüm ligandı 1; PBO, plasebo; Len, lenvatinib; Bev, bevacizumab; Sor, sorafenib; Don, donafenib; Reg, regorafenib; Apa, apatinib; Pem, pembrolizumab; Dur, durvalumab; Cam, camrelizumab; Sin, sintilimab; Tis, tislelizumab; Tor, toripalimab; Ate, atezolizumab; OS, genel sağkalım; PFS, ilerlemeye özgül sağkalım; NR, bildirilmemiş.
Dahil edilen çalışmaların kalite değerlendirmesi
Kalite değerlendirmesi açısından, bu analize dahil edilen RDE’ler Cochrane İşbirliği’nin Önyargı Riski Araacı ile değerlendirildi ve genel olarak düşük önyargı riski gösterdi. Seçim önyargısı için bir çalışma “yüksek risk” olarak, diğer iki çalışma ise “düşük risk” olarak derecelendirildi. Raporlama önyargısı, rastgele sıralama dizisinin oluşturulması, performans önyargısı, kayıp önyargısı ve tespit önyargısı açısından tüm çalışmalar “düşük risk” olarak değerlendirildi. Bununla birlikte, yeterli bilgi olmaması kesin bir değerlendirme yapmayı engellediği için diğer olası önyargıların riski belirsiz kaldı. Dahil edilen çalışmalar için ayrıntılı değerlendirme sonuçları Ek Şekiller 1 ve 2‘de mevcuttu. Kohort çalışmalarında, metanalize dahil edilen her çalışma 6 veya daha yüksek bir NOS puanı aldı ve bu da yüksek kaliteyi gösteriyor; ayrıntılar Ek Tablo 2‘de verilmiştir. Bununla birlikte, puan kaybının en yaygın nedenleri kohortlar arasındaki karşılaştırılabilirliğin eksikliği ve yetersiz takip süresi olup, bunlar karıştırıcı önyargı girişi yapmış ve uzun süreli sağ kalım tahminlerinin güvenilirliğini azaltmış olabilir.
PFS ve OS Açısından Etkinlik
Yirmi dokuz çalışma PFS ile ilgili veri sunmuştur. Kontrol grubuna kıyasla deneysel grup, daha iyi bir PFS ile ilişkilendirilmiştir (HR = 0.49, 95%VK [0.43, 0.55], p<0.001) ve önemli düzeyde heterojenlik gözlemlenmiştir (I²=79.7%); bu, Şekil 2‘de gösterilmiştir.
Şekil 2
Yirmi dokuz çalışma OS ile ilgili veri raporlamıştır. Kontrol grubuna kıyasla deneysel grup, daha uzun bir OS ile ilişkilendirilmiştir (HR = 0.45, 95%VK [0.39, 0.53], p<0.001) ve önemli düzeyde heterojenlik (I²=80.2%) gösterilmiştir; bu, Şekil 3‘de gösterilmiştir.
Şekil 3
PFS Açısından Alt Grup Analizi
Bu meta-analizde, hastaların demografik özellikleri ve tümör bulguları açısından açıklayıcı alt grup analizleri yapıldı. Hasta özellikleri açısından, performans durumu (PS = 0, PS = 1/2) göre bir ECOG PS alt grup analizi gerçekleştirildi. Hem üstün performans durumuna sahip grupda (PS = 0, HR = 0.40, 95%CI [0.29, 0.55], p<0.001) hem de daha düşük fiziksel kondisyona sahip grupda (PS = 1/2, HR = 0.57, 95%CI [0.45, 0.71], p<0.001), girişim grubundaki hastaların kontrol grubundakilere göre daha uzun PFS elde etme olasılığı bulunmaktadır. Üstün performans durumuna sahip hastaların, TACE ile anti-VEGF/TKI’lar ve PD-1/PD-L1 inhibitörlerinin kombinasyonundan daha fazla yararlanma eğiliminde olduğu görülmüştür. Yaş alt grup analizinde hastalar iki gruba ayrıldı: daha genç (<50–65 yaş) ve daha yaşlı (≥50–65 yaş). Hem genç grupta (HR = 0.51, 95%CI [0.42, 0.62], p<0.001) hem de yaşlı grupta (HR = 0.55, 95%CI [0.45, 0.67], p<0.001), girişim grubundaki hastaların kontrol grubundakilere göre potansiyel olarak daha iyi PFS taşıma olasılığı söz konusudur. HBV durumuna dayalı alt grup analizi (HBV-evet/HBV-yok), hem HBV-evet hem de HBV-yok gruplarında, TACE ile anti-VEGF/TKI’lar ve PD-1/PD-L1 inhibitörlerinin kombinasyonunu uygulayan hastaların kontrol grubundakilere göre daha uzun PFS elde etme olasılığı olduğunu gösterdi (sırasıyla HBV-evet, HR = 0.52, 95%CI [0.44, 0.63], p<0.001; HBV-yok, HR = 0.58, 95%CI [0.42, 0.79], p=0.001). Cinsiyet alt grup analizinde, hem erkek hem de kadın gruplarında, üçlü tedavi alan hastaların kontrol grubundakilere göre daha iyi PFS yaşama olasılığı bulunuyor (sırasıyla erkek grubu, HR = 0.52, 95%CI [0.43, 0.63], p<0.001; kadın grubu, HR = 0.57, 95%CI [0.45, 0.72], p<0.001). Child-Pugh sınıfı alt grup analizinde (A/B), hem Child-Pugh sınıfı A grubunda (HR = 0.49, 95%CI [0.38, 0.61], p<0.001) hem de Child-Pugh sınıfı B grubunda (HR = 0.56, 95%CI [0.43, 0.74], p<0.001), girişim grubundaki hastaların kontrol grubundakilere göre daha iyi PFS elde etme olasılığı söz konusudur. Siroz alt grup analizinde hastalar iki gruba ayrıldı (siroz-evet/siroz-yok). Her iki grupta da üçlü tedavi alan hastaların
diğer tedavilerle tedavi edilenlere göre daha iyi PFS sağladı (siroz-ehil grubu, HR = 0.57, 95%VK [0.49, 0.67], p<0.001; siroz-yok grubu, HR = 0.61, 95%VK [0.45, 0.83], p=0.002 sırasıyla). Daha ayrıntılı bilgi için
Tablo 2‘ye
bakınız.
Tablo 2
| Alt grup | Çalışma sayısı | HR | 95%VK | P | Belirsizlik |
|---|---|---|---|---|---|
| I2 | P |
| < 50-65 | 15 | 0.51 | (0.42-0.62) | <0.001 | 81.2% | <0.001 |
| ≥ 50-65 | 15 | 0.55 | (0.45-0.67) | <0.001 | 61.0% | 0.001 |
| Cinsiyet |
|---|
| Erkek | 15 | 0.52 | (0.43-0.63) | <0.001 | 82.7% | <0.001 |
| Kadın | 15 | 0.57 | (0.45-0.72) | <0.001 | 42.2% | 0.043 |
| ECOG PS |
| 0 | 12 | 0.40 | (0.29-0.55) | <0.001 | 85.0% | <0.001 |
| 1 veya 2 | 12 | 0.57 | (0.45-0.71) | <0.001 | 64.2% | 0.001 |
| Child-Pugh sınıfı |
|---|
| A | 14 | 0.49 | (0.38-0.61) | <0.001 | 85.0% | <0.001 |
| B | 11 | 0.56 | (0.43-0.74) | <0.001 | 57.2% | 0.009 |
| Siroz |
|---|
| Evet | 8 | 0.57 | (0.49-0.67) | <0.001 | 56.3% | 0.025 |
| No | 7 | 0.61 | (0.45-0.83) | 0.002 | 72.3% | 0.001 |
| HBV etyolojisi |
| Evet | 16 | 0.52 | (0.44-0.63) | <0.001 | 82.0% | <0.001 |
| Hayır | 11 | 0.58 | (0.42-0.79) | 0.001 | 64.8% | 0.002 |
| AFP (ng/mL) |
| ≤ 400 | 16 | 0.53 | (0.42-0.65) | <0.001 | 81.2% | <0.001 |
| > 400 | 15 | 0.51 | (0.43-0.60) | <0.001 | 55.3% | 0.005 |
| BCLC evresi |
| A veya B | 13 | 0.46 | (0.36-0.59) | <0.001 | 66.1% | <0.001 |
| C | 13 | 0.51 | (0.38-0.69) | <0.001 | 79.3% | <0.001 |
| PVTT |
| Evet | 8 | 0.54 | (0.46-0.62) | <0.001 | 0.0% | 0.695 |
| Hayır | 7 | 0.46 | (0.32-0.64) | <0.001 | 74.4% | 0.001 |
| Vasküler invazyon |
| Evet | 7 | 0.50 | (0.33-0.74) | 0.001 | 85.5% | <0.001 |
| Hayır | 7 | 0.41 | (0.26-0.66) | <0.001 | 87.3% | <0.001 |
| Ekstrahepatik metastaz |
| Evet | 11 | 0.52 | (0.41-0.67) | <0.001 | 63.8% | 0.002 |
| No | 11 | 0.44 | (0.33-0.58) | <0.001 | 83.9% | <0.001 |
| Up-to-seven kriteri |
|---|
| ≤ 7 | 4 | 0.81 | (0.66-1.00) | 0.047 | 0.0% | 0.792 |
| > 7 | 4 | 0.62 | (0.49-0.77) | <0.001 | 72.1% | 0.013 |
| En büyük tümör boyutu (cm) |
|---|
| ≤ 10 | 4 | 0.58 | (0.45-0.75) | <0.001 | 29.7% | 0.234 |
| > 10 | 3 | 0.51 | (0.39-0.65) | <0.001 | 22.2% | 0.277 |
| Tümör sayısı |
|---|
| ≤ 3 | 7 | 0.38 | (0.25-0.58) | <0.001 | 72.0% | 0.002 |
| > 3 | 5 | 0.34 | (0.19-0.60) | <0.001 | 82.2% | <0.001 |
İlerlemeye özgü hayatta kalma alt grup analizi.
ECOG PS, İşbirlikli Onkoloji Grubu performans durumu; HBV, B hepatiti virüsü; AFP, alfa-fetoprotein; BCLC, Barcelona Karaciğer Kanseri Kliniği; PVTT, portal ven tümör trombusu; HR, risk oranı; CI, güven aralığı.
Alfa-fetoprotein (AFP) seviyeleri (≤400/>400 ng/ml) açısından yapılan keşif alt grup analizi, her iki grupta da TACE ile anti-VEGF/TKI’lar ve PD-1/PD-L1 inhibitörleri birleştirilen hastaların kontrol grubundakilere göre daha iyi PFS elde etmiş olabileceğini gösterdi (AFP ≤ 400 ng/ml, HR = 0.53, 95%CI [0.42, 0.65], p<0.001; AFP>400 ng/ml, HR = 0.51, 95%CI [0.43, 0.60], p<0.001 sırasıyla). BCLC evresine ilişkin alt grup analizi sonuçları ise her iki grupta (BCLC=A/B, BCLC=C) üçlü tedavinin uygulandık hastaların kontrol grubundakilere göre daha iyi PFS elde etmiş olabileceğini ortaya koydu (BCLC=A/B, HR = 0.46, 95%CI [0.36, 0.59], p<0.001; BCLC=C, HR = 0.51, 95%CI [0.38, 0.69], p<0.001 sırasıyla). PVTT alt grubunda (PVTT-evet/PVTT-yok), hem PVTT-evet grubunda (HR = 0.54, 95%CI [0.46, 0.62], p<0.001) hem de PVTT-yok grubunda (HR = 0.46, 95%CI [0.32, 0.64], p<0.001) üçlü tedavinin alındık hastaların diğer tedavilerin alındık hastalara göre potansiyel olarak daha iyi PFS taşıyabileceği görüldü. Ayrıca PVTT’siz hastaların üçlü tedaviden daha fazla yararlanıyor göründü. Vasküler invazyon alt grup analizinde (vasküler invazyon-evet/vasküler invazyon-yok), deneysel gruptaki hastaların kontrol grubundakilere göre daha iyi PFS elde etmiş olabileceğini işaret eden şu sonuçlar bulundu (vasküler invazyon-evet, HR = 0.50, 95%CI [0.33, 0.74], p=0.001; vasküler invazyon-yok, HR = 0.41, 95%CI [0.26, 0.66], p<0.001 sırasıyla). Buna ek olarak vasküler invazyonsuz hastaların üçlü tedaviden daha fazla yararlanıyor göründü. Ekstrahepatik metastazın varlığı veya yokluğuna dayalı alt grup analizi (extrahepatic metastasis-yes/extrahepatic metastasis-no), her iki grupta da müdahale grubundaki hastaların kontrol grubundakilere göre daha iyi PFS elde etmiş olabileceğini gösterdi (extrahepatic metastasis-yes, HR = 0.52, 95%CI [0.41, 0.67], p<0.001; extrahepatic metastasis-no, HR = 0.44, 95%CI [0.33, 0.58], p<0.001 sırasıyla) ve ekstrahepatik metastazı olmayan hastaların üçlü tedaviden daha fazla yararlanıyor göründü. Up-to-seven kriterleri alt grubu (≤7/>7), hem up-to-seven
≤ 7 kriteri grubunda (HR = 0.81, 95%VK [0.66, 1.00], p=0.047) ve >7 grubunda (HR = 0.62, 95%VK [0.49, 0.77], p<0.001) TACE ile anti-VEGF/TKI’ler ve PD-1/PD-L1 inhibitörlerinin birleştirildiği tedavi alan hastaların, diğer tedavilerle tedavi edilenlere göre daha uzun PFS elde etmiş olabileceği görülmüştür. Bu bulgular, up-to-seven kriterini karşılayan hastaların üçlü tedaviden daha büyük fayda sağlamış olabileceğini düşündürmektedir. Ayrıca, tümörün en büyük çapına dayalı (≤10/>10 cm) bir alt grup analizi yapıldı. Sonuçlar, her iki grupta da (en büyük tümör çapı ≤ 10 cm grubu, HR = 0.58, 95%VK [0.45, 0.75], p<0.001; en büyük tümör çapı >10 cm grubu, HR = 0.51, 95%VK [0.39, 0.65], p<0.001) müdahale grubundaki hastaların kontrol grubundakilere göre daha iyi PFS elde etmiş olabileceğini gösterdi. En büyük tümör çapı >10 cm grubundaki hastaların ise TACE ile anti-VEGF/TKI’ler ve PD-1/PD-L1 inhibitörlerinin birleştirildiği tedaviden daha büyük fayda sağlamış olabileceği görüldü. Buna ek olarak, tümör sayısına dayalı bir alt grup analizi yapılarak hastalar iki gruba ayrıldı (tümör sayısı ≤ 3/>3). Hem tümör sayısı ≤ 3 grubunda (HR = 0.38, 95%VK [0.25, 0.58], p<0.001) hem de tümör sayısı >3 grubunda (HR = 0.34, 95%VK [0.19, 0.60], p<0.001) müdahare grubundaki hastaların kontrol grubundakilere göre daha iyi PFS elde etmiş olabileceği değerlendirildi. Ayrıntılar için bakınız
Tablo 2
OS üzerinde alt grup analizi
ECOG PS için yapılan açıklayıcı alt grup analizinde hastalar iki gruba ayrıldı (PS = 0, PS = 1/2). Bu alt grup analizi, her iki gruba da (sırasıyla PS = 0 için HR = 0.37, 95%CI [0.26, 0.53], p<0.001; PS = 1/2 için HR = 0.50, 95%CI [0.36, 0.71], p<0.001) TACE ile anti-VEGF/TKI’lar ve PD-1/PD-L1 inhibitörlerinin birleştirilmesiyle tedavi edilen hastaların kontrol grubuna göre daha uzun OS elde etmiş olabileceğini gösterdi. Bu bulgular, ECOG skoru 0 olan hastaların üçlü tedaviden daha fazla yararlanıyor göründüğünü işaret etti. Yaşa göre yapılan alt grup analizinde (<50 ve ≥50–65 yaş), sonuçlar, hem daha genç (HR = 0.43, 95%CI [0.33, 0.56], p<0.001) hem de daha yaşlı grupda (HR = 0.57, 95%CI [0.47, 0.70], p<0.001) müdahale grubundaki hastaların kontrol grubundakilere göre daha uzun OS geçirmiş olabileceğini gösterdi. Ayrıca, genç hastaların üçlü tedaviden daha fazla yararlanıyor göründüğü belirlendi. HBV alt grup analizinde (HBV-var/HBV-yok), sonuçlar, hem HBV-var grubunda (HR = 0.47, 95%CI [0.39, 0.57], p<0.001) hem de HBV-yok grubunda (HR = 0.67, 95%CI [0.50, 0.90], p=0.009) üçlü tedaviyle hastaların kontrol grubundakilere göre daha uzun OS geçirmiş olabileceğini gösterdi. Bu bulgular, HBV’li hastaların üçlü tedaviden daha fazla yararlanıyor göründüğünü işaret etti. Ayrıca, cinsiyet alt grup analizinde birleştirilmiş sonuçlar, hem erkeklerde (HR = 0.48, 95%CI [0.38, 0.59], p<0.001) hem de kadınlarda (HR = 0.49, 95%CI [0.39, 0.62], p<0.001) deney grubundaki hastaların kontrol grubundakilere göre daha uzun OS elde etmiş olabileceğini gösterdi. Child-Pugh sınıfı alt grup analizinde (A/B), birleştirilmiş sonuçlar, hem sınıf A grubunda (HR = 0.48, 95%CI [0.38, 0.61], p<0.001) hem de sınıf B grubunda (HR = 0.43, 95%CI [0.31, 0.60], p<0.001) müdahare grubundaki hastaların kontrol grubundakilere göre daha uzun OS geçirmiş olabileceğini gösterdi. Sirozun varlığı veya yokluğuna göre yapılan alt grup analizinde hastalar iki gruba ayrıldı (siroz-var/siroz-yok). Birleştirilmiş sonuçlar, hem siroz-var grubunda (HR = 0.50, 95%CI [0.41, 0.61],
p<0.001) ve siroz-yok grubunda (HR = 0.53, 95%VK [0.45, 0.64], p<0.001) üçlü tedavi ile tedavi edilen hastaların, diğer tedavilerle tedavi edilenlere göre daha uzun bir sağkalıma ulaşması beklenebilir. Ayrıntılar için
Tablo 3
‘e bakınız.
Tablo 3
| Alt grup | Çalışma sayısı | HR | 95%VK | P | Belirsizlik |
|---|---|---|---|---|---|
| I2 | P |
| Yaş (yıl) |
|---|
| < 50-65 | 13 | 0.43 | (0.33-0.56) | <0.001 | 80.0% | <0.001 |
| ≥ 50-65 | 13 | 0.57 | (0.47-0.70) | <0.001 | 38.3% | 0.078 |
| Cinsiyet |
|---|
| Erkek | 13 | 0.48 | (0.38-0.59) | <0.001 | 79.8% | <0.001 |
| Kadın | 13 | 0.49 | (0.39-0.62) | <0.001 | 3.1% | 0.415 |
| ECOG PS |
|---|
| 0 | 10 | 0.37 | (0.26-0.53) | <0.001 | 80.7% | <0.001 |
| 1 veya 2 | 10 | 0.50 | (0.36-0.71) | <0.001 | 71.4% | <0.001 |
| Child-Pugh sınıfı |
| A | 13 | 0.48 | (0.38-0.61) | <0.001 | 74.8% | <0.001 |
| B | 11 | 0.43 | (0.31-0.60) | <0.001 | 59.5% | 0.006 |
| Siroz |
|---|
| Evet | 8 | 0.50 | (0.41-0.61) | <0.001 | 62.0% | 0.010 |
| Hayır | 7 | 0.53 | (0.45-0.64) | <0.001 | 0.0% | 0.643 |
| HBV etyolojisi |
| Evet | 14 | 0.47 | (0.39-0.57) | <0.001 | 69.8% | <0.001 |
| Hayır | 10 | 0.67 | (0.50-0.90) | 0.009 | 56.7% | 0.014 |
| AFP (ng/mL) |
| ≤ 400 | 16 | 0.48 | (0.38-0.61) | <0.001 | 75.0% | <0.001 |
| > 400 | 15 | 0.43 | (0.35-0.53) | <0.001 | 58.2% | 0.002 |
| BCLC evresi |
| A veya B | 12 | 0.40 | (0.30-0.54) | <0.001 | 59.4% | 0.004 |
| C | 12 | 0.43 | (0.32-0.59) | <0.001 | 74.1% | <0.001 |
| PVTT |
| Evet | 8 | 0.56 | (0.44-0.70) | <0.001 | 53.0% | 0.037 |
| Hayır | 6 | 0.41 | (0.28-0.61) | <0.001 | 63.9% | 0.017 |
| Damar invazyonu |
| Evet | 6 | 0.44 | (0.27-0.72) | 0.001 | 82.7% | <0.001 |
| Hayır | 6 | 0.34 | (0.21-0.56) | <0.001 | 77.9% | <0.001 |
| Ekstrahepatik metastaz |
| Evet | 11 | 0.57 | (0.49-0.65) | <0.001 | 0.0% | 0.470 |
| No | 11 | 0.40 | (0.29-0.56) | <0.001 | 83.1% | <0.001 |
| ≤ 7 | 2 | 0.66 | (0.35-1.22) | 0.181 | 49.8% | 0.158 |
| > 7 | 2 | 0.52 | (0.38-0.72) | <0.001 | 77.6% | 0.035 |
| ≤ 10 | 5 | 0.42 | (0.22-0.78) | 0.006 | 83.9% | <0.001 |
| > 10 | 3 | 0.36 | (0.22-0.60) | <0.001 | 66.5% | 0.050 |
| ≤ 3 | 7 | 0.43 | (0.28-0.66) | <0.001 | 58.2% | 0.026 |
| > 3 | 6 | 0.46 | (0.30-0.69) | <0.001 | 72.6% | 0.003 |
Toplam hayatta kalma açısından alt grup analizi.
ECOG PS, İşlev Durumu için İşbirlikli Onkoloji Grubu; HBV, B hepatiti virüsü; AFP, alfa-fetoprotein; BCLC, Barselona Klinik Karaciğer Kanseri; PVTT, portal ven tümör trombusu; HR, risk oranı; CI, güven aralığı.
Toplam hayatta kalma açısından alt grup analizi.
AFP düzeyleriyle ilgili keşif alt grup analizi (≤400/>400 ng/ml), AFP ≤ 400 ng/ml (HR = 0.48, 95%CI [0.38, 0.61], p<0.001) ve AFP > 400 ng/ml grubunda (HR = 0.43, 95%CI [0.35, 0.53], p<0.001) TACE ile anti-VEGF/TKI ve PD-1/PD-L1 inhibitörlerinin birleştirilmesi uygulanan hastaların kontrol grubuna göre daha uzun OS elde etme olasılığının olduğunu gösterdi. BCLC evrim alt grup analizine gelince, hastalar iki gruba ayrıldı (BCLC=A/B, BCLC=C). Hem BCLC=A/B grubunda (HR = 0.40, 95%CI [0.30, 0.54], p<0.001) hem de BCLC=C grubunda (HR = 0.43, 95%CI [0.32, 0.59], p<0.001) üçlü tedavi uygulayan hastalar kontrol grubuna göre potansiyel olarak daha uzun OS taşıyabilir. PVTT varlığı veya yokluğuna göre yapılan alt grup analizinde hastalar iki gruba ayrıldı (PVTT-var/PVTT-yok). Birleştirilmiş sonuçlar, hem PVTT-var grubunda (HR = 0.56, 95%CI [0.44, 0.70], p<0.001) hem de PVTT-yok grubunda (HR = 0.41, 95%CI [0.28, 0.61], p<0.001) üçlü tedavi alan hastaların kontrol grubuna göre daha büyük fayda sağlayabileceğini gösterdi. PVTT’siz hastaların üçlü tedaviden daha fazla fayda sağladığı görüldü. Vasküler invazyon alt grup analizinde (vasküler invazyon-var/vasküler invazyon-yok), her iki grupta da (vasküler invazyon-var grubu, HR = 0.44, 95%CI [0.27, 0.72], p=0.001; vasküler invazyon-yok grubu, HR = 0.34, 95%CI [0.21, 0.56], p<0.001) TACE ile anti-VEGF/TKI ve PD-1/PD-L1 inhibitörlerinin birleştirilmesi alan hastaların kontrol grubuna göre daha iyi OS taşıma olasılığının olduğunu gösterdi. Bu sonuçlar, vasküler invazyonu olmayan hastaların üçlü tedaviden daha büyük fayda sağladığını gösterdi. Ek hepatik metastaz durumu açısından hastalar iki gruba ayrıldı (ek hepatik metastaz-var/ek hepatik metastaz-yok). Her iki grupta da (ek hepatik metastaz-var grubu, HR = 0.57, 95%CI [0.49, 0.65], p<0.001; ek hepatik metastaz-yok grubu, HR = 0.40, 95%CI [0.29, 0.56], p<0.001) deney grubundaki hastaların kontrol grubuna göre daha uzun OS elde etme olasılığının olduğunu gösterdi. Ayrıca, ek hepatik metastazı olmayan hastaların daha büyük …
üçlü tedaviden yararlanma açısından değerlendirildi. up-to-seven kriterlerine dayalı alt grup analizinde, ≤7 kriter grubunda deney grubu ile kontrol grubu arasında anlamlı istatistiksel fark gözlenmedi (HR = 0.66, %95 IG [0.35, 1.22], p=0.181); ancak >7 kriter grubunda üçlü tedavi alan hastaların diğer tedavilere göre daha iyi toplam hayatta kalma (TH) sağladığı görüldü (HR = 0.52, %95 IG [0.38, 0.72], p<0.001). Bu nedenle >7 kriter grubundaki hastaların üçlü tedaviden daha büyük yararlanma sağladığı izlenmiştir. Ayrıca tümör en büyük çapı alt grup analizinde (≤10/>10 cm), hem en büyük tümör çapı ≤10 cm grubunda (HR = 0.42, %95 IG [0.22, 0.78], p=0.006) hem de >10 cm grubunda (HR = 0.36, %95 IG [0.22, 0.60], p<0.001) deney grubundaki hastaların kontrol grubundakilere göre daha fazla yararlanma sağladığı görülmüştür. Bu arada en büyük tümör çapı >10 cm grubundaki hastaların üçlü tedaviden daha fazla yararlanma sağladığı izlenmiştir. Tümör sayısı açısından da ek bir alt grup analizi yapılmış ve hastalar iki gruba ayrılmıştır (tümör sayısı ≤3/>3). Bulgular, her iki grupta da (sırasıyla tümör sayısı ≤3 grubu, HR = 0.43, %95 IG [0.28, 0.66], p<0.001; tümör sayısı >3 grubu, HR = 0.46, %95 IG [0.30, 0.69], p<0.001) üçlü tedavi alan hastaların kontrol grubundakilere göre daha uzun TH elde edebileceğini göstermiştir. Ayrıntılar için bakınız
Tablo 3
PFS ve TH için yayılma yanlılığı ve duyarlılık analizi
PFS için Egger testi anlamlı bir yayılma yanlılığı göstermemiştir (p=0.076). Çalışmalar tek tek çıkarılarak yapılan duyarlılık analizi, sonuçların kararlı kaldığını göstermiştir. Ayrıntılar için bakınız Eklek Şekil 3. TH için Egger testi anlamlı bir yayılma yanlılığı göstermemiştir (p=0.064). Duyarlılık analizi de sonuçların kararlı kaldığını göstermiştir. Ayrıntılar için bakınız Eklek Şekil 4.
Tartışma
Bu, 31 çalışmanın güncellenmiş meta-analizi olup, TACE ile anti-VEGF/TKI’lar ve PD-1/PD-L1 inhibitörlerinin birleştirildiği üçlü tedavinin, geniş bir temel karakteristik yelpazesinde hastalarda OS ve PFS’te iyileşme ile ilişkili olduğunu göstermektedir. Ancak, up-to-seven kriterleri ≤ 7’nin altında olan hastalarda bir PFS yararı gözlemlenmiş olsa da, OS’taki iyileşme istatistiksel olarak anlamlı olmamıştır. Yapılan ek araştırmalar, aşağıdaki grupların üçlü tedaviden daha büyük fayda sağlayabileceğini ortaya koymuştur: daha genç hastalar; ECOG PS’si 0 olan hastalar; HBV enfeksiyonu olan hastalar; PVTT, karaciğer dışı metastaz veya vasküler invazyon olmayan hastalar; ve en büyük tümör boyutuna (>10 cm) sahip olanlar.
HCC, çok sayıda moleküler alterasyon ve bağışıklığı baskılayan tümör mikrov ortamıyla karakterize olup, yüksek derecede heterojendir ve bunlar birlikte konvansiyonel tedavilerin etkinliğini sınırlamaktadır. Mekanistik olarak, üçlü tedavinin üç bileşeni birbirine eklenmekten çok, birlikte çalışır. TACE tümör hücrelerini doğrudan öldürmenin ötesinde, iskemik nekroz tetikler ve bağışıklık manzarasını geniş çapta yeniden şekillendir. Düzenleyici T hücreleri (Tregs) ve myeloid kökenli baskılayıcı hücreler gibi bağışıklığı baskılayan hücrelerin oranını düşürürken, tümörle ilişkili antijenleri serbest bırakarak T hücrelerinin aktivasyonu ve proliferasyonunu kolaylaştırır ve bağışıklık sistemini sonraki PD-1/PD-L1 inhibitörlerine hazırlar. Son çalışmalar, TACE’nin sonraki immunoterapi için uygun koşulları nasıl oluşturduğunu da aydınlatmıştır. Detaylı bir bağışıklık profilleştirme çalışması, TACE’nin yalnızca periferik kandaki PD-1+ Tregs, PD-1+ CD4+ T hücreleri ve PD-1+ CD8+ T hücrelerinin oranlarını azaltmakla kalmayıp, aynı zamanda nekrotik tümör infiltrasyon alanında CD8+ T hücreleri ile FOXP3+ Tregs arasındaki uzamsal mesafeyi belirgin şekilde artırdığını göstermiştir; böylece efektör T hücrelerinin yakın mesafe baskısını fiziksel olarak gidermiştir. Bu arada, Ni ve arkadaşları’nın çalışması, TACE sonrası hipoksiye bağlı olarak HIF-1α/WNT/β-catenin sinyal yolunun aktive edildiğini, bunun da HCC hücrelerinde PD-L1 ifadesini yukarı düzenleyerek PD-1/PD-L1 inhibitörleri için ek hedefler sağladığını bulmuştur.
Hedef ajanlar, küçük molekül TKI’ları ya da anti-VEGF monoklonal anticisini bevacizumab ve biosilisi olsun, doğrudan tümör baskılamasının ötesine geçer. Anormal tümör damarlarını azaltarak ve hipoksiyi gidererek damar yapısını normalize etmeye ve immunoterapi için daha elverişli bir ortam oluşturmaya yardımcı olurlar. Bu vasküler-immün etkileşim, yüksek endotelyal venüllerin oluşumu ve CCR7+ CD8+ T hücrelerinin tümöre çekilmesiyle daha da güçlendirilebilir ( 44 ). Bu sinerjiye boyut katan başka bir unsur, hedef ajanların PD-L1 ekspresyonunu doğrudan düzenleyebilmesi ve böylece PD-1/PD-L1 inhibitörlerinin tümör karşıtı aktivitesini daha da artırmasıdır. Sorafenib HIF-1α yönlendirilmiş hipoksi üzerinden, lenvatinib ise HCC hücrelerinde MCT1/NF-κB/COX-2 patikasından etkiler ( 45 ).
Bu immun açıdan hazırlanmış mikrovary ortamına dayanan PD-1/PD-L1 inhibitörleri, PD-1 sinyalini engelleyerek tümorum karşıtı immun yanıttı daha da güçlendirir. Bu patikayı bozarak PD-1/PD-L1 inhibitörleri tükertilmiş CD8+ T hücrelerini yeniden canlandırır, bu hücrelerin IFN-γ, TNF-α ve IL-2 üretimini geri getirir ve tümör içinde klonal yayılımlarını yönlendirir ( 46 , 47 ). Mekanistik açıdan bakıldığında, TACE, anti-VEGF/TKI’lar ve PD-1/PD-L1 inhibitörleri böylece sorunsuz bir biçimde uyumlayan bir strateji oluşturur: TACE tümör yükünü azaltır ve lokal immunosüpresyonu hafifletir, hedef ajanlar T hücreli infiltrasyonu desteklemek için damar yapısını normalize eder ve PD-1/PD-L1 inhibitörleri uzun süreli, sistemik bir免疫 yanıtı serbest bırakır. Bu güncellenmiş meta-analizde, bu kombinasyon uHCC’li hastalarda prognozda anlamlı iyileşmelerle ilişkilendirilmiştir.
Üçlü tedavinin neredeyse tüm alt gruplarda sonuçları iyileştirmesine rağmen, bu iyileşmelerin büyüklüğü gruplar arasında değişkenlik gösteriyordu. İncelenen alt gruplar arasında daha genç hastalar ve performans durumu korunmuş hastalar daha belirgin bir yararlan sağlayabiliyordu. Bağışıklık sisteminin işlevsel yeterliliğinin burada belirleyici bir rol oynaması muhtemeldi. Yaşlı hastalarda bağışıklık yaşlanması olarak adlandırılan, bağışıklık fonksiyonlarında yaşa bağlı bir düşüşün tümör karşıtı bağışıklığı baskılaması nedeniyle yanıt daha olumsuz olabiliyordu ( 48 ). Buna karşılık, iyi performans durumuna sahip genç hastalar, üçlü tedavi etkilemeye başladığında güçlü bir tümör karşıtı yanıt oluşturabilecek daha aktif bir T-hücre repertuvarını koruma eğilimindeydi. Bu bulguyla uyumlu olarak Jiang ve arkadaşları ( 49 ), lenvatinib plus anti-PD-1 kombinasyonunun sistemik CD4+ ve CD8+ T-hücrelerini genişleterek bağışıklık dengesini aktivite yönüne kaydırdığını ve immunosupresif ortamı baskıladığını bulmuştu. Dayanıklılık ikinci bir açıklama sağlıyordu. TACE, anti-VEGF/TKI’lar ve PD-1/PD-L1 inhibitörlerinin örtüşen toksisiteleri, performans durumu bozulmuş hastaları tedavi kesintileri veya doz azalmaları açısından daha büyük risk altına koyuyor, terapötik pencereyi daraltıyordu. Buna karşılık, daha iyi durumda olan hastalar tedavi uyumunu ve doz yoğunluğunu koruma eğilimindeydi, böylece sinerjik etkilerin tam olarak gelişmesine olanak tanıyordu. Gerçek dünya kohortunda, TKI plus PD-1 inhibitörü alan yaşlı hastaların neredeyse %30’u adverse olaylar (AE’ler) nedeniyle tedaviyi kesmişti ( 50 ). Tüm bu gözlemler bir araya getirildiğinde, yaş ve performans durumunun üçlü tedaviden alınan yararlanın büyüklüğünü öncelikle bağışıklık yeterliliği ve tedavi dayanıklılığındaki farklar aracılığıyla etkilemiş olması muhtemeldi.
HCC, çeşitli etyolojik kökenlerden ortaya çıkar ve altında yatan neden hem prognozu hem de immunterapiye yanıtı etkileyebilir. HBV etyolojisi, üçlü tedaviniden alınacak faydayı şekillendirmiş olabilir; HBV-pozitif hastaların daha büyük bir hayatta kalma avantajı sağladığı gözlemlenmiştir İki açıklama makul görünüyordu, biri biyolojik, biri istatistiksel. Kronik HBV enfeksiyonunda, süregelen viral antijen uyarımı CD8+ T hücrelerini, PDCD1 ve LAG3’ün üst düzenlenmesiyle karakterize edilen disfonksiyonel bir imza yönünde yönlendirmiştir ( 51 ). Bu tükük fenotipe rağmen, bu T hücreleri eşzamanlı olarak CD8+ efektör bellek ve bölünen alt popülasyonların daha büyük klonal genişlemesi, ayrıca yükseltilmiş PD-1 seviyeleriyle CD4+ Treg ve foliküler yardımcı T hücrelerinin genişlemesi göstermiştir ( 51 ). Bu yaygın PDCD1 üst düzenlenmesi, korunmuş T-hücre proliferatif kapasitesiyle birleşerek, tedavi sırasında antitümör immünitesinin daha güçlü biçimde canlandırılmasını sağlayan yeterli hedefler sunmuştur. Guo ve ark. ( 52 ), anti-PD-1 plus lenvatinib’in, HBV-spesifik klonlarla zenginleşmiş dolaşan efektör bellek T hücrelerini mobilize edebileceğini, kombinasyon tedavisine yanıtla özel olarak ilişkilendirilen bir popülasyon olduğunu daha ileri düzeyde göstermiştir. İkinci açıklama istatistikselmişti. Dahil edilen çalışmaların çoğu, kronik HBV enfeksiyonunun HCC olgularının yaklaşık %84,4’ünü oluşturduğu Çin’de yürütülmüştür ( 53 ). Bu nedenle HBV-pozitif hastalar baskın alt kümei oluşturmuş ve tedavi etkileri daha büyük bir kesinlikle tahmin edilmiştir. Buna karşılık, daha küçük ve etyolojik açıdan daha heterojen olan HBV-negatif alt kümenin istatistiksel gücü düşmüştür.
Tümör yükü, üçlü tedavinin sağladığı faydayı anlamak için başka bir bakış açısı sundu. Yedi-üstü kriterleri aşan (>7) veya en büyük tümör boyutu 10 cm’den büyük olan hastalar, kontrol grubuna kıyasla üçlü tedaviyle daha belirgin bir hayatta kalma avantajı elde etmiş olabilir ve bu iki özellik birbirleriyle sıkı sıkıya bağlantılıydı. Yedi-üstü kriterler hem en büyük tümör boyutunu hem de tümör sayısını içerdiğinden, yedi-üstü>7 grubunda gözlemlenen fayda büyük ölçüde tümör boyutundan, tümör sayısından çok kaynaklanıyor olabilir. Büyük tümörlerin anatomisi ve vasküler biyolojisi bu tabloyu daha da destekledi. Bir HCC nodülü büyüdükçe, kan temini giderek portal venöz kaynaktan karaciğer arteriyel kaynağına kayıyor; TACE’nin embolizan ajanları ve kemoterapiyi ulaştırdığı yol tam da budur. Dolayısıyla büyük, tekil bir tümör, konsantre ve erişilebilir bir hedef sunar. Oysa farklı ve bazen erişilemeyen arter dallarıyla beslenen, dağınık birden çok nodül, tek bir TACE seansında tedavi edilmek daha zordur. Buna ek olarak, hacimli bir tümörde TACE’nin yol açtığı kapsamlı nekroz, daha büyük bir antijen yükü salar ve bu da PD-1/PD-L1 inhibitörleriyle etkileşime girebilecek hedef havuzunu genişletir. Ayrıca, hipervasküler büyük tümörler genellikle bol miktarda anjiyogenik faktör salgılar ve VEGF’ye dayalı sinyal iletimine yoğun biçimde dayanır; bu da onları üçlü rejimin anti-VEGF/TKI bileşenine karşı özellikle hassas kılar.
Bu analizde, PVTT, vasküler invazyon veya ekstrahepatik metastazı olmayan hastaların üçlü tedaviden daha büyük fayda sağlayabileceği görülmektedir; bu, tedavinin hastalığın karaciğere sınırlı kaldığı durumlarda daha etkili olduğu yönünde tutarlı bir örüntü göstermektedir. Bu örüntü çoklu düzeylerde işlemektedir. Birincisi, hem major vasküler invazyon ekstrahepatik yayılım hem de TACE için ideal tedavi penceresinin dışındadır ( 54 ) ve bu hastalarda threelü rejim fonksiyonel olarak yalnızca sistemik tedaviye indirgenmektedir. İkincisi, PVTT mikroçevresi ek bariyerler sunmaktaydı. HBV kaynaklı HCC’de görülen ve PD-1/PD-L1 inhibitörleri için bir hedef sağlayan T-hücre yorgunluğundan farklı olarak, PVTT bağışıklık manzarası T-hücrelerden çok makrofajlar tarafından domine edilmekteydi. Tek hücreli profilleştirme ( 55 ), C5aR+ tümör ilişkili makrofajların en baskın alt popülasyon olduğunu ve CD8+ T-hücrelerde Granzyme B ifadesini baskıladığını ortaya koymuştur. Bu durum, PD-1/PD-L1 inhibitörlerinin muhtemelen etkinliğini kaybedeceği derin bir bağışıklık baskılayıcı ortamın oluşmasına katkıda bulunmuştur. Han ve ark. ( 56 ), PVTT çekirdeklerinde NID1 ekspres eden miofibroblast benzeri tümör ilişkili fibroblastların bir fiziksel bariyer oluşturarak trombusu effector T-hücrelerden koruduğunu daha da göstermiştir. Böyle bir arka plan karşısında PD-1/PD-L1 inhibitörlerinin etkili biçimde işlev görmesi beklenmemektedir. Bu tedaviye özgü engellerin ötesinde, bu hastaların temel prognozu doğası gereği kötüdür. PVTT veya major vasküler invazyon varlığı yalnızca 2 ila 4 aylık medyan hayatta kalma süresi ile ilişkilidir ( 57 , 58 ) ve ekstrahepatik metastaz ölüm riskini bağımsız olarak ikiye katlamaktadır (HR = 2.15, P = 0.03) ( 59 ). Bu hastaların çoğu ayrıca portal hipertansiyon ve sarılığın da dahil olduğu karaciğere özgü komplikasyonların yükünü taşımakta ve bu durum üçlü tedavinin uygulanmasını sınırlamaktadır.
Üçlü tedavinin güvenlik profili ayrıca dikkat çekmektedir. LEAP-012 çalışmasında, üçlü tedavi alan hastaların %71’inde 3. derece veya daha kötü düzeyde adverse olaylar görüldü ve en sık görülen olgu hipertansiyondu. EMERALD-1 çalışmasında üçlü tedavi grubundaki en sık 3.–4. derece adverse olaylar hipertansiyon (%6), anemi (%5), akut böbrek hasarı (%4) ve proteinüri (%4) şeklindeydi. CHANCE2005 çalışmasında ise en sık görülen 3. derece veya daha kötü düzeyde adverse olay olarak aspartat aminotransferase artışının (%31) öne çıktığı görüldü.
Bu meta-analiz birkaç temel güce sahiptir. Son yıllarda gerçekleştirilen meta-analizler (, 60) uHCC’de üçlü tedavinin etkinliğini değerlendirmiştir. Yine de hiçbir çalışma, kapsamlı alt grup analizleri aracılığıyla bu tedaviden daha büyük fayda sağlayabilecek hasta popülasyonlarını sistematik olarak araştırmamıştır. Bu çalışma, üçlü tedavinin uHCC hastalarında etkinliğini değerlendirmenin yanı sıra, keşfi amaçlı alt grup analizleri yoluyla bu popülasyonlardan hangilerinin daha büyük fayda sağlayabileceğini de ortaya koymuştur. Önemli olan, bu meta-analize dahil edilen hayatta kalma verilerinin, düzeltilmiş veya ağırlıklı tahminler sunan randomize kontrollü çalışmalar veya kohort çalışmalarından elde edilmesi ve böylece bulguların güvenilirliğini artırmasıdır.
Bununla birlikte, dikkat edilmesi gereken birkaç kısıtlama bulunmaktadır. İlki, bu meta-analizin temelde kohort çalışmalarından oluşmasıydı; bu çalışmalar seçim ve performans gibi doğuştan gelen önyargılara tabiydi. Bu faktörler gerçek tedavi etkisinin tahminini etkilemiş olabilir. Bulguların sağlamlığını değerlendirmek için duyarlılık analizleri yürütmemize rağmen, kalan kafa karıştırıcı faktörlerin etkisi tamamen ortadan kaldıramaz. İkinci olarak, birleştirilmiş analizlerde belirgin heterojenite vardı; hem OS hem de PFS için I² değeri yaklaşık %80’di ve heterojenite alt grupların çoğu içinde oldukça yüksekti. Olası kaynaklar arasında TACE tekniğindeki farklar, kullanılan belirli hedef ajansı veya PD-1/PD-L1 inhibitörü, takip süresi ve temel karaciğer fonksiyonları yer alıyordu. Çalışma bu kaynakları alt grup ve duyarlılık analizleriyle incelediysen de, gözlemlenen heterojeniteyi tamamen açıklayamadı. Üçüncü olarak, taramamız yalnızca İngilizce yayınlarla sınırlıydı, bu da dil önyargısı içerebilirdi. Dördüncü olarak, birleştirilmiş tahminlerimiz; tasarımları, hasta özellikleri ve tedavi protokollerinde farklar gösteren çalışmalar arasındaki dolaylı karşılaştırmalardan elde edildi. Karşı karşıya deneylerin ve etkileşim testlerinin olmaması, kanıtları belirli bir popülasyonda faydalı bir etkiyi güçlü şekilde işaret edecek kadar yeterli kılmadı. Beşinci olarak, dahil edilen yayınların çoğu, viral hepatitin HCC olgularının büyük bir oranını oluşturduğu Çin’den kohort çalışmalarıydı. Bu etyolojik profil; metabolik disfonksiyon ilişkili yağlı karaciğer hastalığı ve alkol kaynaklı karaciğer hastalığının başlıca neden olduğu Amerika ve Avrupa’daki profilden belirgin biçimde farklıydı ( 61 ). Bu etyolojik ve免疫 mikroçevre farkları tedavi yanıtını etkileyebilir ve dahil edilen çalışmalar boyunca gözlemlenen yüksek heterojenitin bir kısmını açıklayabilir. Bu nedenle, bulgularımızın bu popülasyonlara genellenebilirliği sınırlı olabilir. Son olarak, bu çalışma küçük örneklem çalışmalarını hariç tuttu; bu bir yandan araştırma kalitesini artırdıysa da, diğer yandan yayın önyargısı riskini artırmış olabilir. Ancak Egger testi bunu saptamadı.
Sonuç
Bu güncellenmiş meta-analiz, TACE ile anti-VEGF/TKI’lar ve PD-1/PD-L1 inhibitörlerinin birleştirildiği üçlü tedavinin, uHCC’li hastalarda önemli ölçüde iyileşmiş bir prognozla ilişkili olduğunu ortaya koydu. Keşif amaçlı alt grup analizleri, aşağıdaki popülasyonların bu rejimden daha büyük fayda sağlayabileceğini öne sürdü: daha genç hastalar, ECOG PS’si 0 olan hastalar, HBV enfeksiyonu olan hastalar, PVTT, karaciğer dışı metastaz veya vasküler invazyon olmayan hastalar ve up-to-seven kriterine sahip olanlar (>7; özellikle en büyük tümör boyutu >10 cm ile).
Açıklamalar
Yazar katkıları
SZ: Veri yönetimi, Yazım – taslak, Yazılım. XF: Proje yönetimi, Yazım – inceleme & düzenleme, Gözetim. QZ: Yazım – taslak, Kavramsal tasarım, Görselleştirme. JJ: Doğrulama, Araştırma, Yazım – taslak. LW: Yazılım, Araştırma, Yazım – taslak. TJ: Yazım – taslak. YC: Kavramsal tasarım, Gözetim, Yazım – inceleme & düzenleme. QJ: Yazım – inceleme & düzenleme, Kaynaklar, Metodoloji.
Finansman
Yazar(lar), bu çalışma ve/veya yayını için finansal destek alınmadığını beyan etti.
Çıkar çatışması
Yazar(lar), bu çalışmanın, olası bir çıkar çatışması olarak değerlendirilebilecek herhangi bir ticari veya finansal ilişki olmadan yürütüldüğünü beyan etti.
Üretken yapay zeka beyanı
Yazar(lar), bu metnin oluşturulmasında üretken yapay zeka kullanılmadığını beyan etti.
Bu makaledeki figürlerle birlikte sağlanan alternatif metin (alt text), yapay zekanın desteğiyle Frontiers tarafından oluşturulmuş olup, mümkün olduğunca yazarların incelemesini de içeren doğruluğu sağlamaya yönelik makul önlemler alınmıştır. Herhangi bir sorunu tespit ederseniz, lütfen bizimle iletişime geçin.
Yayıncının notu
Bu makalede ifade edilen tüm görüşler yalnızca yazarlara aittir ve bağlı oldukları kuruluşların, yayıncının, editörlerin ve hakemlerin görüşlerini zorunlu olarak yansıtmaz. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisinin yapabileceği herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya desteklenmez.
Ekleme materyali
Bu makalenin Ekleme Materyaline şu adres çevrimiçi olarak ulaşılabilir: https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fonc.2026.1965453/full#supplementary-material
Ekleme Şekil 1
RCT çalışmalarında yanlılık riskinin değerlendirilmesi.
Ekleme Şekil 2
RCT çalışmalarında yanlılık riskinin özeti.
Ekleme Şekil 3
uHCC’de PD-1/PD-L1 inhibitörlerinin anti-VEGF/TKI’lar ve TACE ile kombinasyonunun meta-analizinde PFS için duyarlılık analizi ve yayıncılık yanlılığı (p=0,076).
Ekleme Şekil 4
uHCC’de PD-1/PD-L1 inhibitörlerinin anti-VEGF/TKI’lar ve TACE ile kombinasyonunun meta-analizinde OS için duyarlılık analizi ve yayıncılık yanlılığı (p=0,064).
Ekleme Tablo 1
Bu meta-analize dahil edilen çalışmaların özellikleri.
Ekleme Tablo 2
Değiltilen kohort çalışmalarının kalite değerlendirmesi.
Kısaltmalar
AE, yan etki; AFP, alfa-fetoprotein; Apa, apatinib; Ate, atezolizumab; BCLC, Barcelona Klinik Karaciğer Kanser; Bev, bevacizumab; Cam, camrelizumab; CI, güven aralığı; Don, donafenib; Dur, durvalumab; ECOG PS, Eastern Cooperative Oncology Group performans durumu; HBV, B virüsü hepatiti; HCC, hepatosellüler kanser; HR, risk oranı; Len, lenvatinib; NOS, Newcastle-Ottawa Ölçeği; NR, bildirilmedi; OS, genel hayatta kalma; PBO, placebo; PD-1, programlı hücre ölümü proteini 1; PD-L1, programlı hücre ölümü ligandı 1; Pem, pembrolizumab; PFS, ilerlemesiz hayatta kalma; PVTT, portal ven tümör trombusu; RCTs, randomize kontrollü çalışmalar; Reg, regorafenib; Sin, sintilimab; Sor, sorafenib; TACE, transarterial kemoeMBOLIZASYON; Tis, tislelizumab; TKIs, tirozin kinaz inhibitörleri; Tor, toripalimab; Treg, regülatör T hücresi; uHCC, rezeksiyon mümkün olmayan hepatosellüler kanser; VEGF, vasküler endotelyal büyüme faktörü.
-
RumgayHArnoldMFerlayJLesiOCabasagCJVignatJet al.
2020’de primer karaciğer kanserinin küresel yükü ve 2040’a dair öngörüler. J Hepatol. (2022) 77(6):1598–606. doi: 10.1016/j.jhep.2022.08.021
-
SingalAGKanwalFLlovetJM.
Hepatosellüler kanser epidemiyolojisinde küresel eğilimler: tarama, önleme ve tedavi için çıkarımlar. Nat Rev Clin Oncol. (2023) 20:864–84. doi: 10.1038/s41571-023-00825-3
-
BrayFLaversanneMSungHFerlayJSiegelRLSoerjomataramIet al.
Küresel kanser istatistikleri 2022: 185 ülkede 36 kanser için dünya çapında insidans ve ölüm oranlarına dair GLOBOCAN tahminleri. CA Cancer J Clin. (2024) 74(3):229–63. doi: 10.3322/caac.21834
-
Zeng H, Cao M, Xia C, Wang D, Chen K, Zhu Z ve diğerleri. Çin’de HBsAg seropozitifliğe sahip bireylerde hepatosellüler karsinom taramasının performansı ve etkinliği: çok merkezli prospektif bir çalışma. Nat Cancer. (2023) 4(9):1382–94. doi: 10.1038/s43018-023-00618-8
-
Cheng A-L, Qin S, Ikeda M, Galle P, Ducreux M, Kim T-Y ve diğerleri. IMbrave150’den güncellenmiş etkinlik ve güvenlik verileri: Atezolizumab plus bevacizumab vs. sorafenib. Resektable olmayan hepatosellüler karsinom için. J Hepatol. (2022) 76(4):862–73. doi: 10.1016/j.jhep.2021.11.030
-
He Y, Liu Y, Xu J, He Y. Transarterial kemoeMBOLİZASYON ile tirozin kinaz inhibitörleri ve programlı ölüm reseptörü-1 inhibitörlerinin kombinasyonu: resektable olmayan hepatosellüler karsinom için sistematik derleme ve meta-analiz. Transl Cancer Res. (2025) 14(8):4976–88. doi: 10.21037/tcr-2025-798
-
Wang L, Lin L, Zhou W. İleri hepatosellüler karsinomun tedavisinde transarterial kemoeMBOLİZASYON ile lenvatinib ve PD-1 inhibitörünün kombinasyonunun etkinliği ve güvenliği: Bir meta-analiz. Pharmacol Ther. (2024) 257:108634. doi: 10.1016/j.pharmthera.2024.108634
-
Zhao Y-Z, Chen Y-X, Xu J-H, Lai ECH, Kow AW, Yang T. Hepatobilyer cerrahi onkolojinin geleceği. Hepatobiliary Surg Nutr. (2025) 14(5):843–6. doi: 10.21037/hbsn-2025-396
-
GeJ, YangF, ChenY, HongH, TangW. Gerçekteşkil edilemeyen hepatosellüler karsinom için konversiyon hepatektomisi: Hastan seçimi ve cerrahi kararların ilkeleri. Biosci Trends. (2026):advpub. doi: 10.5582/bst.2026.01229
-
KudoM, RenZ, GuoY, HanG, LinH, ZhengJ, et al. Gerçekteşkil edilemeyen, metastaz yapmayan hepatosellüler karsinom için transarterial kemoeMBOLIZASYON ile lenvatinib plus pembrolizumabın karşılaştırılması (LEAP-012): Çok merkezli, randomize, çift kör, faz 3 çalışma. Lancet. (2025) 405(10474):203–15. doi: 10.1016/s0140-6736(24)02575-3
-
SangroB, KudoM, ErinjeriJP, QinS, RenZ, ChanS, et al. Hepatosellüler karsinom için durvalumabın transarterial kemoeMBOLIZASYON ile birlikte ya da olmadan kullanımı (EMERALD-1): Çok bölgeli, randomize, çift kör, placebo kontrollü, faz 3 çalışma. Lancet. (2025) 405(10474):216–32. doi: 10.1016/s0140-6736(24)02551-0
-
ZhuHD, FanWJ, ZhaoC, WangS, LiYL, JinZC, et al. Gerçekteşkil edilemeyen hepatosellüler karsinom için transarterial kemoeMBOLIZASYON ile camrelizumab ve rivoceranibin birleştirilmesi (CHANCE2005/CARES-005): Randomize faz 2 deneme. J Clin Oncol. (2026) 44(11):959–69. doi: 10.1200/jco-25-01796
-
Dong X, FLiM, JYanY, HLiW, FLiuS, PWangG ve diğerleri. Tıkanmayan hepatosellüler karsinomda dönüşüm terapisi olarak uygulanacak transarterial kemoeMBOLIZASYON’un tirozin kinaz ve bağışıklık noktası inhibitörleriyle birlikte veya alone karşılaştırıldığı çok merkezli retrospektif GUIDANCE001 çalışması: Orta veya ileri evrelerde hayatta kalma yararı, ancak erken evrelerde değil. Hepatology. (2025) 82(2):357-69. doi: 10.1097/HEP.0000000000001229
-
Wang M, XLaiT, LiuA, XWuG, YSunQ, MZhangB ve diğerleri. Tıkanmayan karaciğer kanserinin tedavisinde transarterial kememoMBOLIZASYON’un PD-1 inhibitörüyle birlikte veya alone karşılaştırılması ve prognoz modellerinin oluşturulması ve doğrulanması. Transl Cancer Res. (2025) 14(1):383-403. doi: 10.21037/tcr-24-1521
-
Yuan G, LiW, ZangM, LiR, LiQ, HuX ve diğerleri. Tıkanmayan hepatosellüler karsinomda transarterial kememoMBOLIZASYON’un bağışıklık noktası inhibitörleri ve tirozin kinaz inhibitörleriyle birlikte veya alone kullanımı: Tek merkezli, propensity skoru eşleştirmesi gerçek dünya çalışması. Discov Oncol. (2024) 15(1):68. doi: 10.1007/s12672-024-00917-1
-
Tang Z, BaiT, WeiT, WangX, ChenJ, YeJ ve diğerleri. Tıkanmayan hepatosellüler karsinomda etkinlik ve güvenlik açısından TACE’ye lenvatinib ve camrelizumab eklenmesi ile yalnızca TACE’nin karşılaştırılması: Propensity skoru eşleştirmesi çalışması. BMC Cancer. (2024) 24(1):717. doi: 10.1186/s12885-024-12484-3
-
Jin, Z, Chen, J, Zhu, X, Duan, X, Hu, X, Xin, Y, Zhong, B ve diğerleri. İleri hepatosellüler karsinomda ilk hat tedavisi olarak immün nokta inhibitörleri ve anti-kan damarı içi büyüme faktörü antikoru/ tirozin kinase inhibitörlerinin transarteriel kemoembolizasyon ile veya olmadan kullanımı (CHANCE2201): Bir hedef deneme çalışması. EClinicalMedicine. (2024) 72:102622. doi: 10.1016/j.eclinm.2024.102622
-
Jiang, J, Zhang, H, Lai, J, Zhang, S, Ou, Y, Fu, Y ve diğerleri. Kesilemeyen hepatosellüler karsinomda ilk hat tedavisi olarak transarteriel kemoembolizasyon plus lenvatinib’in tislelizumab ile veya birlikte kullanımının etkinliği ve güvenliği: Bir olgu eşleştirme analizi. J Hepatocell Carcinoma. (2024) 11:1607–22. doi: 10.2147/jhc.s472286
-
Cao, L, Lu, X, Chen, H, Yu, X, Li, J, Peng, Y ve diğerleri. İleri hepatosellüler karsinomda regorafenib kombinasyon tedavisi: Transarteriel kemoembolizasyon ile veya olmadan. Oncology. (2024) 103(9):780–93. doi: 10.1159/000542775
-
Yang, H, Yang, T, Qiu, G, Liu, J. Kesilemeyen hepatosellüler karsinomun tedavisinde TACE ile lenvatinib ve PD-(L)1 inhibitörünün birleştirilmesinin etkinliği ve güvenliği: Bir retrospektif çalışma. J Hepatocell Carcinoma. (2023) 10:1435–43. doi: 10.2147/jhc.s423684
-
Sun, T, Ren, Y, Sun, B, Chen, L, Zhu, L, Zhang, L ve diğerleri. İleri HCC’de TACE ile TKIs ve PD-1 antikorunun birleştirilmesinin uygulanabilirliği. J Hepatocell Carcinoma. (2023) 10:447–57. doi: 10.2147/jhc.s400948
-
Li HWang JZhang GKuang DLi YHe X ve diğerleri.
Çok merkezli retrospektif bir çalışmada rezektabil olmayan HCC’de transarteriel kemoeMBOLIZASYON ile birlikte donafenib’in PD-1’li ve PD-1’siz kullanımına ilişkin bulgular. Front Immunol. (2023) 14:1277329. doi: 10.3389/fimmu.2023.1277329
-
Gao YLu HXiong Z.
Transarteriel kemoeMBOLIZASYON’a dirençli hepatosellüler karsinom hastalarında tirozin kinaz inhibitörleri ile birlikte PD-1 inhibitörünün etkinliği ve güvenliği: İki merkezli retrospektif bir çalışma. Front Oncol. (2023) 13:2023. doi: 10.3389/fonc.2023.1231359
-
Duan XLi HKuang DChen PZhang KLi Y ve diğerleri.
Rezektabil olmayan hepatosellüler karsinomda transkateter arteriel kemoeMBOLIZASYON ile birlikte apatinib’in, ya da camrelizumab ile birlikte kullanımına ilişkin bulgular: Çok merkezli retrospektif kohort çalışması. Hepatol Int. (2023) 17(4):915–26. doi: 10.1007/s12072-023-10519-8
-
Qu SZhang XWu YMeng YPan HFang Q ve diğerleri.
TACE ile lenvatinib ve PD-1 inhibitörlerinin birleştirilmesi ile yalnızca TACE’nin rezektabil olmayan hepatosellüler karsinom hastalarında etkinliği ve güvenliği: Prospektif bir kohort çalışması. Front Oncol. (2022) 12:874473. doi: 10.3389/fonc.2022.874473
-
Zou XXu QYou RYin G.
İmmünolojik özellikler temelinde hepatosellüler karsinomda portal ven tümör trombusunun tedavisinde TACE ile lenvatinib ve PD-1 inhibitörünün birleştirilmesinin korelasyonu ve etkinliği. Cancer Med. (2023) 12(10):11315–33. doi: 10.1002/cam4.5841
-
Cao F, Shi C, Zhang G, Luo J, Zheng J, Hao W. İleri hepatosellüler karsinomun transarteriel kemoeMBOLİZASYON artı atezolizumab ve bevacizumab ile tedavisinde klinik sonuçların iyileştirilmesi: İki merkezli retrospektif çalışma. BMC Cancer. (2023) 23(1):873. doi: 10.1186/s12885-023-11389-x
-
Sheng Y, Wang Q, Liu H, Wang Q, Chen W, Xing W. Rezeke edilemeyen hepatosellüler karsinomda transarteriel kemoeMBOLİZASYON artı lenvatinib’in PD-1 inhibitörü ile veya olmadan seçimi için prognostik nomogram modeli. Br J Radiol. (2024) 97(1155):668–79. doi: 10.1093/bjr/tqae018
-
Zhao Y, Wen S, Xue Y, Dang Z, Nan Z, Wang D ve ark. Rezekse edilemeyen hepatosellüler karsinomda transarteriel kememoMBOLİZASYON’un lenvatinib ve tislelizumab ile kombinasyonu: Çok merkezli kohort çalışması. Front Immunol. (2024) 15:1449663. doi: 10.3389/fimmu.2024.1449663
-
Xia W-L, Zhao X-H, Guo Y, Cao G-S, Wu G, Fan W-J ve ark. BCLC evre C hepatosellüler karsinomda transarteriel kememoMBOLİZASYON’un apatinib ile veya PD-1 inhibitörleri olmadan kombinasyonu: Çok merkezli retrospektif çalışma. Front Oncol. (2022) 12:961394. doi: 10.3389/fonc.2022.961394
-
Pan H, Ruan M, Jin R, Zhang J, Li Y, Wu D ve ark. İmmun nokta inhibitörü ve tirozin kinaz inhibitörünün transarteriel kememoMBOLİZASYON ile veya olmadan kombinasyonu: Rezekse edilemeyen hepatosellüler karsinom. Front Oncol. (2025) 15:1385304. doi: 10.3389/fonc.2025.1385304
-
Lei Y, Bai Y, Bai X, Liu J, Sun B, Wu W ve diğerleri.
TACE’nin rezektabil olmayan HCC’de bağışıklık noktası inhibitörlerini ve tirozin kinaz inhibitörlerini güçlendirmesi: Çok merkezli retrospektif bir çalışma. J Cancer. (2025) 16(8):2750–61. doi: 10.7150/jca.112706-
Zhang N, Liu K, Yu Y, Yuan K, Yu H, Lault JC ve diğerleri.
Rezektabil olmayan HCC için ilk hat tedavisi olarak TACE ile veya TACE olmadan atezolizumab ve bevacizumabın etkinliği ve güvenliği: Çok merkezli kohort çalışması. Hepatol Int. (2025) 19(6):1382–96. doi: 10.1007/s12072-025-10895-3-
Zhu R, Zhang Z-X, Lu X-Z, Mao K.
BCLC evre C hepatosellüler karsinom için rivoceranib ve camrelizumab ile transarterial kemoeMBOLIZASYON. Front Oncol. (2025) 15:1710686. doi: 10.3389/fonc.2025.1710686-
Zhang Q, Lei Z, Qing H, Xie X.
Rezektabil olmayan hepatosellüler karsinom için TACE plus donafenib’in, camrelizumab ile veya olmadan etkinliği ve güvenliği: Propans skoru eşleştirme analizi. Front Immunol. (2026) 17:1694973. doi: 10.3389/fimmu.2026.1694973-
Wang D, Zhang W, Gao X, Kong H, Zhang H, Huang J ve diğerleri.
Rezektabil olmayan hepatosellüler karsinom için ikinci hat tedavisi olarak regorafenib ve PD-1 inhibitörü ile birleştirilmiş TACE. Cancer Manag Res. (2026) 18:578610. doi: 10.2147/cmar.s578610-
Chen J, Jin Z, Zhou J, Ding R, Tie J, Xin Y ve ark.
Orta evre hepatosellüler karsinomda (CHANCE2202) transarteriel kemoeMBOLIZASYON (TACE)’nin immunterapi ve anti-anjyogenik ajanlarla kombinasyonu: Bir hedef deneme çalışması. EClinicalMedicine. (2026) 92:103766. doi: 10.1016/j.eclinm.2026.103766
-
Zhao H, Li T, Zhang Y, Song Y, Li M.
TACE, lenvatinib ve PD-1 inhibitörleri: rezektable olmayan ileri evre hepatosellüler karsinomda keşif amaçlı retrospektif kohort çalışması. BMC Gastroenterol. (2026) 26(1):508. doi: 10.1186/s12876-026-04985-1
-
Liang Y, Yang J, Li H, Wu J, Tan W, Ren Y ve ark.
Rezektable olmayan dev hepatosellüler karsinomda TACE artı lenvatinib’in PD-1 inhibitörü ile kullanımının etkinliği ve güvenliği: Çok merkezli retrospektif kohort çalışması. Int J Surg. (2025) 112(3):7516–29. doi: 10.1097/JS9.0000000000004131
-
Hashimoto K, Kawaoka T, Emori T, Tanaka A, Shirane Y, Miura R ve ark.
Hepatosellüler karsinomda atezolizumab artı bevasisizumab’ın kateter yoluyla arteriel kemoeMBOLIZASYON ile birlikte (Sandwich Stratejisi) atezolizumab artı bevasisizumab tek başına karşı karşılaştırılması: Çok merkezli retrospektif çalışma. Liver Cancer. (2025). doi: 10.1159/000549979
-
Safri F, Nguyen R, Zerehpoosh N, Sfchi S, George J, Qiao L.
Hepatosellüler karsinomun heterojeniliği: mekanizmalardan klinik çıkarımlara. Cancer Gene Ther. (2024) 31(8):1105–12. doi: 10.1038/s41417-024-00764-w
-
Ren Z, Wang Y, Jiang D, Liu Y, Yang X, Wang T ve ark. Parçacıklarla yapılan transarterial kemoterapi embolizasyonundan sonra PD1+ Treg hücre yeniden formasyonu, periferik kan ve tümör mikroçevresinde bağışıklık homeostazını teşvik eder. Cancer Immunol Immunother. (2025) 74(3):109. doi: 10.1007/s00262-025-03962-z
-
Ni J, Liu S, Han X, Guo G, Zhou X, Sun H ve ark. Transarterial kemoterapi embolizasyonundan sonra hipoksinin yol açtığı HIF-1α/WNT/β-catenin sinyal iletimi, programed death ligand 1’ın aşırı ekspresyonu aracılığıyla hepatosellüler karsinom ilerlemesini teşvik eder. Clin Exp Immunol. (2025) 219(1):uxaf067. doi: 10.1093/cei/uxaf067
-
Tang L, Hou Y, Di T, Lu X, Huang J, Gu L ve ark. Anti-anjyogenik terapi, bağışıklık nokta blokajı ile birleştirildiğinde CCR7+ CD8+ T hücrelerinin HCC’ye yüksek endotelyal venuleler aracılığıyla girişini sağlar. Hepatology. (2025) 84(1):57–73. doi: 10.1097/HEP.0000000000001426
-
Li J, Liang Y-B, Wang Q-B, Luo W-L, Chen X-M, Kang Y ve ark. Hepatosellüler karsinom hastalarında bağışıklık nokta blokajı ilaçlarıyla yeniden tedavi: anlatısal bir derleme. Liver Cancer. (2025) 15(4):611–30. doi: 10.1159/000549355
-
Budimir N, Thomas G-D, Dolina J-S, Salek-Ardakani S. Tümörde hücre yorgunluğunu tersine çevirmek: PD-1/PD-L1 bağışıklık nokta blokajından öğrenilen dersler. Cancer Immunol Res. (2022) 10(2):146–53. doi: 10.1158/2326-6066.cir-21-0515
-
Moseman JE, Rastogi I, Jeon D, McNeel D. CD8+ T hücrelerinin aktive edildiği anda uygulanan PD-1 blokajı, bu hücrelerin tümöre karşı etkisini artırır. J Immunother Cancer. (2025) 13(5):e011145. doi: 10.1136/jitc-2024-011145
-
Zhang D, Zhu Y, Shen Z, Ma S, Liu S, Lu Z. Bağışıklık yaşlanması ve hepatosellüler karsinomlu yaşlı hastalarda bağışıklık tedavisi. Semin Cancer Biol. (2025) 111:60–75. doi: 10.1016/j.semcancer.2025.02.010
-
Jiang J, Zhang H, Ou Y, Lai J, Huang Y, Cai W ve ark. Lenvatinib artı anti-PD-1’in bağışıklığı güçlendirmeleri ve rezektabil olmayan hepatosellüler karsinom tedavisinde TACE ile birleştirilmesinin dayanakları. Immunol Lett. (2025) 275:107003. doi: 10.1016/j.imlet.2025.107003
-
Chen B, Lei J, Zhao H, Dong J, Zeng Z, Li Y ve ark. Yaşlı uHCC hastalarında TKI artı PD-1 inhibitörlerinin etkinliği ve güvenliği: Retrospektif bir çalışma. J Hepatocell Carcinoma. (2022) 9:1171–85. doi: 10.2147/jhc.s387254
-
Lee S, Lim J, Hun JY, Moon J, Kim H, Choi JY ve ark. Tam eksonom, transkptom ve tek hücreli dizileme ile ortaya çıkarılan virüs ilişkili HCC’de T-hücre yorulması heterojenliği ve HBV entegrasyonu. JHEP Rep. (2025) 7(11):101518. doi: 10.1016/j.jhepr.2025.101518
-
Guo X, Nie H, Zhang W, Li J, Ge J, Xie B ve ark. Kanserlerde anti-PD-1 artı lenvatinib tedavisine yönelik farklı klinik sonuçların ardındaki sitotoksik ve düzenleyici T-hücre yanıtları. Cancer Cell. (2025) 43(2):248–268.e249. doi: 10.1016/j.ccell.2025.01.001
-
Lin J, Zhang H, Yu H, Bi X, Zhang W, Yin J ve ark. 2003’ten 2020’ye anakara Çin’inde primer kanser karakteristikleri: Temsili çok merkezli bir çalışma. Front Oncol. (2022) 12:906778. doi: 10.3389/fonc.2022.906778
-
Tovoli F, Negrini G, Bolondi L.
Mevcut hepatosellüler karsinom tedavi rehberlerinin karşılaştırmalı analizi. Hepatic Oncol. (2016) 3:119–36. doi: 10.2217/hep-2015-0006
-
Zhang L-Y, Zhou K-Q, Zhang Z-F, Wang P-X, Tang Z, Zhu W ve ark.
Tek hücre çözünürlüğünde hepatosellüler karsinomda venöz tümör trombusunun distinct bağışıklık mikroçevresi. Hepatology. (2025) 82(3):566–81. doi: 10.1097/HEP.0000000000001182
-
Han T, Chen L, Liu N, Han YC, Zhu Z, Wang S ve ark.
Yeniden kullanılan akarboz, hepatosellüler karsinomda tümör stromasını yeniden düzenleyip portal ven tümör trombusunu baskılar. Research. (2026) 9:1161. doi: 10.34133/research.1161
-
Krishnamurthy N, Cherry D, Rodriguez-Russo C, Buckstein M.
Geniş portal ven tümör trombusu ile resekte edilemeyen hepatosellüler karsinomda eşzamanlı radyasyon ve imünoterapi. Adv Radiat Oncol. (2025) 10(10):101856. doi: 10.1016/j.adro.2025.101856
-
Fu J, Liu M, Chen S, Chen L, Liang S.
Büyük vasküler invazyonu olan hepatosellüler karsinom için prognoz nomogramı: SEER veritabanından popülasyon temelli bir çalışma ve Çin kohortu. Eur J Med Res. (2025) 30(1):836. doi: 10.1186/s40001-025-03110-4
-
Xue Z, Yao M, Chen K, Huang T, Li J, Chen J ve ark.
Resekte edilemeyen hepatosellüler karsinomda lokal girişimleri sistemik tedaviyle birleştirme konusunda gerçek dünya çalışması. Sci Rep. (2025) 15(1):4188. doi: 10.1038/s41598-025-88813-8
-
Lei, Liang, Zhu, Wang, Zhang, Duan ve diğerleri. Orta veya ileri evre hepatosellüler karsinomun tedavisinde lenvatinib plus transarteriel kemoembolizasyonun +/- programlı ölüm-1 inhibitörleriyle etkinliği ve güvenliği: sistematik derleme ve meta-analiz. Front Immunol. (2025) 16:1586914. doi: 10.3389/fimmu.2025.1586914
-
Li, Ding, Feng, Ren, Wei, Xia ve diğerleri. 2022’de 185 ülke/teritoryoda hepatosellüler karsinomun küresel, bölgesel ve ulusal yükü ve dokuz değiştirilebilir risk faktörünün katkısı. Sci Bull. (2026) 71(4):838–49. doi: 10.1016/j.scib.2025.12.022
Özet
Anahtar kelimeler
hepatosellüler karsinom, meta-analiz, PD-1/PD-L1 inhibitörleri, prognoz, hedefli terapi, transarteriel kemoembolizasyon
Başvuru
Zhang S, Feng X, Zhang Q, Ji J, Wang L, Jiang T, Chen Y ve Jin Q (2026) İyretilmeyen hepatosellüler karsinomda üçlü tedavinin etkinliği ve tedavi faydasını etkileyen faktörlerin incelenmesi: meta-analiz. Front. Oncol. 16:1965453. doi: 10.3389/fonc.2026.1965453
Müracat tarihi
12 Ağustos 2026
Düzelleme tarihi
09 Ekim 2026
Kabul tarihi
26 Ekim 2026
Yayınlanma tarihi
11 Kasım 2026


16 – 2026
Luca Rinaldi, Molise Üniversitesi, İtalya
Vardit Dror, Emekli, Fort Lee, NJ, Amerika Birleşik Devletleri
Luo Fangzhou, Zhejiang Üniversitesi, Çin
© 2026 Zhang, Feng, Zhang, Ji, Wang, Jiang, Chen ve Jin.
Bu erişime açık makale, Creative Commons Atıf Lisansı (CC BY) koşulları altında dağıtılmaktadır. Orijinal yazar(lar)ın ve telif hakkı sahib(lar)ının atıf yapılması ve bu dergideki orijinal yayının, kabul edilen akademik uygulamalara uygun olarak belirtilmesi koşuluyla, diğer platformlarda kullanım, dağıtım veya çoğaltma izinlidir. Bu koşullara uymayan herhangi bir kullanım, dağıtım veya çoğaltma izinlidir.
*İletişim: Qiong Jin, yinzhouh219@163.com
Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve bağlı oldukları kuruluşların, ya da yayıncının, editörlerin ve hakemlerin görüşlerini kesin olarak yansıtmaz. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisinin yapabileceği herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya desteklenmez.
Kaynak: Frontiersin ↗ -
-
-
-
-
-
-
-
-
-